Bu tədqiqat günəbaxan becərilən torpaqlarda çevirməli torpaq becərilməsi ilə sıfır torpaq becərilməsinin bioloji aktivlik və torpaq toksikliyi üzərində təsirlərini 2021–2024 dövründə müqayisə edir. Dörd təkrarlı iki faktorlu sahə təcrübəsində torpağın bioloji aktivliyi 0,0–0,3 m qatda kətan parçanın parçalanması ilə, torpaq toksikliyi isə günəbaxan yığımından sonra götürülən torpaq nümunələrində 25 yazlıq buğda toxumundan istifadə edilən laboratoriya biotesti ilə qiymətləndirilmişdir. İlk ildə sıfır torpaq becərilməsində mikrob aktivliyi daha aşağı və toksiklik göstəriciləri daha mənfi olduğu halda, 2024 təkrarında sıfır torpaq becərilməsində sellülozanın parçalanmasının orta hesabla %62,1-ə yüksəldiyi, çevirməli becərmədə isə %51,5 olduğu bildirilmişdir. Eyni dövrdə sıfır torpaq becərilməsi nümunələrində yazlıq buğdanın cücərməsi tətbiqdən asılı olaraq %81–89 aralığına yüksəlmişdir. Bununla belə, tədqiqatın öz metod bölməsində no-till keçidinin təsirlərinin 5–8 ildən sonra üzə çıxa biləcəyi qeyd olunur; buna görə dörd illik nəticələr uzunmüddətli tarazlıq şəraitini sübut etmir.

Tədqiqatın mühüm cəhətlərindən biri yalnız torpaq becərmə üsullarını müqayisə etməməsi, eyni zamanda biostimulyator və mineral gübrə tətbiqlərini də qiymətləndirməsidir. Faktor B çərçivəsində nəzarət, Trichoderma asperellum və Silatran ehtiva edən PS Perfect Pro, N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ mineral gübrələmə və PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ kombinasiyasından istifadə edilmişdir. Mənbənin nəticələrində mineral gübrə ilə biostimulyatorun birlikdə tətbiq edildiyi variantda bioloji aktivliyin artdığı və torpaq toksikliyinin azaldığı istiqamətində ümumi bir nümunə bildirilir.

Türkiyə baxımından qiymətləndirmə: Tədqiqat xüsusilə quraq və yarımquraq şəraitdə günəbaxan istehsalı, qoruyucu torpaq becərilməsi və torpağın mikrob aktivliyinin izlənməsi baxımından metodoloji olaraq maraqlıdır. Lakin təcrübənin torpaq tipi, iqlimi, suvarma rejimi, gübrələmə proqramı və keçid müddəti Türkiyədəki konkret istehsal sahələri ilə eyni sayıla bilməz. Buna görə %62,1 kimi dəyərlərin və ya konkret gübrə-biostimulyator nəticələrinin Türkiyədəki sahələrə birbaşa köçürülməsi əvəzinə yerli torpaq, iqlim və idarəetmə şəraitində yenidən doğrulanması lazımdır.

Tədqiqatın əsas sualı nədir?

Tədqiqat günəbaxan əkinçiliyində tətbiq edilən torpaq becərmə üsulunun və dəstəkləyici kənd təsərrüfatı girişlərinin torpağın bioloji aktivliyini və bitkilər üçün toksik ola bilən şəraiti necə dəyişdirdiyini araşdırır. Tədqiqatçılar bir tərəfdən torpağın münbitliyini dəstəkləyən minerallaşma, ferment istehsalı və mikrobial parçalanma proseslərini, digər tərəfdən bitki inkişafını zəiflədə bilən fitotoksik maddələrin əmələ gəlməsini eyni bioloji sistemin fərqli tərəfləri kimi nəzərdən keçirirlər.

Torpaq mikroorqanizmlərinin təsiri yalnız “faydalı” kimi qəbul edilmir. Mənbə bəzi mikroorqanizmlərin bitkilər üçün toksik maddələr sintez edə biləcəyini; fenol birləşmələri, üzvi turşular, aldehidlər və spirtlər kimi fizioloji aktiv maddələrin müəyyən şəraitdə torpaq toksikliyinə töhfə verə biləcəyini izah edir.

Təcrübə necə qurulub?

Uzunmüddətli sabit sahə təcrübəsi 2021-ci ilin payızında qurulmuş və tədqiqat 2021–2024 dövrünü əhatə etmişdir. Tədqiqat iki faktorlu və dörd təkrarlı şəkildə dizayn edilmişdir. Təcrübə ərazisinin quraq və aydın kontinental şəraitə malik olduğu qeyd olunmuş, buna görə damcı suvarmadan istifadə edilmişdir.

Faktor A iki torpaq becərmə üsulundan ibarətdir:

• Çevirməli torpaq becərilməsi (moldboard tillage): regionda elmi qurumlar tərəfindən tövsiyə olunan ənənəvi becərmə üsulu.
• Sıfır torpaq becərilməsi (zero tillage/no-till): torpağın mexaniki olaraq çevrilmədən idarə edildiyi sistem.

Faktor B dörd tətbiqdən ibarətdir:

• Nəzarət — biostimulyator və mineral gübrə yoxdur,
• PS Perfect Pro,
• N₁₈₀P₁₂₈K₆₈,
• PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈.

PS Perfect Pro mənbədə Trichoderma asperellum və Silatran ehtiva edən bitki böyümə tənzimləyicisi kimi təsvir edilir. Günəbaxan toxumları səpindən əvvəl 20 g/t preparat və 10 L/t işçi məhlul sərfi ilə işlənmişdir. Mineral gübrənin bir hissəsi N₃₂P₃₂K₃₂ formasında səpin zamanı, qalan hissəsi isə vegetasiya dövründə suvarma suyu ilə verilmişdir.

Torpağın bioloji aktivliyi necə ölçülüb?

Bioloji aktivlik 0,0–0,3 m torpaq qatında “aplikasiya üsulu” adlandırılan kətan parça texnikası ilə qiymətləndirilmişdir. Bu üsul sellülozanı parçalayan torpaq mikroorqanizmlərinin fəaliyyətini kətan parçanın parçalanması vasitəsilə izləyir.

Tədqiqatda 2021-ci ildə çevirməli torpaq becərilməsində üç aylıq kətan parçalanması %51,7–55,8 aralığında, sıfır torpaq becərilməsində isə %48,7–51,0 aralığında bildirilmişdir. İlk ildə sıfır torpaq becərilməsində mikrob aktivliyinin daha aşağı olduğu qeyd edilir.

2024 təkrarında nümunə dəyişmişdir. Mənbəyə görə sellüloza parçanın parçalanma dərəcəsi sıfır torpaq becərilməsində orta hesabla %62,1, çevirməli torpaq becərilməsində isə %51,5 olmuşdur. Ən yüksək mikrob aktivliyinin mineral gübrə ilə biostimulyatorun birlikdə istifadə olunduğu variantda müşahidə edildiyi bildirilir.

2021 dəyərlərinin interval, 2024 dəyərlərinin isə orta qiymət kimi verildiyinə diqqət edilməlidir; mənbə iki ili tam eyni xülasə forması ilə təqdim etmir.

Torpaq dərinliyi niyə vacibdir?

Tədqiqatın nəticə bölməsində sıfır torpaq becərilməsində mikroorqanizm aktivliyinin üst torpaq qatında, yəni 0,0–0,1 m intervalında daha qabarıq olduğu; çevirməli torpaq becərilməsində isə aktivliyin xüsusilə 0,2–0,3 m qatında müşahidə edildiyi bildirilir.

Tədqiqatçılar sıfır torpaq becərilməsində bitki qalıqlarının illər ərzində səthdə yığılmasını üst qatda bioloji aktivliyin artması ilə əlaqələndirirlər. Çevirməli becərmə isə torpağı qarışdırdığı üçün daha boş işlənmiş qat yaradır və mikrob aktivliyi daha dərin qatda nəzərə çarpır.

Bu mexanizm mənbədə müşahidəyə əsaslanan şərh kimi təqdim olunur. Tədqiqat bitki qalığının miqdarını, məsaməlilik dəyişməsini və ya oksigen diffuziyasını ayrıca kəmiyyət sensor ölçmələri ilə birbaşa sınamır.

Torpaq toksikliyi necə ölçülüb?

Torpaq toksikliyi günəbaxan yığımından sonra götürülmüş torpaq nümunələrində laboratoriya biotesti ilə qiymətləndirilmişdir. Test bitkisi kimi yazlıq buğdadan istifadə edilmiş və 25 toxumla cücərmə, zoğ inkişafı və quru kütlə ilə bağlı göstəricilər araşdırılmışdır.

Filtr kağızı referans şərait kimi istifadə olunmuşdur. Cədvəl 1-də filtr kağızında cücərmə 2021 üçün %93, 2024 üçün %94 göstərilir. Torpaq nümunələrində isə bu dəyərlər daha aşağı qalmışdır.

2021-də torpaq toksikliyi nə göstərdi?

2021-ci ildə çevirməli torpaq becərilməsində yazlıq buğdanın cücərmə dəyərləri tətbiqə görə %75, %76, %79 və %81 olmuşdur. Sıfır torpaq becərilməsində uyğun dəyərlər %74, %75, %76 və %77-dir.

Mənbə başlanğıc dövrdə çevirməli torpaq becərilməsinin test bitkisinin inkişafı üçün daha əlverişli şərait yaratdığını, sıfır torpaq becərilməsində isə daha yüksək toksiklik olduğunu bildirir. Mətndə çevirməli becərmədə orta cücərmə təxminən %78, sıfır torpaq becərilməsində isə təxminən %75 kimi verilir.

2024-də nə dəyişdi?

2024-cü ildə çevirməli torpaq becərilməsində cücərmə dəyərləri müvafiq olaraq %75, %76, %78 və %80 olduğu halda, sıfır torpaq becərilməsində %81, %82, %86 və %89-a yüksəlmişdir.

Xüsusilə sıfır torpaq becərilməsində:

• Nəzarət: %74 → %81,
• PS Perfect Pro: %75 → %82,
• N₁₈₀P₁₂₈K₆₈: %76 → %86,
• PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈: %77 → %89

dəyişiklikləri müşahidə olunur. Mənbə bu tendensiyanı sıfır torpaq becərilməsində toksikliyin zamanla azalması ilə əlaqələndirir.

Şəkil 2 ilə Cədvəl 1 arasında niyə ehtiyatlı olmaq lazımdır?

Şəkil 2-nin altında verilən izah ölçülən dəyərin bütün tətbiqlərdə 2021-dən 2024-ə artdığını bildirir. Lakin Cədvəl 1 bununla tam uyğun gəlmir. Çevirməli torpaq becərilməsində nəzarət %75-dən %75-ə, PS Perfect Pro %76-dan %76-ya dəyişməyib; N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ %79-dan %78-ə və birgə tətbiq %81-dən %80-ə düşüb.

Artım tendensiyası əsasən sıfır torpaq becərilməsi qrupunda aydındır. Buna görə şəkil izahındakı “bütün tətbiqlər artdı” ifadəsi mənbə cədvəlinin dəyərləri ilə uyğun deyil.

Mənbənin “%5–8 artım” ifadəsi cədvəllə tam uyğun gəlirmi?

Xeyr. Xülasə və nəticə mətni sıfır torpaq becərilməsində cücərmənin orta hesabla %5–8 artdığını bildirir. Cədvəl 1-də dörd sıfır torpaq becərilməsi sətrinin mütləq dəyişiklikləri isə müvafiq olaraq 7, 7, 10 və 12 faiz bəndidir. Mətnin başqa bir hissəsində həmçinin 2024 üçün “%10 artım” ifadəsi işlədilir.

Bu fərqli ifadələr mənbədə izah edilmir. Buna görə Verianla mətnində tək bir orta dəyər seçilməyib; birbaşa cədvəl dəyərləri əsas götürülərək uyğunsuzluq görünən saxlanılıb.

Statistik korrelyasiya dəyərlərində hansı problem var?

Mətndə 2021 çevirməli torpaq becərilməsi üçün r = 0,9198, sıfır torpaq becərilməsi üçün r = 0,9212; 2024-də müvafiq olaraq r = 0,8897 və r = 0,6631 dəyərlərinin “Pearson CC (correlation coefficient)” olduğu bildirilir.

Lakin Şəkil 1-in dörd panelində eyni rəqəmlər ikinci dərəcəli trend tənliklərinin yanında R² kimi yazılmışdır. Pearson korrelyasiya əmsalı r ilə reqressiyanın determinasiya əmsalı R² eyni statistik deyil. Mənbə bu fərqi izah etmədiyinə görə bu dəyərlər Verianla mətnində “təsdiqlənmiş Pearson korrelyasiya əmsalı” kimi təqdim edilmir.

Filtr kağızı nəzarətində mənbədaxili fərqlilik

Mətnin bir hissəsində dəyişikliyi daha aydın göstərmək üçün “2024 filtr kağızı məlumatlarının nəzarət kimi istifadə edilməsinə qərar verildiyi”, daha sonrakı hissədə isə “2021 filtr kağızı məlumatlarının nəzarət kimi götürüldüyü” yazılır. Cədvəl 1 hər iki ili ayrıca göstərir: 2021-də %93, 2024-də %94 cücərmə.

Mənbə yekun təhlildə hansı tək referans ilinin əsas götürüldüyünü ardıcıl şəkildə izah etmir. Buna görə burada hər iki filtr kağızı dəyəri öz ili ilə birlikdə qorunmuşdur.

Sıfır torpaq becərilməsi üçün zaman ölçüsü niyə kritikdir?

Tədqiqatçılar metod bölməsində sıfır torpaq becərilməsinə keçidin mürəkkəb və uzun proses olduğunu və nəticələrinin yalnız 5–8 il sonra görünə biləcəyini bildirirlər. Buna baxmayaraq, tədqiqat 2021–2024 dövrünü əhatə edir.

Buna görə 2024-də müşahidə edilən daha yüksək bioloji aktivlik və daha aşağı biotoksiklik sistemin müsbət istiqamətdə dəyişdiyini göstərən mühüm müşahidə olsa da, sıfır torpaq becərilməsinin uzunmüddətli yekun təsiri kimi şərh edilməməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Torpaq becərmə üsulu mikrob aktivliyinin torpaq profilində paylanması ilə əlaqəlidir.
• 2024-də sıfır torpaq becərilməsində kətan parçanın parçalanması orta hesabla %62,1, çevirməli becərmədə %51,5 kimi bildirilmişdir.
• Sıfır torpaq becərilməsi biotestində yazlıq buğdanın cücərməsi 2021-dən 2024-ə Faktor B üzrə bütün tətbiqlərdə artmışdır.
• 2024 sıfır becərmə qrupunda ən yüksək cücərmə %89 ilə PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ kombinasiyasında müşahidə edilmişdir.
• Mənbə mineral gübrə və biostimulyatorun birlikdə istifadə edildiyi variantlarda daha yüksək bioloji aktivlik və daha aşağı toksiklik istiqamətində ümumi nümunə bildirir.
• Sıfır torpaq becərilməsində mikrob aktivliyi 0,0–0,1 m üst qatda, çevirməli becərmədə isə 0,2–0,3 m qatda daha aydın şəkildə bildirilmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi və ya sübut etmədiyi nəticələr

• Dörd illik tədqiqat sıfır torpaq becərilməsinin 5–8 ildən sonrakı uzunmüddətli performansını sübut etmir.
• Tədqiqat bütün iqlimlərdə və bütün torpaq tiplərində sıfır torpaq becərilməsinin çevirməli becərmədən üstün olduğunu göstərmir.
• PS Perfect Pro + mineral gübrə kombinasiyasının bütün günəbaxan istehsal sistemlərində ən yaxşı tətbiq olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz.
• Cücərmə biotesti birbaşa günəbaxan məhsuldarlığının ölçüsü deyil; test bitkisi yazlıq buğdadır.
• Kətan parçanın parçalanması torpağın bütün bioloji xüsusiyyətlərinin təkbaşına tam ölçüsü deyil; tədqiqatda mikrob aktivliyi üçün istifadə olunan göstəricilərdən biridir.
• Şəkil 1-də verilən R² dəyərləri mənbədə ayrıca Pearson r kimi adlandırıldığına görə onların statistik mənaları qəti şəkildə birləşdirilə bilməz.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Təcrübə dizaynının texniki xülasəsi

PS Perfect Pro tətbiqi

Mənbədə PS Perfect Pro-nun Trichoderma asperellum və Silatran ehtiva etdiyi bildirilir. Toxum işlənməsində preparat sərfi 20 g/t, işçi məhlul sərfi 10 L/t kimi verilir.

Mineral gübrələmə

Mineral gübrələmə ümumi N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ hədəfi ilə tətbiq edilmişdir. Gübrələrin bir hissəsi N₃₂P₃₂K₃₂ formasında səpin zamanı verilmiş, qalan miqdar vegetasiya dövründə suvarma suyuna əlavə edilmişdir. Mənbə gübrə miqdarının planlaşdırılmış məhsuldarlığa görə hesablandığını bildirir.

Cədvəl 1-dəki əsas cücərmə nəticələri

Bu dəyərlərin əsas mesajı çevirməli becərmə qrupunun 2021 ilə 2024 arasında əsasən sabit qalmasına qarşılıq sıfır torpaq becərilməsi qrupunda bütün tətbiqlərdə 2024-cü il üçün daha yüksək cücərmə dəyərlərinin əldə edilməsidir.

Zoğ uzunluğunda seçilmiş nəticələr

Filtr kağızı referansında zoğ uzunluğu 2021-də 112,1 mm, 2024-də 112,3 mm-dir. Sıfır torpaq becərilməsi + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ qrupunda dəyər 103,9 mm-dən 111,5 mm-ə; PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ qrupunda isə 105,6 mm-dən 116,1 mm-ə yüksəlmişdir.

Son kombinasiyadakı 116,1 mm dəyəri 2024 filtr kağızı referansındakı 112,3 mm-dən yuxarıdır. Mənbə bunu sıfır torpaq becərilməsi altında toksikliyin azalması və şitil inkişafının yaxşılaşması istiqamətindəki nəticələrlə birlikdə qiymətləndirir.

Şəkil 1-in elmi mesajı

Şəkil 1 dörd alt paneldən ibarətdir: A və B 2021-də müvafiq olaraq çevirməli və sıfır torpaq becərilməsini, C və D isə 2024-də eyni iki üsulu göstərir. Qrafiklər kətan parçanın parçalanmasının birinci, ikinci və üçüncü ayla, 0,0–0,1; 0,1–0,2 və 0,2–0,3 m qatlar boyunca dəyişməsini və Faktor B tətbiqlərini birlikdə göstərir.

Mənbənin mətn şərhinə görə 2021-də çevirməli becərmə daha yüksək ümumi parçalanma ilə başlayarkən, 2024-də sıfır torpaq becərilməsinin xüsusilə üst qatında aktivlik nəzərə çarpmışdır. Lakin qrafiklərin üzərindəki R² dəyərlərinin mətndə Pearson r kimi yenidən adlandırılması səbəbindən statistik əlaqə əmsalları ehtiyatla qiymətləndirilməlidir.

Şəkil 2-nin elmi mesajı

Şəkil 2, 2021 və 2024 yazlıq buğda biotesti cücərməsini səkkiz torpaq becərilməsi × Faktor B kombinasiyasında müqayisə edir. Vizualın ən güclü artımları sıfır torpaq becərilməsi qrupunda göstərməsi Cədvəl 1 ilə uyğundur. 2024-cü ilin ən yüksək dəyəri %89 ilə sıfır torpaq becərilməsi + PS Perfect Pro + N₁₈₀P₁₂₈K₆₈ kombinasiyasındadır.

Buna qarşılıq şəklin altındakı “bütün tətbiqlərdə artım” izahı çevirməli torpaq becərilməsi sətirlərinin faktiki cədvəl dəyərləri ilə uyğun gəlmir.

Metodoloji məhdudiyyətlər

• Sıfır torpaq becərilməsinə keçid üçün mənbənin özünün qeyd etdiyi 5–8 illik müddət tədqiqat dövründən uzundur.
• R² ilə Pearson r eyni rəqəmsal dəyərlər kimi bildirildiyinə görə statistik terminologiyada mənbədaxili uyğunsuzluq var.
• Filtr kağızı referans ilinin 2021 yoxsa 2024 olması müxtəlif bölmələrdə fərqli izah olunur.
• Cücərmədəki “%5–8”, “%10” və Cədvəl 1-dəki fərdi dəyişikliklər bir-biri ilə tam uyğun gəlmir.
• Şəkil 2-nin izahı çevirməli becərmədəki sabit və ya azalan dəyərlərlə ziddiyyət təşkil edir.
• Tədqiqat müəyyən bir sahə, suvarma və idarəetmə sistemi altında aparıldığı üçün başqa torpaq və iqlimlərə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam orijinal işin adı: CHANGING THE BIOLOGICAL ACTIVITY OF SOIL IN SUNFLOWER CROPS

Müəlliflər: Anara Nasirova Ikhtiyar; Vusala Isagova Gudrat; Rena Mirzezadeh Islam; Aida Gahramanova Yarish; Lala Bunyatova Novruz; Gunay Mammadova Israphil; Turkan Hasanova Allahverdi; Gunel Asgarova Farhad; Roza Mammadova Nazim.

Müəllif sırası: Mənbədə yuxarıdakı ardıcıllıqla verilib. Bərabər birinci müəlliflik və ya bərabər töhfə bəyanatı yoxdur.

Yazışma müəllifi: Mənbənin ilk səhifəsindəki müəllif sətrində Turkan Hasanova Allahverdi-nin yanında yazışma işarəsi var.

Qurumlar: Institute of Soil Science and Agrochemistry, Ministry of Science and Education of Azerbaijan Republic; Sumgayit State University, Faculty of Natural Sciences, Department of Biology; Baku State University, Faculty of Ecology and Soil Science; Baku State University, Faculty of Biology.

Mənbə növü: Rəyli orijinal tədqiqat məqaləsi / qısa elmi hesabat.

Jurnal: Comptes rendus de l’Académie bulgare des Sciences / Proceedings of the Bulgarian Academy of Sciences.

Sahə: Agricultural Sciences — Soil Science.

Cild və say: 79(1), 2026.

Səhifələr: 145–154.

DOI:10.7546/CRABS.2026.01.18

Rəsmi nəşr qeydi:Proceedings of the Bulgarian Academy of Sciences məqalə səhifəsi

Qəbul tarixi: 9 avqust 2025.

BAS-a təqdimetmə tarixi: 28 oktyabr 2025.

Rəsmi nəşr tarixi: 28 yanvar 2026.

Rəyçilik vəziyyəti: Jurnalın rəsmi müəllif qaydaları nəşrlərin orijinal elmi nəticələr ehtiva edən rəyli qısa hesabatlar olduğunu bildirir.

Müəlliflik/lisenziya: Rəsmi məqalə səhifəsində açıq Creative Commons lisenziyası göstərilmir; müəllif hüquqlarının Proceedings of the Bulgarian Academy of Sciences-a aid olduğu və məzmunun təkrar istifadəsi üçün nəşrlə əlaqə saxlanmalı olduğu bildirilir. Buna görə orijinal şəkillər bu Verianla mətninə köçürülməyib.

Maliyyələşdirmə: Müəlliflər tədqiqatın özləri tərəfindən maliyyə baxımından dəstəkləndiyini bildirirlər. Avadanlıq Institute of Soil Science and Agrochemistry of the Azerbaijan Republic və Baku State University, Faculty of Ecology and Soil Science tərəfindən təmin edilmişdir. Sumgayit State University-dəki həmkarlarına təşəkkür edilmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbədə ayrıca məlumatların əlçatanlığı bəyanatı yoxdur.

Maraqlar toqquşması: Mənbədə ayrıca maraqlar toqquşması bəyanatı yoxdur.

CRediT/müəllif töhfələri: Mənbədə ayrıca CRediT və ya ətraflı müəllif töhfələri bəyanatı yoxdur.

Bu Verianla izahındakı təcrübə quruluşu, bioloji aktivlik dəyərləri, cücərmə faizləri, torpaq qatları və tədqiqat şərhləri yalnız araşdırılan tədqiqata əsaslanır. Xarici doğrulama yalnız biblioqrafik kimliyin, nəşr tarixinin, rəyçilik və müəlliflik hüququ vəziyyətinin yoxlanması üçün istifadə edilmiş; başqa bir tədqiqatdan yeni kənd təsərrüfatı nəticəsi əlavə edilməmişdir.

Mənbə daxilində statistik terminologiya, filtr kağızı referansı, cücərmə artımı faizləri və Şəkil 2 izahı baxımından uyğunsuzluqlar var. Bundan başqa, tədqiqat sıfır torpaq becərilməsinin tam təsirlərinin 5–8 il ərzində ortaya çıxa biləcəyini bildirməsinə baxmayaraq yalnız 2021–2024 dövrünü əhatə edir. Buna görə nəticələr erkən keçid şəraitində əldə edilmiş tapıntılar kimi qiymətləndirilməlidir.