Системалуу сереп жана мета-анализ (SRMA), алдын ала аныкталган критерийлер боюнча бир нече изилдөөнү системалуу түрдө чогултуп, жетиштүү деңгээлде салыштырууга боло турган маалыматтар болгондо алардын жыйынтыктарын сандык жактан бириктирген далилдерди синтездөө ыкмасы. Бул изилдөө көмүр кенинин жумушчуларындагы психикалык саламаттык көйгөйлөрүнүн жана кесиптик күйүп кетүүнүн бириктирилген таралышын эсептөө жана ушул жумушчу топто сыналган психикалык саламаттыкка байланыштуу кийлигишүүлөрдү карап чыгуу максатында 2000-жылдан бери жарыяланган изилдөөлөрдү системалуу түрдө издеген. Төрт маалымат базасында аныкталган 14.048 жазуудан 34 изилдөө жана жалпысынан 38.996 көмүр кенчиси серепке киргизилген. Жыйынтыктар психикалык саламаттыктын олуттуу жүгүн көрсөтөт; бирок айрым натыйжалардагы изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүктүн өтө жогору болушу бириктирилген таралуу көрсөткүчтөрүн универсалдуу жана так көрсөткүчтөр катары чечмелөөгө жол бербейт.
Мета-анализде кесиптик күйүп кетүү үч изилдөөдө жана 4119 катышуучуда %53,75 (%95 ишеним аралыгы: %50,64–56,86) менен эң жогорку бириктирилген таралуулардын бирин көрсөткөн. Жалпы психикалык саламаттык белгилеринин бириктирилген таралуусу %32,98, депрессиялык белгилердин REML баасы %35,35, тынчсыздануу белгилеринин таралуусу %18,91 жана травмадан кийинки стресс белгилеринин таралуусу %21 деп эсептелген.
Бул көрсөткүчтөрдүн белгисиздиги бири-биринен олуттуу айырмаланат. Кесиптик күйүп кетүүдө I²=%3,45 болсо, жалпы психикалык саламаттык белгилеринде I²=%97,11, депрессиялык белгилердин REML анализинде I²=%97,41 жана травмадан кийинки стресс белгилеринде I²=%92,91. Тынчсыздануу үчүн I²=%29,26. Ошондуктан өзгөчө жалпы психикалык саламаттык, депрессия жана травмадан кийинки стресс боюнча натыйжалар ар башка өлкөлөрдөгү, үлгүлөрдөгү, өлчөө куралдарындагы жана эмгек шарттарындагы чоң айырмачылыктардан улам этият чечмелениши керек.
Кийлигишүүлөр боюнча далилдер таралуу боюнча далилдерге караганда кыйла чектелүү. Болгону эки кийлигишүү изилдөөсү аныкталган. Индияда COPD бар көмүр кенчилерине колдонулган 12 жумалык Integrated Approach of Yoga Therapy программасы депрессия жана тынчсыздануу көрсөткүчтөрүнүн жакшырганын билдирген. Австралиядагы сегиз көмүр кени аянтында жүргүзүлгөн теңтуштарга негизделген психикалык саламаттык жана өзүн-өзү өлтүрүүнүн алдын алуу программасы менен жетекчилерди окутуу психикалык саламаттык көйгөйлөрүн таануу жана колдоо көрсөтүү боюнча ишенимдин жогорулаганын билдирген. Бирок экинчи изилдөөнүн критикалык бир жактуулук коркунучу болушу жана кийлигишүү изилдөөлөрүнүн жалпы саны болгону эки болушу кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугу боюнча далилдин деңгээлин төмөн кылат.
Көмүр Кенчилеринде Психикалык Саламаттык Жүгү Канчалык Жогору?
Бул мета-анализде каралган натыйжалар көмүр кенчилеринде психикалык саламаттык көйгөйлөрү жана айрыкча кесиптик күйүп кетүү олуттуу жүк жаратышы мүмкүн экенин көрсөтөт; бирок ар бир таралуу баасы таянган изилдөөлөрдүн саны, географиялык камтуусу жана гетерогендүүлүгү ар башка болгондуктан бир эле көрсөткүч бардык көмүр кенчилерине колдонулбайт.
| Натыйжа | Изилдөөлөрдүн саны | Катышуучу | Бириктирилген таралуу | %95 ишеним аралыгы | I² |
|---|---|---|---|---|---|
| Кесиптик күйүп кетүү | 3 | 4119 | %53,75 | %50,64–56,86 | %3,45 |
| Депрессиялык белгилер — REML | 7 | 5308 | %35,35 | %16,43–54,28 | %97,41 |
| Жалпы психикалык саламаттык белгилери | 4 | 5537 | %32,98 | %17,45–48,52 | %97,11 |
| Травмадан кийинки стресс белгилери | 3 | 1009 | %21,00 | Булак текстинде бирдиктүү жыйынтык аралык берилген эмес | %92,91 |
| Тынчсыздануу белгилери | 3 | 454 | %18,91 | %7,67–30,15 | %29,26 |
Таблицадагы эң жогорку бириктирилген көрсөткүч кесиптик күйүп кетүүгө тиешелүү. Бирок кесиптик күйүп кетүү мета-анализиндеги үч изилдөөнүн баары Кытайда жүргүзүлгөн. Ошондуктан төмөн гетерогендүүлүк ар башка өлкөлөрдөгү көмүр казуу шарттары бирдей таралууну көрсөтөт дегенди билдирбейт.
Жалпы психикалык саламаттык белгилери
Төрт изилдөө жана 5537 кенчини камтыган анализде өзүнчө изилдөөлөрдөгү таралуу %18,3 менен %53,4 ортосунда өзгөргөн. Бириктирилген таралуу %32,98 деп эсептелген, бирок I²=%97,11 болгон.
Кытайдагы изилдөөлөр өзүнчө бааланганда бириктирилген таралуу %37,88 (%95 ИА: %20,61–55,16) жана I²=%96,85 болгон. Leave-one-out сезгичтик анализинде изилдөөлөр бирден чыгарылганда жалпы баа %26,27 менен %37,88 ортосунда өзгөргөн.
Депрессиялык белгилер
Депрессиялык белгилердин өзүнчө изилдөөлөрдөгү таралуусу %3,5 менен %66,1 ортосунда өзгөргөн.
Жети изилдөө жана 5308 катышуучу менен жүргүзүлгөн DerSimonian–Laird анализинде бириктирилген таралуу %37,29 (%95 ИА: %24,17–50,41; I²=%94,29) деп табылган.
Изилдөөчүлөр ыкма изилдөөлөр аралык дисперсияны төмөн баалашы мүмкүн экенин эске алып, REML анализин да жүргүзүшкөн. REML жыйынтыгында таралуу %35,35 деңгээлине, ишеним аралыгы %16,43–54,28 чегине жана I² %97,41 деңгээлине жеткен.
Ошондуктан %35,35 көрсөткүчү булактын кыскача мазмунунда баса белгиленген туруктуулук баасы болуп саналат; бирок өтө жогорку гетерогендүүлүккө байланыштуу аны өз алдынча “көмүр кенчилеринин %35,35 үлүшү депрессияда” деген универсалдуу жыйынтык катары түшүнүүгө болбойт.
Тынчсыздануу белгилери
Үч изилдөө жана 454 катышуучунун мета-анализинде тынчсыздануу белгилеринин бириктирилген таралуусу %18,91 (%95 ИА: %7,67–30,15) деп эсептелген.
I²=%29,26 болгондуктан гетерогендүүлүк депрессия жана жалпы психикалык саламаттык натыйжаларына салыштырмалуу төмөн.
Индиядагы изилдөөлөрдүн чакан топтук анализинде таралуу %28,79 (%95 ИА: %11,76–45,81) жана I²=%0 деп билдирилген. Бирок бул чакан топ кыйла чектелген далил базасын билдирет.
Травмадан кийинки стресс белгилери
Үч изилдөө жана 1009 катышуучунун мета-анализинде травмадан кийинки стресс белгилеринин бириктирилген таралуусу %21 деп эсептелген. I²=%92,91 болушу изилдөөлөр ортосунда абдан чоң айырма бар экенин көрсөтөт.
Leave-one-out анализинде бириктирилген таралуу %6,92 менен %31,08 ортосунда өзгөрүшү мүмкүн экени да баа бир гана изилдөөнүн кошулушуна же чыгарылышына сезгич экенин көрсөтөт.
Булактын талкуу бөлүмүндө травмадан кийинки стресс үчүн “беш изилдөө” деп айтылганы менен, жыйынтыктар бөлүмү жана негизги forest plot үч изилдөөлүк мета-анализди көрсөтөт. Ошондуктан сандык натыйжа үчүн үч изилдөө негиз катары алынышы керек; булактагы сан айырмасы үнсүз оңдолбошу керек.
Кесиптик күйүп кетүү
Кесиптик күйүп кетүүнүн өзүнчө таралуусу үч изилдөөдө %52,7 менен %55 ортосунда өзгөргөн жана бириктирилген таралуу %53,75 болгон.
I²=%3,45 башка негизги натыйжалардын көбүнө караганда кыйла төмөн гетерогендүүлүктү көрсөтөт. Leave-one-out анализинде бириктирилген таралуу %53,20 менен %54,45 ортосунда калган.
Бирок бардык изилдөөлөр Кытайда жүргүзүлгөндүктөн, статистикалык ырааттуулук менен географиялык жалпыланууну бири-биринен ажыратуу керек.
I² Эмнени Көрсөтөт жана Бул Изилдөөдө Эмне Үчүн Маанилүү?
I², мета-анализде байкалган изилдөөлөр аралык айырма жөн гана тандалма катасынан күтүлгөндөн канчалык чоң экенин көрсөткөн гетерогендүүлүк өлчөмү; бул изилдөөдө I² %90 чегинен жогору болгон айрым натыйжалар бириктирилген таралуу көрсөткүчтөрү ар түрдүү популяцияларды жана эмгек шарттарын бир туруктуу көрсөткүч катары чагылдырбашы керектигин көрсөтөт.
Булак I² үчүн:
- %25 чегинен төмөнүн төмөн,
- %25–75 арасын орточо,
- %75 чегинен жогорусун жогорку гетерогендүүлүк
деп баалаган.
Бул чектерге ылайык жалпы психикалык саламаттык белгилери, депрессиялык белгилер жана травмадан кийинки стресс белгилери ачык түрдө жогорку гетерогендүүлүк көрсөтөт.
Кесиптик күйүп кетүүдөгү %3,45 төмөн; тынчсыздануудагы %29,26 орточо деңгээлдеги гетерогендүүлүккө кирет.
Гетерогендүүлүк эмнеден келип чыгышы мүмкүн?
Серепте мүмкүн болгон булактар катары:
- ар кандай өлкөлөр жана кен казуу чөйрөлөрү,
- ар кандай психикалык саламаттыкты өлчөө куралдары,
- үлгүлөрдүн көлөмүнүн айырмасы,
- ар кандай тандоо стратегиялары,
- жер алдындагы жана ачык карьер шарттарындагы мүмкүн болгон айырмачылыктар,
- жаш жана жыныс бөлүштүрүлүшү,
- изилдөө сапаты,
- жумушчулардын физикалык саламаттык абалы
көрсөтүлгөн.
Бирок маалымат жетишсиз болгондуктан бул өзгөрмөлөрдүн бардыгы үчүн деталдуу чакан топтук анализдер жүргүзүлгөн эмес.
Божомол аралыгы эмне үчүн өзүнчө маанилүү?
Ишеним аралыгы мета-анализ эсептеген орточо бириктирилген таралуунун белгисиздигин көрсөтсө, божомол аралыгы окшош келечектеги шартта чыныгы таралуу кандай кең аралыкта болушу мүмкүн экенин баалоого аракет кылат.
Булакта айрым божомол аралыктары өтө кең:
| Натыйжа | Божомол аралыгы |
|---|---|
| Тынчсыздануу белгилери | −0,408 менен 0,783 аралыгында |
| Депрессиялык белгилер | −0,076 менен 0,822 аралыгында |
| Жалпы психикалык саламаттык белгилери | −0,398 менен 1,057 аралыгында |
| Травмадан кийинки стресс белгилери | −0,678 менен 3,090 аралыгында |
| Кесиптик күйүп кетүү | 0,340 менен 0,735 аралыгында |
Таралуу биологиялык жактан 0 менен 1 ортосунда болушу керек болсо да, айрым статистикалык божомол аралыктарынын бул чектерден чыгышы чыныгы мааниде “терс таралуу” же “%100 чегинен жогору таралуу” бар дегенди билдирбейт. Булак муну жогорку гетерогендүүлүк менен кошо колдонулган нормалдуу ыкманын математикалык натыйжасы катары түшүндүрөт.
Көмүр кенчилеринде дагы кандай көйгөйлөр билдирилген?
Салыштырууга боло турган жетиштүү сандагы изилдөөлөр болбогондуктан, психикалык саламаттыктын бардык натыйжалары мета-анализге киргизилген эмес.
Бир изилдөөдө психозго байланышкан белгилердин таралуусу %6 деп, башка чектелген маалымат топтомунда соматикалык белгилер %16 деп билдирилген. Бул натыйжалар үчүн мета-анализ жүргүзүлгөн эмес.
Өзүнчө изилдөөлөрдө мындан тышкары:
- эмоциялык чарчоо %82 деңгээлине чейин,
- уйкусуздук %76,7 деңгээлине чейин,
- тамеки колдонуу %72 деңгээлине чейин,
- алкоголь колдонуу %71 деңгээлине чейин,
- кесиптик стресс %50,2 деңгээлине чейин
жетиши мүмкүн болгон.
Бул көрсөткүчтөр бириктирилген таралуу эмес; алар ар кандай изилдөөлөрдүн өзүнчө жыйынтыктары жана бир эле популяцияда чогуу өлчөнгөн бирдиктүү эпидемиологиялык профиль катары чечмеленбеши керек.
Физикалык иш чөйрөсү эмне үчүн маанилүү?
Көмүр казуу узак нөөмөттөр, физикалык жактан оор эмгек, өндүрүштүк кырсык коркунучу, чаң жана башка иш орду коркунучтары менен мүнөздөлүшү мүмкүн болгон жогорку тобокелдүү кесип.
Булактагы адабияттар начар уйку, тартипсиз нөөмөттөр, пневмокониоз жана башка дем алуу оорулары, иш–үй-бүлө жаңжалы, чектелген социалдык колдоо, экономикалык белгисиздик жана кооптуу эмгек шарттары психикалык саламаттык натыйжалары менен бирге кездешиши мүмкүн экенин талкуулайт.
Бирок серептеги таралуу изилдөөлөрү кесилиштик болгондуктан бул факторлор депрессияга, тынчсызданууга же күйүп кетүүгө себеп болорун бул мета-анализ көрсөткөн эмес.
Изилдөөлөр кайсы өлкөлөрдөн келген?
| Өлкө | Изилдөөлөрдүн саны | Үлүш |
|---|---|---|
| Кытай | 22 | %64,70 |
| Австралия | 5 | %14,70 |
| Индия | 2 | %5,89 |
| Түркия | 2 | %5,89 |
| Бразилия | 1 | %2,94 |
| Америка Кошмо Штаттары | 1 | %2,94 |
| Сербия | 1 | %2,94 |
Бул бөлүштүрүү изилдөөнүн негизги тышкы валиддүүлүк чектөөлөрүнүн бири. Дүйнөлүк көмүр казуу шарттарын бир өлкөнүн эмгекти уюштуруу системасы, саламаттык сактоо системасы, жер алдындагы шарттары, социалдык түзүлүшү же өлчөө маданияты менен көрсөтүүгө болбойт.
Жыныс бөлүштүрүлүшү
Изилдөөлөрдүн %52,95 үлүшү эркек катышуучуларды гана камтыган. Аралаш жыныстагы изилдөөлөрдө аялдардын үлүшү %5,4 менен %34,3 ортосунда өзгөргөн.
Ошондуктан аял көмүр кенчилериндеги психикалык саламаттык жүгү жана мүмкүн болгон жыныстык айырмачылыктар жөнүндө күчтүү чакан топтук жыйынтыктар алынган эмес.
Көмүр Кенчилерине Багытталган Психикалык Саламаттык Кийлигишүүлөрү Натыйжалуу Экени Көрсөтүлдүбү?
Азырынча күчтүү түрдө көрсөтүлгөн эмес. Серепте болгону эки кийлигишүү изилдөөсү табылган; алардын бири бир жактуулук коркунучу төмөн рандомизацияланган изилдөө, экинчиси критикалык бир жактуулук коркунучу бар квази-эксперименттик/практикалык изилдөө болгондуктан, кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугу боюнча жалпы далилдин аныктыгы төмөн.
12 жумалык йогага негизделген кийлигишүү
Индияда COPD бар көмүр кенчилеринде жүргүзүлгөн рандомизацияланган изилдөө 12 жумалык Integrated Approach of Yoga Therapy (IAYT) программасын баалаган.
Программа:
- дем алуу көнүгүүлөрү,
- эс алуу практикалары,
- физикалык йога позалары,
- pranayama,
- медитация,
- эс алуу ыкмалары,
- жумалык kriya сеанстары
камтыган.
| Өлчөө | Баштапкы | 12 жумадан кийин |
|---|---|---|
| COPD Assessment Test | 20,69 ± 5,53 | 15,92 ± 6,51 |
| BDI-II депрессия | 22,25 ± 8,47 | 16,56 ± 7,03 |
| STAI абалдык тынчсыздануу | 39,61 ± 8,73 | 33,28 ± 9,92 |
| STAI туруктуу тынчсыздануу | 41,06 ± 7,82 | 35,58 ± 9,14 |
Контролдук топто бул натыйжаларда минималдуу гана өзгөрүүлөр билдирилген.
Risk-of-bias баалоосунда бул рандомизацияланган изилдөө төмөн бир жактуулук коркунучуна ээ. Ошого карабастан, ал COPD бар көмүр кенчилеринен турган атайын клиникалык чакан топто гана жүргүзүлгөндүктөн, аны бүтүндөй көмүр кени жумушчу күчүнө түздөн-түз жалпылоого болбойт.
Австралиядагы теңтуштар жана жетекчилер үчүн окутуу программасы
Австралияда New South Wales жана Queenslandдеги сегиз ачык жана жер алдындагы көмүр кени аянтында башка психикалык саламаттык программасы колдонулган.
Программа:
- теңтуштарга негизделген психикалык саламаттык иш-чаралары,
- өзүн-өзү өлтүрүүнүн алдын алуу иш-чаралары,
- жетекчилерге/супервайзерлерге психикалык саламаттык көйгөйлөрүн таануу жана колдоо көрсөтүү боюнча окутуу
камтыган.
Катышуучулар өздөрүндө, кесиптештеринде же үй-бүлө мүчөлөрүндө психикалык саламаттык көйгөйлөрүн таануу жана алар жөнүндө сүйлөшүү боюнча көбүрөөк ишеним билдиришкен. Жетекчилер да психологиялык кыйналып жаткан кызматкерлерге колдоо көрсөтүүдө ишенимдин жогорулаганын билдиришкен.
Бирок изилдөө критикалык бир жактуулук коркунучуна ээ жана процесс баалоосу катышуучулардын кабылдоолорун жана мамилелерин өлчөгөн. Ошондуктан мамиленин өзгөрүшү чыныгы жардам издөө жүрүм-турумуна, клиникалык натыйжаларга же узак мөөнөттүү психикалык саламаттыктын жакшырышына өткөнү көрсөтүлгөн эмес.
Иш ордундагы колдоо эмне үчүн маанилүү болушу мүмкүн?
Серепке кирген байкоочу изилдөөлөр кабыл алынган уюштуруучулук колдоо, психологиялык капитал, үмүт, туруктуулук жана оптимизм сыяктуу факторлор айрым көмүр кенчилери үлгүлөрүндө депрессия жана тынчсыздануунун төмөн деңгээли менен байланыштуу экенин билдирген.
Бул байланыштар колдоочу иш чөйрөлөрүнүн мүмкүн болгон маанисин көрсөтөт, бирок кийлигишүүнүн натыйжалуулугунун эксперименттик далили эмес.
Психикалык саламаттык кызматына жеткиликтүүлүк
Булак кен тармагында психикалык саламаттык кызматына жеткиликтүүлүк:
- психологиялык жардам издөөгө байланышкан стигма,
- кендердин алыскы географиялык жайгашуусу,
- социалдык-экономикалык тоскоолдуктар,
- купуялуулукка байланышкан тынчсыздануулар
себебинен чектелиши мүмкүн экенин талкуулайт.
Ошондуктан авторлор жеткиликтүү, купуялуулукту сактаган жана иш контекстине маданий жактан ылайыкташтырылган колдоо системаларынын маанисин баса белгилешет.
Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары
Изилдөө дизайны
Изилдөө системалуу сереп жана мета-анализ болуп саналат.
Протокол PROSPEROдо CRD42024536144 идентификатору менен катталып, отчет берүү PRISMA 2020 колдонмосуна ылайык жүргүзүлгөн.
Киргизилген изилдөө түрлөрү
Психикалык саламаттык жүгүн баалоо үчүн көмүр кенчилериндеги таралууну билдирген кесилиштик изилдөөлөр киргизилген.
Кийлигишүүлөр үчүн мындан тышкары:
- рандомизацияланган көзөмөлдүү изилдөөлөр,
- кластердик рандомизацияланган изилдөөлөр,
- квази-рандомизацияланган изилдөөлөр,
- көзөмөлдүү чейин-кийин изилдөөлөрү
киргизүүгө ылайыктуу деп эсептелген.
2000-жылдан кийинки жарыялар бааланып, тил же географиялык чектөө колдонулган эмес.
Адабияттарды издөө
Колдонулган маалымат базалары:
- Scopus,
- Embase,
- PubMed,
- Cochrane Central
болгон.
Изилдөө суроосу Population–Exposure–Intervention–Comparator–Outcome компоненттерине бөлүнүп, MeSH жана title/abstract терминдери колдонулган.
Мындан тышкары, киргизилген изилдөөлөрдүн адабият тизмелеринде артка карай жана аларга шилтеме берген изилдөөлөрдө алдыга карай кол менен издөө жүргүзүлгөн.
Алгачкы издөө Апрель 2024 жылы, акыркы издөө Март 2025 жылы жүргүзүлгөн.
PRISMA тандоо агымы
| Баскыч | Жазуу |
|---|---|
| Маалымат базаларынан аныкталган жазуу | 14.048 |
| Скринингге чейин алынып салынган кайталанма жазуу | 5115 |
| Аталыш/аннотация скринингине кирген | 8933 |
| Толук тексти суралган отчет | 209 |
| Алынбай калган отчет | 9 |
| Ылайыктуулук үчүн бааланган толук текст | 200 |
| Толук текстте четтетилген | 166 |
| Акыркы серепке киргизилген изилдөө | 34 |
Скрининг жана маалыматтарды алуу
Изилдөөлөрдү тандоо үчүн Rayyan программасы колдонулган.
Аталыштар жана аннотациялар эки изилдөөчү тарабынан өз алдынча скринингден өткөрүлүп, андан кийин толук тексттер бааланган. Пикир келишпестиктери талкуу же үчүнчү изилдөөчүнүн калыстыгы аркылуу чечилген.
Маалыматтар Cochrane Data Extraction Form колдонулуп алынган.
Сапат жана бир жактуулук коркунучу
| Изилдөө түрү | Курал |
|---|---|
| Кесилиштик изилдөө | AXIS |
| Рандомизацияланган көзөмөлдүү изилдөө | RoB 2 |
| Рандомизацияланбаган / квази-эксперименттик кийлигишүү | ROBINS-I |
32 таралуу изилдөөсүнүн баары кесилиштик дизайнда. Изилдөөлөрдүн %78,12 үлүшү үлгү көлөмүн негиздеген, %87,50 үлүшү чектөөлөрдү талкуулаган жана %96,87 үлүшү этикалык маселелер тууралуу маалымат берген.
Жетишсиз же толук эмес билдирилген тармактардын башында үлгү көлөмүнүн негиздемеси, жооп бербөөнү башкаруу жана non-response көрсөткүчтөрү турган.
Кийлигишүү изилдөөлөрүнүн ичинен RCT төмөн коркунучтуу, ал эми башка изилдөө критикалык бир жактуулук коркунучунда деп бааланган.
Статистикалык ыкма
Мета-анализ Stata 17 менен жүргүзүлгөн.
Психикалык саламаттыктын ар бир натыйжасы өзүнчө талданган:
- жалпы психикалык саламаттык белгилери,
- депрессиялык белгилер,
- тынчсыздануу белгилери,
- травмадан кийинки стресс белгилери,
- кесиптик күйүп кетүү.
Изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк күтүлгөндүктөн, кокустук эффекттер моделдери колдонулган.
Hartung–Knapp–Sidik–Jonkman ыкмасы
Изилдөөлөрдүн саны азыраак болгон натыйжаларда Hartung–Knapp–Sidik–Jonkman ыкмасы колдонулган. Бул ыкма кокустук эффекттер мета-анализинде, айрыкча изилдөөлөр аз болгондо, изилдөөлөр аралык белгисиздикти эске алуу үчүн колдонулат.
Депрессия анализинде DL жана REML
Депрессиялык белгилер боюнча изилдөөлөр көбүрөөк болгондуктан негизги анализде DerSimonian–Laird ыкмасы колдонулуп, андан кийин натыйжалардын туруктуулугун текшерүү үчүн REML баасы эсептелген.
| Ыкма | Бириктирилген таралуу | %95 ИА | I² |
|---|---|---|---|
| DerSimonian–Laird | %37,29 | %24,17–50,41 | %94,29 |
| REML | %35,35 | %16,43–54,28 | %97,41 |
Эки ыкма окшош борбордук бааларды берген, бирок белгисиздик өтө жогору экенин көрсөткөн.
Freeman–Tukey өзгөртүүсү
Таралуулардын дисперсиясын турукташтыруу үчүн Freeman–Tukey кош arcsine өзгөртүүсү колдонулган. Бул ар башка таралуу деңгээлиндеги изилдөөлөрдү кокустук эффекттер мета-анализинде бириктирүүнү жеңилдеткен статистикалык өзгөртүү.
Leave-one-out сезгичтик анализи
Ар бир изилдөө кезеги менен мета-анализден чыгарылып, бириктирилген баа бир эле изилдөөгө өтө көз каранды же көз каранды эмес экени бааланган.
| Натыйжа | Өзүнчө изилдөөлөр чыгарылганда бириктирилген баанын аралыгы |
|---|---|
| Жалпы психикалык саламаттык белгилери | %26,27–37,88 |
| Депрессиялык белгилер | %30,94–42,58 |
| Тынчсыздануу белгилери | %14,59–21,57 |
| Травмадан кийинки стресс белгилери | %6,92–31,08 |
| Кесиптик күйүп кетүү | %53,20–54,45 |
Бул салыштырууда кесиптик күйүп кетүү баасы кыйла тар аралыкта калган, ал эми травмадан кийинки стресс баасы кыйла көбүрөөк өзгөргөн.
Изилдөө колдогон тыянактар
- Каралган адабиятта көмүр кенчилеринде психикалык саламаттык жана кесиптик күйүп кетүүнүн олуттуу жүгү билдирилген.
- Кесиптик күйүп кетүү Кытайдагы үч изилдөөдө %53,75 бириктирилген таралууну көрсөткөн.
- Депрессиялык белгилер үчүн REML бириктирилген таралуусу %35,35.
- Жалпы психикалык саламаттык белгилери %32,98, тынчсыздануу белгилери %18,91 жана травмадан кийинки стресс белгилери %21 бириктирилген таралууну көрсөткөн.
- Жалпы психикалык саламаттык, депрессия жана травмадан кийинки стресс натыйжаларында изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк жогору.
- Психикалык саламаттык скринингин мезгил-мезгили менен жүргүзүлүүчү эмгек саламаттыгы баалоолоруна кошуу карап чыгууга арзырлык саясаттык ыкма.
- Жеке, социалдык жана ишке байланышкан факторлорду бирге кароо керектигине күчтүү негиз бар.
- Йогага негизделген RCT жана иш ордундагы теңтуш/жетекчи программасы алгачкы оң сигналдарды көрсөтүүдө.
Изилдөө колдобогон тыянактар
- Дүйнөдөгү бардык көмүр кенчилеринде психикалык саламаттык таралуусу берилген бириктирилген көрсөткүчтөргө так барабар экени көрсөтүлгөн эмес.
- Кесилиштик таралуу изилдөөлөрү кандайдыр бир иш орду фактору депрессияга же тынчсызданууга себеп болорун далилдебейт.
- %53,75 кесиптик күйүп кетүү көрсөткүчүн бардык өлкөлөргө түздөн-түз жалпылоого болбойт; тиешелүү үч изилдөө Кытайда жүргүзүлгөн.
- Йога терапиясы бардык көмүр кенчилеринде натыйжалуу экени көрсөтүлгөн эмес; изилдөө COPD бар атайын чакан топто жүргүзүлгөн.
- Австралиядагы программа клиникалык психикалык саламаттык натыйжаларын же узак мөөнөттүү жүрүм-турум өзгөрүүсүн жакшыртканы так көрсөтүлгөн эмес.
- Болгону эки кийлигишүү изилдөөсүнө таянып, белгилүү бир психикалык саламаттык программасын стандарттуу дарылоо катары сунуштоого болот деген жыйынтык чыгарууга болбойт.
- Өзүнчө изилдөөлөрдөгү %82 эмоциялык чарчоо же %76,7 уйкусуздук сыяктуу көрсөткүчтөр мета-аналитикалык бириктирилген таралуу эмес.
- Изилдөө жер алдындагы жана ачык карьердик көмүр казуунун ортосундагы психикалык саламаттык айырмачылыктарын ишенимдүү сандык баалаган эмес.
Негизги чектөөлөр
Биринчи чектөө — географиялык топтолуу. Изилдөөлөрдүн болжол менен үчтөн экиси Кытайда жүргүзүлгөн.
Экинчи чектөө — таралуу изилдөөлөрүнүн баары кесилиштик болушу. Натыйжалар белгилүү убакыт чекиттериндеги жүктү сүрөттөйт, бирок убакыт иретин же себептүүлүктү аныктай албайт.
Үчүнчү чектөө — колдонулган өлчөө куралдары менен тандоо ыкмаларынын гетерогендүүлүгү.
Төртүнчү чектөө — эркек катышуучулардын басымдуулугу. Бул жыныс боюнча ишенимдүү чакан топтук анализдерди чектеген.
Бешинчи чектөө — депрессия анализинде колдонулган DerSimonian–Laird ыкмасы изилдөөлөр аралык дисперсияны төмөн баалашы мүмкүн. Ошондуктан авторлор REML туруктуулук анализин да жүргүзүшкөн.
Алтынчы чектөө — айрым божомол аралыктарынын өтө кең болуп, теориялык таралуу чектеринен чыгып кетиши.
Жетинчи чектөө — негизги мета-аналитикалык натыйжалардын эч бири 10 же андан көп изилдөөнү камтыбайт. Ошондуктан funnel plot жана Egger тести сыяктуу жарыялоо бир жактуулугун баалоолордун ишенимдүүлүгү жетишсиз деп табылып, жарыялоо бир жактуулугун жокко чыгарууга мүмкүн болгон эмес.
Сегизинчи чектөө — ресурс чектөөлөрүнөн улам айрым маалымат базаларына, боз адабиятка жана атайын эмгек саламаттыгы маалымат булактарына жеткиликтүүлүк болбогону.
Тогузунчу жана кийлигишүүлөр жагынан эң критикалык чектөө — болгону эки кийлигишүү изилдөөсү бар жана алардын бири критикалык бир жактуулук коркунучуна ээ.
Практика жагынан бул эмнени билдирет?
Булак кен жумушчуларынын кадимки мезгилдүү саламаттык баалоолору өпкө функциясы, кан анализдери жана кан басымы сыяктуу физикалык саламаттык көрсөткүчтөрү менен гана чектелбеши керектигин; ылайыктуу шарттарда психикалык саламаттык скрининги да каралышы керектигин жактайт.
Авторлор сунуштаган кеңири ыкма:
- эрте психикалык саламаттык скрининги,
- купуя жана жеткиликтүү психологиялык колдоо,
- эмгек саламаттыгы жана коопсуздук практикасын күчөтүү,
- пневмокониоз жана башка кесиптик өпкө ооруларын алдын алуу жана башкаруу,
- узак иш убактысы жана кооптуу иш чөйрөсү сыяктуу өзгөртүүгө мүмкүн болгон факторлорду кароо,
- социалдык жана уюштуруучулук колдоону күчөтүү
сыяктуу бир нече деңгээлди камтыйт.
Булардын баары ушул мета-анализде натыйжалуулугу далилденген кийлигишүүлөр эмес. Алардын бир бөлүгү байкоочу байланыштар жана серептелген адабияттардын негизинде түзүлгөн саясат жана изилдөө сунуштары.
Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү
Түпнуска изилдөө: Burden of Mental Health Outcomes and Job Burnout Among Coal Mine Workers and Synthesis of Intervention Measures: A Systematic Review & Meta-Analysis
Авторлор: Indranil Saha; Joydeep Majumder; Bhavani Shankara Bagepally; Saibal Das; Manoj Kalita; Devaraja Munikrishnappa; Uday Mondal; Devi Das; Taneir Lubana Siddiqui; Neha Dahiya; Asim Saha; Amit Chakrabarti.
Жооптуу автор: Indranil Saha.
Тең салым: Indranil Saha, Joydeep Majumder, Bhavani Shankara Bagepally жана Saibal Das тең салым кошкон; Manoj Kalita, Devaraja Munikrishnappa, Uday Mondal, Devi Das жана Taneir Lubana Siddiqui да өзүнчө тең салым кошкон авторлор катары көрсөтүлгөн.
Мекемелер: ICMR-National Institute for Research in Bacterial Infections; Academy of Scientific and Innovative Research (AcSIR); ICMR-National Institute of Health Research, Bhubaneswar; ICMR-National Institute of Epidemiology; ICMR-National Institute of Health Research, Dibrugarh; ICMR-Centre for Ageing & Mental Health; ICMR-Headquarters.
Журнал: Psychiatry International.
Басма: MDPI, Basel, Switzerland.
Том / сан / макала: 2026, 7(3), 111.
DOI: 10.3390/psychiatryint7030111
Жөнөтүлгөн: 6 Февраль 2026.
Кайра каралган: 3 Апрель 2026.
Кабыл алынган: 27 Апрель 2026.
Жарыяланган: 12 Май 2026.
Булак түрү: Рецензияланган системалуу сереп жана мета-анализ; кийлигишүү изилдөөлөрүн өзүнчө нарративдик түрдө синтездейт.
Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).
PROSPERO: CRD42024536144.
Отчет берүү стандарты: PRISMA 2020.
Издөө мезгили: 2000-жылдан бери жарыяланган изилдөөлөр; алгачкы издөө Апрель 2024, акыркы издөө Март 2025.
Маалымат базалары: Scopus, Embase, PubMed жана Cochrane Central.
Жалпы табылган жазуу: 14.048.
Киргизилген изилдөө: 34.
Жалпы катышуучу: 38.996 көмүр кенчиси.
Таралуу мета-анализине салым кошкон: 32 изилдөө.
Кийлигишүү синтезине салым кошкон: 2 изилдөө.
Сапатты баалоо: Кесилиштик изилдөөлөр үчүн AXIS; RCT үчүн RoB 2; рандомизацияланбаган кийлигишүү изилдөөсү үчүн ROBINS-I.
Мета-анализ программасы: Stata 17.
Статистикалык ыкма: Кокустук эффекттер; HKSJ, DerSimonian–Laird жана REML; Cochran Q; I²; Freeman–Tukey кош arcsine өзгөртүүсү; өлкө/аймак боюнча чакан топтук анализдер; leave-one-out сезгичтик анализи; божомол аралыктары.
Негизги бириктирилген таралуулар: Жалпы психикалык саламаттык белгилери %32,98; депрессиялык белгилер REML %35,35; тынчсыздануу белгилери %18,91; травмадан кийинки стресс белгилери %21; кесиптик күйүп кетүү %53,75.
Каржылоо: Изилдөө Indian Council of Medical Research тарабынан каржыланган ICMR Task Force долбоорунун бир бөлүгү.
Этика комитети: Колдонулбайт; изилдөө бар жарыялардын системалуу сереби жана мета-анализи.
Маалымдалган макулдук: Колдонулбайт.
Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Колдонулган/талданган маалымат топтому макалада көрсөтүлгөн жана негиздүү суроо-талап боюнча жооптуу автордон алынышы мүмкүн.
Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.
Автордук салымдар: Концептуалдаштыруу, маалыматтарды курациялоо, методология, формалдуу анализ, изилдөө, көзөмөл, баштапкы долбоор жана карап чыгуу/редакциялоо милдеттери булакта 12 автордун арасында кеңири бөлүштүрүлгөн.
Негизги чечмелөө чеги: Мета-аналитикалык таралуулардын бир бөлүгү өтө жогорку гетерогендүүлүккө негизделет жана изилдөөлөр географиялык жактан өзгөчө Кытайда топтолгон. Таралуу изилдөөлөрү кесилиштик жана себептүүлүктү көрсөтпөйт. Кийлигишүү далили болгону эки изилдөөдөн турат жана алардын бири критикалык бир жактуулук коркунучуна ээ. Ошондуктан психикалык саламаттык жүгүнүн бар экенине байланыштуу далил конкреттүү кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугуна байланыштуу далилден кыйла күчтүү.
Булак ичиндеги отчет эскертүүсү: Натыйжалар бөлүмү травмадан кийинки стресс мета-анализи үч изилдөөгө негизделгенин билдирсе, талкуу бөлүмүндө беш изилдөө деген сөз колдонулат. Мындан тышкары, кыскача мазмун жогорку гетерогендүүлүктү жалпы түрдө баса белгилегени менен, кесиптик күйүп кетүүдө I²=%3,45 жана тынчсызданууда I²=%29,26; гетерогендүүлүк ар бир натыйжа үчүн өзүнчө бааланышы керек.
Пикир калтырыңыз
E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген