Yumurta daxili inyeksiya, embrion yumurtadan çıxmazdan əvvəl yumurtanın müəyyən bölməsinə maddə yeridilməsini təmin edən tətbiq üsuludur; mənbə tədqiqatda in ovo injection (IOI) adlandırılır. Tədqiqatçılar 900 mayalanmış Ross 308 yumurtasında şirin portağal qabığı, nar qabığı və zeytun yarpağının %1-lik sulu ekstraktlarını, hər yumurtaya 0.1 mL həcmdə inkubasiyanın 10-cu və ya 18-ci günündə tətbiq etmişlər. Ekstrakt qruplarında antioksidant müdafiə göstəriciləri və bəzi böyümə ölçüləri müsbət istiqamətdə dəyişmişdir. Bununla belə, yem çevrilmə əmsalında statistik cəhətdən əhəmiyyətli yaxşılaşma aşkarlanmamış, distillə edilmiş su nəzarətində də bəzi performans göstəriciləri yüksəlmişdir. Nəticələr ekstraktların bütün şəraitlərdə üstün və ya kommersiya miqyasında təsdiqlənmiş olduğunu göstərmir.

Zamanlama müqayisəsində 18-ci gün daha yüksək yumurtadan çıxma faizi, superoksid dismutaza aktivliyi və ilk 5 gündə yaşama qabiliyyəti ilə əlaqələndirilmişdir. Lakin bu üstünlük bütün ölçmələrə yayılmamışdır: 42-ci gün canlı çəki qrafikində zaman qruplarının orta göstəriciləri bir-birinə yaxındır; Cədvəl 5-də çəki artımına zamanın təsiri əhəmiyyətli deyil. Mənbədəki bəzi say, panel və metod uyğunsuzluqları ayrıca göstərilərək nəticələrin şərh sərhədi qorunmuşdur.

Tədqiqatın problemi: çıxışdan əvvəl başlayan müdaxilə

Cücə üçün yumurtadan çıxma inkişafın tamamlandığı son nöqtə deyil. Həzm sistemi, enerjidən istifadə və ətraf mühitə uyğunlaşma baxımından yeni dövrün başlanğıcıdır. Mənbə tədqiqat inkubatordan təsərrüfata daşınma zamanı yem və suya çıxışın təxminən 24–48 saat gecikə bilməsini tədqiqatın əsaslandırmalarından biri kimi nəzərdən keçirir. Təcrübə daşınma gecikməsinin özünü müqayisə etməmiş; bu həssas keçid dövründən əvvəl bitki mənşəli komponent verilməsinin sonrakı inkişafla əlaqəsini sınaqdan keçirmişdir.

Tədqiqatın özünəməxsus sualı, eyni tətbiq həcmi və ekstrakt konsentrasiyası saxlanarkən bitki mənbəyinin və embrional günün birlikdə nəticəni dəyişdirib-dəyişdirməməsidir. Şirin portağal qabığı Citrus sinensis mənşəli SP, nar qabığı Punica granatum mənşəli PP, zeytun yarpağı isə Olea europaea mənşəli OL kimi qısaldılmışdır. Bu maddələr birbaşa yem əlavəsi şəklində verilməmiş; onların sulu ekstraktları yumurta daxilində tətbiq edilmişdir. Buna görə nəticələr eyni yan məhsulların yetkin quşların yeminə əlavə edilməsinin nəticələri ilə eyni deyil.

Yumurta daxili inyeksiyada tətbiq vaxtı niyə vacibdir?

Yumurta daxili inyeksiyanın vaxtı tətbiq olunan maddənin qarşılaşdığı embrional inkişaf mərhələsini dəyişdirir. Mənbə tədqiqatda 10-cu gün erkən orqan inkişafı və toxuma differensiasiyası ilə, 18-ci gün isə çıxışa yaxın embrionun daha inkişaf etmiş həzm sistemi və amnion mayesini udması ilə əlaqələndirilmişdir. Təcrübədə 18-ci gün qruplarında bəzi inkubasiya və fizioloji göstəricilər daha müsbət olmuşdur; lakin metod bölməsində inyeksiya yeri hava hüceyrəsi kimi təsvir edildiyindən, amnion mayesi vasitəsilə birbaşa bağırsağa qəbul təcrübədə təsdiqlənmiş yol kimi təqdim edilə bilməz.

Bu fərq anatomik baxımdan vacibdir. Hava hüceyrəsinə tətbiq ilə amniotik bölməyə tətbiq eyni prosedur deyil. Girişdə amniondaxili tətbiqin məntiqi izah edilərkən xülasə və təcrübə metodu hava hüceyrəsi inyeksiyasını təsvir edir. Məqalənin elmi nüvəsində əsas götürülən tətbiq metod bölməsində bildirilən hava hüceyrəsi tətbiqidir. Ekstraktın embriona dəqiq hansı yolla və nə qədər çatdığına dair kəmiyyət izlənməsi verilməmişdir.

İki nəzarət qrupu hansı sualları ayırır?

İnyeksiya edilməyən mənfi nəzarət NC müdaxiləsiz inkişafın müqayisə bazasıdır. Distillə edilmiş su vurulan müsbət nəzarət PC isə tətbiq prosedurunu və daşıyıcı mayeni birlikdə təmsil edir. Bitki ekstraktı qrupunun NC-dən fərqlənməsi dəyişikliyin yalnız bitki tərkibindən qaynaqlandığını təkbaşına göstərmir. Ekstraktın spesifik töhfəsi qiymətləndirilərkən PC ilə müqayisə də lazımdır. Bundan əlavə, PC yalnız iynə girişinin təsirini daşıyıcı mayenin təsirindən ayrı ölçən üçüncü nəzarət deyil.

İnyeksiya edilməyən NC qrupları da təcrübədə NC × 10 və NC × 18 kimi adlandırılmışdır. Bu etiketlər həmin yumurtalara göstərilən günlərdə inyeksiya edildiyi mənasına gəlmir. İki NC qrupunun bəzi ölçmələrdə fərqlənməsi zamanın əsas təsirinin təkbaşına və şərtsiz tətbiq üstünlüyü kimi şərh edilməməli olduğunu göstərir.

Antioksidant göstəricilər nəyi izah edir?

Malondialdehid (MDA) lipid peroksidləşməsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunan göstəricidir. Daha aşağı serum MDA dəyəri ölçmə şəraitində daha az lipid peroksidləşməsi ilə uyğun hesab edilir. Superoksid dismutaza (SOD) isə superoksid radikallarına qarşı antioksidant müdafiədə iştirak edən fermentdir. Tədqiqat MDA-nı µmol/L, SOD aktivliyini isə U/mL vahidi ilə göstərir. Bu iki ölçmə bir-birini tamamlayır: biri oksidləşdirici zədənin bir istiqamətini, digəri müdafiə sisteminin bir istiqamətini izləyir.

Ekstrakt qruplarında MDA-nın azalması və SOD-nin yüksəlməsi antioksidant vəziyyətin dəyişdiyini dəstəkləyir. Lakin bu ölçmələr hansı birləşmənin hansı molekulyar yolu dəyişdirdiyini müəyyən etmir. Tədqiqatçıların limonen, oleuropein və digər bitki mənşəli komponentlərə dair izahları mümkün mexanizm şərhləridir; təcrübədə gen ifadəsi, birləşmələrin toxumalarda paylanması və ya ayrı-ayrı birləşmələrin təsiri ölçülməmişdir.

Heterofil/limfosit nisbəti (H/L) quşlarda fizioloji stresin qiymətləndirilməsində istifadə olunan göstəricidir. Hematokrit (PCV) qan həcminin eritrositlərdən ibarət hissəsini faizlə ifadə edir. H/L-nin azalması və PCV-nin yüksəlməsi kontekst daxilində qiymətləndirilə bilər; bunlar birbaşa immun effektivliyi, eritropoetin istehsalı və ya xəstəliyə davamlılıq ölçüsü deyil. Qaraciyər və böyrəklə əlaqələndirilən serum göstəricilərindəki dəyişikliklər də histoloji orqan qorunması ilə eyniləşdirilməməlidir.

Canlı çəkinin artması yem çevrilməsinin yaxşılaşdığını göstərirmi?

Canlı çəkinin artması təkbaşına yem çevrilməsinin yaxşılaşdığını göstərmir. Yem çevrilmə əmsalı (FCR) istehlak olunan yemlə çəki artımı arasındakı əlaqəni qiymətləndirir; canlı çəki isə heyvanın müəyyən yaşdakı kütləsidir. Bu tədqiqatda bəzi tətbiq qruplarında canlı çəki və Avropa səmərəlilik faktoru daha yüksək bildirilsə də, FCR üçün maddə, zaman və qarşılıqlı təsir effektləri statistik cəhətdən əhəmiyyətli olmamışdır. Buna görə nəticələr sübut olunmuş yem qənaəti kimi təqdim edilə bilməz.

Avropa səmərəlilik faktoru (EEF) istehsal performansının bir neçə komponentini birlikdə qiymətləndirən göstəricidir. Mənbə EEF və nisbi böyümə sürəti (RGR) hesablamaları üçün əvvəlki metodlara istinad edir; bu hesablamaların açıq tənliklərini əsas PDF-də vermir. Verianla izahında bildirilməmiş hesablama detalları tədqiqatçıların istifadə etdiyi dəqiq düsturlar kimi tamamlanmamışdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Təcrübənin quruluşu və izləmə prosesi

Təcrübə 2024-cü ilin noyabrı–2025-ci ilin martı dövründə İraqın Babil bölgəsindəki Al-Musaib Technical College təsərrüfat və laboratoriyalarında aparılmışdır. Eyni tipli, 45 həftəlik Ross 308 damazlıq sürüsündən alınmış 900 mayalanmış yumurtanın başlanğıc çəkisi 56.12 ± 1.42 g olaraq bildirilmişdir. Yumurtalar təsadüfi olaraq 10 qrupa bölünmüşdür: hər qrupda 90 yumurta və hər biri 30 yumurtadan ibarət 3 təkrar olmuşdur.

Çıxışdan sonra seçilmiş cücələr sağlam, canlı, ayıq, normal inkişaf etmiş, fiziki malformasiyası olmayan və ayaqda dura bilən fərdlər olmuşdur. Bu seçim vacibdir: 42 günlük izləmə yumurtadan çıxan bütün fərdlərin avtomatik olaraq əhatə olunduğu izləmə deyil. İlkin mərhələdəki 900 yumurta ilə sonrakı 600 cücə müxtəlif qiymətləndirmə mərhələlərinin nümunələridir.

Ekstraktların hazırlanması və kimyəvi profil

Yerli bazardan qurudulmuş və incə üyüdülmüş halda alınmış bitki nümunələrinin kimliyi müvafiq bitki istehsalı şöbəsi tərəfindən təsdiqlənmişdir. Hər toz nümunədən 50 g, 500 mL distillə edilmiş suda 37 °C-də 4 saat çalxalanmışdır. Zetron Lyz-2102c çalxalayıcı inkubatordan istifadə edilmiş; məhlullar Whatman kağızı ilə üç dəfə süzülmüşdür. Həlledici Henan Lanphan fırlanan buxarlandırıcı ilə vakuum altında uzaqlaşdırılmışdır. Sabit çəkiyə çatana qədər otaq temperaturunda maksimum 4 gün saxlanılan quru ekstraktlar qaranlıq şüşələrdə 4 °C-də saxlanmışdır. İnyeksiya məhlulları da 4 °C-də, kəhrəba rəngli şüşələrdə qorunmuşdur.

Bioaktiv profil üçün Shimadzu yüksək performanslı maye xromatoqrafiyası (HPLC) və Sigma-Aldrich standartlarından istifadə edilmişdir. Mənbə limonen və oleuropein faizlərini uçucu yağ əsasında, digər komponentlərin çoxunu isə toz ekstrakt əsasında bildirir. Bu ölçmə əsasları sulu inyeksiya məhlulunun tərkib faizi ilə qarışdırılmamalıdır.

Cədvəl 1-də ümumi flavonoid dəyərləri SP, PP və OL üçün müvafiq olaraq 22.25, 95.89 və 31.56; ümumi fenol dəyərləri 35.45, 138.98 və 112.36 kimi verilmişdir. Lakin iki sətirin vahidi mənbədə g/mg yazılmışdır. Bu vahid səssizcə mg/g-yə çevrilməmişdir; dəyərlər etibarlı kütlə nisbəti və ya inyeksiya dozası hesabında istifadə edilməməlidir. Cədvəldəki tirelər də təsdiqlənmiş sıfır konsentrasiya kimi şərh edilməmişdir.

İnyeksiya, inkubasiya və yetişdirmə şəraiti

Metod bölməsində üç yumurtada fenil mavisi boyası ilə hava hüceyrəsi tətbiqinin ilkin sınağından bəhs edilir. İnyeksiyalar steril şəraitdə aparılmışdır. Bununla belə, iynənin uzunluğu, giriş dərinliyi, deşiyin bağlanması və inyeksiya məhlulunun pH/osmolallıq dəyərləri əsas PDF-də ətraflı verilməmişdir. İlkin sınaq bitki komponentlərinin embrionda sorulma miqdarını və ya toxuma paylanmasını kəmiyyətcə müəyyən edən tədqiqat deyil.

İnkubasiyadan əvvəl formaldehid qazı ilə dezinfeksiya bildirilib; mənbədə 21 mL %40 formalin, 17 g KMnO4 və 21 mL su göstərilir. Bunlar tədqiqatın metod qeydləridir. Petersime inkubatorunda 1–18-ci günlərdə temperatur 37.7 °C, nisbi rütubət %60–65 olmuş və avtomatik çevirmə tətbiq edilmişdir. Çıxış bölməsində temperatur 37.0 °C, nisbi rütubət %80–85 olaraq tənzimlənmiş və çevirmə aparılmamışdır. Sonrakı yetişdirmə döşəmə bölmələrində, standart işıqlandırma və temperatur proqramı ilə, yem və suya sərbəst çıxış şəraitində davam etdirilmişdir. Rasion üçün standart qidalanma mənbəyinə istinad var; rasionun detallı tərkibi əsas PDF-də verilməmişdir.

Ölçmələr necə aparılmışdır?

Yumurtadan çıxma və ölüm faizləri mayalanmış yumurta sayına görə hesablanmışdır. Qabığın deşilməsi mərhələsindəki cücələr canlı, ölü və ya daxildən deşmə vəziyyətinə görə qeyd edilmişdir. Çıxış canlı çəkisi BW, ilkin yumurta çəkisinə görə nisbi canlı çəki RBW və qabıq keçiriciliyi G ölçülmüşdür. G qabıqdan nəm keçidi ilə əlaqələndirilən kəmiyyətdir; mənbədə vahid mg/gün/mmHg kimi göstərilir. G-dəki dəyişiklik ekstraktın qabıq quruluşunu hansı mexanizmlə dəyişdirdiyinin birbaşa ölçüsü deyil.

Beşinci gün qan nümunələri yem kəsilmədən götürülmüşdür. Hematoloji analiz üçün K3EDTA-lı borulardan istifadə edilmiş; serum nümunələri 3000 RPM-də 15 dəqiqə sentrifuqalanaraq −20 °C-də saxlanmışdır. MDA və SOD üçün Sigma-Aldrich dəstləri və spektrofotometriya, ALT və AST üçün Randox, ALP, sidik turşusu, kreatinin, ümumi xolesterol, triqliserid və ümumi protein üçün Biolabo dəstləri, qlükoza üçün Cromatest istifadə edilmişdir. Spektrofotometrin detallı model kodu verilməmişdir.

Orqan çəkiləri 0.01 g həssaslıqlı Aarson tərəzisi ilə, uzunluqlar millimetr şkalalı ölçü lenti ilə müəyyən edilmişdir. Timus, Fabricius kisəsi, dalaq, böyrəküstü vəzi, pankreas, ağciyərlər, böyrəklər, qaraciyər və sarı kisə qiymətləndirilmişdir. Vəzili mədə, nazik və yoğun bağırsaq və ümumi həzm kanalının uzunluq və çəkiləri ölçülmüşdür. Həzm məzmununun pH-sı üçün 1 g məzmun 2 mL distillə edilmiş su ilə vortekslənmiş; tam diapazonlu rəng şkalalı test zolaqları ilə hər nümunədə 15 saniyəlik iki oxuma aparılmışdır. Bu metod davamlı elektron pH ölçümü və ya mikrobiota analizi deyil.

Böyümə ölçmələri həftəlik hesablanmış, istehsal cədvəli 42-ci gün üçün kumulyativ dəyərlərlə təqdim edilmişdir. Buna qarşılıq yaşama qabiliyyəti metod bölməsində çıxışdan sonrakı 5-ci günə qədər izlənən nisbət kimi müəyyən edilir. Karkas qiymətləndirilməsində 42-ci gün qrup ortalamasına yaxın çəkidə hər təkrardan üç quş 10 saatlıq yem kəsilməsindən sonra seçilmişdir. Karkas çıxımı yeyilə bilən daxili orqanlarla birlikdə və onlarsız hesablanmış; qarın yağı son canlı çəkiyə, döş, üst bud və alt bud hissələri isti karkas çəkisinə nisbətlənmişdir.

Statistik model və qarşılıqlı təsirin mənası

Tədqiqatçılar 5 × 2 faktorial, tam təsadüfi quruluşu SAS 9.4 ümumi xətti model proseduru ilə təhlil etmişdir. Mənbədə verilən model belədir:

\[Y_{ijk}=\mu+IOS_i+IOT_j+(IOS\times IOT)_{ij}+\varepsilon_{ijk}\]

\(Y_{ijk}\) müvafiq müşahidənin ölçülən nəticəsidir; \(\mu\) ümumi ortadır. \(IOS_i\) beş maddə qrupundan birinin sabit təsirini; \(IOT_j\) iki zaman qrupundan birinin sabit təsirini göstərir. \((IOS\times IOT)_{ij}\) maddə ilə zamanın birlikdə yaratdığı qarşılıqlı təsirdir; \(\varepsilon_{ijk}\) modelin izah etmədiyi qalıq xətadır. Terminlər hər təhlildə araşdırılan nəticənin vahidi ilə qiymətləndirilir: çəki üçün g, nisbət üçün faiz kimi. Modeldəki toplanan yazılış bioloji prosesdə bütün əlaqələrin xətti olduğu mənasına gəlmir.

Qarşılıqlı təsir, məsələn, SP-nin 10-cu və 18-ci günlərdə eyni istiqamətdə və ya eyni böyüklükdə nəticə verməməsini tutur. Mənbədə əhəmiyyətli qarşılıqlı təsir aşkarlandıqda əsas təsirlərin qarşılıqlı təsirdən asılı şəkildə şərh ediləcəyi bildirilmişdir. Performans üçün eksperimental vahid təkrar bölmə, fiziologiya və orqan xüsusiyyətləri üçün isə fərdi quş və ya yumurta kimi müəyyən edilmişdir. Buna görə başlanğıcdakı 900 yumurta performans təhlilində 900 müstəqil təkrar demək deyil.

Normal paylanma və dispersiya homogenliyi yoxlamaları bildirilib; test adları detallandırılmayıb. Əhəmiyyətlilik həddi p ≤ 0.05, çoxsaylı müqayisə üsulu Duncan testidir. Qismən eta-kvadrat (\(\eta_p^2\)) hesablandığı bildirilsə də, əsas PDF-də ədədi təsir ölçüləri təqdim edilməmişdir. Cədvəllərdəki birləşdirilmiş standart xəta (SEM) hər qrup üçün ayrıca etibar intervalı və ya fərdi məlumatların standart sapması deyil.

İnkubasiya, oksidləşdirici vəziyyət və son canlı çəkinin birlikdə görünüşü

Bu dəyərlər sütun hündürlüyündən təxmin edilməmişdir; qrafikdə çap olunmuş rəqəmlər köçürülmüşdür. Statistik hərf qrupları və p dəyərləri orijinal qrafikdə və nəticə mətnində yer alır. Yalnız bu cədvəldəki ədədi sıralama hər iki qrupun bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqləndiyini göstərmir.

İnkubasiya: Şəkil 1-də zamanın əsas təsiri üçün çıxış 10-cu gündə %87.67, 18-ci gündə %91.66 göstərilmişdir. Cədvəl 2-də ölüm faizi müvafiq olaraq %12.33 və %8.33-dür; zaman təsiri p = 0.038 kimi bildirilir. Bununla belə, SP × 10 ən aşağı çıxış dəyərinə, SP × 18 isə ən yüksək dəyərə malikdir. OL-də də 18-ci gün dəyəri 10-cu gün dəyərindən aşağıdır. Buna görə ümumi zaman ortalaması hər ekstraktda 18-ci günün bütün ölçmələr üçün üstün olduğunu göstərmir.

SP × 10-da çıxış canlı çəkisi 46.15 g, qabıq keçiriciliyi 11.81 mg/gün/mmHg olaraq bildirilmişdir; NC × 10-da müvafiq dəyərlər 43.46 g və 14.50-dir. Maddənin əsas təsirində SP çıxış çəkisi 45.31 g, NC 43.59 g-dır. Qabıq deşmə mərhələsindəki cücələrin əsas təsir faizi NC-də %3.33, SP və PP-də %0.00-dır; maddə təsiri p = 0.030-dur. Mənbə bu nəticəni çıxış prosesi lehinə şərh edir; həmin nisbət birbaşa çıxış sürətinin saatla ölçülməsi deyil.

Cədvəl 2-də birləşdirilmiş SEM; ölüm faizi üçün 3.33, qabıq deşmə mərhələsindəki cücə nisbəti üçün 0.38, çıxış BW üçün 1.64 g və G üçün 0.69 verilmişdir. BW-nin maddə təsiri p = 0.036, qarşılıqlı təsiri p = 0.020; G-nin maddə təsiri p = 0.038, qarşılıqlı təsiri p = 0.040-dır. Qeyri-müəyyənlik qeydləri yalnız orta göstəricilərin böyüklüyünə baxaraq nəticə çıxarılmamalı olduğunu göstərir.

Oksidləşdirici vəziyyət: Şəkil 2-də MDA yuxarı paneldə, SOD aşağı paneldə göstərilmişdir. Maddənin əsas təsirində MDA NC-də 9.23; SP, PP və OL-də müvafiq olaraq 6.52, 6.34 və 6.49 µmol/L-dir. SOD qarşılıqları 79.0; 89.3, 87.0 və 89.5 U/mL-dir. Nəticə mətni MDA üçün p = 0.028, SOD üçün p = 0.042 maddə təsiri bildirir. Zamanın əsas təsirində SOD 81.6-dan 89.3 U/mL-yə yüksəlmişdir; p = 0.033-dür. Lakin bəzi 10-cu gün ekstrakt qruplarının SOD hərfləri su nəzarəti ilə ortaq hərf daşıyır; mətndəki bütün ekstrakt qruplarının bütün nəzarətlərdən əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olduğu ifadəsi şərtsizləşdirilməməlidir.

Qan, metabolizm və orqan göstəriciləri

ALT alanin aminotransferaza; AST aspartat aminotransferaza; ALP qələvi fosfatazadır. Cədvəldəki p dəyərləri faktorun ümumi testinə aiddir; hər ekstraktın NC-yə qarşı ayrıca əhəmiyyətlilik dəyəri deyil. Mənbənin hərf qrupları ALT-də SP və PP-nin; AST-də SP və OL-nin; kreatinində PP-nin; sidik turşusunda SP-nin NC-yə görə fərqlənməsini dəstəkləyir. Ümumi protein üçün ədədi artım olmasına baxmayaraq maddənin əsas təsiri p = 0.069 olduğundan əhəmiyyətli artım deyilməməlidir.

Mənbə Cədvəl 3-də qlükoza, xolesterol və triqliserid üçün birləşdirilmiş SEM müvafiq olaraq 2.29, 1.30 və 1.34 mg/dL; ümumi protein üçün 0.19 g/dL-dir. Cədvəl 4-də ALT, AST və ALP üçün qarşılıqlar 0.32, 1.99 və 0.42 U/L; kreatinin və sidik turşusu üçün 0.03 və 0.28 mg/dL-dir. Cədvəl 4-dəki bütün ölçmələrdə maddə-zaman qarşılıqlı təsiri p ≤ 0.05 kimi bildirildiyindən, əsas təsirlər zaman kombinasiyalarından müstəqil şərh edilməməlidir.

PCV-nin zaman ortalamaları 10-cu gündə %26.21, 18-ci gündə %27.44-dür; p = 0.040-dır. Maddə təsiri PCV üçün əhəmiyyətli deyil: p = 0.223. H/L əsas təsiri NC-də 0.62, SP və PP-də 0.35 kimi bildirilir; maddə testi p = 0.046-dır. Lakin OL-nin əsas təsir H/L dəyəri 0.24, eyni cədvəldə OL × 10 və OL × 18 dəyərləri isə 0.42 və 0.41-dir. Bu uyğunsuzluğa görə 0.24 dəyəri etibarlı toplulaşdırma kimi istifadə edilməmişdir.

Zamanın əsas təsiri ümumi xolesterolda 102.00-dan 105.80 mg/dL-yə, triqliseriddə 41.40-dan 45.90 mg/dL-yə yüksəlmişdir; p dəyərləri müvafiq olaraq 0.022 və 0.037-dir. AST 113.20-dən 108.60 U/L-yə düşmüşdür; p = 0.030-dur. Beləliklə, 18-ci gün üstünlüyünün bütün biokimyəvi göstəricilərin azalması kimi ümumiləşdirilə bilməyəcəyi görünür. Bəzi ölçmələrdə əhəmiyyətli qarşılıqlı təsir də olduğundan, ümumi ortalamalarla yanaşı maddə-zaman kombinasiyaları nəzərə alınmalıdır.

Həzm sistemi və daxili orqanlar: ölçülən quruluşla funksiyanın ayrılması

Əsas PDF həzm və orqan ölçmələrinin ətraflı ədədi cədvəlləri üçün S1 və S2 əlavələrinə yönəldir; bu fayllar yüklənmiş PDF-in daxilində yoxdur. Buna görə orqanların mütləq çəki və uzunluqları uydurulmamış, yalnız əsas mətndəki nəticələr çatdırılmışdır.

Nəticə mətninə görə SP × 10-da nazik bağırsaq daha uzundur; tətbiq qruplarında nazik bağırsaq pH-sı NC × 10-a görə daha aşağıdır, p = 0.025. Ümumi həzm kanalı uzunluğu üçün qarşılıqlı təsir p = 0.036 kimi bildirilmişdir. SP-nin əsas təsiri ümumi uzunluğu artırmışdır, p = 0.040; 18-ci günün zaman təsiri də ümumi uzunluq üçün p = 0.044-dür. PC və PP-də ümumi həzm kanalı çəkisinin artdığı, OL-də vəzili mədənin uzunluğunun daha aşağı olduğu bildirilir; vəzili mədə uzunluğunun maddə təsiri p = 0.025-dir.

Orqan nəticələrində SP × 10 və PP × 18-in ağciyər çəkisi daha yüksək bildirilmişdir, p = 0.043. Mətn ekstraktların ağciyər çəkisini, SP-nin timus çəkisini və PC-nin Fabricius kisəsi çəkisini artırdığını; 18-ci gündə böyrəküstü vəzi və qaraciyər çəkilərinin daha yüksək olduğunu bildirir. Bununla belə, xülasə, nəticə və müzakirənin bəzi hissələrində timus/Fabricius kisəsi ifadələri tam üst-üstə düşmür. Həmçinin böyrək çəkisinə dair “əhəmiyyətli” ifadəsinin yanında p = 0.30 yazılmışdır; bu rəqəm p ≤ 0.05 həddini ödəmir. Əlavə cədvəl yoxlanmadan əhəmiyyətlilik və ya dəqiq orqan sıralaması qurula bilməz.

Daha uzun bağırsaq və ya daha ağır limfoid orqan sorulma qabiliyyətinin və ya immun funksiyanın birbaşa artdığını sübut etmir. Təcrübədə bağırsaq histologiyası, mikrobiota tərkibi, sıx birləşmə zülalları, anticisim cavabı və infeksiyaya qarşı davamlılıq ölçülməmişdir. pH və orqan ölçüləri bu funksional proseslər haqqında yalnız dolayı məlumat verir.

İstehsal performansı və karkas nəticələri

Şəkil 3-də NC əsas təsiri b, digər dörd qrupun əsas təsirləri a hərfi ilə göstərilir. Bu görünüş ekstraktların NC-yə görə daha yüksək son canlı çəkini dəstəkləyir; lakin ekstraktların PC-dən əhəmiyyətli dərəcədə üstün olduğunu göstərmir. Cədvəl 5-də EEF üçün də NC b, PC və ekstraktlar a hərfini daşıyır. Bitki maddələrinin bütün performans fərqlərinin yeganə izahı olduğu nəticəsinə gəlinməməlidir.

Cədvəl 5-də maddə təsiri yaşama qabiliyyəti üçün p = 0.043, çəki artımı BWG üçün p = 0.019, EEF üçün p = 0.045-dir. FI üçün p = 0.241, FCR üçün p = 0.921 və RGR üçün p = 0.123 tapılmışdır. Zaman təsirində yaşama qabiliyyəti %97.50-dən %100.00-a yüksəlmişdir, p = 0.028. Buna qarşılıq BWG-nin zaman təsiri p = 0.993, FCR-nin p = 0.172 və EEF-in p = 0.068-dir. Şəkil 3-də zamanın əsas təsiri BW dəyərləri 1971 və 1968 g-dır; 18-ci gün üçün ümumi son çəki üstünlüyü yoxdur.

Cədvəl 5-də birləşdirilmiş SEM yaşama qabiliyyəti üçün 2.53, BWG üçün 36.88 g, FI üçün 77.77 g, FCR üçün 0.03 və EEF üçün 18.14-dür. Bu qeyri-müəyyənlik qeydləri Şəkil 3-dəki son BW sütunlarına aid ayrıca xəta çubuqları kimi istifadə edilməmişdir. Şəkillərdə açıq xəta çubuqları göstərilmədiyindən yeni xəta çubuğu və ya etibar intervalı yaradılmamışdır.

SP × 10-un BWG dəyəri 2028.65 g, NC × 10-un 1755.69 g-dır. Lakin nəticə paraqrafı PP × 18-i də ən yüksək BWG qrupları arasında sayarkən Cədvəl 5-də PP × 18 üçün 1906.36 g və abc hərfləri yazılmışdır. Şəkil 3-dəki son çəki ilə Cədvəl 5-dəki çəki artımı dəyərləri bəzi qruplarda çıxış çəkisi ilə də tam uzlaşmır. Buna görə uyğunsuz dəyərlərdən yeni faiz artımları və ya dəqiq performans sıralamaları hesablanmamışdır.

Karkas cədvəlində maddənin əsas təsiri, yeyilə bilən daxili orqanlar istisna olmaqla çıxım üçün NC-də %73.27, PC-də %71.76, SP-də %73.32, PP-də %73.21 və OL-də %74.61-dir; p = 0.029-dur. Hərf qrupları ekstraktların NC-dən üstün olduğunu deyil, PC-nin digər qruplardan fərqləndiyini göstərir. Daxili orqanlar daxil çıxım üçün p = 0.037, qarın yağı üçün p = 0.041 bildirilmişdir. PC × 10-da qarın yağı %0.48, digər kombinasiyalarda %0.00 yazılmışdır; sıfırların bioloji yoxluq, yoxsa yuvarlaqlaşdırma olduğu detallandırılmamışdır. Döş, üst bud və alt bud nisbətlərinin maddə təsirləri əhəmiyyətli deyil: p = 0.646, 0.101 və 0.112.

Nəticələrin dəstəklədiyi qənaət və tətbiq sərhədi

Təcrübə bu yumurta mənbəyi, %1 konsentrasiya və 0.1 mL həcm altında bitki ekstraktı tətbiqlərinin erkən serum redoks göstəricilərini dəyişdirə bildiyini və NC ilə müqayisədə bəzi böyümə ölçülərində daha yüksək dəyərlərlə birlikdə müşahidə oluna bildiyini dəstəkləyir. Zamanlama vacibdir; 18-ci gün bəzi ölçmələr üçün əlverişli görünür. Buna qarşılıq, heç bir tək ekstrakt bütün çıxış, fiziologiya və istehsal ölçülərində ən yaxşı deyil.

Müəlliflər xüsusilə SP və ya OL-nin 18-ci gündə istifadə edilməsini tövsiyə edirlər. Bu tövsiyə sınaqdan keçirilən şərtlərdən çıxan tədqiqatçı şərhidir. Müxtəlif dozalar, müxtəlif damazlıq yaşları, başqa genotiplər və quş növləri, kommersiya avtomatik inyeksiya xətləri, vaksinlərlə birlikdə istifadə və xərc-fayda balansı bu təcrübədə sınaqdan keçirilməmişdir. Sulu ekstraktın aşağı xərcli və ya asan miqyaslana bilən olduğu fikri birbaşa iqtisadi analiz nəticəsi deyil.

Tətbiqin müxtəlif təsərrüfat şəraitinə köçürülməsi standartlaşdırılmış ekstrakt tərkibi, mikrobioloji keyfiyyət, tətbiq yerinin təsdiqi və embrional tolerantlığın ayrıca araşdırılmasını tələb edir. Tək konsentrasiya ilə aparılan tədqiqat doza-cavab əyrisi yaratmır. Beşinci gün ölçmələri qalıcı fizioloji dəyişikliklə eyniləşdirilə bilməz; 42-ci gün böyümə izlənməsi də ömürboyu təhlükəsizlik qiymətləndirilməsi deyil.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat:Effect of In Ovo Injection Time of Various Plant Byproducts on Hatching Traits, Productive Performance, and Physiological Aspects of Hatched Chicks.

Müəlliflər, orijinal sıra ilə: Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari; Meaad Rasool Mohammad; Justyna Batkowska. Məsul müəllif Justyna Batkowska-dır. Mənbədə bərabər töhfə və ya bərabər birinci müəlliflik barədə bildiriş yoxdur.

Qurumlar: İlk iki müəllif, Department of Animal Production Techniques, Al-Musaib Technical College, Al-Furat Al-Awsat Technical University, Babylon 54003, Iraq; üçüncü müəllif, Institute of Biological Basis of Animal Production, University of Life Sciences in Lublin, 13 Akademicka St., 20-950 Lublin, Poland.

Nəşr:Agriculture, 2026, 16(11), 1246; MDPI. Alınma: 6 May 2026; reviziya: 26 May 2026; qəbul: 3 June 2026; nəşr: 5 June 2026. Mənbə resenziyalı jurnalda dərc edilmiş orijinal eksperimental heyvan tədqiqatıdır; preprint deyil. DOI: 10.3390/agriculture16111246. Rəsmi nəşr: MDPI məqalə səhifəsi.

Lisenziya: © 2026 müəlliflər; Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Lisenziyanın adı və versiyası PDF-dəki bəyanatdan və keçiddən yoxlanmışdır. Bu məzmun mənbə PDF-in tam tərcüməsi deyil; elmi faktlar, təcrübə şərtləri və bildirilmiş nəticələr müstəqil öyrədici izah daxilində təqdim edilmişdir. Mənbə qrafikləri köçürülməmiş, zəruri ədədi qeydlər fərqli cədvəl strukturları ilə təqdim edilmişdir.

Etika və maliyyələşdirmə: Al-Furat Al-Awsat Technical University, Al-Musaib Technical College, heyvan istehsalı şöbəsinin elmi komitəsinin təsdiqi bildirilib; təsdiq tarixi 2 January 2024-dür. Mənbə dəyişdirilmiş 1972-ci il tarixli 22 saylı qanuna və 2 saylı qaydaya uyğunluğu qeyd edir. Tədqiqat xarici maliyyələşdirmə almamışdır; müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir. Məlumatlar məsul müəllifdən sorğu əsasında əldə edilə bilər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma və tədqiqat Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ilə Meaad Rasool Mohammad; metod Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ilə Justyna Batkowska; proqram təminatı Meaad Rasool Mohammad; doğrulama üç müəllif; məlumatların idarə olunması, nəzarət və layihə rəhbərliyi Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari; ilk qaralama üç müəllif; nəzərdən keçirmə Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ilə Justyna Batkowska; vizuallaşdırma Justyna Batkowska tərəfindən aparılmışdır.

Mənbə sərhədi: Elmi məzmun yüklənmiş 21 səhifəlik PDF-dən götürülmüşdür. Xarici axtarış yalnız biblioqrafik kimlik və təkrarlanma yoxlaması üçün istifadə edilmişdir. Əlçatan fayllarda və axtarış nəticələrində eyni tədqiqatdan hazırlanmış ikinci Verianla mətni aşkarlanmayıb; bu nəticə bütün nəşr arxivinin tam skan edildiyi anlamına gəlmir. PDF-dən kənarda olan S1 və S2 əlavələri burada ayrıca araşdırılmayıb; əsas mətnin bu əlavələrə əsaslanan nəticələri əlavə ədədi detal olmadan təqdim edilmişdir.

Mənbədaxili uyğunsuzluqların qeydə alınması

• Metod hava hüceyrəsi inyeksiyasını bildirərkən giriş və bəzi şərhlər amniondaxili tətbiqin qəbul yoluna əsaslanır. İki anatomik bölmə eyniləşdirilməmişdir.
• Cədvəl 1-də ümumi fenol və flavonoid vahidi g/mg-dir. Vahid səssizcə düzəldilməmiş və doza hesabına daşınmamışdır.
• Cədvəl 2-nin kombinasiya sətirlərində RBW faizləri BW qram dəyərləri ilə eynidir; əsas təsir sətirlərində fərqli faiz dəyərləri var. RBW-nin etibarlı kombinasiya dəyərləri müəyyən edilə bilmir.
• Şəkil 2-də A paneli MDA, B paneli SOD-dur; nəticə mətnində panel istinadları tərsinə yazılmışdır. Burada ölçmə adları, vahidlər və şəkil izahı əsas götürülmüşdür.
• Cədvəl 3-də PC və OL-nin H/L əsas təsir dəyərləri kombinasiya sətirləri ilə uyğun gəlmir. Toplulaşdırmalar yenidən hesablanaraq mənbə nəticəsi kimi təqdim edilməmişdir.
• Şəkil 1-də SP × 18 çıxışı %95.10, Cədvəl 2-də ölüm %5.01 kimi yazılır. İnkubasiya nəticəsi üçün bəzi mətn/cədvəl p dəyərləri də fərqli ölçmə və ya hesabat kontekstləri ilə təqdim edilir; çıxış və ölüm testləri bir test kimi birləşdirilməmişdir.
• Cədvəl 5-də PP × 18 çəki artımı nəticə mətnindəki ən yüksək qrup ifadəsi və bəzi son çəki qeydləri ilə tam üst-üstə düşmür. Uyğunsuz dəyərlərdən törəmə performans faizləri yaradılmamışdır.
• Böyrək çəkisi üçün mətndəki p = 0.30 dəyəri istifadə olunan əhəmiyyətlilik həddini ödəmir. Bəzi orqan və karkas müqayisələrinin şifahi izahları cədvəl hərfləri ilə tam uyğun gəlmir; dəqiqləşdirilməmişdir.

Vizuallaşdırma sərhədi: Görünən ədədi cədvəllər müqayisəli məlumat təqdimatı üçün uyğundur. Verianla Live/Live Figure mühərriki və redaktorun SVG qoruma davranışı bu tapşırıqda təsdiqlənmədiyindən işlədiyi fərz edilən animasiya, xüsusi məlumat müqaviləsi və ya inline SVG əlavə edilməmişdir. Əsas elmi məlumatlar mətn və cədvəllərdə oxunaqlı vəziyyətdədir.