Trend-yönümlü rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatı, rəqəmsal maliyyə üzrə bütün nəşrlər məcmusundan fərqli olaraq tədqiqat meyllərini, tematik təkamülü, tədqiqat cəbhələrini və gələcək istiqamətləri açıq şəkildə mövzu edən elmi nəşrlərin formalaşdırdığı seçilmiş ədəbiyyat toplusudur. Bu tədqiqat Web of Science Core Collection-dan 2016–6 Mart 2026 dövrü üçün götürülmüş və müəyyən edilmiş uyğunluq meyarlarından sonra 334 nəşrə endirilmiş bu ədəbiyyatı bibliometrik metodlarla araşdırır. Bibliometrix, Biblioshiny və VOSviewer vasitəsilə nəşr performansı, müəllif və ölkə məhsuldarlığı, istinadlar, açar sözlərin birgə rastgəlməsi, tematik xəritələşdirmə, tematik təkamül, həmmüəlliflik və birgə-istinad şəbəkələri qiymətləndirilmişdir. Məlumat dəstinin illik nəşr artım tempi %33,35-dir; FinTech, blockchain, kriptovalyuta, innovasiya və maliyyə inklüzivliyi əsas tədqiqat oxları arasında yer alarkən, süni intellekt, dayanıqlılıq, ESG, yaşıl maliyyə və mərkəzsizləşdirilmiş maliyyə kimi sahələr yeni tədqiqat istiqamətləri kimi önə çıxır. Bununla belə, nəticələr bütün rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatını təmsil etmir; yalnız tədqiqatın axtarış strategiyasının əhatə etdiyi, ingiliscə və Web of Science Business Economics çərçivəsində olan trend-yönümlü nəşrlər üçün keçərlidir.

Məlumat dəsti 160 akademik mənbədən gələn 334 nəşri, 959 müəllifi və 19.870 istinad edilmiş mənbəni əhatə edir. Hər nəşrə düşən orta istinad sayı 17,53, orta həmmüəllif sayı 3,09, beynəlxalq həmmüəlliflik göstəricisi isə %30,54-dür. Sənədlərin 245-i tədqiqat məqaləsi, 89-u icmal məqaləsidir.

Coğrafi məhsuldarlıqda Çin 127 nəşrlə %38,02, Hindistan isə 107 nəşrlə %32,04 paya malikdir. Bu iki ölkə birlikdə məlumat dəstindəki elmi məhsuldarlığın %70,06-sını təşkil edir. Lakin ölkələr üzrə bölgü Web of Science əhatəsi, ingiliscə nəşr şərti, fənn filtri və istifadə olunan sorğunun nəticəsidir; bu göstərici dünya üzrə rəqəmsal maliyyə tədqiqat potensialının birbaşa ölçüsü deyil.

Açar söz təhlilində FinTech 117 rastgəlmə və 541 Total Link Strength göstəricisi ilə şəbəkənin ən qabarıq terminidir. Bibliometrik təhlil 82, kriptovalyuta 67, blockchain 59 və bitcoin 55 dəfə görünür. Süni intellekt, maşın öyrənməsi, dayanıqlılıq və rəqəmsal transformasiya isə daha yeni və ya genişlənən tematik istiqamətlər arasında görünür.

Tədqiqatın əsas problemi

Rəqəmsal maliyyə; maliyyə texnologiyası, blockchain, süni intellekt, rəqəmsal bankçılıq, mobil və elektron ödənişlər, kriptoaktivlər və digər texnologiya əsaslı maliyyə innovasiyalarının birlikdə formalaşdırdığı geniş və sürətlə inkişaf edən tədqiqat sahəsidir. Sahə genişləndikcə yalnız neçə tədqiqatın dərc edildiyini bilmək kifayət etmir. Ədəbiyyatın hansı mövzular ətrafında təşkil olunduğu, tədqiqat ağırlığının zamanla necə dəyişdiyi, hansı işlərin intellektual əsas yaratdığı, tədqiqatçıların hansı dərəcədə əməkdaşlıq etdiyi və hansı tədqiqat boşluqlarının meydana çıxdığı da araşdırılmalıdır.

Mənbə tədqiqat bu məqsədlə xüsusilə “tədqiqat meylləri”, “tədqiqat təkamülü”, “gələcək istiqamətlər” və “tədqiqat cəbhələri” oxundakı rəqəmsal maliyyə nəşrlərini seçir. Bu seçim tədqiqatın əhatəsini şüurlu şəkildə daraldır. Buna görə araşdırma “rəqəmsal maliyyə haqqında dərc edilmiş bütün məqalələr” sualına deyil, “rəqəmsal maliyyə tədqiqatının öz inkişafını və gələcək istiqamətini araşdıran ədəbiyyat necə formalaşıb?” sualına cavab verir.

Bu tədqiqat bütün rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatını araşdırırmı?

Xeyr. Tədqiqat Web of Science Core Collection-ın Business Economics sahəsində yer alan, ingilis dilində dərc edilmiş və rəqəmsal maliyyə ilə yanaşı tədqiqat meyllərini, tədqiqat təkamülünü, tədqiqat cəbhələrini və ya gələcək istiqamətləri açıq şəkildə nəzərdən keçirən nəşrlərdən ibarət xüsusi məlumat dəstini araşdırır. Buna görə nəticələr geniş rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatının bütöv xəritəsi kimi deyil, trend-yönümlü alt ədəbiyyatın bibliometrik quruluşu kimi şərh edilməlidir.

Tədqiqat sualları

Mənbə tədqiqat dörd əsas tədqiqat sualı müəyyənləşdirir:

1. Trend-yönümlü rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatı 2016–6 Mart 2026 arasında nəşr artımı, mənbələr və tematik fokus baxımından necə inkişaf edib?
2. Hansı jurnallar, müəlliflər, qurumlar və ölkələr bu ədəbiyyata ən böyük töhfəni verib?
3. Trend-yönümlü rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatında hansı dominant və yeni yaranan mövzular mövcuddur?
4. Hansı tədqiqat boşluqları görünür və gələcək üçün hansı tədqiqat istiqamətləri təklif olunur?

Axtarış strategiyası

Web of Science Core Collection-dakı mövzu axtarışı aşağıdakı iki anlayış qrupunu birləşdirib:

Rəqəmsal maliyyə qrupu: “digital finance”, FinTech, “financial technology”, “digital banking”, “mobile banking”, “digital payment*”, “e-payment*”, “blockchain finance”, “cryptocurrency”, “digital currency” və “financial innovation”.

Trend-istiqamət qrupu: “research trend*”, “research evolution”, “future direction*” və “research front*”.

Bu iki qrup AND operatoru ilə birləşdirilmişdir. Beləliklə, yalnız rəqəmsal maliyyəni araşdıran deyil, eyni zamanda sahənin inkişafını, meyllərini və ya gələcək istiqamətini açıq şəkildə öyrənən nəşrlər hədəflənmişdir.

İlkin hovuzdan 334 nəşrə keçid

İlkin axtarışda 938 sənəd əldə edilmişdir. Tədqiqata yalnız 2016–6 Mart 2026 dövründəki tədqiqat məqalələri və icmal məqalələri daxil edilmişdir. Early access qeydləri, konfrans/proceeding məqalələri, redaksiya materialları, düzəlişlər, geri götürülmüş nəşrlər və hesabat, dissertasiya, işçi sənədi kimi boz ədəbiyyat növləri kənarlaşdırılmışdır.

Bundan əlavə, yalnız ingiliscə sənədlər və Web of Science-ın Business Economics tədqiqat sahəsindəki qeydlər saxlanılmışdır. Bu əməliyyatlardan sonra yekun məlumat dəsti 334 sənədə enmişdir.

Mənbənin 7. səhifəsindəki metod axın sxemi bu quruluşu üç əsas təbəqə şəklində göstərir: məlumatların toplanması və seçim, performans təhlili və elm xəritələşdirilməsi. Performans təhlili illik məhsuldarlığı, müəllif məhsuldarlığını, ən təsirli nəşrləri və ölkə məhsuldarlığını; elm xəritələşdirilməsi isə açar sözlərin birgə rastgəlməsini, birgə-istinad təhlilini və tematik təkamülü əhatə edir.

İstifadə olunan proqram təminatları

Bibliometrik məlumatların işlənməsi üçün Bibliometrix R paketi, Biblioshiny və VOSviewer istifadə edilmişdir. Mənbə R versiyasını 4.5.1; Biblioshiny və VOSviewer versiyalarını isə 1.6.20 kimi bildirir. Bu versiya məlumatları burada mənbədə yazıldığı kimi qorunmuşdur.

Bibliometrix; məlumatların təmizlənməsi, təsviri təhlil, istinad təhlili, illik nəşr meylləri, tematik təkamül və mühüm müəllif, sənəd və jurnalların müəyyənləşdirilməsində istifadə edilmişdir. Biblioshiny interaktiv araşdırma və vizuallaşdırma funksiyalarını dəstəkləmiş, VOSviewer isə açar sözlərin birgə rastgəlməsi, birgə-istinad və əməkdaşlıq şəbəkələrinin vizuallaşdırılmasında istifadə edilmişdir.

Bibliometrik təhlil bu tədqiqatda nəyi ölçür?

Bibliometrik təhlil ayrı-ayrı rəqəmsal maliyyə texnologiyalarının iqtisadi təsirini ölçmür; nəşr sayları, istinadlar, açar sözlər, həmmüəlliflik, birgə-istinadlar və mənbə bölgüləri vasitəsilə tədqiqat ədəbiyyatının quruluşunu ölçür. Buna görə burada yüksək nəşr və ya istinad sayı bir texnologiyanın real dünyada daha təsirli olduğunu deyil, seçilmiş akademik ədəbiyyatda daha görünən və ya daha çox tədqiq edilən olduğunu göstərir.

Əsas bibliometrik göstəricilər

Orta sənəd yaşı

Mənbə orta sənəd yaşını aşağıdakı şəkildə hesablayır:

\[ \text{Ortalama Belge Yaşı} = \frac{\sum_{i=1}^{N}(\text{Geçerli Yıl}-\text{Yayın Yılı}_i)}{N} \]

Burada \(N=334\) məlumat dəstindəki ümumi sənəd sayıdır. Bu göstərici bir nəşr qrupunun nə qədər yeni və ya köhnə olduğunu ümumiləşdirir. Məlumat dəstində 2,81 illik orta yaş araşdırılan ədəbiyyatın böyük hissəsinin yaxın dövr nəşrlərindən ibarət olduğunu göstərir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

İllik elmi məhsuldarlıq

2016–2019 dövründə nəşr sayı nisbətən aşağıdır. 2020-ci ildən etibarən aydın və davamlı artım müşahidə olunur. 2025, tam illər arasında 85 nəşrlə ən yüksək məhsuldarlığa malikdir.

2026 məlumatları yalnız 6 Marta qədər olan qeydləri əhatə etdiyinə görə, qrafikdəki 2026 dəyəri tam illərlə birbaşa müqayisə edilməməlidir. Buna görə tədqiqatın uzunmüddətli nəşr meyli əsasən 2016–2025 tamamlanmış illərinə əsasən qiymətləndirilməlidir.

Mənbə 2020-dən sonrakı nəşr artımını FinTech innovasiyaları, rəqəmsal ödənişlərin yayılması, blockchain və kriptovalyuta tədqiqatlarının genişlənməsi ilə kontekstual olaraq əlaqələndirir. Lakin bunların nəşr artımının səbəbi olduğu kəmiyyət baxımından sınaqdan keçirilməmişdir.

Rəqəmsal maliyyə tədqiqatlarında hansı mövzular ən güclü şəkildə önə çıxır?

Seçilmiş trend-yönümlü məlumat dəstində FinTech, blockchain, kriptovalyuta, bitcoin və innovasiya mərkəzi mövzulardır. Maliyyə inklüzivliyi, rəqəmsal bankçılıq və texnologiyanın mənimsənilməsi də güclüdür; süni intellekt, maşın öyrənməsi, dayanıqlılıq və rəqəmsal transformasiya isə ədəbiyyatın genişlənən tədqiqat istiqamətləri arasında görünür.

Ölkələr üzrə elmi məhsuldarlıq

Çin və Hindistan birlikdə 234 nəşrlə ümumi məlumat dəstinin %70,06-sını təşkil edir. Mənbə Çin tədqiqatlarında FinTech innovasiyası, blockchain, rəqəmsal ödəniş ekosistemləri və süni intellektin; Hindistan tədqiqatlarında isə maliyyə inklüzivliyi, mobil bankçılıq, rəqəmsal ödəniş və rəqəmsal maliyyənin sosial-iqtisadi təsirlərinin daha qabarıq olduğunu bildirir.

Amerika Birləşmiş Ştatları, İtaliya və İspaniyadan olan tədqiqatlarda tənzimləmə, maliyyə innovasiyası, risklərin idarə edilməsi və dayanıqlılıq; Malayziya və İndoneziya tədqiqatlarında rəqəmsal bankçılıq, inklüzivlik və texnologiyanın mənimsənilməsi daha görünəndir.

Bu bölgülər ölkə səviyyəsində real rəqəmsal maliyyə performansının ölçüsü deyil. İstifadə olunan indeks, dil və axtarış strategiyasının yaratdığı akademik nəşr məlumat dəstinin xüsusiyyətləridir.

Aparıcı nəşr mənbələri

Bu sıralama nəşr həcmini göstərir; elmi keyfiyyət və ya təsir sıralaması deyil. Mənbə jurnalların niyə daha çox nəşr istehsal etdiyini izah edən redaksiya siyasəti, indeksləşdirmə və ya istinad mexanizmlərini kəmiyyət baxımından təhlil etmir.

Bradford bölgüsü

Mənbə jurnalları üç Bradford zonasına bölmüşdür:

Nisbət:

\[ \text{Bölge Oranı} = \frac{\text{Bölgedeki Dergi Sayısı}} {\text{Çekirdek Bölgedeki Dergi Sayısı}} \]

şəklində hesablanmışdır. 1:3,14:7,29 nümunəsi ümumilikdə Bradford səpələnmə məntiqinə bənzəyir. Lakin formal goodness-of-fit testi aparılmadığı üçün bu nəticə yalnız təsviri oxşarlıqdır.

Müəllif məhsuldarlığı və Lotka nümunəsi

Wang S.Y. altı nəşrlə məlumat dəstində ən məhsuldar müəllifdir. Hassan M.K., Li X.R. və Qudah H. hər biri dörd; Appolloni A., Asif M., Manohar S., Mittal A., Pandey D.K. və Rejeb A. isə hər biri üç nəşrlə önə çıxır.

Müəlliflərin çoxu yalnız bir nəşr hazırlamış, daha kiçik bir qrup isə birdən çox nəşr vermişdir. Bu əyri bölgü Lotka qanununun ümumi formasına bənzəyir. Lakin tədqiqat chi-square və ya Kolmogorov–Smirnov kimi uyğunluq testləri tətbiq etmədiyi üçün Lotka qanununun statistik cəhətdən doğrulandığını demək olmaz.

Üç sahəli Sankey diaqramı

Mənbənin 15-ci səhifəsindəki Şəkil 6 istinad edilən işləri, müəllifləri və açar sözləri eyni Sankey quruluşunda birləşdirir. Nakamoto (2008), Aria və Cuccurullo (2017), eləcə də Gomber və həmkarlarının işləri çoxsaylı müasir müəllif və mövzularla əlaqəli görünür. Açar sözlər tərəfində FinTech, bibliometrik təhlil, blockchain, kriptovalyuta, innovasiya və rəqəmsal bankçılıq qabarıq düyünlərdir.

Bu şəkil “səbəb-nəticə əsaslı informasiya axını” göstərmir. Bibliometrik məlumat daxilində mənbə–müəllif–açar söz əlaqələrinin nisbi görünürlüğünü vizuallaşdırır.

Tematik xəritə

Tematik xəritə açar söz qruplarını mərkəzilik və inkişaf dərəcəsinə görə yerləşdirir. Mənbədəki vizualda FinTech–bibliometrik təhlil–innovasiya qrupu yüksək mərkəzilik və inkişaf sahəsində qabarıq motor mövzu kimi görünür.

Blockchain–bitcoin–kriptovalyuta qrupu əsas mövzular zonasındadır. İstifadəçi qəbulu–informasiya texnologiyası–rəqəmsal ödəniş qrupu da yüksək inkişaf səviyyəsi göstərən nəzərəçarpan qrupdur. Rəqəmsal bankçılıq–səmərəlilik–mobil ödəniş və volatillik–kriptovalyutalar–səmərəsizlik qrupları isə daha kiçik həcmə malikdir.

Balon ölçüləri açar sözlərin yaranma tezliyini əks etdirir. Xəritənin şərhi vizual şəbəkə quruluşuna əsaslanır; qruplar arasında formal hipotez testi aparılmamışdır.

Tematik təkamül

Tədqiqat tematik inkişafı dörd dövrə bölür:

Bu quruluş seçilmiş ədəbiyyatda kriptovalyuta və texnologiyanın mənimsənilməsi mərkəzli başlanğıcdan maliyyə inklüzivliyi, xidmətlər, tətbiqlər və sosial-iqtisadi nəticələrə doğru genişlənməni göstərir.

2026 dövrü yalnız 6 Marta qədər olan qeydləri əhatə etdiyinə görə, 2026 mövzusunun tam illik ədəbiyyat quruluşu kimi şərh edilməsi uyğun deyil.

Müəllif əməkdaşlıq şəbəkəsi

Mənbənin 18-ci səhifəsindəki şəbəkə vizualı çoxsaylı kiçik və bir-birindən ayrılmış müəllif qrupları göstərir. Wang S.Y., Appolloni A., Rejeb K. və Qudah H. öz qruplarında daha çox əlaqəyə sahib görünür; lakin böyük qruplar arasındakı əlaqələr zəifdir.

Beynəlxalq həmmüəlliflik nisbəti %30,54 olsa da, şəbəkə bütövlükdə inteqrasiya olunmayıb. Mənbə bu quruluşu informasiya mübadiləsinin mühüm hissəsinin yerli və ya məhdud tədqiqat icmaları daxilində baş verməsi kimi şərh edir.

Ən çox istinad alan tədqiqatlar

Ümumi istinad zamana həssas ölçüdür. Buradakı dəyərlər məlumatların toplanma tarixindəki bibliometrik kəsiyi əks etdirir; gələcəkdə eyni nəşrlərin istinad sayları dəyişəcəkdir.

İstinad ölçüləri

Mənbənin istifadə etdiyi illik istinad göstəricisi:

\[ TCPY = \frac{\text{Toplam Atıf}} {\text{Yayından Sonra Geçen Yıl Sayısı}} \]

şəklindədir.

Normallaşdırılmış ümumi istinad göstəricisi isə:

\[ NTC_i = \frac{\text{Makale } i \text{ için Toplam Atıf}} {\text{Aynı Yılda Yayımlanan Tüm Makalelerin Ortalama Atıf Sayısı}} \]

kimi hesablanır. Bu ikinci göstərici müxtəlif nəşr illərindəki işlərin xam istinad saylarını birbaşa müqayisə etməkdən yarana biləcək yaş təsirini azaltmağı hədəfləyir.

Açar sözlərin birgə rastgəlməsi

Occurrence, bir açar sözün məlumat dəstində neçə dəfə göründüyünü; Total Link Strength (TLS) isə açar sözün şəbəkədəki digər terminlərlə əlaqələrinin ümumi gücünü ifadə edir.

Təhlildən əvvəl tək/cəm formaları, yazılış variantları və semantik baxımdan ekvivalent terminlər birləşdirilmişdir. Məsələn FinTech ilə financial technology bir termində, cryptocurrency ilə cryptocurrencies eyni termində birləşdirilmişdir. JEL kodları və “Science”, “System”, “Systems” və “Future” kimi ümumi indeks terminləri çıxarılmışdır.

Birgə-istinad quruluşu

23-cü səhifədəki birgə-istinad şəbəkəsi iki əsas qrupa ayrılır. Qırmızı qrup FinTech-in inkişafı, rəqəmsal bankçılığın transformasiyası və maliyyə innovasiyası ədəbiyyatı ətrafında; yaşıl qrup isə bibliometrik metodlar və texnologiyanın mənimsənilməsi nəzəriyyəsi ətrafında təşkil olunur.

Gomber və həmkarları, Lee və Shin, Anagnostopoulos, Ozili və Milian FinTech/rəqəmsal maliyyə oxunda; Donthu və həmkarları, Aria və Cuccurullo, Van Eck və Waltman ilə Davis isə bibliometrik metod və texnologiyanın mənimsənilməsi oxunda görünür.

Mənbə bu şəbəkə üçün dərəcə mərkəziliyi, betweenness centrality və ya oxşar kəmiyyət mərkəzilik ölçüləri hesablamamışdır. Buna görə qrafikdə bir düyünün mərkəzi görünməsi kəmiyyət şəbəkə mərkəziliyi nəticəsi kimi təqdim edilməməlidir.

Nəşrlərin sürətli artması rəqəmsal maliyyənin real iqtisadi təsirinin artdığını sübut edirmi?

Xeyr. Bibliometrik nəşr artımı akademik marağın və seçilmiş ədəbiyyatdakı tədqiqat fəaliyyətinin yüksəldiyini göstərir; rəqəmsal maliyyənin iqtisadi artım, maliyyə inklüzivliyi, səmərəlilik və ya rifah üzərində daha güclü real-dünya təsiri yaratdığını təkbaşına sübut etmir. Bu cür iqtisadi təsirlər ayrıca empirik tədqiqatlarla sınaqdan keçirilməlidir.

Dördölçülü təsviri sintez

Müəlliflər bibliometrik nəticələri bir-biri ilə əlaqəli dörd ölçüdə ümumiləşdirirlər:

• Texnoloji ölçü: FinTech, blockchain, süni intellekt və rəqəmsal ödəniş sistemləri.
• İnstitusional ölçü: tədqiqat ekosistemləri, maliyyə qurumları, nəşr mənbələri və əməkdaşlıq şəbəkələri.
• İstifadəçi-mərkəzli ölçü: texnologiyanın mənimsənilməsi, istifadəçi qəbulu, rəqəmsal bankçılıqdan istifadə və maliyyə inklüzivliyi.
• Siyasət ölçüsü: tənzimləmə, idarəetmə, istehlakçıların müdafiəsi və tənzimləyici innovasiya.

Mənbə xüsusilə bu dörd ölçünün yeni nəzəri model olmadığını bildirir. Bunlar bibliometrik dəlillərdən qurulmuş izahlı sintezdir.

Gələcək tədqiqat istiqamətləri

Tədqiqat gələcəkdə xüsusilə aşağıdakı sahələrə diqqət çəkir:

• Afrika, Latın Amerikası və digər kifayət qədər təmsil olunmayan inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatların daha çox araşdırılması.
• Texnoloji innovasiya, institusional mühit, istifadəçi davranışı və siyasət mexanizmlərini birləşdirən daha güclü nəzəri çərçivələr.
• Rəqəmsal maliyyənin idarə olunması və tənzimlənməsi.
• Kibertəhlükəsizlik və məlumat məxfiliyi.
• İstehlakçıların müdafiəsi.
• Maliyyədə süni intellektin etik nəticələri.
• Rəqəmsal maliyyənin maliyyə inklüzivliyinə uzunmüddətli təsirləri.
• İqtisadi dayanıqlılıq, davamlı inkişaf və ictimai rifah üzərində təsirlər.
• Daha güclü beynəlxalq və fənlərarası tədqiqat şəbəkələri.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Seçilmiş trend-yönümlü rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatı 2016–2025 tamamlanmış illərində güclü nəşr artımı göstərmişdir.
• FinTech, blockchain, kriptovalyuta, bitcoin və innovasiya ədəbiyyatın mərkəzi konseptual oxları arasındadır.
• Süni intellekt, maşın öyrənməsi, dayanıqlılıq, maliyyə inklüzivliyi və rəqəmsal transformasiya genişlənən tədqiqat istiqamətləri arasında görünür.
• Çin və Hindistan məlumat dəstindəki ölkə məhsuldarlığının böyük hissəsini təşkil edir.
• Müəllif əməkdaşlıq şəbəkəsi çoxsaylı qismən təcrid olunmuş qruplara bölünür.
• Nəşrlər kiçik əsas jurnal qrupunda cəmlənsə də, çoxsaylı periferik mənbələrə də yayılmışdır.
• Ədəbiyyatın tematik fokusu erkən dövr kriptovalyuta/mənimsəmə oxundan daha geniş iqtisadi, sosial, xidmət və siyasət mövzularına doğru genişlənir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• 334 nəşrin bütün rəqəmsal maliyyə ədəbiyyatını təmsil etdiyi irəli sürülə bilməz.
• Çinin və ya Hindistanın real dünyada rəqəmsal maliyyə sahəsində digər ölkələrdən qəti şəkildə daha innovativ olduğu bu təhlillə sübut edilmir.
• Nəşr artımının blockchain, FinTech və ya rəqəmsal ödəniş inkişaflarından səbəb-nəticə yolu ilə qaynaqlandığı göstərilməmişdir.
• Daha çox istinad alan məqalənin elmi baxımdan daha doğru və ya daha keyfiyyətli olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz.
• Bradford və ya Lotka qanunlarının məlumat dəstində statistik olaraq doğrulandığını demək olmaz.
• Şəbəkə vizuallarındakı mərkəzi mövqelər formal mərkəzilik ölçmələri aparılmadıqda kəmiyyət şəbəkə üstünlüyü kimi şərh edilməməlidir.
• Bibliometrik təhlil ayrı-ayrı rəqəmsal maliyyə texnologiyalarının iqtisadi, sosial və ya maliyyə effektivliyini sınaqdan keçirmir.

Məhdudiyyətlər

Tədqiqatın ilk əsas məhdudiyyəti bir məlumat bazasından istifadə edilməsidir. Yalnız Web of Science Core Collection istifadə edilmiş; Scopus və ya digər biblioqrafik məlumat bazalarındakı mümkün qeydlər təhlilə daxil edilməmişdir.

İkinci məhdudiyyət fənn filtridir. Yalnız Business Economics kateqoriyasının istifadəsi rəqəmsal maliyyənin inkişafında mühüm rol oynayan Computer Science, Information Systems, Engineering və Data Science kimi sahələrdəki tədqiqatları kənarda qoya bilər.

Üçüncü məhdudiyyət dil və nəşr növü seçimidir. Yalnız ingiliscə və müəyyən resenziyalı sənəd növləri istifadə edildiyindən ingilis dilindən başqa dillərdəki nəşrlər, boz ədəbiyyat və ya standart indeksləşdirmə sisteminə daxil olmayan tədqiqatlar kifayət qədər təmsil olunmaya bilər.

Dördüncü məhdudiyyət axtarış sorğusudur. Bir tədqiqat rəqəmsal maliyyə ilə bağlı olduğu halda “research trend”, “research evolution”, “research front” və ya “future direction” kimi ifadələrdən istifadə etmirsə, məlumat dəstindən kənarda qala bilər.

Beşinci məhdudiyyət Bradford və Lotka qiymətləndirmələrinin təsviri xarakter daşımasıdır. Formal goodness-of-fit testləri tətbiq edilməmişdir.

Altıncı məhdudiyyət səbəbiyyət məsələsidir. Tədqiqat nəşr məhsuldarlığı, ölkələr üzrə bölgü və müəllif məhsuldarlığındakı nümunələri təsvir etmiş; bunların arxasındakı maliyyələşdirmə, tənzimləmə, institusional potensial və ya texnoloji inkişaf kimi amilləri səbəb-nəticə baxımından sınaqdan keçirməmişdir.

Nəhayət, bibliometriya nəşrlərin və istinadların elmi ekosistem daxilindəki yerini xəritələşdirir; ayrı-ayrı tədqiqatların nəzəri möhkəmliyini, empirik doğruluğunu və ya praktikadakı effektivliyini birbaşa qiymətləndirmir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Digital Finance Research Trends, Evolution, and Future Directions: A Bibliometric Analysis.

Müəlliflər: Gebreamlak Yitbarek Zemo; Zinabu Gebru Weldemichael; Vertesy Laszlo.

Məsul müəllif: Gebreamlak Yitbarek Zemo.

Qurumlar: Doctoral School of Economic and Regional Sciences, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences; Department of Economics, Institute of Agriculture and Food Economics, Hungarian University of Agriculture and Life Sciences, Godollo, Hungary.

Jurnal: Economies.

Nəşriyyat: MDPI.

Biblioqrafik qeyd: 2026, 14(9), 394.

DOI: 10.3390/economies14090394.

Nəşr prosesi: Alındı: 9 İyul 2026; yenidən işlənmişdir: 21 Avqust 2026; qəbul edildi: 24 Avqust 2026; dərc edildi: 5 Sentyabr 2026.

Mənbə növü: Resenziyalı, açıq girişli bibliometrik icmal/Review məqaləsi.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Məlumat mənbəyi: Web of Science Core Collection.

Məlumatların toplanma tarixi: 6 Mart 2026.

İlkin qeyd sayı: 938.

Yekun məlumat dəsti: 334 sənəd; 245 tədqiqat məqaləsi və 89 icmal məqaləsi.

Təhlil proqramları: Bibliometrix R package (R 4.5.1), Biblioshiny və VOSviewer. Mənbə Biblioshiny və VOSviewer üçün 1.6.20 versiya nömrəsini bildirir; bu qeyd burada dəyişdirilmədən qorunmuşdur.

Maliyyələşdirmə: Mənbə tədqiqat xarici maliyyələşdirmə almadığını bildirir.

Etik komitə / razılıq: Mənbədə “tətbiq edilmir” kimi göstərilmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Xam bibliometrik məlumatlar Web of Science Core Collection-dan alınmışdır. Xam məlumatlar açıq şəkildə təqdim edilməmiş, lakin əsaslandırılmış sorğu əsasında müəlliflərdən əldə edilə biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma və məlumat təhlili G.Y.Z.; ilkin qaralama G.Y.Z. və Z.G.W.; metod G.Y.Z., V.L. və Z.G.W.; tədqiqat prosesinə nəzarət və kritik redaktə V.L.; nəzərdən keçirmə və redaktə V.L. və Z.G.W.; ingilis dili yoxlanışı V.L. tərəfindən həyata keçirilmişdir. Bütün müəlliflər dərc edilmiş versiyanı oxuyub təsdiq etmişdir.

Əsas metodoloji sərhəd: Tədqiqat yalnız trend-yönümlü, ingiliscə, Web of Science Business Economics nəşrlərini əhatə edir. Bibliometrik nəticələr tədqiqat məhsuldarlığını və bilik quruluşunu göstərir; ayrı-ayrı rəqəmsal maliyyə texnologiyalarının real-dünya effektivliyini və ya nəşr nümunələrinin səbəb determinantlarını sınaqdan keçirmir.

Vizual yenidənqurma qeydi: Mənbə Şəkil 1 metod axını; Şəkil 2 illik nəşr məhsuldarlığı; Şəkil 3 ölkə məhsuldarlığı; Şəkil 6 üç-sahəli Sankey; Şəkil 7 tematik xəritə; Şəkil 8 tematik təkamül; Şəkil 9–10 əməkdaşlıq şəbəkəsi; Şəkil 11 birgə-istinad quruluşu, mənbə məlumatları və əlaqələr qorunmaqla Verianla üçün orijinal şəkildə yenidən çəkilə bilər.