Тазриқи дохили тухм усули татбиқест, ки имкон медиҳад пеш аз аз тухм баромадани ҷанин модда ба қисми муайяни тухм ворид карда шавад; дар таҳқиқоти манбаъ онро in ovo injection (IOI) меноманд. Муҳаққиқон дар 900 тухми бордоршудаи Ross 308 экстрактҳои обии %1 аз пӯсти афлесуни ширин, пӯсти анор ва барги зайтунро бо ҳаҷми 0.1 mL ба ҳар тухм дар рӯзи 10 ё 18-и инкубатсия татбиқ карданд. Дар гурӯҳҳои экстракт нишондиҳандаҳои ҳимояи антиоксидантӣ ва баъзе ченакҳои рушд ба самти мусбат тағйир ёфтанд. Бо вуҷуди ин, дар коэффисиенти табдили ғизо беҳбудии аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок пайдо нашуд ва дар назорати оби дистиллшуда низ баъзе нишондиҳандаҳои маҳсулнокӣ баланд шуданд. Натиҷаҳо нишон намедиҳанд, ки экстрактҳо дар ҳама шароит бартарӣ доранд ё дар миқёси тиҷоратӣ тасдиқ шудаанд.

Дар муқоисаи вақт, рӯзи 18 бо сатҳи баландтари баромадан аз тухм, фаъолияти супероксиддисмутаза ва қобилияти зиндамонӣ дар 5 рӯзи аввал алоқаманд буд. Аммо ин бартарӣ ба ҳамаи ченакҳо паҳн нашуд: дар графики вазни зинда дар рӯзи 42 миёнаҳои гурӯҳҳои вақт ба ҳам наздиканд; дар Ҷадвали 5 таъсири вақт ба афзоиши вазн аҳамиятнок нест. Баъзе номувофиқиҳои рақам, панел ва усул дар манбаъ алоҳида қайд шуда, ҳадди тафсири натиҷаҳо нигоҳ дошта шудааст.

Мушкилоти таҳқиқот: дахолате, ки пеш аз баромадан аз тухм оғоз мешавад

Барои чӯҷа баромадан аз тухм нуқтаи ниҳоии ба анҷом расидани рушд нест. Ин оғози давраи нав аз нигоҳи низоми ҳозима, истифодаи энергия ва мутобиқшавӣ ба муҳит мебошад. Таҳқиқоти манбаъ эҳтимоли тақрибан 24–48 соат дер шудани дастрасӣ ба ғизо ва об ҳангоми интиқол аз инкубатор ба хоҷагиро яке аз асосҳои таҳқиқот мешуморад. Озмоиш худи таъхири интиқолро муқоиса накардааст; балки санҷидааст, ки додани ҷузъи растанӣ пеш аз ин давраи ҳассоси гузариш бо рушди минбаъда чӣ иртибот дорад.

Саволи хоси таҳқиқот ин аст, ки ҳангоми нигоҳ доштани ҳаҷми якхелаи татбиқ ва консентратсияи экстракт оё манбаи растанӣ ва рӯзи эмбрионӣ якҷоя натиҷаро тағйир медиҳанд ё не. Пӯсти афлесуни ширин аз Citrus sinensis ҳамчун SP, пӯсти анор аз Punica granatum ҳамчун PP ва барги зайтун аз Olea europaea ҳамчун OL кӯтоҳ карда шудааст. Ин моддаҳо бевосита ҳамчун иловаи ғизоӣ дода нашудаанд; экстрактҳои обии онҳо дар дохили тухм истифода шудаанд. Аз ин рӯ, натиҷаҳо бо натиҷаи илова кардани ҳамин маҳсулоти канорӣ ба ғизои парандаҳои калонсол баробар нестанд.

Чаро вақти татбиқ дар тазриқи дохили тухм муҳим аст?

Вақти тазриқи дохили тухм марҳилаи рушди эмбриониро, ки моддаи татбиқшуда бо он рӯ ба рӯ мешавад, тағйир медиҳад. Дар таҳқиқоти манбаъ рӯзи 10 бо рушди барвақти узвҳо ва тафриқаи бофтаҳо, рӯзи 18 бошад бо рушди пешрафтатари низоми ҳозимаи ҷанини наздик ба баромадан ва фурӯ бурдани моеъи амнионӣ алоқаманд карда шудааст. Дар озмоиш баъзе нишондиҳандаҳои инкубатсия ва физиологӣ дар гурӯҳҳои рӯзи 18 беҳтар буданд; аммо азбаски дар бахши усул ҷои тазриқ ҳамчун ҳуҷайраи ҳавоӣ тавсиф шудааст, қабули мустақим ба рӯда тавассути моеъи амнионӣ ҳамчун роҳи дар озмоиш тасдиқшуда пешниҳод шуда наметавонад.

Ин фарқият аз нигоҳи анатомӣ муҳим аст. Татбиқ ба ҳуҷайраи ҳавоӣ ва татбиқ ба қисми амниотикӣ як амалиёт нест. Дар муқаддима мантиқи татбиқи дохили амнион шарҳ дода мешавад, аммо хулоса ва усули озмоиш тазриқ ба ҳуҷайраи ҳавоиро тавсиф мекунанд. Дар ядрои илмии мақола татбиқи асосӣ ҳамонест, ки дар бахши усул ҳамчун татбиқ ба ҳуҷайраи ҳавоӣ гузориш шудааст. Дар бораи он ки экстракт дақиқ бо кадом роҳ ва чӣ миқдор ба ҷанин мерасад, пайгирии миқдорӣ дода нашудааст.

Ду гурӯҳи назоратӣ кадом саволҳоро аз ҳам ҷудо мекунанд?

Назорати манфии бе тазриқ NC асоси муқоисаи рушди бе дахолат мебошад. Назорати мусбати PC, ки ба он оби дистиллшуда тазриқ мешавад, ҳам амали татбиқ ва ҳам моеъи интиқолдиҳандаро якҷоя ифода мекунад. Фарқ кардани гурӯҳи экстракти растанӣ аз NC худ аз худ нишон намедиҳад, ки тағйирот танҳо аз таркиби растанӣ ба вуҷуд омадааст. Барои арзёбии саҳми махсуси экстракт муқоиса бо PC низ зарур аст. Илова бар ин, PC назорати сеюме нест, ки танҳо таъсири воридшавии сӯзанро аз таъсири моеъи интиқолдиҳанда ҷудо чен кунад.

Гурӯҳҳои NC, ки ба онҳо тазриқ нашудааст, дар озмоиш инчунин NC × 10 ва NC × 18 номгузорӣ шудаанд. Ин нишонаҳо маънои онро надоранд, ки ба ин тухмҳо дар рӯзҳои зикршуда тазриқ анҷом дода шудааст. Тафовути ду гурӯҳи NC дар баъзе ченакҳо нишон медиҳад, ки таъсири асосии вақт набояд худ аз худ ва бидуни шарт ҳамчун бартарии татбиқ тафсир шавад.

Нишондиҳандаҳои антиоксидантӣ чиро нишон медиҳанд?

Малондиалдегид (MDA) нишондиҳандаест, ки барои арзёбии пероксидшавии липидҳо истифода мешавад. Қимати пасттари MDA дар зардоб дар шароити ченкунӣ бо пероксидшавии камтари липидҳо мувофиқ дониста мешавад. Супероксиддисмутаза (SOD) бошад ферментест, ки дар ҳимояи антиоксидантӣ бар зидди радикалҳои супероксид иштирок мекунад. Таҳқиқот MDA-ро бо воҳиди µmol/L ва фаъолияти SOD-ро бо U/mL нишон медиҳад. Ин ду ченак ҳамдигарро пурра мекунанд: яке як ҷанбаи осеби оксидативӣ ва дигаре як ҷанбаи низоми ҳимояро пайгирӣ мекунад.

Коҳиши MDA ва афзоиши SOD дар гурӯҳҳои экстракт нишон медиҳад, ки ҳолати антиоксидантӣ тағйир ёфтааст. Аммо ин ченакҳо муайян намекунанд, ки кадом пайвастагӣ кадом роҳи молекулавиро тағйир додааст. Шарҳҳои муҳаққиқон дар бораи лимонен, олеуропеин ва дигар ҷузъҳои растанӣ тафсирҳои эҳтимолии механизманд; дар озмоиш ифодаи генҳо, тақсимоти пайвастагиҳо дар бофта ё таъсири алоҳидаи ҳар пайвастагӣ чен карда нашудааст.

Таносуби гетерофил/лимфосит (H/L) нишондиҳандаест, ки барои арзёбии стресси физиологӣ дар парандаҳо истифода мешавад. Гематокрит (PCV) ҳиссаи ҳаҷми хунро, ки аз эритроситҳо иборат аст, бо фоиз ифода мекунад. Коҳиши H/L ва афзоиши PCV метавонад дар доираи контекст арзёбӣ шавад; онҳо ченаки мустақими самаранокии иммунӣ, истеҳсоли эритропоэтин ё муқовимат ба беморӣ нестанд. Тағйирот дар нишондиҳандаҳои зардобии вобаста ба ҷигар ва гурда низ набояд бо ҳифзи гистологии узвҳо баробар дониста шаванд.

Оё афзоиши вазни зинда беҳтар шудани табдили ғизоро нишон медиҳад?

Афзоиши вазни зинда худ аз худ беҳтар шудани табдили ғизоро нишон намедиҳад. Коэффисиенти табдили ғизо (FCR) муносибати байни ғизои истеъмолшуда ва афзоиши вазнро арзёбӣ мекунад; вазни зинда бошад массаи ҳайвон дар синни муайян аст. Дар ин таҳқиқот, ҳарчанд дар баъзе гурӯҳҳои татбиқ вазни зинда ва омили самаранокии аврупоӣ баландтар гузориш шудаанд, барои FCR таъсири модда, вақт ва ҳамтаъсир аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуд. Аз ин рӯ, натиҷаҳоро ҳамчун сарфаи исботшудаи ғизо пешниҳод кардан мумкин нест.

Омили самаранокии аврупоӣ (EEF) нишондиҳандаест, ки якчанд ҷузъи маҳсулнокиро якҷоя арзёбӣ мекунад. Манбаъ барои ҳисобҳои EEF ва суръати нисбии рушд (RGR) ба усулҳои қаблӣ истинод мекунад; муодилаҳои кушодаи ин ҳисобҳоро дар PDF-и асосӣ намеорад. Дар шарҳи Verianla тафсилоти ҳисобие, ки гузориш нашудааст, ҳамчун формулаҳои дақиқи истифодакардаи муҳаққиқон пур карда нашудааст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Тарҳи озмоиш ва раванди пайгирӣ

Озмоиш дар давраи ноябри 2024–марти 2025 дар хоҷагӣ ва лабораторияҳои Al-Musaib Technical College дар минтақаи Бобили Ироқ гузаронида шудааст. Вазни ибтидоии 900 тухми бордоршудаи аз рамаи якнавъи 45-ҳафтаинаи Ross 308 гирифташуда 56.12 ± 1.42 g гузориш шудааст. Тухмҳо ба таври тасодуфӣ ба 10 гурӯҳ ҷудо шуданд: дар ҳар гурӯҳ 90 тухм ва 3 такрор, ки ҳар яке аз 30 тухм иборат буд.

Чӯҷаҳои интихобшуда пас аз баромадан солим, зинда, ҳушёр, муътадил рушдёфта, бе нуқсони ҷисмонӣ ва қобили истодан буданд. Ин интихоб муҳим аст: пайгирии 42-рӯза пайгирие нест, ки ҳамаи афроди аз тухм баромадаро худкор фаро гирад. 900 тухми марҳилаи аввал ва 600 чӯҷаи баъдӣ намунаҳои марҳилаҳои гуногуни арзёбӣ мебошанд.

Омодасозии экстрактҳо ва профили химиявӣ

Шиносоии намунаҳои растанӣ, ки аз бозори маҳаллӣ дар шакли хушк ва майдакардашуда гирифта шудаанд, аз ҷониби бахши дахлдори истеҳсоли растанӣ тасдиқ шудааст. Аз ҳар намунаи хока 50 g дар 500 mL оби дистиллшуда дар 37 °C барои 4 соат такон дода шудааст. Инкубатори такондиҳандаи Zetron Lyz-2102c истифода шудааст; маҳлулҳо се маротиба бо коғази Whatman филтр шудаанд. Ҳалкунанда бо бухоркунандаи даврии Henan Lanphan дар зери вакуум хориҷ карда шудааст. Экстрактҳои хушк, ки то расидан ба вазни доимӣ дар ҳарорати хона то ҳадди аксар 4 рӯз нигоҳ дошта шуданд, дар шишаҳои торик дар 4 °C нигоҳдорӣ шуданд. Маҳлулҳои тазриқӣ низ дар 4 °C, дар шишаҳои ранги қаҳрабо нигоҳдорӣ шуданд.

Барои профили биоактивӣ хроматографияи моеъии самаранокии баланди Shimadzu (HPLC) ва стандартҳои Sigma-Aldrich истифода шуданд. Манбаъ фоизи лимонен ва олеуропеинро бар асоси равғани эфирӣ, аксари ҷузъҳои дигарро бар асоси экстракти хока гузориш мекунад. Ин асосҳои ченкунӣ набояд бо фоизи таркиби маҳлули обии тазриқӣ омехта карда шаванд.

Дар Ҷадвали 1 қиматҳои умумии флавоноид барои SP, PP ва OL мутаносибан 22.25, 95.89 ва 31.56; қиматҳои умумии фенол 35.45, 138.98 ва 112.36 дода шудаанд. Аммо воҳиди ду сатр дар манбаъ g/mg навишта шудааст. Ин воҳид хомӯшона ба mg/g иваз карда нашудааст; ин қиматҳо набояд барои ҳисоб кардани таносуби боэътимоди масса ё вояи тазриқ истифода шаванд. Хатҳои тире дар ҷадвал низ ҳамчун консентратсияи сифрии тасдиқшуда тафсир нашудаанд.

Тазриқ, инкубатсия ва шароити парвариш

Дар бахши усул аз озмоиши пешакии татбиқ ба ҳуҷайраи ҳавоӣ бо ранги кабуди фенил дар се тухм ёд мешавад. Тазриқҳо дар шароити стерилӣ анҷом дода шудаанд. Бо вуҷуди ин, дар PDF-и асосӣ дарозии сӯзан, умқи воридшавӣ, тартиби бастани сӯрох ва қиматҳои pH/osmolality-и маҳлули тазриқӣ муфассал тавсиф нашудаанд. Озмоиши пешакӣ таҳқиқоте нест, ки миқдори ҷаббиши ҷузъҳои растаниро дар ҷанин ё тақсимоти онҳоро дар бофта ба таври миқдорӣ муайян кунад.

Пеш аз инкубатсия безараргардонӣ бо гази формалдегид гузориш шудааст; дар манбаъ 21 mL %40 формалин, 17 g KMnO4 ва 21 mL об оварда шудааст. Инҳо сабтҳои усули таҳқиқотанд. Дар инкубатори Petersime дар рӯзҳои 1–18 ҳарорат 37.7 °C, намии нисбӣ %60–65 буд ва чархонидани худкор истифода шуд. Дар бахши баромадан ҳарорат 37.0 °C, намии нисбӣ %80–85 танзим шуда, чархонидан анҷом дода нашуд. Парвариши минбаъда дар қисмҳои рӯйи фарш, бо барномаи стандартии рӯшноӣ ва ҳарорат, бо дастрасии озод ба ғизо ва об идома ёфт. Барои рацион ба манбаи стандартии ғизодиҳӣ истинод дода шудааст; таркиби муфассали рацион дар PDF-и асосӣ дода нашудааст.

Ченакҳо чӣ гуна анҷом дода шуданд?

Сатҳи баромадан ва фавт аз рӯйи шумораи тухмҳои бордоршуда ҳисоб карда шуд. Чӯҷаҳо дар марҳилаи сӯрох кардани пӯст ҳамчун зинда, мурда ё сӯрохкунии дохилӣ сабт шуданд. Вазни зиндаи баромадан BW, вазни нисбии зинда нисбат ба вазни ибтидоии тухм RBW ва гузаронандагии пӯст G чен карда шуданд. G бузургиест, ки бо гузариши намӣ аз пӯст алоқаманд аст; воҳиди манбаъ mg/day/mmHg нишон дода шудааст. Тағйир дар G ченаки мустақими он нест, ки экстракт сохтори пӯстро бо кадом механизм тағйир додааст.

Дар рӯзи панҷум намунаҳои хун бе қатъи ғизо гирифта шуданд. Барои таҳлили гематологӣ найчаҳои K3EDTA истифода шуданд; намунаҳои зардоб дар 3000 RPM барои 15 дақиқа центрифуга шуда, дар −20 °C нигоҳдорӣ шуданд. Барои MDA ва SOD маҷмӯаҳои Sigma-Aldrich ва спектрофотометрия, барои ALT ва AST Randox, барои ALP, кислотаи пешоб, креатинин, холестерини умумӣ, триглисерид ва сафедаи умумӣ маҷмӯаҳои Biolabo ва барои глюкоза Cromatest истифода шуданд. Коди муфассали модели спектрофотометр дода нашудааст.

Вазни узвҳо бо тарозуи Aarson бо дақиқии 0.01 g ва дарозӣ бо лентаи ченкунии дорои миқёси миллиметрӣ муайян карда шуд. Тимус, халтаи Fabricius, сипурз, ғадуди болои гурда, гадуди зери меъда, шуш, гурда, ҷигар ва халтаи зардӣ арзёбӣ шуданд. Дарозӣ ва вазни меъдаи ғадудӣ, рӯдаи борик ва ғафс ва тамоми роҳи ҳозима чен карда шуданд. Барои pH-и мундариҷаи ҳозима 1 g мундариҷа бо 2 mL оби дистиллшуда бо vortex омехта шуда, бо тасмаҳои санҷишии рангаи диапазони пурра дар ҳар намуна ду хониши 15-сониягӣ анҷом дода шуд. Ин усул ченкунии доимии электронии pH ё таҳлили микробиота нест.

Ченакҳои рушд ҳар ҳафта ҳисоб шуданд ва ҷадвали истеҳсол барои рӯзи 42 бо қиматҳои ҷамъшуда пешниҳод шуд. Дар муқобил, қобилияти зиндамонӣ дар бахши усул ҳамчун нисбате муайян шудааст, ки то рӯзи 5 пас аз баромадан пайгирӣ шудааст. Дар арзёбии лоша дар рӯзи 42 аз ҳар такрор се паранда бо вазни наздик ба миёнаи гурӯҳ пас аз 10 соат қатъи ғизо интихоб шуд. Ҳосили лоша бо дохил ва бидуни узвҳои дохилии хӯрданӣ ҳисоб шуд; равғани шикам ба вазни ниҳоии зинда, қисмҳои сина, рони боло ва рони поён ба вазни лошаи гарм нисбат дода шуданд.

Модели оморӣ ва маънои ҳамтаъсир

Муҳаққиқон тарҳи фактории 5 × 2-и комилан тасодуфиро бо тартиби модели умумии хаттии SAS 9.4 таҳлил карданд. Модели дар манбаъ овардашуда чунин аст:

\[Y_{ijk}=\mu+IOS_i+IOT_j+(IOS\times IOT)_{ij}+\varepsilon_{ijk}\]

\(Y_{ijk}\) натиҷаи ченшудаи мушоҳидаи дахлдор аст; \(\mu\) миёнаи умумӣ мебошад. \(IOS_i\) таъсири собити яке аз панҷ гурӯҳи моддаро ва \(IOT_j\) таъсири собити яке аз ду гурӯҳи вақтро нишон медиҳад. \((IOS\times IOT)_{ij}\) ҳамтаъсире мебошад, ки аз модда ва вақт якҷоя ба вуҷуд меояд; \(\varepsilon_{ijk}\) хатои боқимондаест, ки модел шарҳ намедиҳад. Истилоҳҳо дар ҳар таҳлил бо воҳиди натиҷаи баррасишаванда арзёбӣ мешаванд: g барои вазн, фоиз барои таносуб ва ғайра. Навишти ҷамъшаванда дар модел маънои онро надорад, ки ҳамаи робитаҳои раванди биологӣ хаттӣ мебошанд.

Ҳамтаъсир, масалан, муайян мекунад, ки SP дар рӯзҳои 10 ва 18 натиҷаро дар як самт ё бо як бузургӣ намедиҳад. Дар манбаъ гуфта шудааст, ки ҳангоми пайдо шудани ҳамтаъсири аҳамиятнок таъсирҳои асосӣ вобаста ба ҳамтаъсир тафсир карда мешаванд. Барои маҳсулнокӣ воҳиди озмоишӣ қисмати такрорӣ, барои физиология ва хусусиятҳои узв бошад паранда ё тухми инфиродӣ муайян шудааст. Аз ин рӯ, 900 тухми ибтидоӣ дар таҳлили маҳсулнокӣ маънои 900 такрори мустақилро надорад.

Санҷишҳои тақсимоти муътадил ва якхелагии дисперсия гузориш шудаанд; номи санҷишҳо муфассал наомадааст. Ҳадди аҳамиятнокӣ p ≤ 0.05 ва усули муқоисаи сершумор санҷиши Duncan мебошад. Гарчанде гуфта шудааст, ки eta-square-и қисмӣ (\(\eta_p^2\)) ҳисоб шудааст, дар PDF-и асосӣ андозаҳои рақамии таъсир пешниҳод нашудаанд. Хатои стандартии якҷояшуда (SEM) дар ҷадвалҳо барои ҳар гурӯҳ фосилаи эътимоди алоҳида ё инҳирофи стандартии маълумоти инфиродӣ нест.

Намуди якҷояи инкубатсия, ҳолати оксидативӣ ва вазни ниҳоии зинда

Ин қиматҳо аз баландии сутунҳо тахмин нашудаанд; рақамҳои дар график чопшуда интиқол дода шудаанд. Гурӯҳҳои ҳарфии оморӣ ва қиматҳои p дар графики аслӣ ва матни натиҷаҳо оварда шудаанд. Танҳо тартиби рақамии ин ҷадвал нишон намедиҳад, ки ҳар ду гурӯҳ аз ҳам ба таври аҳамиятнок фарқ мекунанд.

Инкубатсия: Дар Расми 1 барои таъсири асосии вақт баромадан дар рӯзи 10 %87.67 ва дар рӯзи 18 %91.66 нишон дода шудааст. Дар Ҷадвали 2 сатҳи фавт мутаносибан %12.33 ва %8.33 мебошад; таъсири вақт p = 0.038 гузориш шудааст. Бо вуҷуди ин, SP × 10 пасттарин қимати баромадан ва SP × 18 баландтарин қиматро дорад. Дар OL низ қимати рӯзи 18 аз рӯзи 10 пасттар аст. Аз ин рӯ, миёнаи умумии вақт нишон намедиҳад, ки рӯзи 18 барои ҳамаи ченакҳо дар ҳар экстракт бартарӣ дорад.

Дар SP × 10 вазни зиндаи баромадан 46.15 g ва гузаронандагии пӯст 11.81 mg/day/mmHg гузориш шудааст; қиматҳои мувофиқ дар NC × 10 43.46 g ва 14.50 мебошанд. Дар таъсири асосии модда вазни баромадани SP 45.31 g ва NC 43.59 g мебошад. Таносуби асосии чӯҷаҳо дар марҳилаи сӯрох кардани пӯст дар NC %3.33 ва дар SP ва PP %0.00 аст; таъсири модда p = 0.030. Манбаъ ин натиҷаро ба нафъи раванди баромадан тафсир мекунад; ин таносуб ченаки мустақими суръати баромадан бо соат нест.

Дар Ҷадвали 2 SEM-и якҷояшуда барои сатҳи фавт 3.33, барои таносуби чӯҷаҳо дар марҳилаи сӯрох кардани пӯст 0.38, барои BW ҳангоми баромадан 1.64 g ва барои G 0.69 дода шудааст. Таъсири модда ба BW p = 0.036, ҳамтаъсир p = 0.020; таъсири модда ба G p = 0.038, ҳамтаъсир p = 0.040. Қайдҳои номуайянӣ нишон медиҳанд, ки танҳо ба бузургии миёнаҳо нигоҳ карда хулоса баровардан дуруст нест.

Ҳолати оксидативӣ: Дар Расми 2 MDA дар панели боло ва SOD дар панели поён нишон дода шудааст. Дар таъсири асосии модда MDA дар NC 9.23; дар SP, PP ва OL мутаносибан 6.52, 6.34 ва 6.49 µmol/L мебошад. Қиматҳои SOD мувофиқан 79.0; 89.3, 87.0 ва 89.5 U/mL мебошанд. Матни натиҷа барои MDA p = 0.028 ва барои SOD p = 0.042 таъсири моддаро гузориш мекунад. Дар таъсири асосии вақт SOD аз 81.6 то 89.3 U/mL баланд шудааст; p = 0.033. Аммо ҳарфҳои SOD-и баъзе гурӯҳҳои экстракти рӯзи 10 бо назорати об ҳарфи муштарак доранд; изҳори матн дар бораи он ки ҳамаи гурӯҳҳои экстракт аз ҳамаи назоратҳо ба таври аҳамиятнок баландтаранд, набояд бе шарт умумӣ карда шавад.

Нишондиҳандаҳои хун, мубодилаи моддаҳо ва узвҳо

ALT аланинаминотрансфераза; AST аспартатаминотрансфераза; ALP фосфатазаи ишқорӣ мебошад. Қиматҳои p дар ҷадвал ба санҷиши умумии омил тааллуқ доранд; онҳо қимати алоҳидаи аҳамиятнокии ҳар экстракт нисбат ба NC нестанд. Гурӯҳҳои ҳарфии манбаъ фарқ кардани SP ва PP дар ALT; SP ва OL дар AST; PP дар креатинин; SP дар кислотаи пешоб аз NC-ро дастгирӣ мекунанд. Гарчанде барои сафедаи умумӣ афзоиши рақамӣ дида мешавад, азбаски таъсири асосии модда p = 0.069 аст, набояд онро афзоиши аҳамиятнок номид.

Дар Ҷадвали 3-и манбаъ SEM-и якҷояшуда барои глюкоза, холестерин ва триглисерид мутаносибан 2.29, 1.30 ва 1.34 mg/dL; барои сафедаи умумӣ 0.19 g/dL мебошад. Дар Ҷадвали 4 қиматҳои мувофиқ барои ALT, AST ва ALP 0.32, 1.99 ва 0.42 U/L; барои креатинин ва кислотаи пешоб 0.03 ва 0.28 mg/dL мебошанд. Азбаски дар ҳамаи ченакҳои Ҷадвали 4 ҳамтаъсири модда-вақт p ≤ 0.05 гузориш шудааст, таъсирҳои асосӣ набояд мустақил аз таркибҳои вақт тафсир шаванд.

Миёнаҳои вақти PCV дар рӯзи 10 %26.21 ва дар рӯзи 18 %27.44 мебошанд; p = 0.040. Таъсири модда барои PCV аҳамиятнок нест: p = 0.223. Таъсири асосии H/L дар NC 0.62 ва дар SP ва PP 0.35 гузориш шудааст; санҷиши модда p = 0.046. Аммо қимати асосии таъсири H/L барои OL 0.24 аст, дар ҳоле ки қиматҳои OL × 10 ва OL × 18 дар ҳамон ҷадвал 0.42 ва 0.41 мебошанд. Бо сабаби ин номувофиқӣ, қимати 0.24 ҳамчун ҷамъбасти боэътимод истифода нашудааст.

Дар таъсири асосии вақт холестерини умумӣ аз 102.00 то 105.80 mg/dL ва триглисерид аз 41.40 то 45.90 mg/dL афзудаанд; қиматҳои p мутаносибан 0.022 ва 0.037 мебошанд. AST аз 113.20 то 108.60 U/L коҳиш ёфтааст; p = 0.030. Ҳамин тавр, бартарии рӯзи 18-ро наметавон ҳамчун коҳиши ҳамаи нишондиҳандаҳои биохимиявӣ ҷамъбаст кард. Азбаски дар баъзе ченакҳо ҳамтаъсири аҳамиятнок низ мавҷуд аст, дар баробари миёнаҳои умумӣ таркибҳои модда-вақт бояд ба назар гирифта шаванд.

Роҳи ҳозима ва узвҳои дохилӣ: ҷудо кардани сохтори ченшуда аз функсия

PDF-и асосӣ барои ҷадвалҳои муфассали рақамии ченакҳои ҳозима ва узвҳо ба замимаҳои S1 ва S2 роҳнамоӣ мекунад; ин файлҳо дар дохили PDF-и боршуда нестанд. Аз ин рӯ, вазн ва дарозии мутлақи узвҳо сохта нашуда, танҳо натиҷаҳои матни асосӣ интиқол дода шудаанд.

Мувофиқи матни натиҷаҳо, дар SP × 10 рӯдаи борик дарозтар аст; pH-и рӯдаи борик дар гурӯҳҳои татбиқ нисбат ба NC × 10 пасттар аст, p = 0.025. Барои дарозии умумии роҳи ҳозима ҳамтаъсир p = 0.036 гузориш шудааст. Таъсири асосии SP дарозии умумиро зиёд кардааст, p = 0.040; таъсири вақти рӯзи 18 барои дарозии умумӣ низ p = 0.044 мебошад. Гузориш шудааст, ки дар PC ва PP вазни умумии роҳи ҳозима зиёд шудааст ва дар OL дарозии меъдаи ғадудӣ пасттар аст; таъсири модда ба дарозии меъдаи ғадудӣ p = 0.025 мебошад.

Дар натиҷаҳои узвҳо вазни шуш дар SP × 10 ва PP × 18 баландтар гузориш шудааст, p = 0.043. Матн мегӯяд, ки экстрактҳо вазни шушро, SP вазни тимусро ва PC вазни халтаи Fabricius-ро зиёд кардаанд; дар рӯзи 18 вазни ғадуди болои гурда ва ҷигар баландтар будааст. Бо вуҷуди ин, дар баъзе бахшҳои хулоса, натиҷа ва муҳокима ифодаҳои марбут ба тимус/Fabricius пурра мувофиқ нестанд. Илова бар ин, дар назди ибораи “аҳамиятнок” барои вазни гурда p = 0.30 навишта шудааст; ин рақам ба ҳадди p ≤ 0.05 ҷавоб намедиҳад. Бе баррасии ҷадвали иловагӣ наметавон аҳамиятнокӣ ё тартиби дақиқи узвҳоро муайян кард.

Рӯдаи дарозтар ё узви лимфоидии вазнинтар исбот намекунад, ки қобилияти ҷаббиш ё фаъолияти иммунӣ мустақиман афзудааст. Дар озмоиш гистологияи рӯда, таркиби микробиота, сафедаҳои пайвастагии зич, ҷавоби антитело ва муқовимат ба сироят чен карда нашудаанд. pH ва андозаи узвҳо дар бораи ин равандҳои функсионалӣ танҳо маълумоти ғайримустақим медиҳанд.

Натиҷаҳои маҳсулнокӣ ва лоша

Дар Расми 3 таъсири асосии NC бо ҳарфи b ва таъсирҳои асосии чор гурӯҳи дигар бо ҳарфи a нишон дода шудаанд. Ин намоиш вазни ниҳоии зиндаи баландтари экстрактҳоро нисбат ба NC дастгирӣ мекунад; аммо нишон намедиҳад, ки экстрактҳо аз PC ба таври аҳамиятнок бартарӣ доранд. Дар Ҷадвали 5 барои EEF низ NC ҳарфи b, PC ва экстрактҳо ҳарфи a доранд. Набояд хулоса кард, ки моддаҳои растанӣ ягона шарҳи ҳамаи фарқиятҳои маҳсулнокӣ мебошанд.

Дар Ҷадвали 5 таъсири модда барои қобилияти зиндамонӣ p = 0.043, барои афзоиши вазн BWG p = 0.019 ва барои EEF p = 0.045 мебошад. Барои FI p = 0.241, барои FCR p = 0.921 ва барои RGR p = 0.123 ёфт шудааст. Дар таъсири вақт қобилияти зиндамонӣ аз %97.50 ба %100.00 баланд шудааст, p = 0.028. Баръакс, таъсири вақт барои BWG p = 0.993, барои FCR p = 0.172 ва барои EEF p = 0.068 мебошад. Дар Расми 3 қиматҳои BW-и таъсири асосии вақт 1971 ва 1968 g мебошанд; барои рӯзи 18 бартарии умумии вазни ниҳоӣ вуҷуд надорад.

Дар Ҷадвали 5 SEM-и якҷояшуда барои қобилияти зиндамонӣ 2.53, барои BWG 36.88 g, барои FI 77.77 g, барои FCR 0.03 ва барои EEF 18.14 мебошад. Ин қайдҳои номуайянӣ ҳамчун сутунҳои хатои алоҳидаи марбут ба сутунҳои BW ниҳоӣ дар Расми 3 истифода нашудаанд. Азбаски дар расмҳо сутунҳои хатои равшан нишон дода нашудаанд, сутуни хатои нав ё фосилаи эътимод сохта нашудааст.

Қимати BWG-и SP × 10 2028.65 g ва NC × 10 1755.69 g мебошад. Аммо параграфи натиҷа PP × 18-ро низ дар байни гурӯҳҳои баландтарини BWG ном мебарад, дар ҳоле ки дар Ҷадвали 5 барои PP × 18 1906.36 g ва ҳарфҳои abc навишта шудаанд. Қиматҳои вазни ниҳоӣ дар Расми 3 ва афзоиши вазн дар Ҷадвали 5 дар баъзе гурӯҳҳо бо вазни баромадан низ пурра мувофиқ нестанд. Аз ин рӯ, аз қиматҳои номувофиқ фоизҳои нави афзоиш ё тартиббандии дақиқи маҳсулнокӣ ҳисоб нашудаанд.

Дар ҷадвали лоша таъсири асосии модда барои ҳосил бе узвҳои дохилии хӯрданӣ дар NC %73.27, PC %71.76, SP %73.32, PP %73.21 ва OL %74.61 мебошад; p = 0.029. Гурӯҳҳои ҳарфӣ нишон намедиҳанд, ки экстрактҳо аз NC бартарӣ доранд, балки нишон медиҳанд, ки PC аз гурӯҳҳои дигар фарқ мекунад. Барои ҳосил бо узвҳои дохилӣ p = 0.037 ва барои равғани шикам p = 0.041 гузориш шудааст. Дар PC × 10 равғани шикам %0.48 ва дар дигар таркибҳо %0.00 навишта шудааст; муайян нашудааст, ки сифрҳо набудани биологиро нишон медиҳанд ё натиҷаи гирдкунӣ ҳастанд. Таъсири модда барои таносуби сина, рони боло ва рони поён аҳамиятнок нест: p = 0.646, 0.101 ва 0.112.

Хулосаи дастгиришуда аз натиҷаҳо ва ҳадди татбиқ

Озмоиш дастгирӣ мекунад, ки дар ин манбаи тухм, консентратсияи %1 ва ҳаҷми 0.1 mL татбиқи экстрактҳои растанӣ метавонад нишондиҳандаҳои барвақти редокси зардобро тағйир диҳад ва дар муқоиса бо NC бо қиматҳои баландтари баъзе ченакҳои рушд ҳамроҳ шавад. Вақт муҳим аст; рӯзи 18 барои баъзе ченакҳо мувофиқ ба назар мерасад. Аммо ягон экстракти ягона дар ҳамаи ченакҳои баромадан, физиология ва маҳсулнокӣ беҳтарин нест.

Муаллифон махсусан истифодаи SP ё OL-ро дар рӯзи 18 тавсия медиҳанд. Ин тавсия тафсири муҳаққиқон аст, ки аз шароити санҷидашуда бармеояд. Вояҳои гуногун, синну соли гуногуни рамаҳои модарӣ, генотипҳо ва намудҳои дигари паранда, хатҳои автоматии тазриқи тиҷоратӣ, истифода якҷоя бо ваксинаҳо ва тавозуни хароҷот-фоида дар ин озмоиш санҷида нашудаанд. Андешаи он ки экстракти обӣ арзон ё ба осонӣ миқёспазир аст, натиҷаи мустақими таҳлили иқтисодӣ нест.

Интиқоли татбиқ ба шароити гуногуни хоҷагӣ омӯзиши алоҳидаи таркиби стандартизатсияшудаи экстракт, сифати микробиологӣ, тасдиқи ҷои татбиқ ва таҳаммулпазирии эмбриониро талаб мекунад. Таҳқиқот бо як консентратсия каҷи воя-ҷавоб эҷод намекунад. Ченакҳои рӯзи панҷумро бо тағйироти доимии физиологӣ баробар кардан мумкин нест; пайгирии рушд то рӯзи 42 низ арзёбии амнияти тамоми умр нест.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ:Effect of In Ovo Injection Time of Various Plant Byproducts on Hatching Traits, Productive Performance, and Physiological Aspects of Hatched Chicks.

Муаллифон, бо тартиби аслӣ: Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari; Meaad Rasool Mohammad; Justyna Batkowska. Муаллифи масъул Justyna Batkowska мебошад. Дар манбаъ изҳорот дар бораи саҳми баробар ё ҳаммуаллифи аввал будан вуҷуд надорад.

Муассисаҳо: Ду муаллифи аввал, Department of Animal Production Techniques, Al-Musaib Technical College, Al-Furat Al-Awsat Technical University, Babylon 54003, Iraq; муаллифи сеюм, Institute of Biological Basis of Animal Production, University of Life Sciences in Lublin, 13 Akademicka St., 20-950 Lublin, Poland.

Нашр:Agriculture, 2026, 16(11), 1246; MDPI. Қабул: 6 May 2026; бознигарӣ: 26 May 2026; пазируфта шуд: 3 June 2026; нашр: 5 June 2026. Манбаъ таҳқиқоти аслии таҷрибавии ҳайвонот аст, ки дар маҷаллаи аз баррасии ҳамтоён гузашта нашр шудааст; preprint нест. DOI: 10.3390/agriculture16111246. Нашри расмӣ: саҳифаи мақолаи MDPI.

Иҷозатнома: © 2026 муаллифон; Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Ном ва версияи иҷозатнома аз изҳорот ва пайванди PDF тасдиқ шудааст. Ин мундариҷа тарҷумаи пурраи PDF-и манбаъ нест; далелҳои илмӣ, шароити озмоиш ва натиҷаҳои гузоришшуда дар шарҳи мустақили омӯзишӣ баён шудаанд. Графикҳои манбаъ нусхабардорӣ нашудаанд ва сабтҳои рақамии зарурӣ бо сохторҳои дигари ҷадвалӣ пешниҳод шудаанд.

Этика ва маблағгузорӣ: Тасдиқи кумитаи илмии бахши истеҳсоли ҳайвоноти Al-Furat Al-Awsat Technical University, Al-Musaib Technical College гузориш шудааст; санаи тасдиқ 2 January 2024 мебошад. Манбаъ риояи қонуни тағйирёфтаи рақами 22 аз соли 1972 ва муқаррароти рақами 2-ро қайд мекунад. Таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст; муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш накардаанд. Маълумот бо дархост аз муаллифи масъул дастрас аст.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия ва таҳқиқот — Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ва Meaad Rasool Mohammad; усул — Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ва Justyna Batkowska; нармафзор — Meaad Rasool Mohammad; тасдиқ — ҳар се муаллиф; идоракунии маълумот, назорат ва идоракунии лоиҳа — Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari; тарҳи аввал — ҳар се муаллиф; бознигарӣ — Karrar Imad Abdulsahib Al-Shammari ва Justyna Batkowska; визуализатсия — Justyna Batkowska.

Ҳадди манбаъ: Мундариҷаи илмӣ аз PDF-и боршудаи 21-саҳифагӣ гирифта шудааст. Ҷустуҷӯи беруна танҳо барои санҷиши ҳувияти библиографӣ ва такрорӣ истифода шуд. Дар файлҳои дастрас ва натиҷаҳои ҷустуҷӯ матни дуюми Verianla, ки аз ҳамин таҳқиқот таҳия шуда бошад, ёфт нашуд; ин маънои онро надорад, ки тамоми бойгонии нашрҳо пурра ҷустуҷӯ шудааст. Замимаҳои S1 ва S2, ки берун аз PDF ҷойгиранд, дар ин ҷо алоҳида баррасӣ нашудаанд; натиҷаҳои матни асосӣ, ки ба ин замимаҳо такя мекунанд, бе илова кардани тафсилоти рақамӣ интиқол дода шудаанд.

Сабти номувофиқиҳои дохили манбаъ

• Дар ҳоле ки усул тазриқ ба ҳуҷайраи ҳавоиро гузориш мекунад, муқаддима ва баъзе тафсирҳо ба роҳи қабул дар татбиқи дохили амнион такя мекунанд. Ду қисми анатомӣ яксон карда нашудаанд.
• Дар Ҷадвали 1 воҳиди феноли умумӣ ва флавоноид g/mg мебошад. Воҳид хомӯшона ислоҳ ё ба ҳисоби воя гузаронида нашудааст.
• Дар сатрҳои таркибии Ҷадвали 2 фоизҳои RBW бо қиматҳои граммии BW яксонанд; дар сатрҳои таъсири асосӣ фоизҳои дигар мавҷуданд. Қиматҳои боэътимоди таркибии RBW муайян карда намешаванд.
• Дар Расми 2 панели A MDA ва панели B SOD мебошад; истинодҳои панел дар матни натиҷаҳо баръакс навишта шудаанд. Дар ин ҷо номи ченакҳо, воҳидҳо ва шарҳи расм асос гирифта шудаанд.
• Дар Ҷадвали 3 қиматҳои таъсири асосии H/L барои PC ва OL бо сатрҳои таркибӣ мувофиқ нестанд. Ҷамъбастҳо аз нав ҳисоб ва ҳамчун натиҷаи манбаъ пешниҳод нашудаанд.
• Дар Расми 1 баромадани SP × 18 %95.10 ва дар Ҷадвали 2 фавт %5.01 навишта шудааст. Барои натиҷаи инкубатсия баъзе қиматҳои p дар матн/ҷадвал низ дар заминаи ченак ё гузориши гуногун оварда шудаанд; санҷишҳои баромадан ва фавт ҳамчун як санҷиш якҷоя нашудаанд.
• Дар Ҷадвали 5 афзоиши вазни PP × 18 бо ибораи гурӯҳи баландтарин дар матни натиҷаҳо ва баъзе сабтҳои вазни ниҳоӣ пурра мувофиқ нест. Аз қиматҳои номувофиқ фоизҳои ҳосилавии маҳсулнокӣ сохта нашудаанд.
• Қимати p = 0.30 дар матн барои вазни гурда ба ҳадди аҳамиятнокии истифодашуда ҷавоб намедиҳад. Шарҳҳои шифоҳии баъзе муқоисаҳои узв ва лоша бо ҳарфҳои ҷадвал пурра мувофиқ нестанд; дақиқ карда нашудаанд.

Ҳадди визуализатсия: Ҷадвалҳои рақамии намоён барои пешниҳоди муқоисавии маълумот мувофиқанд. Азбаски муҳаррики Verianla Live/Live Figure ва рафтори муҳаррир дар нигоҳдории SVG дар ин вазифа тасдиқ нашудаанд, аниматсияе, ки кори он фарз карда мешавад, шартномаи махсуси маълумот ё inline SVG илова нашудааст. Маълумоти асосии илмӣ дар матн ва ҷадвалҳо хондашаванда боқӣ мондааст.