Дарылоого туруктуу обсессивдик-компульсивдик бузулууда (ОКБ) колдонулган кайталануучу транскраниалдык магниттик стимуляция (repetitive transcranial magnetic stimulation, rTMS) баш сөөгүнүн сыртынан берилген магниттик талаалар аркылуу белгилүү кортикалдык тармактардын активдүүлүгүн өзгөртүүгө багытталган инвазивдүү эмес нейромодуляция ыкмасы болуп саналат. Психохирургия болсо оор жана өтө туруктуу учурларда ОКБ менен байланышкан мээ чынжырларынын белгилүү бөлүктөрүн түздөн-түз бутага алган кыйла инвазивдүү кийлигишүүлөрдү камтыйт. Бул системалуу сереп жана мета-анализ эки ыкманын дарылоого жооп берүү көрсөткүчтөрүн бир аналитикалык алкакта караган. Талдоого 10 rTMS изилдөөсүнөн 416 жана төрт жаракатка негизделген психохирургиялык изилдөөдөн 142 адам киргизилген.

Негизги талдоодо психохирургия когортторунда жооп берүү көрсөткүчтөрү жогору экенине ишарат кылган RR = 3,06 мааниси алынган; %95 ишеним аралыгы 1,43–6,54 деп билдирилген. Бирок бул сан эки дарылоо түздөн-түз салыштырылган рандомизацияланган сыноодон алынган эмес. Изилдөөлөрдүн ортосунда олуттуу гетерогендүүлүк табылган (I² = %63), мүмкүн болгон жарыялоо ыкташы аныкталган жана байкоо мөөнөттөрү кыйла айырмаланат: rTMS изилдөөлөрүндө орточо максималдуу байкоо болжол менен 2,4 ай, ал эми психохирургиялык изилдөөлөрдө болжол менен 33,0 ай.

Мындан тышкары, көзөмөл тобунда эч кандай окуя катталбаган rTMS изилдөөлөрү чыгарылган сезимталдык талдоосунда бириктирилген салыштырмалуу тобокелдик 1,75 деңгээлине түшүп, %95 ишеним аралыгы 0,90–3,42 болгон жана натыйжа статистикалык маанилүүлүгүн жоготкон (p = 0,1011). Бул өзгөрүү алгачкы талдоодо байкалган таасирдин көлөмү сейрек окуялардан жана изилдөөнүн түзүлүшүнөн көз каранды болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Демек, изилдөө психохирургия rTMSке караганда сөзсүз натыйжалуураак экенин далилдебейт. Туурараак тыянак — эки ыкма тең кылдат тандалган, дарылоого туруктуу ОКБ бейтаптарында клиникалык жооп менен байланыштуу, бирок учурдагы далилдер бул эки ыкманын натыйжалуулугун түздөн-түз жана себептик түрдө салыштыруу үчүн жетишсиз.

Дарылоого туруктуу ОКБ эмне үчүн өзүнчө клиникалык көйгөй?

Обсессивдик-компульсивдик бузулуу — эрксиз, кайталануучу жана адамда олуттуу тынчсыздануу жаратышы мүмкүн болгон обсессиялар, ошондой эле бул ойлорго же түрткүлөргө каршы аткарылган компульсивдик жүрүм-турумдар же акыл-эс аракеттери менен мүнөздөлгөн нейропсихиатриялык бузулуу. Бирок ОКБ бир типтүү клиникалык көрүнүштү түзбөйт. Оорунун башталган жашы, инсайт деңгээли, сенсордук белгилер, депрессия сыяктуу коштоочу абалдар, оорунун узактыгы жана дарылоого жооп адамдардын арасында олуттуу айырмаланышы мүмкүн.

Булак изилдөө дарылоого туруктуулукту клиникалык жактан жалпы түрдө кеминде эки жетиштүү серотонинди кайра кармоо ингибитору сыноосуна жана когнитивдик-жүрүм-турум терапиясына жетиштүү жооп алынбашы аркылуу карайт. Бирок бул аныктамага кирген бейтаптардын оорунун оордугу, коштоочу психиатриялык абалдары жана клиникалык жүрүшү бири-биринен айырмаланышы мүмкүн. Бул гетерогендүүлүк өнүккөн дарылоолордун жыйынтыктарын чечмелөөдө маанилүү чектөө болуп саналат.

Y-BOCS боюнча “дарылоого жооп” кантип аныкталат?

Yale–Brown Obsessive–Compulsive Scale (Y-BOCS) ОКБ белгилеринин оордугун сандык баалоо үчүн колдонулган клиникалык шкала. Бул системалуу серепте бейтап дарылоого жооп берди деп эсептелиши үчүн жалпы Y-BOCS упайы баштапкы мааниге салыштырмалуу кеминде %35 төмөндөшү керек болгон. Бул чек ар башка изилдөөлөрдөгү бейтаптарды бирдиктүү жооп критерийи боюнча салыштыруу үчүн колдонулган.

Ошентсе да Y-BOCSтагы төмөндөө клиникалык көрүнүштүн баарын чагылдырбайт. Бирдей пайыздык өзгөрүү баштапкы оорунун оордугу, функционалдуулугу, коморбиддүүлүктөрү жана байкоо мөөнөтү ар башка болгон эки бейтапта бирдей клиникалык мааниге ээ болбошу мүмкүн. Авторлордун түз салыштырууда этият болушунун себептеринин бири ушул.

rTMS менен психохирургия бир эле мээ чынжырын бутага алабы?

Эки ыкма техникалык жактан абдан айырмаланса да, изилдөө алардын ОКБ менен байланышкан кортико-стриато-таламо-кортикалдык чынжырдын (cortico-striato-thalamo-cortical circuit, CSTC) ар башка түйүндөрү аркылуу таасир этерин баса белгилейт. rTMS негизинен кортикалдык буталар аркылуу чынжыр активдүүлүгүн өзгөртүүгө аракет кылса, жаракатка негизделген психохирургиялык ыкмалар чынжырдын тереңирээк байланыш жолдорун түздөн-түз бутага алат.

CSTC чынжырынын клиникалык мааниси

CSTC чынжыры орбитофронталдык кортекс, алдыңкы сингулаттык кортекс, стриатум, базалдык ганглия түзүлүштөрү жана таламикалык байланыштарды камтыган, жүрүм-турумду тандоо, катаны көзөмөлдөө, ингибиция жана кайталануучу жүрүм-турумдарды башкаруу менен байланышкан тармак. ОКБнын нейробиологиялык моделдеринде бул чынжырдын айрым компоненттеринде анормалдуу активдүүлүк же байланыш үлгүлөрү кабарланган.

rTMSте магниттик стимуляция медиалдык префронталдык кортекс, алдыңкы сингулаттык кортекс же кошумча мотордук аймак сыяктуу кортикалдык аймактарды бутага алышы мүмкүн. Ошентип, мээ ткандарында түздөн-түз жаракат түзбөстөн, кортикалдык козголуучулукту жана байланышкан фронто-стриаталдык тармактардын активдүүлүгүн өзгөртүү максат кылынат.

Психохирургиялык ыкмаларда болсо алдыңкы капсулотомия же сингулотомия сыяктуу кийлигишүүлөр менен CSTC системасындагы белгилүү субкортикалдык жолдор түздөн-түз өзгөртүлөт. Булак изилдөөгө кирген төрт психохирургиялык изилдөөнүн баары жаракатка негизделген кийлигишүүлөрдү баалаган; ылайыктуу критерийлерге жооп берген мээнин терең стимуляциясы (DBS) когорту бул мета-анализге киргизиле алган эмес.

Психохирургиялык изилдөөлөрдө кайсы аймактар бутага алынган?

Булакка ылайык, психохирургиялык изилдөөлөрдө эң көп бутага алынган аймак алдыңкы капсула болуп, изилдөөлөрдүн болжол менен %75 бөлүгүндө ушул аймак колдонулган. Калган кийлигишүүлөрдө алдыңкы сингулаттык аймак бутага алынган. Киргизилген ыкмалардын арасында вентралдык гамма капсулотомия, алдыңкы капсулотомия, магниттик-резонанстык багыттоо менен фокусталган ультраүндүк капсулотомия жана сингулотомия болгон.

Бул изилдөөлөрдүн жалпы өзгөчөлүгү — көзөмөл тобунун жоктугу. Ошондуктан психохирургия бейтаптарында эсептелген жооп көрсөткүчтөрү көзөмөлдөнгөн rTMS сыноолорунда эсептелген тобокелдик катыштары менен статистикалык жактан бирдей түрдөгү маалымат эмес.

Изилдөөнү эмне үчүн биринчи RR маанисине гана карап окууга болбойт?

Мета-анализдерде бириктирилген бир сан күчтүү жыйынтык сыяктуу көрүнүшү мүмкүн; бирок анын илимий мааниси аны түзгөн изилдөөлөр канчалык салыштырылуучу экенине көз каранды. Бул изилдөөдө rTMS жана психохирургия топтору бир эле бейтап популяциясынан рандомизацияланган эмес, бирдей байкоо убактарында бааланган эмес жана бирдей көзөмөл түзүлүшүнө ээ эмес.

Айрыкча психохирургия когортторунун баштапкы Y-BOCS упайлары жогору болгон: орточо баштапкы мааниси rTMS тобунда 26,74 ± 3,58, психохирургия тобунда 32,27 ± 3,15 деп билдирилген. Бул айырма статистикалык маанилүү (p = 0,0091). Бул жагдай психохирургия бейтаптары баштапкы учурда оорураак клиникалык профилге ээ болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Байкоо мөөнөтүндөгү айырма андан да чоң. rTMS изилдөөлөрүндө орточо максималдуу байкоо 2,4 ± 1,45 ай, психохирургиялык изилдөөлөрдө 33,02 ± 20,4 ай деп билдирилген (p < 0,0001). Кыска мөөнөттүү өзгөрүү өлчөнгөн дарылоо менен жылдарга созулган байкоолору бар кийлигишүүнү бир эле “кайсынысы натыйжалуураак?” деген суроого кыскартуу ошондуктан адаштыруучу болушу мүмкүн.

Гетерогендүүлүк эмнени билдирет?

Негизги талдоодо I² = %63 табылган. I² байкалган изилдөөлөр аралык айырманын канчасы үлгү алуу катасынан гана эмес, изилдөөлөрдүн ортосундагы чыныгы методологиялык же клиникалык айырмалардан келип чыгышы мүмкүн экенин баалоодо колдонулган гетерогендүүлүк көрсөткүчү.

%63 мааниси стимуляция протоколу, бейтап тандоо, байкоо мөөнөтү, оорунун оордугу, бута аймак жана изилдөө дизайны сыяктуу факторлор натыйжаларда маанилүү өзгөрмөлүүлүк жаратарын көрсөтөт. Ошондуктан бириктирилген таасир өлчөмү бардык бейтаптар жана протоколдор үчүн жарактуу жалгыз сан деп кабыл алынбашы керек.

Сезимталдык талдоосу негизги жыйынтыкты эмне үчүн олуттуу өзгөрттү?

Көзөмөл тобунда эч кандай жооп окуясы байкалбаган изилдөөлөр талдоодон чыгарылганда бириктирилген салыштырмалуу тобокелдик 3,06 маанисинен 1,75 маанисине төмөндөп, %95 ишеним аралыгы 0,90–3,42 болгон. Натыйжа мындан ары статистикалык маанилүү эмес (p = 0,1011). Бул негизги баа сейрек окуялуу чакан изилдөөлөрдүн түзүлүшүнө сезимтал экенин жана алгачкы жыйынтыктагы таасир өлчөмү туруктуу салыштырма натыйжалуулук көрсөткүчү катары кабыл алынбашы керек экенин көрсөтөт.

Сезимталдык талдоосуна алты изилдөө киргизилип, эксперименттик бутактарда жалпысынан 280, көзөмөл бутактарында 126 катышуучу бааланган. Гетерогендүүлүк да толугу менен жоголгон эмес жана I² = %54,3 деңгээлинде калган.

Жарыялоо ыкташынын сигналы

Funnel plot бөлүштүрүлүшүндө асимметрия байкалган жана Egger тести бул байкоону колдогон. Egger кесилишинин мааниси 2,1, %95 ишеним аралыгы 1,19–3,00, t мааниси 4,549 жана p = 0,002 деп билдирилген.

Бул абал өзүнчө эле жарыялоо ыкташын так далилдебейт; бирок чакан жана күчтүү оң жыйынтык берген изилдөөлөр адабиятта көбүрөөк көрүнүшү же нейтралдуу/терс жыйынтыктар жетиштүү чагылдырылбай калышы мүмкүн деген ыктымалдыкка шайкеш келет. Натыйжалардын көлөмүн баалоодо бул ыктымалдык эске алынышы керек.

Психохирургия тарабында байкалган жооп көрсөткүчү

Төрт жаракатка негизделген психохирургиялык изилдөөдө бириктирилген орточо жооп пайызы %63,25 ± 14,65 деп билдирилип, %95 ишеним аралыгы %45,06–81,45 деп эсептелген.

Бирок бул төрт изилдөөдө көзөмөл тобу же экинчи дарылоо бутактары жок болгондуктан, бул көрсөткүч rTMS изилдөөлөрүндөгү көзөмөлдөнгөн салыштыруулардын тобокелдик катыштарына түздөн-түз барабар эмес. Изилдөөнүн авторлору да психохирургия үчүн ушул эле түрдөгү forest plot салыштыруусун жасоо мүмкүн эместигин ачык белгилешет.

rTMSтин узак мөөнөттүү таасирин бул изилдөөдөн чыгарууга болобу?

Жок. Каралган ОКБ rTMS изилдөөлөрүнүн байкоо мөөнөттөрү негизинен апталар же бир нече ай деңгээлинде. Ошондуктан бул мета-анализдеги rTMS жооп көрсөткүчтөрү негизинен кыска мөөнөттүү өзгөрүүнү чагылдырат.

Булак изилдөөнүн талкуу бөлүмүндө депрессия жана зат колдонуу бузулушу сыяктуу башка клиникалык тармактардан узак мөөнөттүү rTMS маалыматтары каралганы менен, бул маалыматтар дарылоого туруктуу ОКБда ошондой эле туруктуулуктун далили болуп саналбайт. ОКБ үчүн узак мөөнөттүү, стандартташтырылган байкоо изилдөөлөрү керек.

Изилдөө клиникалык жактан кандай чечмеленет?

Авторлор сунуштаган клиникалык алкак баскычтуу нейромодуляция ыкмасы. Бул ыкмада rTMS инвазивдүү эмес жана жеткиликтүүрөөк болгондуктан, эртерээк нейромодуляция варианты катары каралышы мүмкүн. Жаракатка негизделген психохирургия же DBS сыяктуу кыйла инвазивдүү ыкмалар болсо абдан оор жана башка дарылоолорго өтө туруктуу, катуу тандоо критерийлерине жооп берген бейтаптарда каралышы мүмкүн.

Бул алкак белгилүү бир адамга кайсы дарылоо колдонулушу керек экенин аныктаган клиникалык алгоритм эмес. Дарылоо чечими оорунун оордугун, мурунку дарылоолорду, коморбиддүүлүктөрдү, тобокелдик профилин, борбордун тажрыйбасын, хирургияга ылайыктуулукту жана бейтаптын тандоолорун камтыган адистик баалоону талап кылат.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• PRISMA ыкмасы менен системалуу адабият издөө жүргүзүлгөн.
• Протокол PROSPERO системасында 1300744 номери менен катталган.
• Дарылоого жооп үчүн бирдиктүү жана ачык Y-BOCS чеги колдонулган.
• Изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк бааланган.
• Жарыялоо ыкташы funnel plot жана Egger тести менен изилденген.
• Көзөмөл бутактарындагы нөл окуянын таасирин баалоо үчүн сезимталдык талдоосу жүргүзүлгөн.
• rTMS менен психохирургияны бир эле CSTC чынжырынын контекстинде талкуулаган жалпы аналитикалык алкак түзүлгөн.

Эң маанилүү чектөөлөр

• Психохирургия тарабында болгону төрт изилдөө жана жалпы 142 бейтап бар.
• Психохирургиялык изилдөөлөрдө көзөмөл тобу жок.
• Талдоого ылайык DBS когорту киргизиле алган эмес.
• rTMS менен психохирургиянын байкоо мөөнөттөрү салыштырылуучу эмес.
• Бейтаптарды тандоо жана баштапкы оорунун оордугу эки дарылоо тобунда айырмаланат.
• rTMS протоколдору бута аймак, жыштык, coil түрү жана дарылоо мөөнөтү боюнча гетерогендүү.
• Жеке бейтап маалыматтары болбогондуктан клиникалык өзгөрмөлөргө ылайыкташтырылган талдоо жүргүзүлгөн эмес.
• Изилдөөлөрдүн көбүндө расалык же этникалык теги билдирилбегендиктен популяциялар аралык айырмалар бааланган эмес.
• Cochrane сыяктуу структураланган risk-of-bias баалоосу колдонулган эмес.
• Изилдөөлөр аз болгондуктан мета-регрессия жүргүзүлгөн эмес.
• Кумулятивдик мета-анализ жүргүзүлгөн эмес.
• Жарыялоо ыкташына ишарат кылган статистикалык сигналдар бар.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөөчүлөр PRISMA нускамасын карманган системалуу сереп жана мета-анализ жүргүзүшкөн. Адабият издөө 10 Ноябрь 2025 күнү PubMed жана Scopus маалымат базаларында жүргүзүлүп, акыркы 10 жылда жарыяланган изилдөөлөр максатталган.

Издөө стратегиясында ОКБ; психохирургия; транскраниалдык магниттик стимуляция; TMS; жаракат түзүү; сингулотомия; капсулотомия; лимбикалык лейкотомия; субкаудаттык трактотомия; мээнин терең стимуляциясы жана DBS менен байланышкан терминдер колдонулган.

Киргизүү критерийлери

• Катышуучулар кеминде 18 жашта болушу.
• Дарылоого туруктуу ОКБ диагнозу болушу.
• rTMS же психохирургиялык нейромодуляция колдонулушу.
• ОКБ оордугу Y-BOCS менен бааланышы.
• Дарылоого жооп ачык билдирилиши.
• Жооп баштапкы көрсөткүчкө салыштырмалуу кеминде %35 Y-BOCS төмөндөшү катары аныкталышы.

Изилдөөлөрдү тандоо

Акыркы 14 изилдөөнүн 10 изилдөөсү rTMSти, төртөө жаракатка негизделген психохирургияны баалаган.

Үлгү

Байкоо мөөнөтүнүн айырмасы p < 0,0001, баштапкы Y-BOCS айырмасы болсо p = 0,0091 деп билдирилген.

Статистикалык ыкма

Үзгүлтүксүз өзгөрмөлөр орточо жана стандарттык четтөө менен; категориялык өзгөрмөлөр сан жана пайыздар менен жыйынтыкталган. Жооп көрсөткүчтөрү ар бир дарылоо ыкмасы үчүн өзүнчө бириктирилген. Изилдөөлөр аралык гетерогендүүлүк I² менен бааланган. Random-effects ыкмасы жана inverse variance методу колдонулган.

Изилдөөнүн ыкма бөлүмүндө салыштырма RR жалпы рандомизацияланган салыштыргычка негизделген себептик таасир баасы эмес, өзүнчө изилдөө топтомдорунан алынган бириктирилген жооп көрсөткүчтөрүнүн чалгындоо мүнөзүндөгү салыштыруусу экени өзгөчө белгиленет.

Статистикалык талдоолордо GraphPad Prism 10.3.1 жана MetaAnalysisOnline колдонулган. Маанилүүлүк чеги p ≤ 0,05 деп белгиленген. Random-effects синтезинде DerSimonian–Laird ыкмасы жана катыштардын logit өзгөртүүсүнө негизделген методдор колдонулганы билдирилген.

Негизги сандык жыйынтыктар

Психохирургиялык изилдөөлөрдөгү жооп диапазону

Булактагы таблицадагы төрт психохирургиялык изилдөөдө билдирилген жооп көрсөткүчтөрү колдонулган бир же кош жаракат ыкмасына жараша айырмаланганы менен болжол менен %46,7 менен %79,6 аралыгында болгон. Бир изилдөөдө кош колдонуу үчүн %75 жооп билдирилсе, башка изилдөөлөрдө %79,6, %50 жана %67 көрсөткүчтөрү берилген.

Бул маанилердин жогору көрүнүшү психохирургиянын rTMSке карата түз артыкчылыгынын далили катары колдонулбашы керек; изилдөөлөрдө ар башка бейтап популяциялары, ар башка баштапкы оордук, ар башка байкоо мөөнөттөрү жана көзөмөлсүз дизайндар бар.

Жыйынтыктар колдогон билдирүү

Учурдагы далилдер rTMS да, жаракатка негизделген психохирургиялык кийлигишүүлөр да кылдат тандалган дарылоого туруктуу ОКБ бейтаптарында клиникалык жактан маанилүү симптомдук азайуу менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин колдойт.

Жыйынтыктар колдобогон билдирүү

Бул мета-анализ психохирургия rTMSтен белгилүү бир коэффициентке натыйжалуураак экенин же дарылоого туруктуу бардык ОКБ бейтаптарында психохирургия тандалышы керек экенин көрсөтпөйт. Жалпы салыштыргычтын жоктугу, бейтап тандоодогу айырмачылыктар, rTMS жана психохирургия изилдөөлөрүнүн тең дизайнга ээ болбогону, байкоо мөөнөттөрүндөгү болжол менен он эседен чоң айырма жана жарыялоо ыкташынын сигналдары мындай тыянакка жол бербейт.

Келечектеги изилдөөлөр үчүн керек болгон нерселер

• rTMSти абляция же DBS менен түз салыштырган көзөмөлдөнгөн изилдөөлөр.
• Окшош баштапкы оордукка ээ бейтап топтору.
• Ар бир дарылоо бутактары үчүн салыштырылуучу байкоо мөөнөттөрү.
• Стандартташтырылган Y-BOCS жооп аныктамалары.
• rTMS бута аймагы, жыштыгы, coil түрү, сеанс саны жана доза параметрлерин стандартташтыруу.
• Узак мөөнөттүү rTMS байкоо изилдөөлөрү.
• Алдын ала каттоо жана жакшыртылган көзөмөл шарттары.
• Нейровизуализацияны, функционалдык байланышты жана биомаркерлерди бирге баалаган мультимодалдык изилдөөлөр.
• Чоңураак үлгүлөр аркылуу ишенимдүү мета-регрессиялык талдоолор.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Comparative Efficacy of rTMS and Psychosurgery in Severe OCD: A Systematic Review and Meta-Analysis of Responder Rates

Авторлор: Andrés Vega-Rosas; Naomi G. Santos-Jacinto; Sergio Martinez-del Angel; Andrea Granados-Juárez.

Corresponding author: Andrés Vega-Rosas.

Мекемелер: Pain Management Center, Hospital Angeles Mocel, Mexico City; National School of Medicine and Homeopathy, National Polytechnic Institute, Mexico City; Faculty of Medicine, National Autonomous University of Mexico, Mexico City.

Журнал: Psychiatry International.

Басмакана: MDPI.

Жарыялоо маалыматы: 2026; 7(3); Макала 96.

Жарыяланган күнү: 3 Май 2026.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030096.

Булактын түрү: Системалуу сереп жана мета-анализ.

Рецензия абалы: Рецензияланган журналда жарыяланган version of record.

Протокол каттоосу: PROSPERO 1300744.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY). Автордук укук авторлорго таандык; MDPI лицензия ээси.

Каржылоо: Авторлор изилдөө тышкы каржылоо албаганын билдиришкен.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Жаңы маалымат топтому түзүлгөн эмес. Талдоодо колдонулган маалыматтар PubMed жана Scopus аркылуу жеткиликтүү болгон мурда жарыяланган изилдөөлөрдөн алынган.

Институционалдык этика комитети: Системалуу сереп болгондуктан колдонулбайт.

Маалымдалган макулдук: Системалуу сереп болгондуктан колдонулбайт.

Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу A.V.-R., N.G.S.-J. жана S.M.-d.A.; ыкма A.V.-R.; программалык камсыздоо A.V.-R.; валидация A.V.-R. жана A.G.-J.; формалдуу талдоо A.V.-R.; изилдөө N.G.S.-J. жана S.M.-d.A.; маалыматтарды курациялоо A.V.-R. жана A.G.-J. тарабынан жүргүзүлгөн. Макаланын алгачкы долбоорун төрт автор жазып, карап чыгуу жана редакциялоо A.V.-R. жана A.G.-J. тарабынан жүргүзүлгөн.

Негизги методологиялык чектөө: Психохирургия жана rTMS изилдөөлөрү бир эле рандомизацияланган салыштыруунун бутактары эмес. Психохирургия боюнча далил төрт көзөмөлсүз, жаракатка негизделген изилдөөгө таянат, ал эми rTMS боюнча далилдердин байкоо мөөнөтү кыйла кыска. Ошондуктан бириктирилген жооп көрсөткүчтөрүнүн айырмасы чалгындоо мүнөзүндө кабыл алынып, түз салыштырма дарылоо натыйжалуулугу катары чечмеленбеши керек.

Илимий колдонуу эскертүүсү: Бул мазмун академиялык изилдөөнү илимий коммуникация максатында өз алдынча түшүндүрүү болуп саналат; жеке медициналык баалоо, диагноз же дарылоо сунушу эмес. Оор жана дарылоого туруктуу ОКБда rTMS, DBS же жаракатка негизделген хирургия боюнча чечимдер тиешелүү адистик топторунун кеңири клиникалык баалоосун талап кылат.