İngilis dilini ikinci dil kimi öyrənən universitet tələbələri üçün danışıq yalnız söz ehtiyatı və qrammatika biliyindən deyil; axıcılıq, tələffüz, qarşılıqlı əlaqə, özünəinam və real vaxtda dil istehsalından da asılı olan mürəkkəb bacarıqdır. Bu tədqiqat Myanmardakı East Yangon University-də təhsil alan 40 ikinci kurs Riyaziyyat tələbəsinin səkkiz həftəlik rol oyunu və həmyaşıd qiymətləndirməsi proqramındakı danışıq performansını araşdırır.

Tələbələr ilk iki həftə tamamilə yazılı ssenarilər əsasında çalışmış, növbəti iki həftə yarı ssenarili danışığa keçmiş, beşinci-altıncı həftələrdə isə açıq müzakirə və təqdimatlarda iştirak etmişdir. Proqram boyu tələbələr bir-birini fluency, vocabulary, grammar, pronunciation və communicative ability sahələrində üç səviyyəli rubric istifadə etməklə qiymətləndirmişdir.

Tədqiqatın nəticələr bölməsində on tələbə qrupundan altısının communicative ability sahəsində Excellent, üçünün fluency sahəsində Excellent, üçünün grammar sahəsində Excellent və ikisinin pronunciation sahəsində Excellent kimi qiymətləndirildiyi görünür. Vocabulary isə bütün qruplarda Good kimi qeyd olunmuşdur.

Müəllif bu qrup nəticələrini tələbə səviyyəsinə çevirərək communicative ability sahəsində 24/40 tələbənin (%60) Excellent səviyyəsinə çatdığını bildirir. Bununla belə, əsas nəticə cədvəli fərdi tələbə ballarını deyil, dörd nəfərlik qrupların ballarını təqdim etdiyinə görə bu faizlər fərdi ölçmə kimi ehtiyatla şərh edilməlidir.

Tədqiqatın abstract bölməsi pre- və post-intervention speaking-performance scores toplandığını bildirir. Lakin Results bölməsində təqdim olunan əsas kəmiyyət cədvəli açıq pre-test/post-test müqayisəsi göstərmir. Buna görə səkkiz həftəlik proqramın nə qədər real before–after inkişaf yaratdığı mənbə məlumatlarından yenidən hesablana bilmir.

Tələbələrin böyük hissəsi peer feedback-i faydalı hesab etsə də, mənbə eyni zamanda 30/40 tələbənin müşahidə olunarkən narahatlıq bildirdiyini qeyd edir. Bu vəziyyət həmyaşıd qiymətləndirməsinin tələbələr üçün faydalı ola biləcəyini, lakin danışıq narahatlığını avtomatik aradan qaldırmadığını göstərir.

Peer assessment niyə danışıq təlimində istifadə oluna bilər?

Ənənəvi xarici dil sinfində geribildirimin əsas mənbəyi adətən müəllimdir. Çoxsaylı siniflərdə hər bir tələbənin kifayət qədər danışması və ətraflı fərdi geribildirim alması çətin ola bilər.

Peer assessment yanaşmasında tələbələr yalnız danışan şəxs deyil, eyni zamanda başqa bir tələbənin performansını müəyyən meyarlarla qiymətləndirən fəal iştirakçılara çevrilirlər.

Bu proses nəzəri olaraq iki öyrənmə imkanı yarada bilər: tələbə öz danışığını inkişaf etdirərkən eyni zamanda başqa bir şəxsin performansını hansı meyarlarla qiymətləndirməli olduğunu öyrənir.

Səkkiz Həftəlik Təlim Necə Mərhələləndirildi?

Tədqiqat dəstəyi birdən-birə aradan qaldırmaq əvəzinə üç mərhələdə azaltmışdır.

1–2. həftələr: Tam ssenarili rol oyunu

Tələbələr bütün cümlələri əvvəlcədən verilmiş dialoqlardan istifadə etmişdir. Məqsəd başlanğıc səviyyədə dil istehsalı yükünü azaltmaq və tələbələrə hazır functional-language qəlibləri təqdim etməkdir.

3–4. həftələr: Yarı ssenarili rol oyunu

Tələbələrə hazır dil çərçivələri verilmiş, lakin cümlələri yeni kontekstə uyğunlaşdırmaları tələb edilmişdir.

5–6. həftələr: Ssenarisiz rol oyunu

Tələbələr müəllimin müəyyən etdiyi mövzular üzrə daha müstəqil müzakirələr və təqdimatlar etmişdir.

Bu quruluş:

yüksək dəstək → azaldılmış dəstək → müstəqil istehsal

şəklində bir scaffolding modeli yaratmışdır.

Danışıq Necə Qiymətləndirildi?

Oral-based rubric beş xüsusiyyətdən istifadə etmişdir:

Hər sahə:

1 = Weak, 2 = Good, 3 = Excellent

şəklində qiymətləndirilmişdir.

Nəticələrdə Ən Güclü Sahə Hansı İdi?

Mənbə Table 1-də on qrupdan altısının communicative ability sahəsində 3 = Excellent kimi qiymətləndirildiyini göstərir.

Grammar və fluency sahələrində hərəsində üç qrup Excellent səviyyəsindədir.

Pronunciation sahəsində yalnız iki qrup Excellent qiymətləndirməsi almışdır.

Vocabulary isə bütün on qrupda 2 = Good kimi qeyd olunmuşdur.

Buna görə mənbə kommunikativ bacarığı ən uğurlu sahə, vocabulary-ni isə inkişafın daha məhdud qaldığı sahələrdən biri kimi şərh edir.

“%60 Tələbə Excellent” Nəticəsi Necə Alınır?

Tədqiqatdakı qrupların hər biri dörd tələbədən ibarətdir.

Communicative ability sahəsində altı qrupun Excellent olması:

\[ 6\times4=24 \]

tələbəyə uyğun gəlir.

Buna görə mənbə:

\[ 24/40=60\% \]

nəticəsini verir.

Lakin Table 1 dörd tələbənin hər biri üçün ayrıca bal göstərmir. Nəticənin qrup səviyyəsindəki score əsasında çıxarıldığı görünür. Buna görə “24 tələbənin hər biri müstəqil şəkildə Excellent aldı” kimi oxunmamalıdır.

Tədqiqat Həqiqi Pre-Test/Post-Test İnkişafı Göstərirmi?

Abstract bölməsi quantitative data çərçivəsində pre- və post-intervention speaking-performance scores toplandığını bildirir.

Bunun əksinə, Results bölməsində təqdim olunan əsas quantitative table başlanğıc və son ölçmələri iki ayrı sütunda göstərmir.

Buna görə:

“Fluency X baldan Y bala qalxdı”

və ya:

“Communicative ability %Z artdı”

kimi həqiqi pre/post effekt ölçüləri PDF-dəki məlumatlardan hesablana bilmir.

Bu hesabat çatışmazlığı məqalədəki “measurable improvement” ifadəsinin müstəqil şəkildə yenidən istehsal edilə bilməsini məhdudlaşdırır.

Tələbələr Həmyaşıd Geribildirimini Necə Qəbul Etdi?

Mənbə tələbələrin peer feedback-i speaking improvement üçün teacher feedback-dən daha faydalı qiymətləndirdiyini bildirir.

Açıq cavablarda tələbələr başqa bir tələbənin göz təmasını və ünsiyyət davranışlarını izləməyin özünəinam qazandıra bildiyini, inkişaf etdirilməli məqamların açıq göstərilməsini faydalı hesab etdiklərini və training period ərzində danışıqda inkişaf hiss etdiklərini bildirmişdir.

Bununla belə, müşahidə olunmaq mühüm narahatlıq mənbəyi olaraq qalmışdır.

Mənbə:

30/40 tələbə = %75

üçün teacher və ya peer observation zamanı narahatlıq bildirildiyini qeyd edir.

Bu nəticə faydalı geribildirimlə speaking anxiety-nin eyni vaxtda mövcud ola biləcəyini göstərir.

Mənbə Qrafiklərinə Niyə Ehtiyatla Yanaşmaq Lazımdır?

Figure 2

Mətn eye contact-ın ən yüksək, grammar-ın isə ən aşağı olduğunu bildirir. Lakin dərc olunmuş qrafikdə “Always” kateqoriyasında gesture ən yüksək görünüşə malik olduğu halda pronunciation daha aşağı görünür.

Həmçinin bəzi response-series cəmləri 40 iştirakçı ilə asanlıqla uzlaşmır.

Figure 3

Teacher observation, peer observation və feedback qavrayışı ilə bağlı dörd Likert-seriyası göstərilir.

Lakin qrafikdə eyni sual üçün çəkilmiş dörd cavab kateqoriyasının vizual dəyərləri bir çox nöqtədə N=40-a cəmlənmir.

Buna görə qrafiklərdəki xam tezliklərdən yeni faiz hesablamaları çıxarmaq təhlükəsiz deyil.

Verianla məzmununda yalnız mənbə mətnində açıq şəkildə bildirilən 30/40 kimi dəyərlərdən istifadə edilməli və qrafiklər eynilə yenidən çəkilməməlidir.

Bu Tədqiqat Həqiqətən “Akademik Danışıq”ı Ölçürmü?

Məqalənin başlığında Academic Speaking ifadəsi işlədilir. Bununla birlikdə intervention və achievement-test tapşırıqlarının mühüm hissəsi restoran, klinika, alış-veriş, idman, gündəlik həyat, qida və ümumi müzakirə kimi B1 səviyyəli kommunikativ tapşırıqlardan ibarətdir.

Ssenarisiz bölmədə təqdimat və müzakirələr olduğuna görə akademik ünsiyyətə yaxın bəzi elementlər mövcuddur. Lakin tezis müdafiəsi, akademik seminar, elmi poster təqdimatı və ya fənnəxas akademik müzakirə birbaşa qiymətləndirilməmişdir.

Buna görə nəticələri daha ehtiyatlı şəkildə:

universitet mühitində EFL danışıq və ünsiyyət performansı

kimi müəyyənləşdirmək lazımdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

İştirakçılar

40 ikinci kurs Riyaziyyat tələbəsi: 20 kişi, 20 qadın.

Nümunə seçimi

İştirakçılar könüllü maraqlarına əsasən seçilmişdir; random sampling aparılmamışdır.

Müddət

Səkkiz həftə, həftədə təxminən iki saat; ümumilikdə təxminən 16 saat.

Role-play irəliləyişi

Fully scripted → semi-scripted → non-scripted.

Qiymətləndirmə şkalası

Weak = 1, Good = 2, Excellent = 3.

Group-level communicative ability

10 qrupdan 6-sı Excellent, 4-ü Good.

Group-level fluency

3 qrup Excellent, 5 qrup Good, 2 qrup Weak.

Group-level grammar

3 qrup Excellent, 7 qrup Good.

Group-level pronunciation

2 qrup Excellent, 6 qrup Good, 2 qrup Weak.

Vocabulary

Bütün 10 qrup Good.

Tələbə qavrayışı

Mənbə 30/40 tələbənin müşahidə olunarkən narahatlıq hiss etdiyini, buna baxmayaraq peer feedback-i teacher feedback-dən daha faydalı qiymətləndirdiyini bildirir.

Cins

Mənbə kişi tələbələrin pair/group activities təşkilində bir qədər daha yüksək iştirak göstərdiyini bildirir. Lakin bu fərq üçün inferential statistical test və ya effect size məlumatı verilməmişdir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

Səkkiz həftəlik mərhələli role-play və peer-assessment proqramının sonunda bəzi danışıq sahələrində yüksək qrup rubric balları müşahidə edilmişdir. Communicative ability qrup səviyyəsində ən güclü sahələrdən biridir. Tələbələr peer feedback-i faydalı hesab etmişdir. Speaking anxiety isə tam aradan qalxmamışdır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

Peer assessment-ın danışıq bacarığındakı inkişafın yeganə səbəbi olduğu göstərilməmişdir. Açıq pre/post nəticə cədvəli olmadığı üçün inkişafın kəmiyyət ölçüsü yenidən hesablana bilmir. Qrup ballarından çıxarılan fərdi faizlər real fərdi scoring ilə ekvivalent hesab edilməməlidir. Nəticələr bütün Myanmar universitetlərinə və ya bütün EFL tələbələrinə ümumiləşdirilə bilməz. Tədqiqat xüsusi akademik danışıq tapşırıqlarında birbaşa yetərlilik sübutu təqdim etmir.

Mənbə və Metod Qeydi

Özgün tədqiqat:Developing Academic Speaking Through Peer Assessment: Evidence from Myanmar’s Higher Education EFL Classrooms

Müəllif: Aye Pa Pa Myo (PhD).

Qurumlar: School of Foreign Languages, Nanjing Normal University; Department of English, Pathein University.

Tədqiqat sahəsi: East Yangon University, Myanmar.

Platforma: SSRN.

SSRN nəşr tarixi: 10 iyun 2026.

DOI: 10.2139/ssrn.6911007.

Mənbə növü: 25 səhifəlik preprint research paper.

Hakemlik statusu: Preprint not peer reviewed.

Dizayn: Convergent mixed-methods; 40 könüllü tələbə; səkkiz həftəlik role-play və peer-assessment intervention; oral rubric və post-intervention questionnaire.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: Kiçik və tək qurumlu nümunə; könüllülük əsaslı selection; nəzarət qrupunun olmaması; Results bölməsində açıq pre/post müqayisə cədvəlinin olmaması; əsas rubric nəticələrinin qrup səviyyəsində təqdim edilməsi; müstəqil expert-rater reliability məlumatının bildirilməməsi; bəzi questionnaire qrafiklərində mətn, şkala və çəkilmiş dəyərlər arasındakı uyğunsuzluqlar.

Müəllif hüququ / təkrar istifadə qeydi: Mənbə PDF-də açıq Creative Commons təkrar istifadə lisenziyası görünmür. Mənbədəki role-play dialoqları, rubric forması və qrafik kompozisiyaları eynilə təkrar istifadə edilməməlidir.

Verianla təqdimat prinsipi: Bu məzmun mənbə preprintinin tam mətn tərcüməsi deyil. Səkkiz həftəlik müdaxilə, rubric sistemi, bildirilən nəticələr və mənbədaxili metodoloji məhdudiyyətlər qorunaraq müstəqil və tənqidi tədris strukturu yaradılmışdır.