Бул изилдөө Паркинсон оорусу бар бейтаптардын чач үлгүлөрүндө өлчөнгөн металл жана микроэлемент деңгээлдери дени сак адамдардан айырмаланабы жана бул деңгээлдер оорунун мотордук оордугу, клиникалык баскычы жана узактыгы менен байланыштуубу деген суроону изилдейт. Изилдөөгө 31 Паркинсон бейтап жана жашы менен жынысы боюнча дал келтирилген 30 дени сак контролдук катышуучу киргизилген.

Чач үлгүлөрү баштын арткы бөлүгүнөн алынган, тышкы булганууну азайтуу үчүн стандарттык жуу процедурасынан өткөрүлүп, азот кислотасы жана суутек пероксиди менен анализге даярдалган. Алюминий, мышьяк, кадмий, кобальт, хром, жез, темир, марганец, никель, коргошун жана цинк деңгээлдери индуктивдүү байланышкан плазманын оптикалык эмиссиялык спектрометриясы, башкача айтканда ICP-OES ыкмасы менен өлчөнгөн.

Изилдөөнүн баяндоо бөлүгүндө Паркинсон тобунда чачтагы алюминий деңгээли дени сак контролдорго караганда төмөн; цинк, никель жана коргошун деңгээлдери болсо жогору экени билдирилет. Хром, жез, темир жана марганец боюнча топтордун ортосунда маанилүү айырма табылган эмес. Мышьяк, кадмий жана кобальт деңгээлдери аналитикалык аныктоо чегинен төмөн болгондуктан статистикалык баалоого киргизилбегени көрсөтүлгөн.

Паркинсон бейтаптары өз тобунун ичинде каралганда цинк деңгээли менен үч клиникалык өзгөрмөнүн ортосунда тескери багыттагы жана статистикалык маанилүү байланыштар табылган. Чачтагы цинктин төмөн деңгээли; MDS-UPDRS III мотор баллынын жогору болушу, Hoehn жана Yahr баскычынын өнүккөн болушу жана оорунун узагыраак созулушу менен байланышкан:

• MDS-UPDRS III: r = −0,53; p = 0,002
• Hoehn жана Yahr баскычы: r = −0,49; p = 0,005
• Оорунун узактыгы: r = −0,50; p = 0,004

Бул жыйынтыктарды этият чечмелөө керек. Паркинсон тобунун орточо цинк мааниси контролдук топтон жогору болгону менен, Паркинсон бейтаптарынын ичинде гана төмөн цинк деңгээли оорураак жана узагыраак оору менен байланышкан. Бул эки табылга сөзсүз бири-бирин жокко чыгарбайт; биринчиси топтор аралык орточону, экинчиси Паркинсон тобунун ичиндеги бөлүштүрүүнү көрсөтөт. Бирок кесилиштик изилдөө дизайны цинктеги өзгөрүү оорунун себебиби, натыйжасыбы же дарылоо, тамактануу же башка процесс менен байланыштуубу — муну аныктай албайт.

Preprintтин жыйынтык таблицасында маанилүү ички ырааттуулук көйгөйлөрү да бар. Баяндоо тексти никель Паркинсон бейтаптарында жогору дейт, бирок Таблица 1’де Паркинсон тобунун орточосу 0,79, контролдук топтун орточосу 1,72 деп берилген; бул сандар никель Паркинсон тобунда төмөн экенин көрсөтөт. Мындан тышкары көптөгөн t маанилери тиешелүү p маанилери менен математикалык жактан шайкеш көрүнбөйт, элементтердин өлчөө бирдиктери жана стандарттык четтөөлөрү таблицада көрсөтүлгөн эмес. Ошондуктан бул табылгаларды көз карандысыз текшерүү жана оңдолгон статистикалык отчет болмоюнча так биомаркер далили катары баалоого болбойт.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү эмне?

Паркинсон оорусу кыймылга байланышкан белгилерден тышкары көптөгөн мотордук эмес белгилерди да жарата алган прогрессивдүү нейродегенеративдик оору. Изилдөөдө оорунун негизги нейропатологиялык өзгөчөлүктөрү substantia nigra pars compacta аймагындагы допамин өндүрүүчү нейрондордун жоголушу жана Lewy денечелеринде туура эмес бүктөлгөн альфа-синуклеиндин топтолушу катары түшүндүрүлөт.

Паркинсон оорусу бир эле себептен келип чыкпайт; генетикалык ыктоо, картаюу жана айлана-чөйрө факторлору бирге таасир этет деп кабыл алынат. Айлана-чөйрө факторлорунун арасында металлдарга дуушар болуу өзгөчө кызыгуу жаратат. Изилдөөдө айрым металлдар:

• оксидативдик стресс,
• митохондриялык дисфункция,
• нейросезгенүү,
• липиддик пероксидация,
• альфа-синуклеиндин топтолушу,
• туура эмес бүктөлгөн белокторду клеткадан чыгаруунун бузулушу

сыяктуу процесстер аркылуу нейродегенерацияга салым кошушу мүмкүн экени баяндалат.

Изилдөөнүн негизги суроосу “Паркинсон бейтаптарында металл көбүрөөкпү?” деген гана суроо эмес. Изилдөө эки өзүнчө суроону баалайт:

1. Паркинсон бейтаптары менен дени сак контролдордун чачындагы микроэлемент деңгээлдери айырмаланабы?
2. Паркинсон бейтаптарынын ичинде белгилүү элементтердин деңгээли мотордук бузулуунун оордугу, клиникалык баскыч же оорунун узактыгы менен байланыштуубу?

Эмне үчүн чач анализи тандалган?

Изилдөөдө кан жана заара өлчөөлөрү көбүнчө жакынкы мезгилдеги таасирди чагылдырышы мүмкүн экени, ал эми чач анализи элементтер чач өсүү учурунда түзүлүшкө кошулгандыктан узак мөөнөттүү топтолуу жөнүндө маалымат бере ала турганы айтылат.

Чач үлгүсүн алуунун айрым практикалык артыкчылыктары бар:

• Инвазивдүү эмес.
• Кан алуу талап кылынбайт.
• Ташуу жана сактоо салыштырмалуу оңой.
• Айлана-чөйрөгө узак убакыт дуушар болууну изилдөөгө шарт түзүшү мүмкүн.

Ошол эле учурда чачта кайсы бир элементтин жогору болушу ал элемент мээде да жогору дегенди билдирбейт. Чачтагы деңгээлге тышкы чөйрөдөн булгануу, жеке кам көрүү каражаттары, чачтын түзүлүшү, тамактануу, сиңүү, организмден чыгаруу жана чач өсүшүнүн өзгөчөлүктөрү сыяктуу көптөгөн процесс таасир этиши мүмкүн. Изилдөө чач менен мээ тканы, кан, сыворотка же мээ-жүлүн суюктугу ортосунда түз салыштыруу жүргүзгөн эмес.

Ошондуктан бул жерде чач анализи борбордук нерв системасындагы металлдын түз өлчөмү эмес, мүмкүн болгон узак мөөнөттүү элемент жүгүн баалоочу перифериялык көрсөткүч катары колдонулган.

Изилдөө дизайны

Бул изилдөө учур-контроль изилдөөсү. Паркинсон диагнозу коюлган адамдардын чачындагы элемент деңгээлдери Паркинсон оорусу жок дени сак контролдор менен салыштырылган.

Топтордун ортосунда жаш боюнча маанилүү айырма табылган эмес:

\[ p = 0{,}84 \]

Жыныстык бөлүштүрүү да маанилүү айырмаланган эмес:

\[ p = 1{,}00 \]

Бул дал келтирүү чач элементтериндеги айырма жаш же жыныс бөлүштүрүүсүнөн гана келип чыгуу мүмкүнчүлүгүн азайтууга багытталган. Бирок дал келтирүү тамактануу, социалдык-экономикалык абал, жашаган аймак, колдонулган суу, дары-дармектер жана мурдагы экологиялык таасирлер сыяктуу бардык мүмкүн болгон чаташтыруучу факторлорду жок кылбайт.

Катышуучулар кантип тандалган?

Паркинсон бейтаптары Kocaeli Medicalpark ооруканасынын Неврология бөлүмүнөн Июнь 2024 менен Январь 2025 аралыгында алынган. Бейтаптар:

• Улуу Британиянын Brain Bank Паркинсон диагностикалык критерийлерине жооп бериши,
• 40 жашта же андан улуу болушу,
• жазуу жүзүндө маалыматтандырылган макулдук бериши

керек болгон.

Эки топ үчүн тең чыгарып салуу критерийлери кең коюлган. Кыймылга же металл алмашуусуна таасир бере турган олуттуу жүрөк-кан тамыр, дем алуу, бөйрөк, боор жана неврологиялык оорулар; активдүү инфекциялар; ичегиде сиңүү бузулушу; витамин же минерал кошумчаларын колдонуу; тамеки тартуу тарыхы; алкоголду кыянат колдонуу жана белгилүү кесиптик же экологиялык металл таасири чыгарып салуу себептеринин арасында болгон.

Металл импланты, протези же хирургиялык жабдыгы бар адамдар да изилдөөдөн чыгарылган. Бул ыкма өлчөнгөн металл деңгээлдерине таасир бере турган айрым ачык булактарды чектөөгө багытталган.

Антипаркинсон дарыларынан башка айрым психоактивдүү дарыларды колдонуу чыгарып салынган, бирок Паркинсон бейтаптары колдонгон дарылардын түрү, дозасы же дарылоо мөөнөтү жыйынтыктарда деталдуу берилген эмес. Ошондуктан антипаркинсон дарылоонун чач элемент деңгээлдери менен байланышын баалоо мүмкүн эмес.

Клиникалык оордук кантип өлчөнгөн?

Паркинсон тобунун мотордук оордугу Movement Disorder Society–Unified Parkinson’s Disease Rating Scale Part III, башкача айтканда MDS-UPDRS III менен бааланган. Бул бөлүк бейтаптын мотордук текшерүүсүнө багытталган. Жогорку балл мотордук бузулуу күчтүүрөөк экенин билдирет.

Паркинсон тобунун орточо MDS-UPDRS III баллы:

\[ 38{,}0 \pm 13{,}33 \]

деп билдирилген.

Оорунун жалпы баскычы Hoehn жана Yahr шкаласы менен бааланган. Орточо баскыч:

\[ 2{,}50 \pm 0{,}93 \]

деп берилген. Авторлор муну орточо деңгээлдеги оорунун оордугуна шайкеш деп чечмелешет.

Орточо оорунун узактыгы болсо:

\[ 7{,}94 \pm 4{,}26\ \text{yıl} \]

деп көрсөтүлгөн.

Изилдөө мотордук эмес белгилерди баалаган эмес. Ошондуктан элемент деңгээлдеринин когнитивдик белгилер, депрессия, уйку көйгөйлөрү, автономдук дисфункция же жашоо сапаты менен байланышы белгисиз.

Чач үлгүлөрү кантип чогултулган?

Катышуучулардан үлгү алынган күнү чачын жууп келүүсү суралган. Болжол менен 0,5–1,0 грамм чач баштын арткы бөлүгүндөгү окципиталдык аймактан этанол менен тазаланган дат баспас болот кайчы менен алынган.

Үлгүлөр бир тектүүлүктү жогорулатуу үчүн болжол менен 5 миллиметрлик майда бөлүктөргө кесилип, анализге чейин полиэтилен идиштерде сакталган.

Сырттан жуккан металл бөлүкчөлөрүн азайтуу үчүн чач үлгүлөрү:

1. этил эфир–ацетон эритмеси менен жуулган,
2. %5 EDTA менен иштетилген,
3. жогорку тазалыктагы деиондоштурулган суу менен чайкалган,
4. азот кислотасы жана суутек пероксиди менен ажыратылган,
5. деиондоштурулган суу менен суюлтулган,
6. чыпкаланып өлчөөгө даярдалган.

Бул процесс тышкы контаминацияны азайтууга багытталган. Бирок жуу процедурасы чачтын өз түзүлүшүнө кирген элементтердин бир бөлүгүнө таасир этеби же ар башка элементтер боюнча калыбына келүү көрсөткүчтөрү кандай экени текстте берилген эмес.

Кайсы элементтер өлчөнгөн?

ICP-OES ыкмасы менен төмөнкү элементтерди өлчөө пландалган:

• Алюминий — Al
• Мышьяк — As
• Кадмий — Cd
• Кобальт — Co
• Хром — Cr
• Жез — Cu
• Темир — Fe
• Марганец — Mn
• Никель — Ni
• Коргошун — Pb
• Цинк — Zn

Изилдөө бул элементтердин баарын “heavy metals” же оор металлдар деген аталышта карайт. Бирок панель коргошун сыяктуу уулуу таасирлер менен байланышкан элементтерден тышкары цинк, жез, темир жана марганец сыяктуу кадимки биологиялык функциялар үчүн зарыл микроэлементтерди да камтыйт.

Мышьяк, кадмий жана кобальт деңгээлдери аналитикалык аныктоо чегинен төмөн болуп, статистикалык баалоодон чыгарылганы айтылган.

ICP-OES өлчөөсүнүн отчетундагы кемчиликтер

Изилдөөдө анализдер стандарттык лабораториялык шартта жүргүзүлгөнү айтылганы менен, төмөнкү техникалык маалыматтар берилген эмес:

• Ар бир элемент үчүн аныктоо жана сандык аныктоо чектери,
• калибрлөө ийри сызыктары,
• сапатты көзөмөлдөө материалдары,
• кайра өлчөөлөрдүн өзгөрмөлүүлүгү,
• өлчөө белгисиздиги,
• калыбына келүү көрсөткүчтөрү,
• чач концентрацияларынын бирдиги.

Айрыкча бирдиктердин көрсөтүлбөшү 206,83 болгон цинк жана 3,60 болгон коргошун сыяктуу сандардын биологиялык же токсикологиялык маанисин чечмелөөнү олуттуу чектейт.

Топтордун ортосундагы негизги жыйынтыктар

Таблица 1’де берилген орточо маанилер төмөнкүдөй:

Маанилүү маалымат эскертүүсү: Концентрация бирдиги жана стандарттык четтөөлөр таблицада берилген эмес. Ошондуктан орточолордун бөлүштүрүлүшүн, четки маанилердин таасирин жана топ ичиндеги өзгөрмөлүүлүктү баалоо мүмкүн эмес.

Алюминий боюнча жыйынтык

Чачтагы алюминийдин орточосу Паркинсон тобунда 9,02, контролдук топто 40,19 деп берилген. Текстте бул айырма p < 0,0001 деңгээлинде маанилүү экени айтылат.

Бул жыйынтык Паркинсон бейтаптарында бардык металлдар сөзсүз көбөйөт деген жөнөкөй моделге туура келбейт. Алюминий төмөн чыккан. Мунун оору биологиясы, тамактануу, сиңүү, организмден чыгаруу, чач түзүлүшү же үлгү даярдоо процесси менен байланышы бул изилдөөдө аныкталган эмес.

Алюминийдин төмөн болушу коргоочу дегенди же оору аны азайтып салды дегенди билдирбейт. Изилдөө эки топтун ортосундагы кесилиштик айырманы гана билдирет.

Коргошун боюнча жыйынтык

Коргошундун орточосу Паркинсон тобунда 3,60, контролдук топто 1,70 деп берилген жана айырма үчүн p = 0,0133 көрсөтүлгөн.

Авторлор бул жыйынтыкты узак мөөнөттүү коргошун таасири менен Паркинсон оорусунун ортосунда байланыш тапкан мурдагы изилдөөлөргө шайкеш деп чечмелешет. Чач кумулятивдүү таасирди чагылдырышы мүмкүн деген божомолдун негизинде, чачтагы коргошун деңгээли кан деңгээлине караганда узагыраак мезгил жөнүндө маалымат бере алат деп сунушталат.

Бирок изилдөө катышуучулардын мурда жашаган жерлерин, ичүүчү суу булактарын, эски имарат же боёк таасирлерин жана бала кездеги экологиялык таасирлерин сандык түрдө өлчөгөн эмес. Белгилүү кесиптик же экологиялык металл таасири бар адамдар чыгарылганы менен, байкалбай калган мурунку таасирлер толук жокко чыгарылбайт.

Коргошун деңгээли Паркинсон тобунда жогору болгону менен, MDS-UPDRS III, Hoehn жана Yahr баскычы же оорунун узактыгы менен маанилүү корреляция көрсөткөн эмес. Ошондуктан бул изилдөө коргошун оорунун жүрүшү менен дайыма өсөт деп көрсөтпөйт.

Темир боюнча жыйынтык

Чачтагы темирдин орточосу Паркинсон тобунда 50,78, контролдук топто 79,57 деп берилген; p = 0,112 менен маанилүү айырма табылган эмес.

Изилдөөдө Паркинсон оорусунда substantia nigra аймагында темир топтолушу боюнча мурдагы далилдер талкууланган. Бирок чачтагы темир деңгээли мээдеги регионалдык темир топтолушун чагылдырбашы мүмкүн экени айтылат.

Бул маанилүү айырманы көрсөтөт: мээнин белгилүү анатомиялык бөлүгүндөгү металл бөлүштүрүлүшү менен чачта өлчөнгөн перифериялык элемент деңгээли бир эле биологиялык өлчөм эмес. Чачтагы темир нормалдуу же төмөн болушу substantia nigra аймагында темир топтолгон эмес дегенди далилдебейт.

Никель жыйынтыгындагы текст-таблица дал келбестиги

Кыскача мазмун, жыйынтык жана талкуу бөлүктөрү никель Паркинсон бейтаптарында жогору деп билдирет. Бирок Таблица 1’де:

• Паркинсон тобу: 0,79
• Контролдук топ: 1,72

маанилери бар.

Эгер бул сандар туура болсо, никель Паркинсон тобунда жогору эмес, төмөн. Таблицада p = 0,0037 эки топтун ортосунда маанилүү айырма бар деген доону колдоо үчүн берилген, бирок айырманын багыты текстке карама-каршы.

Бул макалада бул дал келбестик оңдолгон эмес. Авторлор чийки маалыматтарды же жаңыртылган таблицаны жарыяласа, кайсы маанинин туура экени аныкталмак.

Эмне үчүн цинк изилдөөнүн борборуна чыкты?

Цинк топтор аралык салыштырууда эң чоң сандык айырмалардын бирин көрсөткөн:

• Паркинсон тобунун орточосу: 206,83
• Контролдук топтун орточосу: 67,29
• p < 0,0001

Изилдөөдө цинк антиоксиданттык коргонуу, иммундук жөнгө салуу, синапстык өткөрүү жана белок гомеостазында роль ойногон негизги микроэлемент экени айтылат.

Бирок цинк жыйынтыгында эки башка талдоо деңгээли бар:

1. Топтор арасында: Паркинсон бейтаптарынын орточо чач цинки контролдордон жогору.
2. Паркинсон тобунун ичинде: Чачтагы цинктин төмөн болушу оорураак мотордук бузулуу, өнүккөн баскыч жана узак оорунун мөөнөтү менен байланыштуу.

Бул үлгү биринчи караганда карама-каршы көрүнүшү мүмкүн. Бирок топтук орточо менен топ ичиндеги корреляция бир эле суроого жооп бербейт. Паркинсон тобунун жалпы маанилери контролдук топтон жогору болушу мүмкүн, ошол эле учурда Паркинсон тобунун ичинде салыштырмалуу төмөн цинк көрсөткүчү бар бейтаптардын клиникалык абалы оорураак болушу мүмкүн.

Мисалы, жөн гана түшүндүрүү үчүн, контролдук топтун маанилери төмөн диапазондо, Паркинсон тобунун маанилери жогору, бирок өз ичинде кең диапазондо бөлүштүрүлсө; Паркинсон бейтаптарынын ичинде оору узарган сайын көрсөткүчтөр жогорку деңгээлден төмөндөшү математикалык жактан мүмкүн.

Бирок бул түшүндүрмө изилдөөдө түз көрсөтүлгөн эмес. Жеке бөлүштүрүү графиктери, регрессия графиктери жана убакыт боюнча сериялык өлчөөлөр берилген эмес.

Цинк менен мотордук оордуктун байланышы

MDS-UPDRS III баллы менен чачтагы цинк деңгээлинин ортосунда:

\[ r = -0{,}53,\quad p = 0{,}002 \]

байланыш табылган.

Терс белги цинк азайган сайын мотор балл жогорулай турган тенденцияны билдирет. Корреляция коэффициентинин абсолюттук мааниси 0,53 болгондуктан, байланыш орточо деңгээлдеги тескери багытта.

Изилдөөнүн логикасын түшүндүрүү үчүн корреляциянын квадраты эсептелиши мүмкүн:

\[ r^2 = (-0{,}53)^2 \approx 0{,}28 \]

Бул маани эки өзгөрмөнүн ортосундагы сызыктуу жалпы өзгөрмөлүүлүк болжол менен %28 экенин көрсөткөн математикалык жыйынтык. Бул цинк мотордук оордуктун %28’ине себеп болот дегенди билдирбейт. Корреляция себептүүлүктү көрсөтпөйт жана кичине үлгүдө баалоо белгисиздиги жогору.

Цинк менен Hoehn жана Yahr баскычынын байланышы

Цинк менен Hoehn жана Yahr баскычынын ортосунда:

\[ r = -0{,}49,\quad p = 0{,}005 \]

байланыш билдирилген. Төмөн цинк маанилери өнүккөн клиникалык баскыч менен чогуу кездешкен.

Hoehn жана Yahr шкаласы иреттүү, башкача айтканда ordinal баскычтоо системасы. Изилдөөдө бул өзгөрмө Pearson корреляциясы менен талданган. Pearson корреляциясы үзгүлтүксүз өзгөрмөлөрдүн ортосундагы сызыктуу байланышты баалоо үчүн колдонулат. Ordinal баскыч өзгөрмөсүндө бул ыкманы колдонуу жыйынтыктарды чечмелөөдө этияттыкты талап кылат. Текстте альтернативалуу иретке негизделген корреляция талдоосу берилген эмес.

Цинк менен оорунун узактыгынын байланышы

Цинк менен оорунун узактыгынын ортосунда:

\[ r = -0{,}50,\quad p = 0{,}004 \]

байланыш табылган. Оору узарган сайын чачтагы цинк деңгээли төмөндөө тенденциясын көрсөткөнү билдирилет.

Бул жыйынтык убакыт боюнча өзгөрүүнү түз өлчөбөйт. Ар бир бейтап бир гана жолу бааланган. Узак убакыттан бери ооруган адамдарда цинк төмөн болушу бир эле адамдын цинки жыл сайын төмөндөдү дегенди далилдебейт. Мындай жыйынтык үчүн ошол эле бейтаптарды кайталанма өлчөөлөр менен узак убакыт байкоо керек.

Башка элементтердин клиникалык корреляциялары

Хром жана никель үчүн p маанилери 0,05 чегине жакындаганы менен, статистикалык маанилүүлүк критерийине жеткен эмес. Изилдөөдө булар тенденция деңгээлиндеги байланыштар катары сүрөттөлгөн.

Коргошун Паркинсон тобунда жогору деп билдирилгени менен, клиникалык оордук көрсөткүчтөрү менен маанилүү байланышы жок. Бул элементтин оору тобунда жогору болушу менен оорунун баскычы боюнча үзгүлтүксүз өзгөрүшү ар башка гипотезалар экенин көрсөтөт.

Көп жолу салыштыруу көйгөйү

Таблицалар боюнча эсептегенде изилдөө:

• сегиз элемент үчүн топтук салыштыруу,
• сегиз элемент менен үч клиникалык өзгөрмөнүн ортосунда 24 корреляция

берет. Ошентип жок дегенде 32 статистикалык салыштыруу жүргүзүлгөн.

Текстте Bonferroni, жалган ачылыш ылдамдыгы же башка көп жолу салыштыруу түзөтүүсү колдонулганы айтылган эмес. Көп сандагы тест бир эле p < 0,05 чеги менен бааланганда айрым маанилүү жыйынтыктар кокустуктан чыгышы ыктымал.

Цинк корреляцияларынын p маанилери салыштырмалуу төмөн жана үч клиникалык өзгөрмөдө туруктуу болгону менен, көп тестке түзөтүү берилбегени жыйынтыктарды көз карандысыз үлгүдө текшерүүнү дагы да маанилүү кылат.

Таблица 1’деги t жана p маанилери эмне үчүн көйгөйлүү?

Көз карандысыз үлгүлөрдүн t тестинде t статистикасынын чоңдугу үлгү саны жана эркиндик даражасы менен бирге p маанисин аныктайт. Бирдей же бири-бирине өтө жакын t маанилери абдан ар башка p маанилерин бериши күтүлбөйт.

Таблица 1’де:

• Алюминий үчүн t = 1,97 жана p < 0,0001,
• Жез үчүн t = 1,97 жана p = 0,1568,
• Темир үчүн t = 1,97 жана p = 0,112,
• Цинк үчүн t = 1,97 жана p < 0,0001

берилген.

Бир эле t маанисинин бирдей үлгү түзүлүшүндө ушунчалык ар башка p маанилери менен дал келиши статистикалык жактан ырааттуу көрүнбөйт. Никель үчүн t = 1,99 жана p = 0,0037, коргошун үчүн t = 2,09 жана p = 0,0133 маанилери да көз карандысыз текшерилиши керек.

Таблицада топтук стандарттык четтөөлөр же стандарттык каталар да жок болгондуктан t маанилерин кайра эсептөө мүмкүн эмес. Бул изилдөөнүн эң маанилүү отчеттук чектөөлөрүнүн бири.

Кобальт маалыматындагы карама-каршылык

Метод жана жыйынтык баянында мышьяк, кобальт жана кадмий деңгээлдери аныктоо чегинен төмөн болуп, статистикалык талдоо жүргүзүлгөн эмес деп айтылат.

Ошого карабастан Таблица 1’де кобальт үчүн:

• Паркинсон тобунун орточосу: 0,28
• Контролдук топтун орточосу: 0,00
• t мааниси: 2,07

берилген; p мааниси болсо сызыкча менен бош калтырылган.

Аныктоо чегинен төмөн деп кабыл алынган элемент үчүн орточо жана t маанисинин берилиши түшүндүрмө талап кылат. Маанилер аныктоо чегине кандайча иштетилгени, нөл коюлганбы же t мааниси таблицага жаңылыш киргенби — бул көрсөтүлгөн эмес.

Этикалык уруксаттын убактысы боюнча тактоону талап кылган жагдай

Катышуучулар Июнь 2024 менен Январь 2025 аралыгында изилдөөгө алынганы айтылат. Этикалык комитеттин уруксаты болсо “Istanbul Aydin University Ethics Committee, Approval No. 132/2026” түрүндө берилген.

Уруксат номериндеги “2026” уруксат берилген жылбы же жөн гана мекеменин ички номерлөөсүнүн бөлүгүбү — бул түшүндүрүлгөн эмес. Адам катышуучуларды изилдөөгө кошуудан мурда этикалык уруксат алынышы керек болгондуктан, бул хронология жаңыртылган текстте так көрсөтүлүшү маанилүү.

Изилдөөдө бардык катышуучулардан жазуу жүзүндө маалыматтандырылган макулдук алынганы жана иштер Helsinki Декларациясына ылайык жүргүзүлгөнү айтылат.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Жаш жана жыныс боюнча дал келтирүү: Контроль жана Паркинсон топтору негизги демографиялык белгилери боюнча окшош.
• Кең чыгарып салуу критерийлери: Тамеки, кошумча препараттар жана белгилүү металл таасири сыяктуу айрым чаташтыруучу факторлор чектелген.
• Стандартташкан үлгү чогултуу: Чач үлгүлөрү бир анатомиялык аймактан жана тазаланган куралдар менен алынган.
• Тышкы булганууну азайтуу: Органикалык эриткич, EDTA жана деиондоштурулган суу менен стандарттык жуу жүргүзүлгөн.
• Бир нече элемент өлчөнгөн: Бир металлдын ордуна кең микроэлемент панели бааланган.
• Бир нече клиникалык өлчөм: Мотор балл, клиникалык баскыч жана оорунун узактыгы бирге талданган.
• Оорунун оордугу менен байланыш талданган: Бейтап-контроль айырмасы гана эмес, Паркинсон тобунун ичиндеги клиникалык өзгөрмөлөр да изилденген.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

• Кичине үлгү: Талдоо 31 Паркинсон бейтап жана 30 контроль менен чектелет.
• Кесилиштик дизайн: Элемент өзгөрүүлөрү оорудан мурунбу же кийинби экени аныкталбайт.
• Бир гана биологиялык материал: Чач гана өлчөнгөн; кан, сыворотка, заара же мээ-жүлүн суюктугу менен салыштыруу жүргүзүлгөн эмес.
• Борбордук нерв системасы өлчөнгөн эмес: Чачтагы маанилер substantia nigra же башка мээ бөлүгүндөгү металл деңгээлин түз көрсөтпөйт.
• Өлчөө бирдиктери берилген эмес: Сандык маанилердин абсолюттук биологиялык мааниси бааланбайт.
• Стандарттык четтөөлөр жок: Топ ичиндеги бөлүштүрүү жана четки маанилердин таасири көрүнбөйт.
• Статистикалык ички дал келбестиктер бар: t жана p маанилери бири-бирине шайкеш көрүнбөйт.
• Никелдин багыты белгисиз: Текст жогору, таблица төмөн никель көрсөтөт.
• Кобальт боюнча отчет карама-каршы: Аныктоо чегинен төмөн деп айтылганы менен орточо жана t мааниси берилген.
• Көп жолу салыштыруу түзөтүүсү көрсөтүлгөн эмес: Жалган оң табылгалардын ыктымалдыгы өсүшү мүмкүн.
• Hoehn жана Yahr үчүн Pearson корреляциясы колдонулган: Ordinal баскыч маалыматтарын талдоо этият чечмеленүүгө тийиш.
• Тамактануу деталдары жок: Күнүмдүк азык кабыл алуу же цинк курамы сандык бааланган эмес.
• Дарынын таасири белгисиз: Антипаркинсон дарыларынын түрү жана дозасы талданган эмес.
• Чачтын өзгөчөлүктөрү берилген эмес: Чач боёгу, косметикалык процедура, чачтын түсү жана үлгүнүн узундугу сыяктуу өзгөрмөлөр көрсөтүлгөн эмес.
• Мотордук эмес белгилер бааланган эмес: Элементтердин когнитивдик же психиатриялык белгилер менен байланышы белгисиз.
• Дени сак контроль түшүнүгү чектелүү: Контролдордун деталдуу лабораториялык же тамактануу баалоосу берилген эмес.
• Рецензиядан өтө элек: Табылгалар көз карандысыз илимий баалоодон өтпөгөн.

Изилдөө эмнени айтат?

• Изилденген үлгүдө Паркинсон бейтаптары менен дени сак контролдордун чачындагы айрым элементтердин орточосу айырмаланат.
• Таблица боюнча алюминий Паркинсон тобунда төмөн.
• Коргошун жана цинк Паркинсон тобунда жогору.
• Никель боюнча текст менен таблица бири-бирине туура келбейт.
• Хром, жез, темир жана марганец боюнча маанилүү топтук айырма билдирилген эмес.
• Паркинсон тобунун ичинде төмөн цинк оорураак мотордук бузулуу менен байланыштуу.
• Төмөн цинк өнүккөн Hoehn жана Yahr баскычы менен байланыштуу.
• Төмөн цинк оорунун узак мөөнөтү менен байланыштуу.
• Башка элементтерде ошондой эле туруктуу клиникалык корреляция табылган эмес.

Изилдөө эмнени айтпайт?

• Оор металлдар Паркинсон оорусуна сөзсүз себеп болот деп көрсөтпөйт.
• Чачтагы цинк Паркинсон диагнозун коё алат деп көрсөтпөйт.
• Белгилүү бир цинк мааниси оорунун баскычын так аныктайт деп көрсөтпөйт.
• Цинк кошумчасы Паркинсон белгилерин жакшыртат деп көрсөтпөйт.
• Коргошунду азайтуу ооруну токтотот деп далилдебейт.
• Чачтагы элементтер мээдеги элемент деңгээлдери менен бирдей деп көрсөтпөйт.
• Элемент өзгөрүүсү оорунун себебиби же натыйжасыбы — аны аныктабайт.
• Оору күчөгөн сайын ошол эле адамдын цинк деңгээли убакыттын өтүшү менен төмөндөйт деп түз көрсөтпөйт.
• Чач анализи клиникалык колдонуу үчүн жетиштүү сезгич жана спецификалык экенин далилдебейт.

Өткөн мезгил үчүн мааниси

Паркинсон оорусунда айлана-чөйрөдөгү металл таасирлери көптөн бери изилденип келет. Айрыкча темир, марганец жана коргошун сыяктуу элементтердин оксидативдик стресс, митохондриялык бузулуу жана белок топтолушу менен байланышы каралат.

Мурунку изилдөөлөр ар башка биологиялык материалдарды колдонгондуктан карама-каршы жыйынтыктар чыккан. Кан жана заара жакынкы таасирди, чач же сөөк болсо узак мөөнөттүү топтолууну чагылдырышы мүмкүн. Бул изилдөө чач үлгүлөрүн колдонуп, узак мөөнөттүү металл жүгү гипотезасына салым кошууга аракет кылат.

Бүгүнкү күн үчүн мааниси

Изилдөөнүн эң көңүл бурарлык жагы — цинк Паркинсон менен контроль топторунун ортосунда гана айырмаланбастан, Паркинсон бейтаптарынын ичиндеги үч өзүнчө клиникалык өзгөрмө менен да байланыштуу чыккан. Бул ырааттуулук цинкти тереңирээк изилдөөгө татыктуу талапкер кылат.

Бирок азыркы маалымат цинкти колдонууга даяр биомаркер кылууга жетиштүү эмес. Биомаркер катары колдонуу үчүн:

• өлчөө бирдиктерин жана лабораториялык стандарттарды аныктоо,
• нормалдуу референс диапазондорду түзүү,
• жыйынтыктарды көз карандысыз борборлордо кайталоо,
• сезгичтик менен спецификалуулукту эсептөө,
• дары жана тамактануу таасирин бөлүү,
• убакыт боюнча өзгөрүүнү көрсөтүү

зарыл.

Келечек үчүн мааниси

Изилдөөнүн жыйынтыктары келечектеги иштер үчүн бир нече багыт көрсөтөт:

• Көбүрөөк жана ар башка аймактардан катышуучулар менен көп борборлуу изилдөөлөр жүргүзүлүшү керек.
• Ошол эле бейтаптар жылдар бою байкалып, чачтагы цинк чындап төмөндөйбү — изилдениши керек.
• Чач өлчөөлөрү сыворотка, толук кан, заара жана мээ-жүлүн суюктугу менен салыштырылышы керек.
• Тамактануу, дары колдонуу, бөйрөк функциясы жана сиңүү абалы сандык түрдө моделге кошулушу керек.
• Металл деңгээлдери мотордук эмес белгилер менен да салыштырылышы керек.
• Чач анализинин кайталануучулугу жана лабораториялар аралык шайкештиги текшерилиши керек.
• Цинктеги өзгөрүүнүн оору биологиясына таасири эксперименттик изилдөөлөр менен каралышы керек.

Күнүмдүк жашоодо бул эмнени билдирет?

Бул изилдөө Паркинсон бейтаптары же дени сак адамдар өз алдынча чач анализин тапшырып, оору коркунучун аныктай алат деп көрсөтпөйт. Коммерциялык чач минерал тесттеринин жыйынтыгы үлгү алуу, жуу, лабораториялык ыкма жана референс диапазондорго жараша өзгөрүшү мүмкүн.

Изилдөө ошондой эле цинк кошумчасын колдонууну сунуштабайт. Паркинсон тобунун орточо чач цинки контролдордон жогору болгон, бирок топтун ичинде төмөн маанилер оорураак оору менен байланышкан. Бул татаал үлгү көзөмөлсүз кошумча колдонууга илимий негиз жок экенин көрсөтөт.

Күнүмдүк жашоо үчүн коопсуз чыгарылыш — айлана-чөйрө таасирлери менен нейродегенеративдик оорулардын байланышын изилдөө маанилүү. Бирок жеке диагноз, дарылоо же кошумча кабыл алуу чечими үчүн бул изилдөө жалгыз өзү колдонулбашы керек.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайнынын техникалык кыскача мазмуну

Чач үлгүсүн даярдоо иш агымы

1. Катышуучу үлгү алынган күнү чачын жуушу
2. Окципиталдык аймактан 0,5–1,0 g үлгү алуу
3. Чачты болжол менен 5 mm бөлүктөргө кесүү
4. Этил эфир–ацетон эритмеси менен жуу
5. %5 EDTA колдонуу
6. Жогорку тазалыктагы деиондоштурулган суу менен чайкоо
7. Болжол менен 0,5 g үлгүнү азот кислотасы жана суутек пероксиди менен ажыратуу
8. Суюлтуу жана чыпкалоо
9. ICP-OES менен элемент өлчөө

Паркинсон тобунун клиникалык өзгөчөлүктөрү

Топтор арасында маанилүү деп билдирилген жыйынтыктар

Таблица эскертүүсү: Концентрация бирдиктери жана стандарттык четтөөлөр PDFдеги таблицада берилген эмес. t жана p маанилеринде көз карандысыз текшерүүнү талап кылган дал келбестиктер бар.

Маанилүү айырма табылбаган топтук салыштыруулар

Цинктин клиникалык байланыштары

Техникалык жактан эң маанилүү чечмелөө

Изилдөөнүн эң туруктуу жыйынтыгы — Паркинсон тобунда чачтагы цинк деңгээли үч өзүнчө клиникалык өзгөрмө менен тескери багытта байланыш көрсөткөнү. Бирок бул жыйынтык:

• кичине үлгүгө,
• бир жолку өлчөөгө,
• чач анализине гана,
• көп тестке түзөтүү көрсөтүлбөгөн корреляцияларга

негизделет.

Ошондуктан цинк бул изилдөөдө тастыкталган биомаркер эмес, чоңураак жана узак мөөнөттүү изилдөөлөрдө сыналышы керек болгон талапкер байланыш катары бааланышы керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Бул мазмун Bekir Enes Demiryürek, Seda Karayünlü Bozbaş, Onur Gümüş, Songül Şenadım, Rıza Sonkaya жана Mustafa Ceylan тарабынан даярдалган “Heavy Metal Accumulation in Parkinson's Disease: An Evaluation of Hair Analysis” аттуу изилдөөгө негизделет.

Изилдөө SSRNде берилген preprint изилдөө макаласы. Текстте ачык түрдө “This preprint research paper has not been peer reviewed” жана “Preprint not peer reviewed” эскертүүлөрү бар. Демек, изилдөө рецензиядан өтө элек. PDFде тастыкталган акыркы журнал кабыл алуусу же рецензияланган жарыя маалыматы жок.

Изилдөө 31 Паркинсон бейтап менен 30 дени сак контролду салыштырган кесилиштик учур-контроль изилдөөсү. Клиникалык сыноо, дарылоо кийлигишүүсү же узак мөөнөттүү байкоо изилдөөсү эмес.

Чач үлгүлөрү ICP-OES менен талданган. Изилдөө борбордук нерв системасындагы металл көлөмүн түз өлчөгөн эмес; сыворотка, кан, заара же мээ-жүлүн суюктугу менен салыштыруу жүргүзгөн эмес.

Кесилиштик дизайндан улам чачтагы элемент деңгээлдери Паркинсон оорусуна себеп болот же оору күчөгөн сайын ошол эле адамда өзгөрөт деген жыйынтык чыгарууга болбойт. Билдирилген байланыштар корреляциялык.

Preprintте никель жыйынтыгынын багыты, кобальттын аныктоо чеги, t жана p маанилеринин шайкештиги, концентрация бирдиктери, топтук стандарттык четтөөлөр жана этикалык уруксат номеринин убактысы боюнча тактоону талап кылган жагдайлар бар. Бул мазмунда ал маанилер өзгөртүлгөн же оңдолгон эмес; текст менен таблицанын дал келбестиктери ачык көрсөтүлгөн.

Изилдөө цинк кошумчасы пайдалуу, коргошунду азайтуу Паркинсон оорусун дарылайт же чач анализин клиникалык диагноз үчүн колдонсо болот деп көрсөтпөйт. PDFде жок дарылоо, коопсуздук, диагностикалык тактык же так себептүүлүк дооматтары кошулган эмес.

Мазмун жүктөлгөн изилдөөнүн ыкмаларына, таблицаларына, сандык жыйынтыктарына жана авторлордун чечмелөөлөрүнө гана негизделип даярдалган.