Көйгөйлүү социалдык медиа колдонуу (Problematic Social Media Use, PSMU), социалдык медиа колдонууну көзөмөлдөөдө кыйынчылык, колдонуу жөнүндө ашыкча ой жүгүртүү жана психологиялык же функционалдык терс натыйжаларга карабастан колдонууну улантуу сыяктуу өзгөчөлүктөр менен мүнөздөлгөн ылайыксыз колдонуу үлгүсү. Бул кесилиштик изилдөө Италиядагы үчүнчү деңгээлдеги балдар жана өспүрүмдөр нейропсихиатрия борборунда психиатриялык баалоодон өткөн 12–18 жаштагы 265 өспүрүмдө PSMU жыштыгын, диагностикалык жана психологиялык байланыштарды, экран убактысын, социалдык медиа платформаларын, активдүү-пассивдүү колдонуу формаларын жана мазмун тандоолорун изилдеген. Булакта PSMU таралышы %14,4 деп көрсөтүлүп, ичкилендирүүчү бузулууларда бул көрсөткүч %19,2ге жеткен. Жогорку PSMU деңгээли көбүрөөк экран убактысы, депрессиялык бузулуунун болушу жана жогору кабыл алынган стресс менен өз алдынча байланышкан. Бирок изилдөө кесилиштик болгондуктан, социалдык медиа колдонуу психологиялык кыйналууга себеп болот же психологиялык кыйналуу социалдык медиа колдонууну көбөйтөт деген тыянак чыгарууга болбойт.

PSMU Social Media Disorder Scale’дын 9 пункттуу версиясы (SMDS-9) менен бааланган жана ≥5 балл PSMU үчүн сунуштоочу чектөө катары колдонулган. Жалпы 38 өспүрүм бул чектөөгө жеткен. PSMU көрсөткүчтөрү маанай бузулууларында %21,1, тынчсыздануу бузулууларында %23,6 жана тамактануу бузулууларында %26,3 деп билдирилген. Кыз өспүрүмдөрдүн жана gender non-conforming деп классификацияланган өспүрүмдөрдүн SMDS-9 баллдары салыштыруу топторуна караганда жогору болгон. PSMU чегине жеткен өспүрүмдөрдө кабыл алынган стресс да жогору болгон.

Изилдөөнүн көңүл буруучу жагынын бири жалпы экран убактысын гана эмес, социалдык медианын кантип колдонуларын да изилдегени. Социалдык медиа колдонуу жалпысынан пассивдүү керектөөгө басымдуу болгон. TikTok колдонуучуларынын %61и негизинен мазмунду жылдырган, Instagram колдонуучуларынын %29,8и мазмунду гана керектеген, ал эми үлгүдө YouTube жана Twitch колдонуу толугу менен көрүүгө багытталган деп билдирилген. Депрессиялык бузулуулар пассивдүү TikTok колдонуучуларында, нейроөнүгүү бузулуулары болсо активдүү колдонуучулар арасында көбүрөөк кездешкен. Бул байланыштар клиникалык жактан кызыктуу болгону менен, себептик механизмдин далили эмес.

Көйгөйлүү Социалдык Медиа Колдонуу Деген Эмне?

Көйгөйлүү социалдык медиа колдонуу социалдык медиага кирүү убактысынын жөн гана узак болушунан айырмаланып, колдонууга көзөмөлдүн бузулушу, социалдык медиага ашыкча алаксытуу жана терс психологиялык же функционалдык натыйжаларга карабастан колдонууну улантуу менен мүнөздөлгөн ылайыксыз өз ара аракеттенүү үлгүсү. Булак изилдөө PSMU көз карандылыкка окшош өзгөчөлүктөргө ээ болушу мүмкүн экенин талкуулаганы менен, аны өзүнчө жана так категориялык психиатриялык бузулуу катары кабыл алуунун ордуна стресс, эмоцияларды жөнгө салуу жана ылайыксыз күрөшүү процесстери менен байланышкан кеңири психосоциалдык алкакта баалайт.

Эмне үчүн “канча саат колдонот?” деген суроо эле жетишсиз?

Социалдык медиа колдонууда сандык көрсөткүч маанилүү, бирок изилдөөнүн илимий көйгөйү сан менен гана чектелбейт. Эки өспүрүм бирдей убакыт онлайн болушу мүмкүн, бирок колдонуу формалары ар башка болушу мүмкүн. Бири достору менен түз байланыш түзүшү же мазмун жаратышы мүмкүн, экинчиси болсо узак убакыт алгоритмдик мазмун агымын гана жылдырышы мүмкүн. Мазмундун түрү, социалдык салыштыруунун интенсивдүүлүгү, колдонуунун активдүү же пассивдүү болушу, адамдын эмоциялык абалы жана социалдык медианы кандай максатта колдонгону психологиялык маанини өзгөртө алат.

Ошондуктан булак изилдөө экран убактысынан тышкары колдонулган платформаларды, мазмун жаратууну, пассивдүү керектөөнү жана онлайн мазмун тандоолорун да баалаган. Авторлордун жыйынтык бөлүмүндөгү негизги тыянактарынын бири психологиялык байланыштарды убакыт менен гана эмес, социалдык медиа менен түзүлгөн мамиленин сапаты менен бирге баалоо зарылдыгы.

Өспүрүм курак эмне үчүн өзгөчө мезгил катары бааланат?

Өспүрүм курак таандык болууга болгон муктаждык, теңтуштардын баасына сезимталдык жана социалдык сыйлыкка жооп айкын болгон өнүгүү мезгили. Социалдык медиа бул социалдык процесстерди санарип чөйрөгө көчүрөт. Изилдөөнүн теориялык алкагына ылайык, онлайн таандыктык кээ бир учурларда колдоочу болушу мүмкүн, бирок офлайн социалдык байланыштын алсыздыгы менен онлайн байланыштын күчтүүлүгүнүн ортосундагы дисбаланс аялуулук көрсөткүчүнө айланышы мүмкүн.

Психиатриялык белгилери бар өспүрүмдөр үчүн социалдык медиа эмоцияларды жөнгө салуу, качуу же ишеним издөө каражаты катары да колдонулушу мүмкүн. Булак өзгөчө депрессиялык, тынчсыздануу жана тамактануу бузулуулары сыяктуу ичкилендирүүчү абалдарда терс эмоция жана стресс ылайыксыз күрөшүү жүрүм-турумдары менен кесилишиши мүмкүн экенин талкуулайт. Бул механизм тууралуу талкуу изилдөө маалыматтары менен түздөн-түз себептик түрдө далилденген эмес.

Изилдөөнүн негизги боштугу

Өспүрүмдөрдө социалдык медиа менен психикалык саламаттыктын байланышын изилдеген кеңири адабият бар болгону менен, иштердин маанилүү бөлүгү коомдук үлгүлөргө жана жалпы экран убактысы сыяктуу сандык көрсөткүчтөргө багытталган. Психиатриялык баалоо үчүн медициналык мекемеге кайрылган өспүрүмдөрдө PSMU таралышы жана ар башка диагностикалык топторго жараша колдонуу формалары жөнүндө маалымат кыйла чектелүү.

Бул изилдөө үч негизги суроого багытталган: психиатриялык баалоодон өткөн өспүрүмдөрдө PSMU канчалык кеңири таралган; стресс жана диагностикалык өзгөчөлүктөр PSMU менен кандай байланышта; социалдык медиа платформасы, активдүү-пассивдүү колдонуу жана мазмун тандоолору бул клиникалык үлгүдө кандай үлгү көрсөтөт?

Психиатриялык Өспүрүмдөрдө PSMU Кайсы Топтордо Жогору Болгон?

Булакта билдирилген PSMU көрсөткүчү жалпы үлгүдө %14,4; ичкилендирүүчү бузулууларда %19,2, маанай бузулууларында %21,1, тынчсыздануу бузулууларында %23,6 жана тамактануу бузулууларында %26,3 деп көрсөтүлгөн. Маанай жана тынчсыздануу бузулуулары боюнча салыштырууларда жогору PSMU odds көрсөткүчтөрү статистикалык жактан маанилүү болгон; бирок диагноздордун бири-бирине дал келиши, айрым чакан топтордун аз болушу жана изилдөөнүн кесилиштик дизайны бул көрсөткүчтөрдү себептик же жалпыланма тобокелдик баасы катары колдонууга жол бербейт.

Бул таблицаны чечмелөөдө диагностикалык категориялар бири-бирин жокко чыгарбай турганын унутпоо керек. Булак бир адамда бир нече диагноз болушу мүмкүн экенин жана ошондуктан диагноз саптарындагы суммалар 265тен, пайыздардын суммасы %100дөн ашышы мүмкүн экенин ачык көрсөтөт.

Маанай жана тынчсыздануу бузулуулары

Маанай бузулуусу бар өспүрүмдөрдө PSMU көрсөткүчү %21,1 деп билдирилген жана башка диагностикалык категориялар менен салыштырганда χ²=7,75, p=0,005 жана OR=3,86 көрсөтүлгөн. Тынчсыздануу бузулууларында PSMU көрсөткүчү %23,6; салыштыруу натыйжасы χ²=5,65, p=0,017 жана OR=2,52.

Бул odds катыштары конкреттүү изилдөө үлгүсүндөгү диагностикалык салыштырууларды билдирет. “Маанай бузулуусу PSMUга 3,86 эсе себеп болот” деп чечмелөөгө болбойт. Odds катышы байланыштын өлчөмү; изилдөө убакыттык ырааттуулукту же себептик багытты аныктаган эмес.

Тамактануу бузулуулары

Таблицада топ ичиндеги эң жогорку PSMU пайызы тамактануу бузулууларында байкалган: 38 катышуучунун 10у, башкача айтканда %26,3. Бирок чакан топтун көлөмү чектелүү. Булак бул табылганы социалдык баалоого сезимталдык, дене жана ден соолук мазмундары жана психологиялык аялуулук контекстинде талкуулаганы менен, тамактануу бузулуусу менен PSMU ортосунда себептик багытты көрсөтпөйт.

Нейроөнүгүү жана сыртка багытталган топтор

Нейроөнүгүү бузулуулар тобунда PSMU көрсөткүчү %7,7. ADHD чакан тобунда 11 адамдын 2си PSMU чегине жеткен, аутизм спектринин бузулуусу тобунда болсо булакта PSMU учуру билдирилген эмес. Сыртка багытталган бузулуусу бар 16 катышуучунун эч бири SMDS-9 клиникалык чегине жеткен эмес. Чакан топтордун көлөмү аз болгондуктан, бул нөл маанилерди “бул диагноздордо PSMU болбойт” деген тыянакка айландырууга болбойт.

Жыныс жана гендердик идентификация менен байланышкан табылгалар

Кыз өспүрүмдөрдүн SMDS-9 медианасы 3,00 жана IQR мааниси 4,00; эркек өспүрүмдөрдүн медианасы 2,00 жана IQR мааниси 2,25 деп берилген. Айырма Mann–Whitney U=5538, p=0,010 жана r=0,20 менен билдирилген.

Gender non-conforming деп классификацияланган өспүрүмдөр да cisgender теңтуштарына караганда жогору PSMU деңгээлин билдирген; U=3195, p=0,047 жана r=0,21. Бул табылгалар изилдөө үлгүсүндөгү статистикалык байланыштарды көрсөтөт; идентификация категориясынын өзү себептик тобокелдик фактору экенин далилдебейт.

Пассивдүү Социалдык Медиа Колдонуу Бул Изилдөөдө Эмнени Билдирет?

Пассивдүү социалдык медиа колдонуу колдонуучу мазмун жаратуу, бөлүшүү же комментарий жазуунун ордуна негизинен агымды жылдырып, башкалардын мазмунун көрүп же карап турган өз ара аракеттенүү. Бул изилдөөдө социалдык медиа колдонуу жалпысынан пассивдүү багытта болгон; TikTok колдонуучуларынын %61и негизинен мазмунду жылдырган, Instagram колдонуучуларынын %29,8и мазмунду гана керектеген, ал эми YouTube жана Twitch колдонуучуларынын баары бул платформаларды көрүү үчүн колдонгонун билдирген.

1-сүрөт көрсөткөн активдүү-пассивдүү колдонуу түзүмү

Булак изилдөөнүн 8-бетиндеги 1-сүрөт ар бир платформадагы мазмун жаратуу интенсивдүүлүгүн салыштырат. Категориялар пассивдүү колдонуу, күнүнө 1ден аз мазмун, күнүнө 1–3 мазмун, күнүнө 4–10 мазмун жана күнүнө 10дон көп мазмун катары көрсөтүлгөн. Графиктин негизги илимий билдирүүсү платформалар колдонуу жыштыгы боюнча гана эмес, мазмун жаратуу формасы боюнча да айырмаланат.

Кыз өспүрүмдөрдө эркектерге салыштырмалуу TikTokту активдүү колдонуу odds көрсөткүчү жогору болгон; χ²=4,96, p=0,026 жана OR=7,30 билдирилген. Instagram үчүн да χ²=5,61, p=0,018 жана OR=2,88 көрсөтүлгөн. Булак башка платформаларда жыныска жараша маанилүү колдонуу айырмасын билдирген эмес.

Пассивдүү колдонуу жана депрессиялык бузулуулар

Депрессиялык бузулуулар пассивдүү TikTok колдонуучуларында көбүрөөк кездешкен; χ²=7,02 жана p=0,015. Нейроөнүгүү бузулуулары болсо активдүү колдонуучулар арасында көбүрөөк билдирилген; χ²=11,9 жана p=0,006.

Авторлор пассивдүү жылдыруу качууга негизделген күрөшүү формасы болушу мүмкүн экенин жана терс эмоцияны жана социалдык салыштырууну улантышы мүмкүн экенин талкуулашат. Бирок изилдөө бул механизмди түздөн-түз текшерген эмес. Депрессиялык белгилер пассивдүү колдонууга алып келиши, пассивдүү колдонуу белгилерди күчөтүшү же эки тараптуу байланыш болушу бул кесилиштик дизайн менен айырмаланбайт.

Активдүү колдонуу дайыма коргоочубу?

Жок. Изилдөө активдүү колдонуу автоматтык түрдө ден соолукка пайдалуу, пассивдүү колдонуу болсо автоматтык түрдө патологиялык экенин көрсөтпөйт. Активдүү жана пассивдүү классификация онлайн жүрүм-турумдун бир гана өлчөмү. Колдонулган мазмун, колдонуу себеби, психологиялык абал, социалдык контекст жана жалпы интенсивдүүлүк сыяктуу башка факторлор да бааланышы керек.

Платформа тандоолору

Үлгүдө күнүмдүк смартфон колдонуу кеңири таралган. Катышуучулардын %66,7си телефонун күнүнө 3 сааттан көп колдонорун билдирген; %88,3ү социалдык медианы онлайн иш-аракеттеринин арасында көрсөткөн.

Булак ошондой эле катышуучулардын %66,7си социалдык медиада күнүнө 4 сааттан көп, болжол менен %30у болсо күнүнө 1–3 саат өткөргөнүн билдирет. TikTok жана Instagram эң кеңири колдонулган платформалар. Үлгүнүн %71,3ү TikTokту күнүнө 3 саатка чейин колдонсо, %17си 4 сааттан ашкан. Instagramды күнүнө 3 сааттан көп колдонгондордун үлүшү %36,6.

Метод бөлүмүндө “интенсивдүү колдонуучу” классификациясы жалпы жана платформага мүнөздүү экран убактысы үчүн ≥3 саат/күн, “жеңил колдонуучу” болсо <3 саат/күн деп аныкталган. Натыйжалардагы “4 сааттан көп” категориясы өзүнчө сүрөттөөчү колдонуу бөлүштүрүүсү катары берилген; эки чек бир эле максатта колдонулган эмес.

TikTok табылгасынын туура чечмелөөсү

Кыскача жана талкуу бөлүмдөрү PSMU бар өспүрүмдөрдө интенсивдүү TikTok колдонуу odds көрсөткүчү болжол менен үч эсе жогору экенин билдирет. Ошондой эле оор TikTok колдонуучуларынын гана SMDS-9 баллдары жеңил колдонуучулардан статистикалык жактан маанилүү жогору болгон.

Бирок көп өзгөрмөлүү регрессияда платформага мүнөздүү колдонуу өз алдынча маанилүү божомолдоочу бойдон калган эмес; экран убактысы, депрессиялык бузулуу жана стресс алдыга чыккан. Ошондуктан изилдөө “TikTok PSMUнун өз алдынча себеби” деген тыянакты колдобойт. Платформа табылгасын психологиялык аялуулук жана жалпы колдонуу интенсивдүүлүгү менен бирге баалоо керек.

Экран Убактысы Жалгыз PSMU Тобокелдигин Түшүндүрөбү?

Жок. Көбүрөөк экран убактысы PSMU менен байланышкан жана көп өзгөрмөлүү моделде өз алдынча байланыш көрсөткөн; бирок ошол эле моделде депрессиялык бузулуу жана кабыл алынган стресс да өз алдынча салым кошкон, платформага мүнөздүү колдонуу болсо маанилүү бойдон калган эмес. Ошондуктан булак изилдөө PSMUну “онлайн канча саат болуу” менен гана эмес, психологиялык кыйналуу жана колдонуу үлгүсү менен бирге баалоо керектигин колдойт.

Стресс менен социалдык медиа колдонуунун байланышы

PSMU чегине жеткен өспүрүмдөрдө кабыл алынган стресс PSMU чегине жетпегендерге караганда жогору; t(263)=−3,08, p=0,002 жана d=0,54 билдирилген.

Булак ошондой эле SMDS-9 менен PSS-10 ортосунда оң байланыш бар экенин билдирет. Бул бөлүмдө статистика U=3036, p=0,003 жана r=0,29 катары берилген. Метод бөлүмүндө корреляциялар үчүн Pearson же Spearman ыкмасы аныкталганы менен, натыйжа текстинде бул жерде Mann–Whitney U түрүндөгү статистика берилет. Ошондуктан байланыштын багыты жана маанилүүлүгү булакта көрсөтүлгөндөй сакталат, статистиканын түрү булактын атынан кайра чечмеленбейт.

Социалдык медиада күнүнө 4 сааттан көп убакыт өткөргөн өспүрүмдөрдүн PSS-10 баллдары азыраак колдонгондордон орточо 5,51 балл жогору; SE=1,12. Байланыш t(263)=−4,93, p<0,001 жана d=0,64 менен билдирилген.

TikTokту интенсивдүү колдонуу жогору стресс менен байланышкан; t(261)=−2,09, p=0,037 жана d=0,68. Instagram үчүн Mann–Whitney U=6738 жана p=0,019 берилген. YouTube жана Twitch колдонуу болсо булакта стресс менен байланышкан эмес.

Кыз жана эркек катышуучулардагы стресс

Кыз катышуучулардын PSS-10 медианасы 27,00 жана IQR мааниси 12,00; эркектердики 19,00 жана IQR мааниси 11,25 деп берилген. Маанай бузулууларында медианалык PSS-10 28, тынчсыздануу бузулууларында 29 жана нейроөнүгүү бузулууларында 21.

Мазмун тандоолору эмне үчүн маанилүү?

Социалдык медиа таасирин платформа аты менен гана аныктоого болбойт; алгоритм колдонуучуга сунуштаган жана колдонуучу издеген мазмун да тажрыйбанын бир бөлүгү. Булак изилдөөнүн 9-бетиндеги 2-сүрөт өспүрүмдөр онлайн издеген мазмун категорияларын салыштырат.

Музыка жана көңүл ачуу мазмундары эң кеңири таралган категориялар. Булак текст болжол менен %40 психология жана психикалык саламаттыкка байланышкан мазмундарды үзгүлтүксүз көргөнүн, %53 болсо фитнес, диета жана тамактанууга байланышкан материалдар менен өз ара аракеттенгенин билдирет.

Диагностикалык топтор боюнча мазмун тандоолору

Кыз өспүрүмдөрдүн психологияга байланышкан мазмундарга багытталуу ыктымалдыгы жогору болгон; χ²=12,5, p<0,001 жана OR=3,00. Булак эркек өспүрүмдөрдүн видео оюндарга байланышкан аракеттерге көбүрөөк багытталганын да билдирет; χ²=15,3, p<0,001 жана OR=0,34.

Кабыл алынган стресси жогору өспүрүмдөрдүн психология же психикалык саламаттык мазмундарын керектөө ыктымалдыгы да жогору болгон; χ²=8,63, p=0,004, OR=2,11.

Психикалык саламаттык мазмунун издөө жакшыбы же жаманбы?

Изилдөө бул жүрүм-турумду бир жактуу түрдө оң же терс деп классификациялабайт. Авторлор психикалык саламаттык мазмундары эмоциялык ырастоо же күнүмдүк күрөшүү тууралуу маалымат бере аларын, бирок чыпкаланбаган же жаңылыштыруучу мазмундар аялуу адамдарда ылайыксыз таанып-билүүлөрдү да күчөтүшү мүмкүн экенин талкуулашат. Бул изилдөө онлайн психикалык саламаттык мазмунунун дарылоочу же зыяндуу таасирин түздөн-түз текшерген эмес.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө бир борборлуу кесилиштик дизайн менен жүргүзүлгөн. Изилдөө 2024–2025 мезгилинде пландалып, маалымат чогултуу Май 2025 менен Январь 2026 аралыгында жүргүзүлгөн. Катышуучулар Италиядагы үчүнчү деңгээлдеги балдар жана өспүрүмдөр нейропсихиатрия борборунда стационардык же амбулатордук психиатриялык баалоодон өткөн өспүрүмдөрдөн турган.

Изилдөө Latium Area 1 Territorial Ethics Committee тарабынан 3 May 2025 күнү 7875 протокол коду менен бекитилип, Helsinki Декларациясынын принциптерине ылайык жүргүзүлгөн. Бейтаптар жана алардын ата-энелери же мыйзамдуу камкорчулары үчүн керектүү маалымдалган макулдук процесси колдонулуп, маалыматтар анонимдештирилип, сырсөз менен корголгон маалымат базасында сакталган.

Киргизүү жана чыгаруу критерийлери

Киргизүү критерийлери 12–18 жашта болуу, стационардык же амбулатордук нейропсихиатриялык баалоону аяктоо жана өзүн-өзү билдирүү анкеталарын өз алдынча толтура алуу болгон.

IQ<70 болгон жана шизофрения спектринин бузулуусу диагнозу коюлган адамдар изилдөөдөн чыгарылган.

Психиатриялык баалоо

Диагноздор борбордун стандарттык психодиагностикалык баалоо процессинен алынган. Булак клиникалык маектердин арасында Kiddie Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia (K-SADS) колдонулганын жана учурдагы психиатриялык абалдын белгилерин жана оордугун баалоо үчүн тиешелүү стандарттык шкалалар колдонулганын билдирет. Акыркы диагностикалык маалыматтар оорукана жазууларынан алынган.

Үлгүнүн өзгөчөлүктөрү

Диагноздор дал келиши мүмкүн болгондуктан, диагностикалык категориялардын саны жана пайыздары жалпы үлгүнүн көлөмүн же %100дү ашышы мүмкүн.

SMDS-9: негизги натыйжа өлчөмү

Көйгөйлүү социалдык медиа колдонуу Social Media Disorder Scale’дын 9 пункттуу италиялык валиддештирилген версиясы менен өлчөнгөн. Шкаланын пункттары акыркы 12 айдагы жүрүм-турумду ооба/жок түрүндө сурайт жана ≥5 балл PSMU үчүн сунуштоочу чек катары кабыл алынган.

Булак шкаланын мурдагы изилдөөлөрдө Cronbach α маанилери 0,76–0,82 аралыгында болгонун, учурдагы үлгүдө α=0,75 табылганын билдирет.

PSS-10: кабыл алынган стресс өлчөмү

Стресстин күчү 10 пункттуу Perceived Stress Scale’дын италиялык версиясы менен бааланган. Булак бул версия үчүн α=0,74 ички ырааттуулук жана r>0,60 тест-кайра тест ишенимдүүлүгүн билдирет. Өспүрүмдөр үчүн аныкталган кесүү маанилери жок болгондуктан, PSS-10 баллы категориялык “жогорку/төмөн стресс диагнозу” катары эмес, үзгүлтүксүз кабыл алынган стресс өлчөмү катары каралган.

Экран убактысы жана колдонуу формалары

Экран убактысы, онлайн иш-аракеттер, колдонулган платформалар, мазмун тандоолору жана активдүү-пассивдүү колдонуу изилдөөгө мүнөздүү, стандартташтырылбаган суроолор менен бааланган. Активдүү колдонуу бөлүшүү жана комментарий жазуу сыяктуу жүрүм-турумдарды; пассивдүү колдонуу болсо негизинен мазмунду жылдыруу жана көрүүнү камтыйт.

Интенсивдүү колдонуучу классификациясы ≥3 саат/күн, жеңил колдонуучу классификациясы <3 саат/күн деп жүргүзүлгөн. Бул чек мурдагы адабиятта өспүрүмдөрдө ичкилендирүүчү белгилер менен байланышкан клиникалык маанилүү мөөнөт катары аныкталган күнүнө үч сааттык колдонууга негизделип тандалган.

Статистикалык талдоо

Үзгүлтүксүз өзгөрмөлөрдүн нормалдуу бөлүштүрүлүшү Shapiro–Wilk тести менен текшерилген. Бөлүштүрүүгө жараша орточо жана стандарттык четтөө же медиана жана квартилдер аралык диапазон колдонулган. Топтор көз карандысыз үлгү t тести же Mann–Whitney U тести менен салыштырылып, эффект өлчөмү катары Cohen d билдирилген.

Категориялык өзгөрмөлөрдө Fisher exact же хи-квадрат тесттери колдонулган. Корреляциялар бөлүштүрүүгө жараша Pearson же Spearman ыкмасы менен пландалган. Көп жолу тестирлөө көйгөйүн азайтуу үчүн алдын ала аныкталган анализ үй-бүлөлөрүндө Benjamini–Hochberg жалган ачылыш көрсөткүчү (FDR) түзөтүүсү колдонулган.

Статистикалык маанилүүлүк чеги эки тараптуу p<0,05 деп белгиленип, натыйжалар %95 ишеним интервалдары менен бааланган. Жетишпеген маалыматтар аз үлүш болгондуктан list-wise deletion менен иштетилген. Талдоолор R негизиндеги Jamovi программасы менен жүргүзүлгөн.

Үлгү көлөмүн эсептөө

Изилдөөчүлөр жалпы Италия өспүрүмдөр популяциясында билдирилген %13,5 PSMU таралышын консервативдүү баштапкы баа катары колдонгон. %95 ишеним деңгээли жана ±%5 ката чеги менен таралышты баалоо үчүн стандарттык пропорция формуласынан минималдуу 180 катышуучу талап кылынары эсептелген. Акыркы үлгү 265 адам.

Көп өзгөрмөлүү модель

SMDS-9 жалпы баллы көз каранды өзгөрмө катары алынып, көп өзгөрмөлүү сызыктуу регрессия жүргүзүлгөн. Калдыктардын нормалдуулугу Shapiro–Wilk тести, мультиколлинеардуулук VIF жана каталардын көз карандысыздыгы Durbin–Watson статистикасы менен текшерилген.

Жаш, жыныс жана платформага мүнөздүү колдонуу көп өзгөрмөлүү моделде маанилүү өз алдынча таасир көрсөткөн эмес. Кошумча материалдын түшүндүрмөсүндө модель ылайыктуулугу R²=0,25, түзөтүлгөн R²=0,18 жана F=3,99, p<0,001 деп берилген; бардык VIF маанилери <2,00 деп билдирилген.

Булактагы p=0,053 баянына байланыштуу чек

Булак натыйжалар бөлүмүндө тынчсыздануу бузулуусу бар өспүрүмдөр үчүн интенсивдүү экран колдонууга байланыштуу χ²=4,94, p=0,026 жана OR=2,10 билдирет. Ичкилендирүүчү бузулуулар үчүн χ²=4,12, p=0,053 жана OR=2,09 берилген. Текст бул эки натыйжаны бирге “маанилүү байланыштар” деген аталышта сунуштайт; бирок изилдөөнүн алдын ала аныкталган маанилүүлүк чеги p<0,05. Ошондуктан p=0,053 натыйжасы Verianla текстинде так статистикалык маанилүүлүк катары кайра белгиленген эмес.

Онлайн иш-аракеттердин бөлүштүрүлүшү

Бир катышуучу бир нече иш-аракетти тандай алгандыктан, үлүштөрдүн суммасы %100дөн ашышы мүмкүн.

Изилдөө эмнени айтат жана эмнени айтпайт

Изилдөөнүн күчтүү жактары

Изилдөөнүн маанилүү күчтүү жактарынын бири коомдук үлгүнүн ордуна түздөн-түз психиатриялык баалоодон өткөн өспүрүмдөрдү изилдегени. Диагностикалык маалыматтар онлайн өзүн-өзү билдирүүдөн гана эмес, кеңири клиникалык баалоо жана оорукана жазууларынан алынган.

PSMU баалоодо валиддештирилген SMDS-9 колдонулуп, кабыл алынган стресс стандарттык PSS-10 менен өлчөнгөн жана статистикалык талдоодо FDR түзөтүүсү менен көп өзгөрмөлүү моделдөө колдонулган. Изилдөөнүн колдонуу убактысын гана эмес, активдүү-пассивдүү өз ара аракеттенүүнү жана мазмун тандоолорун да баалаганы социалдык медиа жүрүм-турумунун сапаттык жагын көрсөтөт.

Негизги чектөөлөр

Кесилиштик дизайн: Маалыматтар бир убакыт аралыгында чогултулгандыктан байланыштын багытын аныктоого болбойт. Социалдык медиа колдонуу психологиялык кыйналууну күчөтүшү, психологиялык кыйналуу социалдык медиа колдонууну көбөйтүшү же эки тараптуу динамика болушу бири-биринен ажыратылбайт.

Бир борборлуу клиникалык үлгү: Катышуучулар Италиядагы бир гана үчүнчү деңгээлдеги нейропсихиатрия борборунан алынган. Натыйжаларды коомдогу бардык өспүрүмдөргө же башка саламаттык сактоо системаларына түздөн-түз жалпылоого болбойт.

Диагностикалык курам: Үлгүдө ичкилендирүүчү бузулуулар жана кыз өспүрүмдөр басымдуу. Бул клиникалык борбордун курамы айрым байланыштардын көрүнүшүн күчөтүшү мүмкүн.

Өзүн-өзү билдирүү: Экран убактысы жана платформадагы жүрүм-турумдар түзмөк жазуулары менен ырасталган эмес. Эске түшүрүү катасы же өзүн-өзү билдирүү бурмалоосу мүмкүн.

Стандартташтырылбаган экинчи даражадагы пункттар: Активдүү-пассивдүү колдонуу жана мазмун тандоолору үчүн колдонулган суроолор валиддештирилген психометрикалык шкалалар эмес. Бул натыйжалардын ишенимдүүлүгүнө жана башка изилдөөлөр менен салыштыруу мүмкүнчүлүгүнө чектөө жаратат.

Клиникалык контексттеги жетишпестиктер: Маалымат чогултуу көп учурда алгачкы баалоо же жаткыруу баскычында жүргүзүлгөндүктөн, социалдык-экономикалык абал, үй-бүлөлүк чөйрө, социалдык функционалдуулук, кош диагноздордун жүгү жана фармакологиялык дарылоо сыяктуу айрым контексттик өзгөрмөлөр толук бааланган эмес.

Келечектеги изилдөөлөр

Авторлор байланыштын багытын аныктоо үчүн узак мөөнөттүү лонгитюддук изилдөөлөрдү сунуштайт. Келечектеги изилдөөлөрдө экран убактысын гана эмес, мазмун тандоолорун, өз ара аракеттенүү формасын, эмоцияларды жөнгө салууну, адамдар аралык функционалдуулукту, инсандык өзгөчөлүктөрдү, үй-бүлөлүк чөйрөнү, социалдык-экономикалык абалды жана дарылоо контекстин бирге баалоо сунушталат.

Объективдүү түзмөк жазууларын колдонуу да маанилүү. Телефондун чыныгы экран убактысын, платформа боюнча сессия убактысын жана убакыт ичинде өзгөргөн колдонуу үлгүлөрүн өзүн-өзү билдирүү менен бирге баалоо сандык көрсөткүч менен психологиялык функциянын ортосундагы байланышты ишенимдүүрөөк талдоого жардам бериши мүмкүн.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Оригинал изилдөө: Problematic Social Media Use in Psychiatric Adolescents: Clinical Vulnerability and Maladaptive Engagement Patterns.

Авторлор: Sara Romano; Dario Esposito; Giorgia Di Iorio; Fabiola Panvino; Benedetta Altomonte; Dario Calderoni; Giulia Conte; Maria Pia Casini; Arianna Terrinoni.

Жооптуу автор: Dario Esposito.

Мекеме: Unit of Child and Adolescent Neuropsychiatry, Department of Human Neuroscience, Sapienza University of Rome, Roma, Италия.

Журнал жана басмачы: Psychiatry International; MDPI, Basel, Switzerland.

Жарыя маалыматы: 2026; том 7; макала 125. Жарыя күнү: 4 Июнь 2026.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030125

Булак түрү: Бир борборлуу, кесилиштик, клиникалык байкоочу изилдөө.

Үлгү: Психиатриялык баалоодон өткөн 12–18 жаштагы 265 өспүрүм; стационардык жана амбулатордук бейтаптар.

Негизги өлчөө куралдары: Social Media Disorder Scale-9 (SMDS-9) жана Perceived Stress Scale-10 (PSS-10). Экран убактысы, платформа колдонуу, активдүү-пассивдүү өз ара аракеттенүү жана мазмун тандоолору изилдөөгө мүнөздүү пункттар менен өлчөнгөн.

SMDS-9 клиникалык чеги: ≥5 балл PSMU үчүн сунуштоочу чек катары колдонулган. Бул чек өз алдынча DSM же ICD диагнозу эмес.

Статистика: Shapiro–Wilk, көз карандысыз үлгү t тести, Mann–Whitney U, Fisher exact, хи-квадрат, Pearson/Spearman корреляция ыкмасы, Benjamini–Hochberg FDR түзөтүүсү жана көп өзгөрмөлүү сызыктуу регрессия. Маанилүүлүк чеги эки тараптуу p<0,05.

Статистикалык программа: Jamovi; метод бөлүмүндө 2.3.28 версиясы деп билдирилген жана R тилинин инфраструктурасын колдонот.

Этика комитети: Territorial Ethics Committee of Latium Area 1; протокол 7875; бекитүү күнү 3 May 2025.

Маалымдалган макулдук: Ата-энелерден же мыйзамдуу камкорчулардан жазуу жүзүндөгү катышуу макулдугу, өспүрүмдөрдөн катышуу assent-и алынган.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Маалыматтарды негиздүү суроо-талап менен жооптуу автордон суроого болот; этика жана купуялуулук себептеринен улам жалпыга ачык эмес.

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо алган эмес.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдирген эмес.

Автордук салымдар: Концептуалдаштыруу S.R., D.E. жана G.D.I.; маалыматтарды курациялоо S.R., F.P., B.A., G.C. жана M.P.C.; баштапкы долбоор D.E., G.D.I., F.P. жана B.A.; карап чыгуу/редакциялоо S.R. жана A.T.; ресурстар D.C.; супервизия D.C., G.C., M.P.C. жана A.T.; долбоорду башкаруу A.T. тарабынан аткарылган.

Лицензия: Булак PDF макаланы Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы бар ачык жеткиликтүү изилдөө катары аныктайт.

Негизги чечмелөө чеги: Табылгалар байланыштык мүнөздө. Изилдөө социалдык медиа колдонуу психиатриялык белгилерге себеп болорун, белгилүү бир платформа өз алдынча зыяндуу экенин же PSMU өзүнчө категориялык психиатриялык оору экенин далилдебейт.

Булактагы статистикалык сунуштоо боюнча эскертүү: Булак ичкилендирүүчү бузулуулар менен жогорку экран убактысынын ортосундагы χ²=4,12, p=0,053, OR=2,09 натыйжасын маанилүү байланыштар баянынын ичинде берет; бирок метод бөлүмүндө p<0,05 маанилүүлүк чеги аныкталган. Мындан тышкары, SMDS-9 менен PSS-10 ортосундагы “оң корреляция” үчүн натыйжалар бөлүмүндө U=3036, p=0,003 жана r=0,29 билдирилет. Verianla бул пункттарды үнсүз оңдогон эмес жана булакта берилген статистикаларды анын атынан кайра классификациялаган эмес.