Бул макала Levy R. W. Cavalcante, Erneson A. Oliveira, Hermano A. L. Rocha, Antonio S. Lima Neto, Higor S. Monteiro, Rute M. Oliveira, Cesar I. N. Sampaio Filho, Luciano P. G. Cavalcanti, Tânia M. S. Coelho, Caterina A. M. La Porta, Stefano Zapperi, Humberto A. Carmona жана José S. Andrade Jr. тарабынан даярдалган “Network-based analysis of cancer mortality misclassification reveals signatures of metastatic pathways: insights into breast-to-lung and other pairs of anatomical sites” аттуу, рецензиядан өтө элек препринт изилдөөгө негизделет.

Изилдөө Бразилиянын Ceará штатында рак оорусунан каза болгон адамдардын өлүм күбөлүктөрүндө көрсөтүлгөн өлүм себеби менен бейтаптын мурдагы рак диагноздорунун ортосунда канчалык деңгээлде дал келбестик бар экенин изилдеген. Изилдөөчүлөр 2014–2019-жылдар аралыгындагы өлүм каттоолорун калкка негизделген рак реестрлери менен дал келтирип, гистологиялык жактан тастыкталган 11.226 рак өлүмүн талдашкан.

Изилдөөдө, эгер бейтаптын диагноз тарыхындагы рак аймактарынын жок дегенде бири өлүм күбөлүгүндө көрсөтүлгөн рак аймагы менен дал келсе, өлүм “дал келген”; ал эми диагноздордун эч бири өлүм себеби катары катталган анатомиялык аймак менен дал келбесе, “дал келбеген” деп классификацияланган.

Жалпы 11.226 өлүмдүн 2.502синде, башкача айтканда болжол менен %22синде, бейтаптын диагноз тарыхындагы бир да рак аймагы расмий өлүм себеби менен дал келген эмес. Бул дал келбестиктер аялдар менен эркектердин арасында дээрлик бирдей бөлүштүрүлгөн: эркектерде 1.262, аялдарда 1.240 дал келбеген өлүм катталган.

Изилдөөчүлөр бул дал келбестиктерди жөн гана коддоо каталарынын жыйындысы катары карабастан, “Дал келбестик тармагы” деп аталган багытталган жана салмакталган тармак моделин түзүшкөн. Тармактагы ар бир түйүн анатомиялык рак аймагын, ал эми ар бир багытталган байланыш бейтаптын акыркы диагнозу менен өлүм күбөлүгүндөгү рак аймагынын ортосундагы өтүүнү көрсөтөт.

Мисалы, “Эмчек → Өпкө” байланышы бейтаптын акыркы катталган биринчилик рак диагнозу эмчек рагы болуп, бирок өлүм күбөлүгүндө өлүм себеби өпкө рагы деп жазылган учурларды билдирет.

Изилдөөдө өзгөчө белгиленген үч байланыш төмөнкүлөр:

• Жатын моюнчасы → Жатын: 115 дал келбеген өлүм,
• Ашказан → Кызыл өңгөч: 99 дал келбеген өлүм,
• Эмчек → Өпкө: 52 дал келбеген өлүм.

Жатын моюнчасы менен жатындын ортосундагы дал келбестик көбүнчө кошуна анатомиялык аймактардан, шишиктин түз жайылышынан же коддоонун деталдуулугуна байланышкан көйгөйлөрдөн келип чыгышы мүмкүн экени белгиленген. Ашказан менен кызыл өңгөчтүн ортосундагы байланыш болсо гастроэзофагеалдык кошулманын айланасындагы анатомиялык чек аралардын жана шишиктерди классификациялоонун татаалдыгы менен байланышкан.

Эмчек → Өпкө байланышы башкача чечмеленген. Изилдөөчүлөр аутопсиялык изилдөөлөрдөн топтолгон 1.922 каттоодо эмчек рагынын өпкөгө метастаз берүү ыктымалдыгы жогору экенин көрсөткөн. Эмчек рагы диагнозу бар айрым аялдардын өлүм күбөлүктөрүндө метастаздык өпкө жабыркашы жаңы биринчилик өпкө рагы катары катталган болушу мүмкүн.

Бул оңдоо колдонулганда Cearáдагы аялдардын өпкө рагы боюнча өлүм көрсөткүчүн төмөн, ал эми эмчек рагы боюнча өлүм көрсөткүчүн жогору багытта оңдоо керек деген жыйынтыкка келишкен. Эркектерде болсо кызыл өңгөч рагы боюнча өлүм көрсөткүчүн азайтып, ашказан рагы боюнча өлүм көрсөткүчүн көбөйтүү керек экени билдирилген.

Изилдөө расмий рак өлүм статистикасындагы каталар толугу менен кокустук эмес экенин; метастаз жолдоруна, анатомиялык жакындыкка жана диагноз-коддоо практикаларына ылайык белгилүү багыттарда топтолорун жактайт.

Ошол эле учурда изилдөө өлүм күбөлүгүндөгү ар бир дал келбеген жазуу сөзсүз түрдө ката экенин далилдебейт. “Акыркы диагноз” бейтаптын чыныгы биринчилик өлүмгө алып келген рагын ар бир учурда чагылдырбашы мүмкүн. Бир адамда бир нече биринчилик рак болушу, диагноз тарыхы толук эмес болушу же өлүм күбөлүгүндө көрсөтүлгөн рак туура болгону менен тиешелүү диагноз каттоо системасында жок болушу мүмкүн.

Изилдөө Ceará штатындагы гистологиялык жактан тастыкталган рак өлүмдөрү менен чектелген. Оорунун стадиясы, дарылоо, диагноз менен өлүмдүн ортосундагы убакыт жана бейтаптын клиникалык жүрүшү тууралуу кеңири маалымат жок. Мындан тышкары, метастаздарды салыштыруу үчүн колдонулган аутопсия маалыматтары 1950–2016-жылдар аралыгындагы беш өзүнчө изилдөөдөн жыйналган.

Ошондуктан изилдөө оңдолгон өлүм көрсөткүчтөрүн так улуттук чындык катары эмес, рак каттоо системаларындагы системалуу багытталган каталарды аныктоо үчүн иштелип чыккан изилдөөчү жана масштабдоого мүмкүн болгон тармактык ыкма катары сунуштайт.

Рак Өлүм Статистикасы Эмне Үчүн Мынчалык Маанилүү?

Өлкөдө кайсы рак түрү канча адамдын өлүмүнө себеп болуп жатканы жөн гана статистикалык маалымат эмес. Бул маалыматтар:

• Рак скрининг программаларынын артыкчылыктарын,
• Оорукана жана онкология борборлоруна инвестицияларды,
• Дары-дармек жана хирургиялык мүмкүнчүлүктөрдү пландоону,
• Тамекиге каршы күрөш жана инфекциянын алдын алуу саясатын,
• Рак изилдөөлөрүнө бөлүнө турган ресурстарды,
• Аймактар менен өлкөлөрдүн ортосундагы салыштырууларды

түздөн-түз таасир эте алат.

Эгер өлүм чындыгында метастаздык эмчек рагынан болуп, бирок биринчилик өпкө рагы катары катталса, өпкө рагынын өлүм жүгү чыныгыдан жогору, ал эми эмчек рагынын өлүм жүгү чыныгыдан төмөн көрүнүшү мүмкүн.

Бул ката бир гана бейтап менен чектелсе, жалпы статистикага таасири аз болушу мүмкүн. Бирок бир багыттагы ошол эле ката жүздөгөн же миңдеген учурларда кайталанса, саламаттык сактоо системасы туура эмес рак түрүн маанилүүрөөк деп эсептеши мүмкүн.

Өлүм Күбөлүгүндө Кайсы Рак Жазылышы Керек?

Рак менен ооругандардын өлүм себебин каттоо өзгөчө татаал. Бейтапта биринчилик шишик, метастаздар, орган жетишсиздиги, инфекция, кан кетүү же дарылоонун татаалдашуусу бир убакта болушу мүмкүн.

Өлүм күбөлүгүндө өлүм чынжырынын негизинде турган башкы оорунун, башкача айтканда өлүмгө алып келген процессти баштаган биринчилик рактын туура көрсөтүлүшү керек.

Мисалы, эмчек рагы өпкөгө метастаз берип, бейтап дем алуу жетишсиздигинен каза болсо:

• Өпкөдөгү метастаз өлүм процессиндеги түз механизмдердин бири болушу мүмкүн.
• Бирок биринчилик оору эмчек рагы.
• Өпкөнүн жабыркашы жаңы биринчилик өпкө рагы катары катталбашы керек.

Изилдөөнүн негизги суроосу — өлүм күбөлүктөрүндө метастаздык аймак биринчилик рак катары катталып жатабы же жокпу.

Изилдөөнүн Негизги Максаты

Изилдөөчүлөр үч негизги суроого жооп издешкен:

1. Бейтаптардын рак диагнозунун тарыхы менен өлүм күбөлүгүндөгү рак аймагы канчалык көп учурда дал келбейт?
2. Бул дал келбестиктер кокустукпу же белгилүү анатомиялык багыттарда топтолобу?
3. Дал келбестик багыттары белгилүү метастаз жолдору менен дал келеби?

Изилдөө бул суроолорго жооп берүү үчүн рак диагнозунун тарыхын, өлүм каттоолорун, калк тууралуу маалыматтарды жана аутопсияга негизделген метастаз маалыматтарын чогуу пайдаланган.

Изилдөө Кайда жана Кайсы Мезгилде Жүргүзүлгөн?

Негизги анализ Бразилиянын түндүк-чыгышындагы Ceará штатында жүргүзүлгөн.

Cearáнын 2022-жылдагы калкы болжол менен 9,2 миллион адам. Изилдөөдө штат Бразилиянын жалпы калкына салыштырмалуу жашыраак калкка, орточо кирешеси жана билим деңгээли төмөнүрөөк экендиги белгиленет.

Негизги дал келтирилген каттоо мезгили:

• Башталышы: 2014
• Аягы: 2019

Рак өлүм көрсөткүчтөрүнүн убакыттын өтүшү менен өзгөрүшүн баалаган кошумча анализдер Ceará жана Бразилия үчүн 2009–2023-жылдарды камтыйт.

Колдонулган Төрт Маалымат Топтому

Бейтаптардын Диагноз Тарыхы Кантип Колдонулган?

Ар бир бейтаптын рак диагнозунун тарыхында бир же бир нече анатомиялык аймак болушу мүмкүн.

Изилдөөнүн 29-бетиндеги 1-таблицага ылайык:

Бейтаптардын басымдуу бөлүгүндө бир гана катталган рак диагнозу бар. Бирок айрым бейтаптарда тогуз башка диагноз каттоосуна чейин жеткен тарыхтар болгон.

“Дал Келген Өлүм” жана “Дал Келбеген Өлүм” Аныктамасы

Изилдөөдө:

• Дал келген өлүм: Диагноз тарыхындагы жок дегенде бир рак аймагы өлүм күбөлүгүндөгү рак аймагы менен дал келет.
• Дал келбеген өлүм: Диагноз тарыхындагы бир да рак аймагы өлүм күбөлүгүндө катталган аймак менен дал келбейт.

Бул аныктама кыйла консервативдүү. Бейтаптын тарыхында өлүм күбөлүгү менен дал келген бир эле диагноз болсо да, каттоону дал келген деп эсептөө үчүн жетиштүү.

Ошого карабастан, каттоолордун болжол менен бештен биринде эч кандай дал келүү табылган эмес.

Жалпы Дал Келбестик Көрсөткүчү

Жалпы дал келбеген өлүм саны:

\[ N_{\mathrm{inc}} = 2.502 \]

Жалпы өлүм саны:

\[ N = 11.226 \]

Дал келбестик көрсөткүчү болжол менен:

\[ \frac{2.502}{11.226} \times 100 \approx 22{,}3\% \]

түрүндө.

Бул көрсөткүч изилдөө үлгүсүндөгү гистологиялык жактан тастыкталган ар бир беш рак өлүмүнүн болжол менен биринде диагноз тарыхы менен расмий өлүм себеби дал келбегенин көрсөтөт.

Дал Келбестик Тармагы Деген Эмне?

Изилдөөчүлөр диагноз менен өлүм себебинин ортосундагы дал келбестиктерди багытталган жана салмакталган тармак түрүндө моделдешкен.

Тармакта:

• Ар бир түйүн анатомиялык рак классын,
• Ар бир жебе акыркы диагноздон өлүм себебине өтүүнү,
• Жебенин калыңдыгы ошол өтүүдөгү өлүм санын,
• Түйүндүн өлчөмү ошол рак аймагына жазылган өлүм санын,
• Түйүндүн түсү болсо өлүм көрсөткүчүнө колдонула турган оңдоо коэффициентин көрсөтөт.

Багыт маанилүү. “Эмчек → Өпкө” менен “Өпкө → Эмчек” бир эле окуя эмес.

Биринчисинде бейтаптын акыркы диагнозу эмчек рагы, өлүм себеби өпкө рагы. Экинчисинде тескерисинче.

Тармак Байланышынын Салмагы

Акыркы диагнозу \(i\), өлүм себеби \(j\) болгон дал келбеген өлүм саны төмөнкүдөй көрсөтүлгөн:

\[ w_{ij} \]

Бул жерде \(w_{ij}\), \(i\) анатомиялык аймагынан \(j\) аймагына багытталган байланыштын салмагы.

Мисалы:

\[ w_{\mathrm{Meme,Akciğer}} = 52 \]

Бул мааниси акыркы диагнозу эмчек рагы болуп, өлүм себеби өпкө рагы катары катталган 52 өлүм бар экенин билдирет.

Дал Келбеген Өлүмдөрдө Эң Көп Катталган Өлүм Себептери

Изилдөөнүн 30-бетиндеги 2-таблицага ылайык, дал келбеген өлүмдөрдө өлүм себеби катары эң көп катталган анатомиялык класстар төмөнкүлөр:

Өпкө рагы 344 каттоо менен дал келбеген өлүм себептеринин арасында биринчи орунда. Анын 167си эркектерде, 177си аялдарда катталган.

Дал Келбеген Өлүмдөрдө Эң Көп Кездешкен Акыркы Диагноздор

Изилдөөнүн 31-бетиндеги 3-таблицага ылайык, дал келбеген өлүмдөрдө бейтаптардын акыркы диагноздорунун арасында алдыңкы орундарда төмөнкүлөр бар:

Тери рагынын көп сандагы дал келбеген акыркы диагноздордо орун алышы көңүл бурат. Бирок бул жыйынтык бардык тери рактары өлүм себеби катары туура эмес катталганын көрсөтпөйт. Тери классы ар кандай рак түрлөрүн камтыйт жана айрым каттоолор метастаздык же көп рак тарыхын камтышы мүмкүн.

Эң Көп Кездешкен 25 Багытталган Диагноз–Өлүм Себеби Жубу

Изилдөөнүн 32-бетиндеги 4-таблица эң көп кездешкен 25 багытталган дал келбестикти көрсөтөт.

Алгачкы 25 жуп жалпы 1.056 дал келбеген өлүмдү, башкача айтканда бардык дал келбестиктердин болжол менен %42син камтыйт.

33-Беттеги Тармак Сүрөтү Эмнени Көрсөтөт?

Изилдөөнүн 33-бетиндеги 1-сүрөт үч өзүнчө тармакты көрсөтөт:

• A: Аялдар менен эркектер бириктирилген жалпы тармак,
• B: Эркектер гана,
• C: Аялдар гана.

Жалпы тармактагы эң чоң түйүндөр өпкө, эмчек жана ашказан рагы. Жашыл чектүү түйүндөр жана жашыл байланыштар дал келбеген өлүмдөрдүн жалпы %50син түзгөн негизги субтармакты көрсөтөт.

Эркектер тармагында ашказан, өпкө жана простата түйүндөрү өзгөчө көрүнөт. Эң калың байланыш Ашказан → Кызыл өңгөч багытында.

Аялдар тармагында эмчек, өпкө жана жатын моюнчасынын рактары өзгөчө көрүнөт. Жатын моюнчасы → Жатын байланышы алып салынганда эң күчтүү багытталган байланыш Эмчек → Өпкө болуп калат.

Жатын Моюнчасы → Жатын Байланышы Кантип Түшүндүрүлгөн?

Бул байланыш 115 учур менен эң көп кездешкен дал келбестик жубу. Бирок изилдөөчүлөр муну типтүү алыскы метастаз мисалы катары баалашкан эмес.

Жатын моюнчасы менен жатын денеси анатомиялык жактан кошуна. Өнүккөн жатын моюнчасынын рагы жатын денесине түз жайылышы мүмкүн. Ошондой эле өлүм күбөлүгүндө анатомиялык деталдын жоголушу же жөн гана “жатын рагы” деп жазылышы мүмкүн.

Ошондуктан бул байланыш:

• Түз анатомиялык жайылуу,
• Коддоо деталдуулугунун жетишсиздиги,
• Биринчилик аймактын кеңири жогорку категория менен жазылышы

менен түшүндүрүлүшү мүмкүн.

Изилдөөнүн метастаз салыштыруусунда Жатын моюнчасы → Жатын жубу үчүн алыскы метастаз ыктымалдыгы нөлгө жакын көрүнөт.

Ашказан → Кызыл Өңгөч Байланышы

Ашказан менен кызыл өңгөчтүн ортосундагы өтүү өзгөчө эркектерде байкалат.

Жалпы 99 Ашказан → Кызыл өңгөч дал келбестигинин 72си эркектерде катталган.

Изилдөөчүлөр бул үлгүнү:

• Ашказан кардиясы,
• Дисталдык кызыл өңгөч,
• Гастроэзофагеалдык кошулма,
• Субкардия

ортосундагы анатомиялык жана патологиялык чек аралардын татаалдыгы менен байланыштырышат.

Эгер шишик ашказанга да, кызыл өңгөчкө да жайылса, биринчилик аймакты тандоо кыйын болушу мүмкүн. Ар башка клиницисттер же коддоочулар бир эле учурду ар башка анатомиялык класска киргизиши мүмкүн.

Эмчек → Өпкө Байланышы

Аялдарда Эмчек → Өпкө байланышы изилдөөнүн эң маанилүү табылгаларынын бири.

Жалпы 52 өлүмдө акыркы диагноз эмчек рагы болгонуна карабастан, өлүм себеби өпкө рагы катары катталган. Алардын 50сү аялдарга тиешелүү.

Бул дал келбестик эки негизги ыктымал менен түшүндүрүлүшү мүмкүн:

1. Бейтапта эмчек рагына кошумча өз алдынча биринчилик өпкө рагы чындап өнүккөн болушу мүмкүн.
2. Эмчек рагынын өпкөдөгү метастазы биринчилик өпкө рагы катары катталган болушу мүмкүн.

Изилдөө экинчи ыктымал учурлардын олуттуу бөлүгү үчүн биологиялык жактан негиздүү экенин жактайт.

Метастаз Ыктымалдыгы Кантип Эске Алынган?

Изилдөөчүлөр дал келбестик тармагындагы рак аймактарынын жуптарын аутопсияларда байкалган биринчилик-метастаз жуптары менен салыштырышкан.

Ар бир жуп үчүн эки ыктымал бааланган:

• \(P^{inc}_{ij}\): Акыркы диагнозу \(i\) болгон өлүмдүн \(j\) рагы катары катталуу ыктымалдыгы,
• \(P^{met}_{ij}\): Биринчилик \(i\) рагынын \(j\) аймагына метастаз берүү ыктымалдыгы.

Бул эки ыктымал тең жогору болсо, өлүм күбөлүгүндөгү дал келбестик метастаздык жайылуунун туура эмес биринчилик аймак катары катталышынан келип чыгышы мүмкүн деп эсептелет.

35-Беттеги Таралуу Графиги

Изилдөөнүн 35-бетиндеги 3-сүрөт дал келбестик ыктымалдыгы менен метастаз ыктымалдыгын логарифмдик масштабда салыштырат.

Графикте:

• Горизонталдык огу дал келбестик ыктымалдыгын,
• Вертикалдык огу метастаз ыктымалдыгын,
• Толтурулган көк чекиттер негизги тармак байланыштарын,
• Бош чекиттер башка байланыштарды,
• Үзүк диагональ болсо эки ыктымал тең болгон сызыкты көрсөтөт.

Эмчек → Өпкө жубу дал келбестик да, метастаз ыктымалдыгы да жогору болгондуктан графиктеги көңүл бурдурган чекиттердин бири.

Бул эмчек рагы бар айрым бейтаптарда өпкө метастазы биринчилик өпкө рагы катары катталган болушу мүмкүн деген гипотезаны колдойт.

36-Беттеги Wilson Ишеним Аралыктары

Изилдөөнүн 36-бетиндеги 4-сүрөт тандалган рак жуптары үчүн дал келбестик жана метастаз ыктымалдыктарын Wilson упайынын ишеним аралыктары менен бирге көрсөтөт.

Жашыл чекиттер дал келбестик ыктымалдыгын, кызгылт сары чекиттер метастаз ыктымалдыгын билдирет.

Эмчек → Өпкө байланышында эки ыктымал тең жогору, ал эми ишеним аралыктары салыштырмалуу тар. Изилдөөчүлөр муну баалоолордун тактыгын колдогон жыйынтык катары чечмелешет.

Ошол эле учурда ишеним аралыктарынын тар болушу бардык дал келбестиктер сөзсүз метастаздык ката экенин билдирбейт. Болгону колдонулган маалымат топтомдорунда тиешелүү ыктымалдыктар такыраак бааланганын көрсөтөт.

Рак Өлүм Көрсөткүчү Кантип Эсептелген?

Белгилүү бир рак аймагы \(i\) үчүн \(t\) жылындагы өлүм көрсөткүчү төмөнкүдөй эсептелген:

\[ \mu_i(t) = \frac{n_i(t)}{p(t)} \times 100.000 \]

Формулада:

• \(n_i(t)\), \(t\) жылында \(i\) рагы себеп катары катталган өлүмдөрдүн санын,
• \(p(t)\), ошол жылдагы калктын санын,
• \(\mu_i(t)\), 100.000 адамга эсептелген өлүм көрсөткүчүн билдирет.

Эффективдүү Өлүм Көрсөткүчү Деген Эмне?

Изилдөөчүлөр дал келбестик тармагына ылайык оңдолгон өлүм көрсөткүчүн “эффективдүү өлүм көрсөткүчү” деп аныкташкан:

\[ \mu_i^{eff}(t) = \alpha_i \mu_i(t) \]

Бул жерде \(\alpha_i\), тиешелүү рак аймагынын өлүм санына колдонулуучу оңдоо коэффициенти.

• \(\alpha_i > 1\): Рак өлүмүнүн саны чыныгыдан аз катталган болушу мүмкүн.
• \(\alpha_i < 1\): Рак өлүмүнүн саны чыныгыдан көп катталган болушу мүмкүн.
• \(\alpha_i = 1\): Тармактык оңдоо өлүм көрсөткүчүн өзгөртпөйт.

Оңдоо Коэффициенти Кантип Эсептелген?

Оңдоо коэффициенти:

\[ \alpha_i = \frac{n_i^{eff}}{n_i} \]

түрүндө аныкталган.

Эффективдүү өлүм саны болсо:

\[ n_i^{eff} = n_i - s_i^{in} + s_i^{out} \]

деп эсептелген.

Изилдөөдөгү аныктамага ылайык:

\[ s_i^{in} = \sum_j w_{ji} \]

башка рак аймактарынан \(i\) аймагына багытталган дал келбеген өлүм агымын,

\[ s_i^{out} = \sum_j w_{ij} \]

болсо \(i\) аймагынан башка өлүм себептерине багытталган дал келбеген каттоолорду билдирет.

Оңдоонун Логикасы Кантип Иштейт?

Эгер бир рак түрү өлүм күбөлүктөрүндө башка диагноздордон келген учурларды өтө көп “кабыл алса”, анын расмий өлүм саны жасалма түрдө жогорулап калышы мүмкүн.

Мисалы, көптөгөн эмчек рагы өлүмдөрү өпкө рагы катары жазылса:

• Өпкө рагынын катталган өлүм санынан бул кирүүлөрдү алып салуу,
• Эмчек рагынын өлүм санына бул учурларды кошуу керек.

Ошондуктан аялдарда:

• Өпкө үчүн \(\alpha_i < 1\),
• Эмчек үчүн \(\alpha_i > 1\)

жыйынтыгы алынган.

Эркектердеги Оңдоонун Жыйынтыктары

Эркектер тармагындагы эң маанилүү оңдоо ашказан жана кызыл өңгөч рактарынын ортосунда байкалган.

Изилдөөгө ылайык:

• Кызыл өңгөч рагынын өлүм көрсөткүчү азайтылышы керек.
• Ашказан рагынын өлүм көрсөткүчү көбөйтүлүшү керек.

Бул өзгөрүүнүн негизги түрткүсү Ашказан → Кызыл өңгөч байланышы.

Аялдардагы Оңдоонун Жыйынтыктары

Аялдарда эң маанилүү оңдоо эмчек жана өпкө рактарынын ортосунда.

Изилдөөгө ылайык:

• Өпкө рагынын өлүм көрсөткүчү азайтылышы керек.
• Эмчек рагынын өлүм көрсөткүчү көбөйтүлүшү керек.

Бул өзгөрүүнүн негизги түрткүсү Эмчек → Өпкө дал келбестиги.

34-Беттеги Убакыт Катарынын Графиктери

Изилдөөнүн 34-бетиндеги 2-сүрөт төрт убакыт катарын көрсөтөт:

• A: Эркектердеги ашказан рагы,
• B: Эркектердеги кызыл өңгөч рагы,
• C: Аялдардагы эмчек рагы,
• D: Аялдардагы өпкө рагы.

Графиктерде:

• Көк үзгүлтүксүз сызык Бразилия боюнча катталган өлүм көрсөткүчүн,
• Кызгылт сары үзгүлтүксүз сызык Cearáдагы катталган өлүм көрсөткүчүн,
• Кызгылт сары чекиттүү сызык Ceará үчүн тармак менен оңдолгон эффективдүү өлүм көрсөткүчүн көрсөтөт.

Эркектердеги Ашказан Рагынын Графиги

Cearáда эркектердин ашказан рагы үчүн эффективдүү өлүм көрсөткүчү катталган өлүм көрсөткүчүнөн туруктуу түрдө жогору.

Бул жыйынтык ашказан рагына тиешелүү айрым өлүмдөр кызыл өңгөч же башка сиңирүү системасынын аймактарына катталган болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Эркектердеги Кызыл Өңгөч Рагынын Графиги

Эркектерде кызыл өңгөч рагынын эффективдүү өлүм көрсөткүчү катталган көрсөткүчтөн төмөн.

Бул расмий кызыл өңгөч өлүм саны башка биринчилик аймактардан келген учурлар менен жогорулап кеткен болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Өзгөчө ашказан кардиясы жана гастроэзофагеалдык кошулма шишиктери бул классификациялык көйгөйгө салым кошушу мүмкүн.

Аялдардагы Эмчек Рагынын Графиги

Аялдардагы оңдолгон эмчек рагынын өлүм көрсөткүчү Cearáдагы катталган көрсөткүчтөн жогору.

Оңдоо Ceará менен Бразилиянын жалпы көрсөткүчтөрүнүн ортосундагы эмчек рагынын үлгүсүн салыштырууга ыңгайлуураак кылат.

Бул жыйынтык эмчек рагынын өлүм жүгү расмий каттоолордо чыныгыдан төмөн көрүнүшү мүмкүн деген пикирди колдойт.

Аялдардагы Өпкө Рагынын Графиги

Аялдарда өпкө рагы үчүн эффективдүү өлүм көрсөткүчү катталган көрсөткүчтөн төмөн.

Оңдоо колдонулганда Cearáдагы аялдардын өпкө рагынын ийри сызыгы Бразилия боюнча жалпы көрсөткүчкө көбүрөөк жакындайт.

Изилдөөчүлөр Cearáда байкалган аялдардын жогорку өпкө рагы өлүм жүгүнүн бир бөлүгү метастаздык эмчек рактарынын туура эмес классификациясынан келип чыгышы мүмкүн деп эсептешет.

Изилдөө Өпкө Рагынан Өлүм Чындап Төмөн Экенин Далилдейби?

Жок.

Изилдөө каттоо системасындагы дал келбестик үлгүсүнө ылайык оңдолгон баалоону чыгарат.

Бул ыкманын тактыгы төмөнкү божомолдорго көз каранды:

• Акыркы диагноз чыныгы биринчилик ракты жетиштүү деңгээлде чагылдырышы,
• Диагноз тарыхы толук болушу,
• Бир нече биринчилик рактын туура ажыратылышы,
• Аутопсия маалыматтарындагы метастаз ыктымалдыктары Ceará калкына колдонууга жарактуу болушу.

Ошондуктан оңдолгон маанилер так тастыкталган өлүм сандары эмес.

Акыркы Диагноз Эмне Үчүн “Колдогу Эң Жакшы Ыкма” Катары Колдонулган?

Эгер өлүм каттоосундагы өлүм себеби диагноз тарыхындагы бир да рак менен дал келбесе, изилдөөчүлөр бейтаптын акыркы рак диагнозун колдогу эң жакшы көрсөткүч катары колдонушкан.

Бул тандоо акыркы диагноз бейтаптын өлүмгө жакын мезгилдеги оору абалын жакшыраак чагылдырат деген божомолго негизделген.

Бирок акыркы диагноз дайыма эле биринчилик шишик эмес. Акыркы диагноз:

• Метастаз аймагы,
• Жаңы пайда болгон экинчи биринчилик рак,
• Диагностикалык процесстеги убактылуу классификация,
• Толук эмес же туура эмес коддолгон каттоо

болушу мүмкүн.

Гистологиялык Тастыктоо Эмне Үчүн Күчтүү Тарап?

Изилдөөгө гистологиялык жактан тастыкталган рак диагноздору гана киргизилген.

Гистологиялык тастыктоо рактын ткандын үлгүсү менен далилденгенин билдирет. Бул симптомдорго, сүрөттөө ыкмаларына же клиникалык шекке гана негизделген диагноздорго караганда күчтүү далил берет.

Ошол эле учурда гистологиялык тастыктоо тандоосу бир жактуулукту жаратышы мүмкүн. Биопсия жүргүзүүгө мүмкүн болбогон өнүккөн бейтаптар, диагностика мүмкүнчүлүгү төмөн аймактарда жашагандар же клиникалык диагноз менен көзөмөлдөнгөн бейтаптар үлгүдөн тышкары калган болушу мүмкүн.

Аутопсия Маалыматынын Ролу

Аутопсия маалымат топтому 1950–2016-жылдар аралыгындагы беш ар башка изилдөөдөн жыйналган 1.922 каттоону камтыйт.

Бул маалымат биринчилик рактар кайсы органдарга метастаз берерин изилдөө үчүн колдонулган.

Аутопсия өлүмдөн кийинки метастаздык таралууну деталдуу көрсөтө алат. Бирок колдонулган маалыматтар:

• Ар башка мезгилдерден,
• Ар башка өлкөлөрдөн же саламаттык сактоо системаларынан,
• Бейтаптарды тандоонун ар башка ыкмаларынан,
• Дарылоонун ар башка доорлорунан

келет.

Заманбап дарылоолор метастаз үлгүлөрүн жана бейтаптардын жашоо мөөнөтүн өзгөрткөн болушу мүмкүн.

Толук Аутопсия Эмне Үчүн Алтын Стандарт Деп Эсептелет?

Толук диагностикалык аутопсия өлүмгө себеп болгон патологиялык процесстерди деталдуу изилдей алат.

Бирок дүйнө жүзүндө аутопсиянын көрсөткүчү төмөндөп жатат. Мунун себептеринин арасында:

• Чыгым,
• Кадр жана патология мүмкүнчүлүгү,
• Маданий жана диний тынчсыздануулар,
• Биокоопсуздук маселелери,
• Үй-бүлөнүн уруксаты,
• Сүрөттөө технологияларына ашыкча ишенүү

болушу мүмкүн.

Минималдуу Инвазивдүү Ткандын Үлгүсүн Алуу

Изилдөө толук аутопсия мүмкүн болбогон учурларда Минималдуу Инвазивдүү Ткандын Үлгүсүн Алуу ыкмасын сунуштайт.

Бул ыкмада:

• Ийне биопсиялары,
• Максаттуу орган үлгүлөрү,
• Сүрөттөө боюнча багыттоо,
• Өлүмдөн кийинки компьютердик томография

бирге колдонулушу мүмкүн.

Бул ыкма толук аутопсияга караганда жеңилирээк колдонулушу мүмкүн, бирок бардык ооруларды бирдей тактыкта көрсөтпөйт.

Өлүм Күбөлүгүндөгү Каталар Эмне Үчүн Кокустук Эмес?

Изилдөөнүн негизги илимий салымы дал келбестиктерди кокустук “ызы-чуу” катары эмес, багытталган система катары көрсөтүшү.

Каталар төмөнкү себептерден улам белгилүү жуптарда топтолушу мүмкүн:

• Биринчилик жана метастаздык аймактын чаташтырылышы,
• Кошуна органдардын ортосундагы анатомиялык чек аралардын белгисиздиги,
• Жалпы жана атайын ICD коддорунун ортосундагы айырма,
• Өлүм күбөлүгүн толтурган дарыгер бейтапты узак убакыт көзөмөлдөбөгөн болушу,
• Патологиялык отчет өлүм күбөлүгүн толтурган адамга жетпей калышы,
• Терминалдык орган жабыркашы биринчилик оору деп кабыл алынышы,
• Электрондук каттоолордун бөлүнүп турушу.

Өпкө Эмне Үчүн Көп Учурда “Максаттуу Категория” Болушу Мүмкүн?

Өпкө көптөгөн рак түрлөрү көп метастаз берген органдардын бири.

Өлүмгө жакын учурда бейтапта:

• Өпкө түйүндөрү,
• Плевралык суюктук,
• Дем алуу жетишсиздиги,
• Кеңири өпкө метастаздары

болушу мүмкүн.

Эгер бейтаптын биринчилик рагы белгисиз болсо, толук эмес катталса же өлүм күбөлүгүн толтурган адам аны көрбөсө, өпкө жабыркашы биринчилик өпкө рагы катары жазылышы мүмкүн.

Эмчек Рагынын Өлүм Жүгү Эмне Үчүн Төмөн Көрүнүшү Мүмкүн?

Метастаздык эмчек рагы эмчекте гана өнүкпөйт. Ал сөөккө, боорго, өпкөгө жана мээге жайылышы мүмкүн.

Эгер өлүм күбөлүгүндө метастаздык орган жазылып, биринчилик эмчек рагы көрсөтүлбөсө, эмчек рагынын өлүм статистикасынан бир учур жоголот.

Изилдөөдө Эмчек → Өпкөдөн тышкары төмөнкү байланыштар да бар:

• Эмчек → Боор,
• Эмчек → Мээ.

Бул байланыштар эмчек рагы өлүмдөрү ар кандай терминалдык метастаз аймактарына бөлүнүшү мүмкүн экенин көрсөтөт.

Ашказан Рагынын Өлүм Жүгү Эмне Үчүн Төмөн Көрүнүшү Мүмкүн?

Ашказан рагынын өлүмдөрү:

• Кызыл өңгөч,
• Боор,
• Өпкө,
• Перитонеум,
• Жалпы ашказан-ичеги системасы

категорияларына багытталган болушу мүмкүн.

Изилдөөдө Ашказан → Кызыл өңгөч, Ашказан → Ашказан-ичеги системасы жана Ашказан → Боор байланыштары өзгөчө белгиленет.

Ошондуктан ашказан рагынын өлүм саны расмий каттоолордо толук эмес болуп калышы мүмкүн деген жыйынтык чыгарылган.

Саламаттык Сактоо Саясаты Үчүн Мүмкүн Болгон Натыйжалар

Эгер рак өлүмүнүн жүгү туура эмес классификацияланса, ресурстарды бөлүштүрүүгө да таасир этиши мүмкүн.

Мисалы, өпкө рагынын өлүм саны чыныгыдан жогору көрүнсө:

• Өпкө рагы кызматтарына керектүүдөн ашык артыкчылык берилиши мүмкүн.
• Эмчек рагынын өнүккөн стадиядагы дарылоо муктаждыгы чыныгыдан төмөн көрүнүшү мүмкүн.
• Скрининг жана эрте диагностика программаларынын таасири туура эмес бааланышы мүмкүн.

Изилдөө бул табылгалар тамекиге каршы күрөштүн же өпкө рагы кызматтарынын маанисин төмөндөтпөй турганын өзгөчө белгилейт.

Көйгөй — рак түрлөрүнүн салыштырмалуу рейтинги туура эмес жөнгө салынышы мүмкүн.

Эмчек Рагы Кызматтарына Таасири

Изилдөөдө келтирилген башка бир Бразилиялык изилдөөгө ылайык, метастаздык эмчек рагында беш жылдык жашоо көрсөткүчү:

• Мамлекеттик саламаттык сактоо системасында %6,9,
• Жеке саламаттык сактоо системасында %22,4

деп билдирилген.

Эгер Cearáда эмчек рагынын өлүм жүгү расмий каттоолордон жогору болсо, мамлекеттик системада диагностика жана дарылоо мүмкүнчүлүктөрүн көбөйтүү андан да маанилүү болушу мүмкүн.

Ашказан Рагы Саясатына Таасири

Ашказан рагы чыныгыдан аз катталса:

• Helicobacter pylori эрадикация программалары,
• Эндоскопиялык эрте диагностика мүмкүнчүлүгү,
• Ашказан хирургиясы кызматтары,
• Жогорку тобокелдиктеги топторду көзөмөлдөө

экинчи планга жылып калышы мүмкүн.

Ракты Көзөмөлдөө Программаларын Баалоо

Ракты көзөмөлдөө программасынын таасири көбүнчө өлүм көрсөткүчүнүн убакыттын өтүшү менен азайышына карап бааланат.

Бирок каттоо практикасы өзгөрсө, өлүм көрсөткүчүнүн өзгөрүшү чыныгы оорунун өзгөрүшүнөн көз каранды болбой калышы мүмкүн.

Мисалы:

• Патология мүмкүнчүлүгүнүн көбөйүшү,
• Электрондук каттоолордун жакшырышы,
• Дарыгерлердин өлүм күбөлүгүн толтуруу боюнча окутуусунун өзгөрүшү,
• Деталдуу сүрөттөө көбүрөөк жүргүзүлүшү

айрым рактардын көбүрөөк катталышына алып келиши мүмкүн.

Ошондуктан “өлүм көрсөткүчү жогорулады” деген жыйынтык дайыма эле оору чындап көбүрөөк өлүмгө алып келе баштаганын билдирбейт.

Эл Аралык Салыштырууларга Таасири

Өлкөлөрдүн ортосундагы рак өлүм рейтингдери көбүнчө өлүм күбөлүктөрүнө негизделет.

Эгер бир өлкөдө метастаздык аймактар биринчилик рак катары көбүрөөк катталса, ошол өлкөнүн:

• Өпкө,
• Боор,
• Мээ

рагынын өлүм жүгү жасалма түрдө жогору көрүнүшү мүмкүн.

Башка өлкөдө биринчилик шишик такыраак катталса, түз салыштыруу адилет болбой калышы мүмкүн.

Бразилиядан Тышкары да Ушундай Көйгөйлөр Барбы?

Изилдөө бул көйгөй төмөн же орто кирешелүү саламаттык сактоо системаларына гана тиешелүү эмес экенин баса белгилейт.

Бельгияда эмчек рагы бар бейтаптардын өлүм күбөлүктөрү менен медициналык файлдарынын ортосунда дал келбестик болгонун көрсөткөн изилдөө айтылган.

Метастаздык аймак же түз өлүм механизми биринчилик эмчек рагынын ордуна жазылганда, эмчек рагынын өлүмү эсептен чыгып калышы мүмкүн.

Оозеки Аутопсия Эмне Үчүн Жетишсиз Болушу Мүмкүн?

Медициналык каттоолор же өлүм күбөлүгү жетишсиз болгон аймактарда оозеки аутопсия колдонулушу мүмкүн. Бул ыкмада жакындарынан симптомдор жана оорунун жүрүшү тууралуу маалымат алынат.

Бирок изилдөөдө келтирилген эмгектерге ылайык, оозеки аутопсиянын тактыгы ооруга жана контекстке жараша өзгөрөт.

Курч, инфекциялык же бир нече оору бирге болгон учурларда туура себепти аныктоо кыйын болушу мүмкүн.

Рактын биринчилик анатомиялык аймагын симптомдордун сүрөттөлүшү менен гана айырмалоо да чектелүү.

Тармак Модели Учурдагы Оңдоо Ыкмаларынан Эмнеси Менен Айырмаланат?

Дүйнөлүк Саламаттык Сактоо Уюму жана Глобалдык Оорулар Жүгү изилдөөлөрү белгисиз же “таштанды код” деп эсептелген өлүм себептерин статистикалык түрдө кайра бөлүштүрө алат.

Бирок бул ыкмалар көбүнчө:

• Жалпы өлүм сандарын оңдойт,
• Бейтап деңгээлиндеги диагноз тарыхын колдонбойт,
• Катанын кайсы анатомиялык багытта пайда болгонун ачык көрсөтпөйт.

Дал Келбестик Тармагы ыкмасы болсо бейтаптын диагноз жолун өлүм күбөлүгү менен байланыштырып, конкреттүү багытталган өтүүлөрдү көрүнүктүү кылууга умтулат.

Моделдин Эң Маанилүү Божомолу

Моделдин борборундагы божомол төмөнкүдөй:

Эгер өлүм себеби диагноз тарыхы менен дал келбесе, бейтаптын акыркы диагнозу чыныгы өлүмгө алып келген биринчилик рак үчүн колдогу эң жакшы көрсөткүч.

Бул божомол айрым учурларда негиздүү болушу мүмкүн, бирок бардык учурларда туура эмес.

Мисалы:

• Акыркы диагноз метастаздык аймак болушу мүмкүн.
• Биринчилик рак мурда катталып, бирок маалыматтарды байланыштыруу учурунда жоголгон болушу мүмкүн.
• Бейтап экинчи өз алдынча биринчилик рактан өлгөн болушу мүмкүн.
• Өлүм күбөлүгү туура, ал эми диагноз тарыхы толук эмес болушу мүмкүн.

Бир Нече Биринчилик Рак Көйгөйү

Айрым бейтаптарда өмүр бою эки же андан көп өз алдынча биринчилик рак пайда болушу мүмкүн.

Мисалы, тамеки чеккен адамда баш-моюн рагы да, өпкө рагы да болушу мүмкүн. Эмчек рагы боюнча дарыланган аял бир нече жылдан кийин өз алдынча биринчилик өпкө рагына чалдыгышы мүмкүн.

Мындай учурда Эмчек → Өпкө дал келбестиги метастаз эмес, чыныгы экинчи биринчилик рак болушу мүмкүн.

Изилдөөдө бардык учурлар үчүн молекулалык же гистопатологиялык клондук салыштыруу жок болгондуктан, бул ыктымалды толугу менен жокко чыгарууга болбойт.

Стадия Маалыматынын Жоктугу

Изилдөөдө рак стадиясы тууралуу маалымат жок.

Стадия маалыматы маанилүү болмок, анткени:

• Эрте стадиядагы эмчек рагында өпкө метастазы азыраак күтүлөт.
• Метастаздык IV стадиядагы эмчек рагында өпкө жабыркашы көбүрөөк ыктымал.
• Жергиликтүү ашказан шишиги менен кеңири метастаздык ашказан рагы ар башкача чечмелениши керек.

Стадия маалыматы жок болсо, ар бир дал келбестиктин биологиялык ыктымалдыгын бейтап деңгээлинде баалоо мүмкүн эмес.

Дарылоо Маалыматынын Жоктугу

Бейтаптардын:

• Хирургия,
• Химиотерапия,
• Радиотерапия,
• Максаттуу терапия,
• Иммунотерапия

тарыхы анализде жок.

Дарылоо метастаз үлгүсүнө жана жашоо мөөнөтүнө таасир этиши мүмкүн.

Диагноз менен Өлүмдүн Ортосундагы Убакыт

Акыркы диагноз өлүмдөн канча убакыт мурда коюлганы белгисиз.

Эгер диагноз өлүмдөн бир нече күн мурда коюлса, терминалдык оору менен тыгыз байланыштуу болушу мүмкүн. Бирок көп жыл мурда коюлуп, дарыланган болсо, өлүм себебин чагылдырбашы мүмкүн.

Бул убакыт маалыматы моделге киргизилген эмес.

ICD-10 Коддорун Кеңири Орган Класстарына Айландыруу

Изилдөөнүн алгачкы 13 бетиндеги тиркемелерде ICD-10 коддору кеңири анатомиялык класстарга кантип айландырылганы көрсөтүлгөн.

Мисалы:

• C18, C19, C20 жана C21 коддору колоректум классына,
• C23 жана C24 өт жолдору классына,
• C30 жана C31 баш-моюн классына,
• C50 эмчек классына,
• C53 жатын моюнчасы классына,
• C54 жана C55 жатын классына,
• C61 простата классына,
• C67 табарсык классына

топтолгон.

Бул топтоо тармакты чечмелөөнү жеңилдетет, бирок деталдардын жоголушуна алып келиши мүмкүн.

Мисалы, жоон ичегинин ар башка бөлүктөрү, кызыл өңгөчтүн ар башка сегменттери же теринин ар башка рактары бир кеңири класска бириктирилет.

Коддорду Бириктирүүдөгү Каталар Жыйынтыкка Таасир Эте Алабы?

Ооба.

Кеңири орган класстары:

• Окшош, бирок ар башка клиникалык ооруларды бириктириши мүмкүн,
• Төмөнкү аймакка мүнөздүү каталарды жашырышы мүмкүн,
• Кошуна аймактардын ортосундагы чек ара көйгөйлөрүн күчөтүшү мүмкүн,
• Айрым чыныгы дал келүүлөрдү дал келбестик же айрым дал келбестиктерди дал келүү катары көрсөтүшү мүмкүн.

Ошол эле учурда өтө деталдуу код колдонуу сейрек маалымат жана бөлүнүп кеткен тармак көйгөйүн жаратышы мүмкүн.

Изилдөөнүн Күчтүү Тараптары

• 11.226 гистологиялык жактан тастыкталган рак өлүмүн изилдеген.
• Өлүм системасы менен калкка негизделген рак реестрлерин бейтап деңгээлинде дал келтирген.
• Дал келбестиктерди багытталган жана салмакталган тармак модели менен көрсөткөн.
• Эркек жана аял тармактарын өзүнчө талдаган.
• Рак өлүм көрсөткүчтөрүн 2009–2023 убакыт катарында баалаган.
• Метастаз ыктымалдыктарын көз карандысыз аутопсия маалыматтары менен салыштырган.
• Wilson упайынын ишеним аралыктары менен белгисиздикти көрсөткөн.
• Модель формулаларын жана маалыматтарды дал келтирүү эрежелерин түшүндүргөн.
• Код жана негизги маалымат иштетүү инфраструктурасы ачык жеткиликтүү экенин билдирген.
• Саламаттык сактоо саясаты үчүн түздөн-түз изилдөөгө боло турган рак жуптарын аныктаган.

Изилдөөнүн Чектөөлөрү

1. Рецензиядан өтө элек

Документте изилдөө препринт экени жана рецензиядан өтпөгөнү ачык көрсөтүлгөн.

2. Акыркы диагноз чыныгы биринчилик рак болбошу мүмкүн

Модель акыркы диагнозду колдогу эң жакшы көрсөткүч катары колдонот, бирок бул божомол ар бир бейтапта туура эмес.

3. Экинчи биринчилик рактар ажыратылган эмес

Метастаздык оору менен өз алдынча жаңы биринчилик ракты ар дайым айырмалоо мүмкүн эмес.

4. Стадия маалыматы жок

Оорунун жергиликтүү, аймактык же метастаздык экени белгисиз.

5. Дарылоо маалыматы жок

Дарылоонун түрлөрү жана дарылоого жооп анализденген эмес.

6. Диагноздон өлүмгө чейинки убакыт белгисиз

Акыркы диагноздун өлүмгө убакыттык жакындыгын баалоо мүмкүн болгон эмес.

7. Гистологиялык тастыктоо тандоо бир жактуулугун жаратышы мүмкүн

Биопсия жасоого мүмкүн болгон бейтаптар саламаттык сактоо системасындагы бардык рак өлүмдөрүн чагылдырбашы мүмкүн.

8. Аутопсия маалыматтары актуалдуу эмес

Метастаз маалымат топтому 1950–2016-жылдардагы изилдөөлөрдү бириктирет.

9. Аутопсия изилдөөлөрү гетерогендүү

Бейтаптарды тандоо, рак түрлөрү жана изилдөө ыкмалары ар башка болушу мүмкүн.

10. Жыйынтыктар Cearáга гана тиешелүү

Башка штаттарга же өлкөлөргө түздөн-түз жалпылоого болбойт.

11. Кеңири анатомиялык класстар деталдардын жоголушун жаратат

Органдардын төмөнкү аймактары жана гистологиялык субтиптер бир класска топтолгон.

12. Өлүм күбөлүгү ката экени түздөн-түз тастыкталган эмес

Ар бир дал келбеген учур үчүн толук аутопсия же адистин файл боюнча кароосу жүргүзүлгөн эмес.

13. Оңдоо коэффициенти убакыт өтсө да туруктуу деп кабыл алынган

Диагностика жана коддоо сапаты 2009–2023-жылдар аралыгында өзгөргөн болушу мүмкүн, бирок тармактык оңдоо белгилүү бир каттоо мезгилинен алынган.

Изилдөө Эмнени Айтпайт?

Изилдөө Cearáдагы аялдардын өпкө рагынан болгон бардык өлүмдөрү чындыгында эмчек рагы болгон деп айтпайт.

Эмчек → Өпкө байланышындагы 52 өлүмдүн баары сөзсүз метастаз экени да көрсөтүлгөн эмес.

Жатын моюнчасы → Жатын байланыштарынын баары ката эмес; анатомиялык жакындык же түз жайылуу маанилүү роль ойношу мүмкүн.

Ашказан → Кызыл өңгөч байланыштарынын баарын туура эмес коддоо катары чечмелөөгө болбойт; гастроэзофагеалдык кошулма шишиктерин классификациялоо чынында эле кыйын болушу мүмкүн.

Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы мындан чектелүү:

Рак өлүм каттоолорундагы дал келбестиктер кокустук таралбайт, айрым анатомиялык жуптарда жана биологиялык жактан мүмкүн болгон багыттарда топтолот.

Сунушталган Саламаттык Сактоо Тутумунун Колдонмолору

Изилдөөчүлөр төмөнкү колдонмолорду сунуштайт:

• Өлүм каттоолорун калкка негизделген рак реестрлери менен үзгүлтүксүз дал келтирүү,
• Ооруканадагы рак реестрлерин ошол эле системага кошуу,
• Эмчек → Өпкө, Ашказан → Кызыл өңгөч жана Жатын моюнчасы → Жатын жуптарын максаттуу изилдөө,
• Өлүм күбөлүгүн толтурган дарыгерлерге биринчилик жана метастаздык аймакты айырмалоо боюнча окутуу берүү,
• Өкүлчүлүк учурларда сентинелдик аутопсия же минималдуу инвазивдүү ткандын үлгүсүн алуу,
• Оңдолгон өлүм көрсөткүчтөрүн ракты көзөмөлдөө пландарында колдонуу.

Өлүм Күбөлүгүн Толтуруу Боюнча Окутуу Кандай Болушу Керек?

Окутуу программаларында өзгөчө төмөнкү айырмачылыктар баса белгилениши мүмкүн:

• Биринчилик шишик менен метастаздык аймак,
• Негизги өлүм себеби менен түз өлүм механизми,
• Кошуна органга түз жайылуу менен алыскы метастаз,
• Гастроэзофагеалдык кошулма шишиктерин туура коддоо,
• Жатын моюнчасы менен жатын денесин айырмалоо,
• Бир нече биринчилик ракты документтештирүү.

Келечекте Кантип Тастыкталышы Керек?

Келечектеги изилдөөлөр төмөнкү кадамдарды аткара алат:

• Дал келбеген учурларды адис дарыгерлер файл деңгээлинде карап чыгышы,
• Патология, сүрөттөө жана дарылоо каттоолорун моделге кошуу,
• Рак стадиясы жана молекулалык өзгөчөлүктөрдү колдонуу,
• Диагноз менен өлүмдүн ортосундагы убакытты эске алуу,
• Экинчи биринчилик рактарды ажыратуу,
• Учурдагы жана аймактык аутопсия маалыматтарын топтоо,
• Бразилиянын башка штаттарында тармакты кайра түзүү,
• Ар кайсы өлкөлөрдө ошол эле ыкманы салыштыруу,
• Оңдоо коэффициенттери жылдарга жараша өзгөрөбү же жокпу текшерүү,
• Оңдолгон өлүм көрсөткүчтөрү саясий чечимдерди чындап жакшыртабы же жокпу баалоо.

Жалпы Жыйынтык

Бул изилдөө рак өлүм күбөлүктөрүндөгү анатомиялык дал келбестиктерди бейтаптын диагноз тарыхы аркылуу багытталган тармактар түрүндө изилдеген жаңы ыкманы сунуштайт.

Cearáда талданган 11.226 гистологиялык жактан тастыкталган рак өлүмүнүн 2.502синде, башкача айтканда болжол менен %22синде, өлүм себеби бейтаптын диагноз тарыхындагы бир да рак аймагы менен дал келген эмес.

Дал келбестиктер кокустук таралган эмес. Жатын моюнчасы → Жатын, Ашказан → Кызыл өңгөч жана Эмчек → Өпкө сыяктуу белгилүү байланыштар өзгөчө көрүнгөн.

Жатын моюнчасы → Жатын үлгүсү, сыягы, кошуна анатомиялык аймактар жана түз жайылуу менен; Ашказан → Кызыл өңгөч үлгүсү болсо гастроэзофагеалдык кошулманы классификациялоо менен байланыштуу.

Эмчек → Өпкө үлгүсү болсо аутопсия маалыматтарындагы жогорку эмчек-өпкө метастаз ыктымалдыгы менен шайкеш келет. Ошондуктан айрым метастаздык эмчек рагы өлүмдөрү биринчилик өпкө рагы катары катталган болушу мүмкүн деп эсептелет.

Тармактык оңдоо колдонулганда аялдарда өпкө рагынын өлүм көрсөткүчү азайып, эмчек рагынын өлүм көрсөткүчү көбөйөт. Эркектерде болсо кызыл өңгөч рагынын өлүм көрсөткүчү азайып, ашказан рагынын өлүм көрсөткүчү жогорулайт.

Бул жыйынтыктар так аутопсиялык тастыктоо эмес. Бирок расмий өлүм каттоолорун нейтралдуу жана катасыз сандар катары кабыл албоо керек экенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн эң маанилүү билдирүүсү төмөнкүдөй:

Рак өлүм статистикасындагы ката “канча каттоо туура эмес?” деген суроо менен гана эмес, “кайсы биринчилик рак кайсы өлүм себебине карай жылып жатат?” деген суроо менен да изилдениши керек.

Бул багытталган маалымат саламаттык сактоо системаларына рак жүгүн такыраак өлчөөгө, ресурстарды реалдуураак бөлүштүрүүгө жана биринчилик шишик менен метастаздык аймактын ортосундагы каттоо каталарын азайтууга жардам бере алат.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Табылгалары

Изилдөө 2014–2019-жылдары Cearáдагы өлүм каттоолору менен калкка негизделген рак реестрлери дал келтирилген ретроспективдүү, калкка негизделген байкоочу изилдөө болуп саналат.

Гистологиялык жактан тастыкталган 11.226 рак өлүмү изилденген. Эгер өлүм күбөлүгүндөгү анатомиялык рак аймагы бейтаптын диагноз тарыхындагы бир да рак аймагы менен дал келбесе, өлүм дал келбеген деп эсептелген.

Ар бир анатомиялык рак аймагы тармак түйүнү, ал эми акыркы диагноздон өлүм себебине багытталган ар бир дал келбеген өтүү багытталган байланыш катары моделдештирилген.

Өлүм көрсөткүчтөрү 100.000 адамга эсептелип, тармактагы кирүү-чыгуу агымдарына жараша оңдоо коэффициенттери түзүлгөн.

Аялдарда өпкө рагынын өлүм көрсөткүчүн азайтып, эмчек рагынын өлүм көрсөткүчүн көбөйтүү; эркектерде кызыл өңгөч рагынын өлүм көрсөткүчүн азайтып, ашказан рагынын өлүм көрсөткүчүн көбөйтүү керек деген жыйынтык чыгарылган.

Эмчек → Өпкө жубу дал келбестик да, аутопсияга негизделген метастаз ыктымалдыгы да жогору болгондуктан, метастаздык оору биринчилик өпкө рагы катары катталган болушу мүмкүн болгон эң күчтүү мисалдардын бири катары бааланган.

Булак жана Ыкма Эскертмеси

Бул макала Levy R. W. Cavalcante, Erneson A. Oliveira, Hermano A. L. Rocha, Antonio S. Lima Neto, Higor S. Monteiro, Rute M. Oliveira, Cesar I. N. Sampaio Filho, Luciano P. G. Cavalcanti, Tânia M. S. Coelho, Caterina A. M. La Porta, Stefano Zapperi, Humberto A. Carmona жана José S. Andrade Jr. тарабынан даярдалган “Network-based analysis of cancer mortality misclassification reveals signatures of metastatic pathways: insights into breast-to-lung and other pairs of anatomical sites” аттуу изилдөөгө негизделет.

Документте ачык түрдө “This preprint research paper has not been peer reviewed” деген билдирүү бар. Изилдөө SSRNде препринт катары жарыяланып, көз карандысыз рецензиядан өтө элек.

Изилдөө Cearáдагы 2014–2019-жылдардагы өлүм каттоолорун Калкка Негизделген Рак Реестрлери менен дал келтирген ретроспективдүү жана калкка негизделген байкоочу изилдөө.

Изилдөө Centro Universitário Christus Этикалык Комитети тарабынан 5.617.938 бекитүү номери жана CAAE 30203820.8.0000.5049 каттоо номери менен жактырылган.

Изилдөөчүлөр кызыкчылыктардын кагылышуусу жок экенин билдиришкен. Изилдөө CNPq, CAPES, FUNCAP жана Edson Queiroz Foundation кошо алганда Бразилиядагы ар кандай илимий уюмдар тарабынан колдоого алынган. Каржылоочулардын изилдөө дизайнына, маалымат чогултууга, анализге, чечмелөөгө же жазуу процессине катышпаганы айтылган.

Маалыматтардын жана коддун көп бөлүгү ачык жеткиликтүү GitHub репозиторийлеринде берилген. Аутопсия маалымат топтому өзүнчө ачык жеткиликтүү изилдөө репозиторийинде жайгашкан.

Изилдөөчүлөр тексттин тилдик редакциясын, грамматикалык оңдоолорун жана жазуунун түшүнүктүүлүгүн жакшыртуу үчүн ChatGPT колдонгонун; андан кийин текстти кайра карап чыгып, акыркы жоопкерчиликти өздөрүнө алышканын билдиришкен.

Изилдөө түзгөн эффективдүү өлүм көрсөткүчтөрү түз аутопсия менен тастыкталган так сандар эмес. Модель өлүм күбөлүгү менен диагноз тарыхынын ортосундагы багытталган дал келбестиктерди кайра бөлүштүргөн баалоо ыкмасы.

Акыркы диагноз чыныгы биринчилик шишикти билдирет деген божомол бир нече биринчилик рак, толук эмес диагноз тарыхы, метастаздык диагноздун акыркы каттоо катары турушу жана өлүм себеби туура, бирок каттоо системасы толук эмес болгон учурларда жараксыз болушу мүмкүн.

Бул мазмунга изилдөө көрсөтпөгөн так себептик жыйынтыктар, бардык Эмчек → Өпкө учурлары метастаз деген доомат же жыйынтыктарды түздөн-түз бүтүндөй Бразилияга жалпылоо кошулган эмес.