Bu tadqiqot shahar ichida yo'l taʼminatida vodorod yakuti ximlari va quvvat batarey elektr mшinalarning karbon emissiyalarini kamaytirib olish imkoniyatini kuzatmoqda. Tadqiqot Choy'ning Suzhou shahari misolini olib bitta tizim dinamikasi modeli ishlab chiqib, 2020-2060 davri ichida turli past karbonli ulashtirish senaryolariнing karbon emissiyalariga taʼsirlashini hisoblab chiqgani. Tadqiqotning asosiy muammosi faqat "vodorod mиnalari nol egzoz emissiyasini yaratadimi?" savoli emas. Tadqiqot aralash issiqlik dvigatielleri, enerji ishlab chiqarish va mshina ishlatilish bosqichlarini birga oʻrganib ulashtirish tizimining jami karbon emissiyasini tushuntirga harakat qiladi.

Tadqiqotda uch asosiy aralash vositasi texnikasi koʻrildi: CV yani ichki yangi yakutli aralash vositalar, BEV yani quvvat batarey elektr aralash vositalar va FCEV yani vodorod yakuti ximlii elektr aralash vositalar. Senaryolar toʻrtta sarlavhada quruldi: BAU yani mavjud egilishning davom etish biznesi dastabi senaryosi, TSA yani ulashtirish qurilishining oʻzgarish senaryosi, MLC yani oʻrta darajali past karbon senaryosi va DLC yani chuqur past karbon senaryosi.

Natijlarga koʻra Suzhou'da yo'l taʼminatining kilometr boshiga karbon emissiyasi 2020'da taxminan 160 g CO₂/km edi 2060'da taxminan 82 g CO₂/km darajasiga tushib olsa mumkin. Ayniqsa 2030-2050 davri kritik oʻzgarish oyini sifatida oʻn chiqadi; bu davr ichida karbon zichini yillik oʻrta taxminan %2 nisbatda azayib ketishimi hisoblangan. Tadqiqot bu davri yakuti sarfiyasidagi texnologiyaviy takomil, enerji taʼminot qurilishidagi oppoq oʻzgarish va yangi enerji aralash vositalarning keng tarqalish bosqitining birgalikda tezlashgan boʻlganini qabul qilib oʻtdi.

Tadqiqotning diqqat jalb etuvchi toplamlaridan birorta elektr va vodorod aralash vositalarning bir-biriga toʻg'rida raqib emas, turli foydalanish aralarida bir-biriga to'ldiruvchi texnologiyalar sifatida oʻrganish. Quvvat batarey elektr aralash vositalarning ayniqsa binek aralash bozorida kuchli boʻlashi kutilmoqda, vodorod yakuti ximlii aralash vositalarning esa avtobusь va yuk terinmas kabi savdo aralash vositalarida katta imkoniyat oʻtayboshi belgilab oʻtiladi. Shunga qaramay uzun muddatda binek aralash vositalarida ham BEV va FCEV sanliqlari bir-biriga yaqinlashib ketishi bashorat qilinmoqda. Tadqiqotga koʻra 2060 yilida Suzhou'da taxminan 3,45 million BEV va 3,29 million FCEV binek aralashning borligi kutilmoqda.

Tadqiqotning asosiy xabari: Shahar ichida ulashtiruvda karbon kamaytirib olish faqat aralash elektr yoki vodorod qilib yubormaqqa tayanib ta'minlanmasa bo'ladi. Haqiqiy kamayitirish aralash texnikasi, enerji taʼminot qurilishi, yashil vodorod taʼminoti, elektr shabakasining karbonsuzlanishi, toplu ulashtirish foydalanishining ortishi, shaxsiy boshiga ulashtirish talabi, aholi va shaxsiy boshlarga ulushi kabi iqtisodiy-ijtimoiy oʻzgaruvchilarnin birgalikda yoʻnaltirulishi bilan imkon boʻladi. Shu sababli vodorod ulashtirish karbon noʻli maqsadlariga tutqunligiri vodorodning qanday taʼminlanganiga va qaysi aralash turlari ichida foydalanilganiga toʻg'rida bogʻliq.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

Bu tadqiqot shahar ichida yo'l ulashtiruvining karbon emissiyalarini kamaytirib olish masʼalasini vodorod yakuti ximlii va elektr aralash vositalar oʻzgartirilishi orqali koʻrib chiqmoqda. Ulashtirish sektori global karbon emissiyalarining eng muhim manbalaridir. Makka koʻra global ulashtirish sektori emissiyalari 1990'da 4,61 million ton edi 2023'da 7,97 million tonʻga koʻtarildi. Bu ulashtirish emissiyalari taxminan 1,73 barobar kattalashganiga maʼno beradi. Yanada muhim boʻlib yo'l taʼminatining ulashtirish sektori karbon emissiyalarining juda katta boʻlakidan javobdor boʻlishi.

Tadqiqot ayniqsa Choy muammosiga koʻz koʻchiradi. Choy'da ulashtirish sektori jami milli karbon emissiyalarining taxminan %15'ini tashkil etmoqda. Yo'l taʼminati Choy ichidagi ulashtirish karbon emissiyalarining %80'dan koʻpini ishlab chiqmoqda. So'nggi oʻn yilda Choy yo'l taʼminati asasidagi karbon emissiyalari yillik oʻrta %5'dan koʻpiga oʻsganini belgilap oʻtgani. Shu sababli shahar ichida yo'l ulashtiruvining past karbonlu qilish Choy'ning karbon cho'qqi va karbon noʻlligi maqsadlari nuqtai nazardan kritik koʻrinadi.

Tadqiqotning asosiy savoli: Vodorod yakuti ximlii aralash vositalar, quvvat batarey elektr aralash vositalar va ulashtirish qurilishining oʻzgartirilishi birgalikda foydalanilganda Suzhou kabi kata va rivojlanayotgan shaharida yo'l ulashtiruvining karbon emissiyalari 2060'gacha qancha kamaytirib olinsa bo'ladi?

Bu savol muhim chunki shahar ichida ulashtirish faqat texnik aralash oʻzgartirilish muammosi emas. Aholi koʻpayishi, shaxsiy boshlarga kelib chiqish, shaxsiy seyahat talabi, toplu ulashtirish qoʻllanishi, aralash sotib olib terish, yakut narxlari, vodorod istansiyasi sonasi, elektr taʼminatining karbon yoʻgunligi va vodorod taʼminatining manbai kabi koʻp oʻzgaruvchilar bir paytda oʻzgaradi. Shu sababli tadqiqot birorta aralash turini chetga qoʻymasdan tizim dinamikasi yondashuri orqali bu oʻzgaruvchilarnin bir-biriga qanday taʼsir qilishini modellab chiqishga harakat qilgani.