AI доорунда экономиканын жетишпеген бөлүгү: аң-сезим, коммуникация жана консенсус капиталы

Изилдөөнүн негизги дооматы мындай: стандарттуу экономикалык теория адамдын жүрүм-турумун көбүнчө инструменталдык рационалдуулук аркылуу түшүндүрөт. Инструменталдык рационалдуулук — белгилүү бир максатка эң натыйжалуу каражаттар менен жетүүнү эсептөө. Бул мамиле индустриялык экономиканы түшүндүрүүдө күчтүү; анткени индустриялык доордо негизги көйгөй материалдык товарларды өндүрүү, тартыш ресурстарды бөлүштүрүү жана өндүрүмдүүлүктү жогорулатуу болгон. Бирок санариптик доордо экономикалык нарктын маанилүү бөлүгү эми материалдык өндүрүштөн гана эмес, адамдар аралык байланыштан, жалпы мааниден, ишеним мамилелеринен, социалдык өз ара аракеттенүүдөн жана эмоциялык байланыштан жаралат.

Ошондуктан авторлор экономикага рационалдуулуктун экинчи түрүн кошууну сунуштайт: коммуникациялык рационалдуулук. Коммуникациялык рационалдуулук адамдар максатка жетүү үчүн гана эмес, бири-бирин түшүнүү, таанылуу, байланыш түзүү жана жалпы маанини жаратуу үчүн да аракет кыларын айтат. Изилдөөнүн борборундагы түшүнүктөр — аң-сезим капиталы, көмүскө билим жана консенсус капиталы. Аң-сезим капиталы коомдогу субъективдүү тажрыйба жана аңдап-билүү мүмкүнчүлүгүн; көмүскө билим толук түрдө жазууга же алгоритмге түшүрүлбөгөн тажрыйбалык билимди; ал эми консенсус капиталы жалпы маанилердин, баалуулуктардын, нормалардын, ишенимдин жана легитимдүүлүктүн топтолушун билдирет.

Текст жасалма интеллект формалдаштырыла ала турган иштерди автоматташтыра аларын, бирок адамдын аң-сезимин, маанини жаратууну жана чыныгы социалдык өз ара аракетти талап кылган коммуникациялык нарк өндүрүшүн толук алмаштыра албасын жактайт. Solow парадоксу, башкача айтканда компьютерге жана жасалма интеллектке инвестициялар көбөйгөнүнө карабай өлчөнгөн өндүрүмдүүлүктүн күтүлгөн темпте өспөшү, изилдөөдө ушул айырма менен түшүндүрүлөт: формалдаштырылган капитал тез өсүп жатканда, ага маани жана нарк берген адам борборлуу формалдаштырылбаган капитал ошол эле ылдамдыкта өсө албай жатат.

Көйгөй эмнеде?

Изилдөөнүн негизги көйгөйү — заманбап экономиканын санариптик социалдык наркты түшүндүрүүдө кыйналышы. Социалдык медиа, түз эфир, кыска видео, онлайн оюн, influencer экономикасы жана metaverse сыяктуу тармактарда адамдар физикалык товар сатып албай эле, кээде өндүрүмдүүлүктү түздөн-түз жогорулатпастан убакыт жана акча коротот. Ошого карабай бул тармактар абдан чоң экономикалык нарк жаратат. Стандарттуу теория бул наркты көбүнчө “көңүл ачуу керектөөсү”, “платформа кызматы” же “көңүл экономикасы” сыяктуу аталыштар менен түшүндүрөт; бирок авторлор муну жетишсиз деп эсептейт.

Экинчи көйгөй — Solow парадоксу. Solow парадоксу маалымат технологияларына жана компьютерлерге инвестициялар көбөйгөнүнө карабай өндүрүмдүүлүк статистикасында ошого тең чоң секириктер көрүнбөгөн абалды билдирет. Бүгүнкү күндө ушул эле талкуу жасалма интеллект үчүн да актуалдуу. AI системалары абдан тез өнүгүп жатканда, макро деңгээлдеги өндүрүмдүүлүк өсүшү ар дайым ошол эле темпте көрүнбөшү мүмкүн. Изилдөө муну убактылуу “адаптация кечигүүсү” эмес, формалдаштырылган капитал менен формалдаштырылбаган капиталдын ортосундагы түзүмдүк шайкешсиздик болушу мүмкүн деп сунуштайт.

Үчүнчү көйгөй — жасалма интеллект адам эмгегин толугу менен алмаштырабы деген суроо. Стандарттуу автоматташтыруу баяны AI өнүккөн сайын адам эмгегинин чоң бөлүгү керексиз болуп калат деп болжошу мүмкүн. Бул изилдөө болсо башкача айырмалоону сунуштайт: AI эрежелерге түшүрүлүп, алгоритмдик түрдө аныктала турган иштерди күчтүү автоматташтыра алат; бирок адамдын аң-сезими, өз ара түшүнүү, эмоциялык байланыш, этикалык баа, эстетикалык баалоо жана парадигманы өзгөрткөн чыгармачылык сыяктуу тармактарда жардамчы курал гана болушу мүмкүн.

Ыкма эмнени сунуштайт?

Изилдөө эксперименттик маалымат талдоодон башталбайт; адегенде жаңы теориялык алкак түзөт. Бул алкактын биринчи бөлүгү экономикалык жүрүм-турумду экиге бөлөт. Биринчи түр — инструменталдык рационалдуулук: натыйжалуулук, өндүрүш, чыгым, максат жана каражат мамилеси. Экинчи түр — коммуникациялык рационалдуулук: өз ара түшүнүү, социалдык байланыш түзүү, эмоциялык бөлүшүү жана консенсус жаратуу.

Экинчи кадам экономика ичинде эки башка чөйрөнү аныктайт. Формалдаштыруу чөйрөсү — символдор, эрежелер, алгоритмдер жана так аныкталган операциялар аркылуу көрсөтүлө ала турган чөйрө. Жасалма интеллект, программалык камсыздоо, автоматташтыруу, стандарттуу өндүрүш жана эсептеле ала турган процесстер ушул чөйрөгө кирет. Формалдаштырылбаган чөйрө болсо толугу менен символдорго кыскартылбай турган аң-сезим, субъективдүү тажрыйба, көмүскө билим, социалдык маани жана коммуникациялык нарк чөйрөсү.

Үчүнчү кадам бул айырманы капитал теориясына алып өтөт. Изилдөө физикалык капитал, финансылык капитал же технологиялык капитал менен гана чектелбейт. Анын ордуна аң-сезим капиталын, көмүскө билимди жана консенсус капиталын моделдин борборуна коёт. Бул үчөө чогуу формалдаштырылган капиталдын чыныгы экономикалык наркка айланышы үчүн зарыл болгон адам борборлуу маани жана колдонуу мүмкүнчүлүгүн билдирет.

Төртүнчү кадам — эки секторлуу жалпы тең салмак моделин түзүү. Биринчи сектор — формалдаштырылган инструменталдык сектор; ал материалдык товарларды жана кызматтарды өндүрөт, физикалык капиталды жана AI колдонот. Экинчи сектор — формалдаштырылбаган коммуникациялык сектор; ал адамдар аралык өз ара аракет, социалдык байланыш, билим берүү, кам көрүү, маданият, мазмун өндүрүү жана жалпы маани жаратуу сыяктуу нарктарды өндүрөт. Моделдин негизги жыйынтыгы: AI өнүккөн сайын инструменталдык сектордо автоматташтыруу көбөйөт, бирок коммуникациялык сектор экономикалык наркта жана жумуштуулукта борбордук орунга көбүрөөк чыгат.

Формулалар эмнени түшүндүрөт?

Изилдөөдө көптөгөн формулалар бар. Төмөндө макаланын негизги тезисин алып жүргөн башкы формулалар MathJax менен шайкеш түрдө берилген. Айрым формулалар файлдан текст чыгарууда саптарга бөлүнүп калса да, негизги символдук түзүмү сакталган.

Биринчи формула жеке тажрыйбалар коммуникациялык эмгек аркылуу коомдук консенсус капиталына кантип айланарын түшүндүрөт. Бул жерде S_t консенсус капиталын, L_c,s коммуникациялык эмгекти, C_s аң-сезим капиталын, K_τ,s болсо көмүскө билимди билдирет.

\[ S_t = F\left(\int_{t_0}^{t} L_{c,s}\cdot C_s \cdot K_{\tau,s}\,ds\right) \]

Бул теңдеме жалпы маани бир гана адамдан эмес, убакыт ичинде топтолгон коммуникациялык өз ара аракеттерден жараларын көрсөтөт. Адамдар сүйлөшөт, тажрыйба бөлүшөт, чогуу чечмелейт жана бул процесс коомдун консенсус капиталын көбөйтөт.

Изилдөөнүн жасалма интеллекттин чеги тууралуу маанилүү формулаларынын бири — формалдаштырылган системалар өзүн чексиз убакыт бою оңдой албайт деген идея. Бул жерде M Turing машиналарынын жыйындысын, R болсо бир машина башка машинаны оңдой алабы же жокпу көрсөтүүчү оңдоо функциясын билдирет.

\[ R:\mathcal{M}\times\mathcal{M}\rightarrow \{0,1\} \]

\[ \nexists M^{*}\ \text{such that}\ R(M^{*},M)=1\ \text{for all}\ M\in\mathcal{M} \]

Бул туюнтма мүмкүн болгон ар бир формалдаштырылган системаны кемчиликсиз оңдой турган универсалдуу машина жок экенин түшүндүрөт. Изилдөөгө ылайык, бул жасалма интеллект системалары адамдын чечмелөөсүнө, тейлөөсүнө жана тышкы кийлигишүүгө таптакыр муктаж болбой кала албайт деген дооматтын негизи.

\[ \lim_{t\to\infty} \Pr\left(\bigcap_{k=1}^{n}\{M_k\ \text{operational}\}\right)=0 \]

Бул формула машиналардан гана турган жабык тейлөө иерархиясында эң жогорку деңгээлдеги система да убакыт өтүшү менен бузулушу мүмкүн экенин жана сырттан аң-сезимдүү кийлигишүү болбосо системанын кыйроо коркунучу өсөрүн түшүндүрөт.

Изилдөө тапшырмаларды канчалык деңгээлде формалдаштырууга болорун көрсөтүү үчүн ψ(T) аттуу формалдаштырылуучулук индексин колдонот.

\[ \psi(T)\in[0,1] \]

\[ A_{AI}(T)=A_{AI,0}\cdot T_t \]

\[ A_{AI}(T)\leq A_{AI,0}\cdot T_t\cdot \psi(T) \]

\[ A_H(T)=A_{H,0}\cdot C \]

Бул жерде ψ(T)=1 болсо тапшырма толугу менен алгоритмдик түрдө аныкталышы мүмкүн. Мындай тапшырмаларда AI өндүрүмдүүлүгү технология менен тез өсүшү мүмкүн. Бирок ψ(T)<1 болгондо, башкача айтканда тапшырманын маани, чыгармачылык, этикалык баа, эмоция же көмүскө билим талап кылган бөлүгү болсо, AI өндүрүмдүүлүгү ушул индекс менен чектелет. Адам эмгеги болсо аң-сезим капиталы менен байланышта кала берет.

Изилдөөнүн термодинамикалык чечмелөөсүндө жалпы экономикалык энтропия төмөнкүдөй жазылат. Энтропияны жөнөкөй түрдө тартипсиздик же системанын бузулууга умтулуусу деп түшүнүүгө болот; ал эми негэнтропия — аң-сезимдүү тартип түзүү, тейлөө жүргүзүү жана маани жаратуу мүмкүнчүлүгү.

\[ \dot{Entropy}_{total}(t)=\dot{Entropy}_{formal}(t)-\dot{NegEntropy}_{consciousness}(t) \]

\[ \dot{Entropy}_{formal}(t)=\epsilon K_{m,t} \]

\[ \dot{NegEntropy}_{consciousness}(t)=\zeta_N\Omega_t \]

\[ \zeta_N\Omega_t \geq \epsilon K_{m,t} \]

Бул теңсиздик формалдаштырылган капитал жараткан тейлөө, чечмелөө жана тартип муктаждыгын формалдаштырылбаган адамдык мүмкүнчүлүк камсыз кылышы керек экенин айтат. Эгер формалдаштырылган системалар абдан тез өсүп, бирок адамдын маани берүү, тейлөө жүргүзүү жана институционалдык тартип жаратуу мүмкүнчүлүгү ошол эле темпте өспөсө, система морт болуп калат.

Формалдаштырылган капиталдын формалдаштырылбаган капиталга катышы да өзүнчө босого менен берилет:

\[ \Lambda(t)=\frac{K_{m,t}}{\Omega_t}\leq \frac{\zeta_N}{\epsilon}=\Lambda^{*} \]

Бул жерде Λ(t) — формалдаштыруу катышы. K_m,t формалдаштырылган капиталды, Ω_t болсо курамдык формалдаштырылбаган капиталды көрсөтөт. Катыш критикалык чектен ашса, изилдөө муну “formalization idling” деп чечмелейт: көбүрөөк технология же эсептөө күчүн кошуу, маани жана колдонуу мүмкүнчүлүгү жетишсиз болгондуктан, күтүлгөн өндүрүмдүүлүк өсүшүн бербейт.

Курамдык формалдаштырылбаган капитал төмөнкүдөй аныкталат:

\[ \Omega_t=C^{\zeta}S_t^{\eta}K_{\tau,t}^{\nu},\qquad \zeta+\eta+\nu=1 \]

Бул формула аң-сезим капиталы, консенсус капиталы жана көмүскө билим бири-бирин оңой алмаштыра албаган, бири-бирин толуктоочу элементтер экенин түшүндүрөт. Билим берүү деңгээли жогору болушу мүмкүн; бирок социалдык ишеним төмөн болсо же көмүскө билим өткөрүлбөсө, жалпы формалдаштырылбаган мүмкүнчүлүк чектелүү калат.

Формалдаштырылган капиталдын чындап экономикалык наркка айланган бөлүгү төмөнкү өзгөртүү менен түшүндүрүлөт:

\[ K^{eff}_{m,t}=\Upsilon_t\left(\frac{K_{m,t}}{\Omega_t}\right)\cdot K_{m,t} \]

\[ \Upsilon_t=\Upsilon_0\left(\frac{\Omega_t}{K_{m,t}}\right)^{\mu} \]

\[ K^{eff}_{m,t}=\Upsilon_0\Omega_t^{\mu}K_{m,t}^{1-\mu} \]

Бул жердеги Υ_t — наркты өзгөртүү коэффициенти. Формалдаштырылган капитал абдан тез өсүп, формалдаштырылбаган капитал жай өссө, формалдаштырылган капиталдын чыныгы экономикалык наркка айланган үлүшү азаят. Бул изилдөөнүн Solow парадоксуна берген түшүндүрмөсүнүн өзөгү.

Коммуникациялык сектордун өндүрүш функциясы да өзүнчө берилет:

\[ Y_{c,t}=T_t L_{c,t}^{\theta}S_t^{1-\theta} \]

Бул жерде Y_c,t коммуникациялык сектордун чыгарылышын, T_t санариптик медиа технологиясын, L_c,t адамдын коммуникациялык эмгегин жана S_t консенсус капиталын көрсөтөт. Бул теңдемеде технология адам эмгегин алмаштырбайт; адамдын өз ара аракетинин өндүрүмдүүлүгүн жогорулатат.

AI өнүккөн сайын эмгек акылар толугу менен нөлгө түшпөйт деген доомат төмөнкү чектик туюнтма менен көрсөтүлөт:

\[ \lim_{K^{AI}_{m,t}\to\infty} w=P_c\theta\frac{Y_{c,t}}{L_{c,t}}>0 \]

Бул туюнтма формалдаштырылган сектордо AI абдан күчтөнсө да, коммуникациялык сектордо адам эмгегинин маржиналдык өндүрүмү оң бойдон калганда экономикадагы эмгек акынын төмөнкү чеги толугу менен жок болбойт деп жактайт.

Solow парадоксу үчүн негизги өсүү теңдемеси төмөнкүдөй:

\[ g_m=g_A+(1-\alpha)g_{L_f}+\alpha\left[g_{K_m}-\mu\left(g_{K_m}-g_{\Omega_t}\right)\right] \]

Бул формула чыгарылыштын өсүшү формалдаштырылган капиталдын көбөйүшүнө гана байланыштуу эмес экенин, формалдаштырылган капиталдын өсүшү менен формалдаштырылбаган капиталдын өсүшүнүн ортосундагы айырмадан да таасир аларын көрсөтөт.

\[ \frac{d}{dt}\left(\frac{\partial Y_m}{\partial K_m}\right)<0 \quad \text{if} \quad g_{K_m}>\frac{g_A+\alpha\mu g_{\Omega_t}}{1-\alpha(1-\mu)} \]

Бул теңсиздик формалдаштырылган капиталдын өсүшү формалдаштырылбаган капиталдын өсүшүн жетиштүү деңгээлде ашып кеткенде, формалдаштырылган капиталдын маржиналдык өндүрүмү төмөндөй турганын айтат. Башкача айтканда, көбүрөөк AI инвестициясы же эсептөө күчү адамдын маани берүү жана ыңгайлашуу мүмкүнчүлүгү менен колдоого алынбаса, күтүлгөн деңгээлде өндүрүмдүүлүккө айланбай калышы мүмкүн.

\[ g_m=g_{potential}-g_{entropyloss} \]

\[ g_{potential}=g_A+\alpha g_{K_m}+(1-\alpha)g_{L_f} \]

\[ g_{entropyloss}=\alpha\mu\left(g_{K_m}-g_{\Omega_t}\right) \]

Бул акыркы айырмалоо изилдөөнүн негизги билдирүүсүн жөнөкөй түрдө берет: технология потенциалдуу өсүштү жогорулатат; бирок формалдаштырылбаган адам капиталы артта калса, энтропия жоготуусу пайда болуп, потенциалдын бир бөлүгү чыныгы өндүрүмдүүлүккө айланбайт.

График, таблица жана схеманын негизги билдирүүсү

Изилдөөдө эки негизги схема бар. Биринчи схема экономикалык өнүгүүнү бир багыттуу технологиялык прогресс катары эмес, адам-технология-маани мамилесинин айлампасы катары көрсөтөт. Инструменталдык рационалдуулук жаңы байланыш каражаттарын өндүрөт; байланыш каражаттары адамдардын өз ара аракетин кеңейтет; коммуникациялык рационалдуулук көмүскө билимди жаратат; көмүскө билим консенсус капиталына айланат; консенсус капиталы технологиялык прогресстин багытын жана легитимдүүлүгүн калыптандырат. Бул айлампанын түбүндө аң-сезим капиталы негизги пайдубал катары турат.

Экинчи схема чындыкты төрт катмарлуу түзүм катары уюштурат. Эң төмөндө эсептелүүчү формалдаштыруу бар: алгоритмди аткаруу, стандарттуу өндүрүш жана Turing-эсептелүүчү функциялар. Анын үстүндө эсептелбеген же формалдаштыруу кыйын чөйрө турат: NP-татаал оптималдаштыруу, аксиомалык системалар жана чечилбеген көйгөйлөр. Андан жогору атайын формалдаштырылбаган чөйрө жайгашат: табигый тил, бренд мааниси, маданий маани жана коомдук консенсус. Эң жогорку катмарда жалпы формалдаштырылбаган чөйрө бар: феноменалдык аң-сезим, парадигманы өзгөрткөн интуиция жана формалдаштыруу чек арасын кеңейтүүчү чыгармачылык.

Бул эки схеманын жалпы билдирүүсү мындай: санариптик технология социалдык өз ара аракетти алып жүргөн күчтүү чөйрө болушу мүмкүн; бирок маанинин өзүн өндүрбөйт. Маани адамдар ортосундагы аң-сезимдүү өз ара аракеттен жаралат. Ошондуктан AI жана санариптик системалар коммуникациялык наркты көбөйтө алат; бирок изилдөөнүн дооматына ылайык, бул нарктын булагы — адам субъектиси.

Эксперименттер кантип жүргүзүлгөн?

Бул изилдөө лабораториялык эксперимент, талаа эксперименти же классикалык эмпирикалык эконометрикалык тест сунуштабайт. Анын ордуна теориялык моделдөө жүргүзөт. Адегенде түшүнүктөр аныкталат; андан кийин формалдаштырылган жана формалдаштырылбаган чөйрөлөр айырмаланат; соңунда эки секторлуу жалпы тең салмак модели аркылуу AI, санариптик медиа, коммуникациялык эмгек, аң-сезим капиталы, көмүскө билим жана консенсус капиталынын ортосундагы мамилелер формалдаштырылат.

Текст ошондой эле текшерүүгө боло турган гипотезаларды сунуштайт. Мисалы, AI кеңири жайылган сайын жумуштуулук күнүмдүк формалдаштырылган иштерден коммуникациялык кесиптерге жылары; билим берүү, саламаттык сактоо, көңүл ачуу, кам көрүү жана жеке кызматтар сыяктуу коммуникациялык секторлордун салыштырма баасы өсөрү; социалдык ишеними жана маданий шайкештиги жогору аймактарда коммуникациялык сектор өндүрүмдүүрөөк болору; санариптик медиа технологияларындагы прогресс коммуникациялык сектордун чыгарылыштагы жана жумуштуулуктагы үлүшүн көбөйтөрү сунушталат.

Ошондуктан изилдөөнү маалыматтар менен толукталышы керек болгон теориялык алкак катары окуу зарыл. Модель дымактуу түшүндүрмө берет; бирок аң-сезим капиталы, көмүскө билим жана консенсус капиталы сыяктуу түшүнүктөрдү өлчөө келечектеги эмпирикалык изилдөөлөрдүн негизги кыйынчылыгы болуп саналат.

Жыйынтыктар эмнени көрсөтөт?

Изилдөө төрт негизги жыйынтык чыгарат. Биринчиден, AI жана башка формалдаштырылган системалар адамды нарк жаратуучу субъект катары толугу менен алмаштыра албайт. Изилдөөгө ылайык, мунун себеби AI системаларында феноменалдык аң-сезим, башкача айтканда субъективдүү тажрыйба жок. AI символдорду иштете алат, текст өндүрө алат, эсептөөлөрдү жүргүзө алат; бирок өз алдынча маанини башынан өткөргөн субъект эмес.

Экинчиден, AI формалдаштырылган инструменталдык секторду автоматташтырган сайын коммуникациялык сектордун мааниси өсөт. Мазмун өндүрүү, билим берүү, кам көрүү, саламаттык сактоо кызматтары, психологиялык колдоо, социалдык медиа, маданият, искусство, коомчулукту башкаруу, адамдык мамилелер жана маани жаратуу сыяктуу тармактар борбордук орунга көбүрөөк чыгышы мүмкүн. Изилдөө муну “түзүмдүк өзгөрүү” деп атайт.

Үчүнчүдөн, Solow парадоксу формалдаштырылбаган капиталдын жетишсиздиги менен түшүндүрүлөт. Компьютер, программалык камсыздоо жана AI сыяктуу формалдаштырылган капитал тез өсүп жатканда, коомдун бул технологияларды маани менен толтуруу, тейлөө, институтташтыруу, этикалык багыт берүү жана натыйжалуу колдонуу мүмкүнчүлүгү ошол эле темпте өспөйт. Ошондуктан технологиялык инвестициялар жогору болсо да, өлчөнгөн өндүрүмдүүлүктүн өсүшү чектелүү калышы мүмкүн.

Төртүнчүдөн, консенсус капиталы рынок тарабынан жетишсиз өндүрүлөт. Адамдар социалдык өз ара аракетке киргенде көбүнчө жеке пайдасын гана ойлойт; бирок бул өз ара аракет жалпы коомдо ишенимди, жалпы маанини, кызматташууну жана институционалдык легитимдүүлүктү жаратат. Бул оң тышкы таасир рыноктук бааларга толук чагылбагандыктан, билим берүү, маданият, коомдук талкуу, коомчулук түзүмдөрү жана дени сак санариптик байланыш экосистемалары жетиштүү колдоого алынбай калышы мүмкүн.

Бул эмне үчүн маанилүү?

Бул изилдөө AI доорунда көп берилген “адам эмгеги керексиз болуп калабы?” деген суроого кененирээк жооп берет. Жооп жөнөкөй “ооба” же “жок” эмес. Формалдаштырылышы мүмкүн болгон, эрежелерге түшүрүлө турган, кайталануучу жана өлчөнүүчү иштер барган сайын көбүрөөк автоматташтырылышы мүмкүн. Бирок адамдын субъективдүү тажрыйба, мамиле, маани, эмпатия, этикалык баа, маданий чечмелөө жана чыгармачылык талап кылган тармактардагы ролу баалуураак болуп калышы мүмкүн.

Санариптик экономика жагынан да маанилүү жыйынтык бар. Социалдык медиа, metaverse, түз эфир, онлайн коомчулуктар жана мазмун платформалары “көңүлдү сатуу” же “маалымат казып алуу” менен гана түшүндүрүлбөйт. Адамдар бул чөйрөлөрдө социалдык таанылууну, таандык болууну, маанини, эмоцияны жана жалпы тажрыйбаны издейт. Ошондуктан санариптик платформалардын экономикалык наркы алгоритмдеринен гана эмес, адамдар бири-бири менен түзгөн коммуникациялык байланыштардан келип чыгат.

Solow парадоксу жагынан изилдөө технологиялык инвестициялар өз алдынча жетишсиз болушу мүмкүн экенин баса белгилейт. Коомдо билим берүү, ишеним, маданий шайкештик, сынчыл ой жүгүртүү, социалдык байланыш жана институттарга берилген легитимдүүлүк алсыз болсо, эң өнүккөн технологиялар да күтүлгөн өндүрүмдүүлүк өсүшүн бере албай калышы мүмкүн. Бул көз караш технология борборлуу өсүү баянын адам борборлуу өсүү талкуусуна айландырат.

Көңүл буруучу жагдайлар

Изилдөөнүн дооматтары күчтүү жана талаштуу. Айрыкча “AI эч качан адам сыяктуу аң-сезимдүү субъект боло албайт” же “аң-сезим экономикалык нарктын акыркы булагы” сыяктуу билдирүүлөр философияда, когнитивдик илимде жана жасалма интеллект изилдөөлөрүндө жалпы макулдашылган так жыйынтыктар эмес. Ошондуктан изилдөөнү жалпы кабыл алынган акыркы теория катары эмес, дымактуу теориялык сунуш катары окуу керек.

Феноменалдык аң-сезим, башкача айтканда “бир нерсени баштан өткөрүүнүн ичинен кандай сезилери” маселеси илимде жана философияда дагы эле татаал көйгөй. Бүгүнкү AI системалары аң-сезимдүү эмес деген күчтүү көз караштар болгону менен, аң-сезим көйгөйүнүн акыркы чечими тууралуу академиялык талкуу уланууда. Ошондуктан тексттеги аң-сезим–AI айырмасы түшүндүрүүчү алкак бергени менен, бул толук жабылган талкуу эмес.

Экономикалык саясат боюнча сунуштар да этияттык менен каралышы керек. Билим берүүгө, маданиятка, санариптик инфраструктурага, социалдык ишенимге жана коомдук талкуу чөйрөсүнө инвестиция салуу маанилүү болушу мүмкүн; бирок кайсы өлкөдө, кайсы масштабда жана кайсы каражаттар менен ишке ашырылары өзүнчө изилдөө темасы. Бул мазмун коомдук саясат боюнча кеңеш эмес; изилдөөнүн теориялык аргументин жөнөкөйлөтүп берген редакциялык баалоо.

Мындан тышкары, “коммуникациялык сектор өсөт” деген доомат ар бир кесип автоматтык түрдө корголот дегенди билдирбейт. Чыныгы эмгек рыногу көндүм деңгээли, институттар, эмгек акы саясаты, билим берүү системасы, жөнгө салуу, платформа экономикасы жана киреше бөлүштүрүү сыяктуу көптөгөн факторлорго байланыштуу.

Жыйынтык

Бул изилдөө AI доорунда экономиканын борборуна машинаны, алгоритмди жана өндүрүштүк натыйжалуулукту гана эмес, адамдын аң-сезимин жана коммуникациялык наркты да коюуну сунуштайт. Негизги идея мындай: технология абдан тез өсүшү мүмкүн; бирок технологиянын чыныгы экономикалык наркка айланышы адамдардын ага маани берүү, колдонуу, тейлөө, институттарга киргизүү жана коомдук пайдага багыттоо мүмкүнчүлүгүнө байланыштуу.

Авторлор сунуштаган аң-сезим капиталы, көмүскө билим жана консенсус капиталы үчилтиги санариптик доордун көрүнбөгөн инфраструктурасын түшүндүрүү үчүн колдонулат. Адамдар өндүрүүчү же керектөөчү гана эмес; алар ошол эле учурда маани түзгөн, ишеним жараткан, норма өндүргөн жана технологиянын багытын аныктаган субъекттер. AI бул процессти ылдамдатып, кеңейтип жана колдой алат; бирок изилдөөнүн дооматына ылайык, адам субъектисин толугу менен алмаштыра албайт.

Verianla окурманы үчүн бул тексттин эң үйрөтүүчү жагы — “технология көбөйгөн сайын нарк автоматтык түрдө өсөт” деген божомолду суроого салганы. Санариптик доордо негизги тартыш ресурс чип, маалымат же алгоритм гана болбошу мүмкүн. Негизги тартыш ресурс — маани түзө алган, үйрөнө алган, чечмелей алган, ишеним кура алган жана жалпы келечекти долбоорлой алган адамдык мүмкүнчүлүк болушу мүмкүн.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Бул макала Danxia Xie жана Zehao Zhou даярдаган “The Economics of Non-Formalization: Communicative Rationality, Consciousness, and Consensus Capital” аттуу preliminary working paper негизинде даярдалган. Изилдөө коммуникациялык рационалдуулукту, аң-сезим капиталын, консенсус капиталын, AI экономикасын, Solow парадоксун жана санариптик социалдык экономиканы теориялык модель ичинде карайт.

Бул мазмун сөзмө-сөз котормо эмес; изилдөөнүн негизги идеясы Verianlaнын басылма багытына ылайык жөнөкөйлөтүлүп, оригиналдуу түркчө редакциялык макалага айландырылган.

Бул мазмун инвестициялык кеңеш, укуктук кеңеш же коомдук саясат боюнча кеңеш эмес. Жасалма интеллект, жумуштуулук жана экономикалык өсүш тууралуу баалоолор каралган изилдөөнүн теориялык аргументтерин түшүнүктүү кылуу максатында берилген.

Маалымдоо жана түзөтүү эскертүүсү

Бул мазмун тиешелүү академиялык изилдөөгө таянуу менен жасалма интеллект колдогон куралдарды колдонуп даярдалды. Максат — изилдөөнүн негизги темасын, ыкмасын жана жыйынтыктарын түшүнүктүү жана жеткиликтүү түрдө баяндоо.

Мазмунду даярдоодо баштапкы изилдөөгө берилген бойдон калууга көңүл бурулганы менен, жасалма интеллект аркылуу мазмун түзүү процессинде маани, туюнтуу, котормо же чечмелөө каталары болушу мүмкүн. Илимий, техникалык же контексттик ката байкасаңыз, бизге info@verianla.com.tr дареги аркылуу билдире аласыз. Билдирилген жагдайлар каралып, зарыл болгон түзөтүүлөр киргизилет.

Мындан тышкары, Verianla сайтында изилдөөсү жарыяланган макаланын автору, укук ээси же ыйгарым укуктуу өкүлү тиешелүү мазмунду жарыялоодон алып салууну талап кыла алат. Алып салуу өтүнүчү үчүн макаланын шилтемесин жана өтүнүчтүн кыскача түшүндүрмөсүн info@verianla.com.tr дарегине жөнөтүү жетиштүү. Өтүнүч каралгандан кийин зарыл чара көрүлөт.

Verianla академиялык изилдөөлөрдү алмаштырууну эмес, илимий мазмунду кеңири аудиториянын түшүнүшүнө салым кошууну көздөйт. Академиялык же кесиптик баалоодо ар дайым изилдөөнүн түпнуска булагына таянуу сунушталат.

Бөлүшүү: