Ushbu tadqiqot vaqtinchalik ishemik xuruj va kichik ishemik insultni birgalikda qamrab oluvchi O‘tkir ishemik serebrovaskulyar sindromni (Acute Ischemic Cerebrovascular Syndrome, AICS) o‘xshash nevrologik belgilarni keltirib chiqaruvchi taqlid holatlardan ajratishga yordam berishi mumkin bo‘lgan oksidativ stress ko‘rsatkichlarini o‘rgangan. Insultga o‘xshash shikoyatlar bilan Royal Adelaide Hospital’ga murojaat qilgan 107 bemordan simptomlar boshlanganidan keyingi 48 soat ichida plazma olingan; bemorlarning 63 nafari vaqtinchalik ishemik xuruj yoki kichik ishemik insult, 44 nafari esa AICS taqlidi sifatida tasniflangan. Oksilipinlar suyuqlik xromatografiyasi-tandem massa-spektrometriyasi bilan, plazmadagi karbonillanish bilan bog‘liq optik signal esa IVOS deb ataluvchi yorliqsiz biosensor bilan o‘lchangan.

Oksilipin tahlili uchun mos namuna mavjud bo‘lgan 70 bemorda 4(RS)-4-F4t-NeuroP deb ataluvchi neyroprostanning ikkilamchi massa-spektrometriyasi fragmenti AICS guruhida o‘rtacha 197,15 nM, taqlid guruhida 78,59 nM miqdorda o‘lchangan. Taxminiy o‘rtacha nisbat 2,21 va p qiymati 0,0427 bo‘lgan. Biroq tadqiqotchilar usullar bo‘limida 25 oksilipin taqqoslanishi uchun belgilagan Bonferroni tuzatilgan ahamiyatlilik chegarasi 0,002 dir. Shuning uchun p=0,0427 qiymati bu chegaradan o‘tmaydi va topilma ishonchli diagnostik biomarker dalilini tashkil etmaydi.

IVOS o‘lchovi bajarilgan 104 bemorda o‘rtacha fluoressensiya va o‘rtacha kvadratik ildiz qiymatlari AICS guruhida taxminan %6 yuqori topilgan. Tuzatilgan o‘rtacha nisbatlar mos ravishda 1,06 bo‘lib, p qiymatlari 0,0132 va 0,0135 dir. Aksincha, umumiy standart og‘ish va o‘rtacha kvadratik xato ildizi guruhlar o‘rtasida farq qilmagan. Natijalar sensor o‘lchagan signal amplitudasida guruhlararo farq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi; biroq u individual bemorni to‘g‘ri tasniflashini ko‘rsatuvchi sezgirlik, xoslik, ROC egri chizig‘i, AUC yoki klinik qaror chegarasi taqdim etilmagan.

Tadqiqot kichik namuna hajmli, bir markazli va izlanish xususiyatiga ega. Oksilipin namunalarining saqlash va tahlil vaqtiga sezgirligi, namunalarning 48 soatgacha cho‘zilgan keng vaqt oralig‘ida olinishi, massa-spektrometriya tahlilining hisoblangan namuna hajmiga yetmasligi va klinik chalg‘ituvchi omillarning keng qamrovli modellashtirilmagani natijalarni cheklaydi. IVOS qurilmasi yoki 4(RS)-4-F4t-NeuroP fragmenti hozirgi holatda insult tashxisini qo‘yuvchi testlar emas va tasvirlash hamda nevrologik baholash o‘rnini bosa olmaydi.

Tadqiqotning asosiy muammosi nima?

Vaqtinchalik ishemik xuruj va kichik ishemik insult simptomlar yengil yoki qisqa muddatli bo‘lishi mumkinligi sababli dastlabki baholashda migren, epileptik tutqanoq, funksional nevrologik belgilar va boshqa nevrologik holatlar bilan adashtirilishi mumkin. Tadqiqotchilar umumiy tomir mexanizmlari va o‘xshash klinik boshqaruvi tufayli bu ikki ishemik holatni O‘tkir ishemik serebrovaskulyar sindrom nomi ostida birlashtirgan.

Vaqtinchalik ishemik xuruj miya, orqa miya yoki retinani ta’minlovchi qon aylanishida vaqtinchalik ishemiya bilan bog‘liq nevrologik funksional buzilishni anglatadi va ta’rifga ko‘ra o‘tkir infarkt dalili bo‘lmaydi. Kichik ishemik insultda esa odatda yengil, funksional yo‘qotish keltirib chiqarmaydigan yoki cheklangan nevrologik topilmalar bilan birga tasvirlashda infarkt mavjud bo‘ladi. Tadqiqotda kichik insult uchun Milliy sog‘liqni saqlash institutlari Insult shkalasi qiymati ko‘pincha 3 yoki undan past bo‘lishi mezoni asos qilib olingan.

Bu ikki holatni dastlabki bosqichda bir-biridan va ularning taqlidlaridan ajratish faqat nomlash masalasi emas. Haqiqiy ishemik hodisaning o‘tkazib yuborilishi davolashni kechiktirishi mumkin; insult bo‘lmagan bemorni insult deb qabul qilish esa keraksiz yoki xavfli muolajalarga olib kelishi mumkin. Tadqiqotda dastlabki baholash bilan yakuniy tasdiqlangan nevrologik tashxis o‘rtasida 21 bemorda farq aniqlangani jami namunaning %19,6 ida boshlang‘ich tasnif o‘zgarganini ko‘rsatgan.

Nega oksidativ stress o‘rganilgan?

Ishemiyada miya to‘qimasiga yetib boradigan kislorod kamayadi. Hujayraviy energiya ishlab chiqarish buzilar ekan, reaktiv kislorod va azot turlari ortishi mumkin. Antioksidant tizimlar bu molekulalarni yetarlicha yo‘qota olmasa, lipidlar, oqsillar va nuklein kislotalar oksidativ shikastlanishga uchraydi.

Hujayra membranalaridagi ko‘p to‘yinmagan yog‘ kislotalarining fermentativ bo‘lmagan oksidlanishi natijasida oksilipin deb ataladigan lipid peroksidlanish mahsulotlari hosil bo‘lishi mumkin. Tadqiqotda tekshirilgan asosiy sinflar quyidagilardir:

• Araxidon kislotasidan hosil bo‘ladigan F2-izoprostanlar
• Eykosapentaenoik kislotadan hosil bo‘ladigan F3-izoprostanlar
• Dokozageksaenoik kislotadan hosil bo‘ladigan F4-neyroprostanlar
• Adrenik kislotadan hosil bo‘ladigan dihomo-izoprostan va dihomo-izofuranlar
• Prostaglandin F2-alfa

Dokozageksaenoik kislota miya to‘qimasida ko‘p bo‘lgani sababli undan hosil bo‘ladigan neyroprostanlar asab to‘qimasidagi oksidativ jarayonlarning ehtimoliy ko‘rsatkichlari sifatida o‘rganiladi. Shunga qaramay, qonda o‘lchangan neyroprostanning faqat miyadan kelib chiqishi yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘qima shikastlanishi miqdorini ko‘rsatishi ushbu tadqiqot tomonidan isbotlanmagan.

IVOS sensori nimani o‘lchashga urinadi?

IVOS “in vivo oxidative status” iborasining qisqartmasidir. Qurilma plazmadagi karbonil guruhlari bilan bog‘liq optik o‘zgaruvchanlik va fluoressensiya amplitudasini yorliqsiz tarzda o‘lchash uchun ishlab chiqilgan tajribaviy biosensordir. Oqsil karbonillanishi aminokislotalarning bevosita oksidlanishi yoki lipid peroksidlanishi mahsulotlari bilan ikkilamchi reaksiyalar natijasida yuzaga kelishi mumkin.

Sensor uchida maxsus polimer bilan qoplangan shisha optik tola mavjud. Tola plazmaga botirilgan, polimer 488 nm to‘lqin uzunligidagi ko‘k yorug‘lik bilan qo‘zg‘atilgan va 515–520 nm oralig‘idagi emissiya qayd etilgan. Aniqlash tizimi taxminan 350–1000 nm spektral diapazonni qamrab oluvchi CMOS asosidagi qurilmaga ega.

Har bir namunada qisqa vaqt oraliqlarida 20 texnik takror bajarilgan. O‘lchovlar ixtiyoriy fluoressensiya birligi sifatida ifodalangan ARBU bilan hisobot qilingan va o‘sha kuni o‘lchangan %0,9 lik fiziologik eritma nazoratiga nisbatan normallashtirilgan.

IVOS uchun to‘rtta hosila ko‘rsatkich hisoblangan:

• O‘rtacha fluoressensiya: O‘lchovlarning umumiy signal darajasi
• O‘rtacha kvadratik ildiz (RMS): Signal amplitudasini aks ettiruvchi ko‘rsatkich
• Umumiy standart og‘ish: Texnik takrorlar orasidagi o‘zgaruvchanlik
• O‘rtacha kvadratik xato ildizi (RMSE): Takrorlar qatoridagi xato yoki tebranish ko‘rsatkichi

Tadqiqotda guruhlar farqi aniqlangan ko‘rsatkichlar o‘rtacha fluoressensiya va RMS bo‘lgan. Umumiy standart og‘ish va RMSE farq qilmagan. Bu tafovut muhim: ma’lumotlar sensor signalining amplituda darajasidagi farqni qo‘llab-quvvatlaydi, o‘lchov o‘zgaruvchanligi yoki tebranishining AICS ga xos ekanini ko‘rsatmaydi.

Bemorlar qanday tanlangan va tashxis qanday belgilangan?

2019 yil iyuldan 2024 yil aprelgacha Royal Adelaide Hospital’ga insultga mos simptomlar bilan murojaat qilgan bemorlar tadqiqotga kiritilgan. Simptomlar boshlanganidan keyingi 48 soat ichida 9 mL plazma namunasi to‘plangan va Inson proteomi tashkiloti namuna qayta ishlash tamoyillariga muvofiq saqlangan.

Diagnostik tasnif ikki tomir nevrologi tomonidan bir-biridan mustaqil ravishda amalga oshirilgan. Fikrlar turlicha bo‘lgan taqdirda uchinchi va katta tajribali tomir nevrologi yakuniy baholashni bajargan. Klinik ma’lumotlar va radiologik tekshiruv natijasida bemorlar quyidagicha tasniflangan:

AICS guruhidagi ayollarning 3 nafari vaqtinchalik ishemik xuruj, 27 nafari kichik insult; erkaklarning 4 nafari vaqtinchalik ishemik xuruj, 29 nafari kichik insult sifatida tasniflangan. Taqlid guruhida 26 ayol va 18 erkak bo‘lgan. Yosh oralig‘i guruhlarga qarab 32 dan 94 gacha o‘zgargan.

Oksilipinlar laboratoriyada qanday o‘lchangan?

Jami 25 ta birlamchi analit va ikkilamchi massa-spektrometriyasi fragmenti nishonga olingan. Muzlatilib eritilgan plazma namunalariga oksidlanishni cheklash maqsadida metanolda %1 butilgidroksitoluol, 100 ng/mL ichki standart va 1 M kaliy gidroksid qo‘shilgan. Namunalar aralashtirilgach 40°C da 30 daqiqa ushlab turilgan.

Oksilipinlar Bond Elut Olexa PAX qattiq fazali ekstraksiya kartriji bilan ajratilgan. Kartrijlar ketma-ket suv, metanol va %75 geksan-%25 etil asetat bilan yuvilgan; nishon birikmalar chumoli kislotasi bilan kislotalashtirilgan geksan-etil asetat va metanol eritmalari bilan ajratib olingan. Erituvchilar azot ostida chiqarib yuborilgan va quruq qoldiq 150 µL asetonitril-suv aralashmasida qayta eritilgan.

Xromatografik ajratish C18 kolonnasida, 50°C haroratda va daqiqasiga 400 µL oqim bilan amalga oshirilgan. O‘lchov AB Sciex 6500+ uch kvadrupolli massa-spektrometrida manfiy ion va ko‘p reaksiyani kuzatish rejimida bajarilgan. O‘n daqiqalik yozuvlar MultiQuant 3.1 dasturiy ta’minoti bilan qayta ishlangan, miqdorlar standart egri chiziqlar bilan taqqoslanib nanomolyar birlikda hisoblangan.

Jadvallardagi “Q” belgisi birlamchi oksilipinning o‘zini emas, ikkilamchi ko‘p reaksiyani kuzatish o‘tishida hosil bo‘ladigan mahsulot ioni yoki fragmentini bildiradi. Tadqiqot ta’kidlagan 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q natijasi aynan shunday fragment o‘lchovidir.

Nega namuna sonlari tahlillarga qarab farq qiladi?

Dastlabki bosqichda 50 bemor baholangan. Ushbu dastlabki ma’lumot asosida %80 statistik quvvat uchun oksilipin tahlilida 74, IVOS tahlilida 100 namuna kerakligi hisoblangan. Keyin tadqiqotchilar yana 57 bemorni qo‘shib, jami namuna hajmini 107 ga yetkazgan.

Biroq barcha plazmalar har bir tahlil uchun mos bo‘lmagan:

• Oksilipin tahlili uchun yetarli hajmga ega va avval muzlatish-eritish sikliga uchramagan 70 namuna ishlatilgan.
• IVOS o‘lchovi uchun jami 104 namuna ishlatilgan.
• Oksilipin yo‘nalishi uchun hisoblangan 74 namunalik maqsadga to‘rtta namuna yetishmagan.

Namuna yaroqliligiga bog‘liq bu farqlar ayni bemorlar barcha molekulyar va optik tahlillarda birgalikda baholanmaganini anglatadi.

Statistik tahlil qanday o‘tkazildi?

Ma’lumotlar normal taqsimlanmagani sababli tahlildan oldin logarifmik o‘zgartirish qo‘llangan. Vaqtinchalik ishemik xuruj va kichik ishemik insult bemorlari AICS guruhi ostida birlashtirilib, taqlid guruhi bilan taqqoslangan.

Oksilipinlar va IVOS ko‘rsatkichlari uchun alohida bir o‘zgaruvchili chiziqli regressiya modellari qo‘llangan. IVOS o‘lchovlarida ishlatilgan sensor modelga mustaqil o‘zgaruvchi sifatida kiritilib, sensorlar o‘rtasidagi farq uchun tuzatish amalga oshirilgan.

Usullar bo‘limida 25 oksilipin taqqoslangani sababli Bonferroni tuzatishi qo‘llanib, alfa qiymati 0,002 deb belgilangan. Bu chegara ko‘p taqqoslashlarda yolg‘on musbat natijalar ehtimolini kamaytirishga qaratilgan.

Oksilipin natijalari nimani ko‘rsatadi?

Asosiy ma’lumotlar to‘plamida dastlab o‘rtacha qiymatlari va standart xatolari ko‘zga tashlanarli darajada farqli ko‘ringan to‘rtta oksilipin fragmenti statistik taqqoslashga olingan:

4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmentining o‘rtacha darajasi AICS guruhida taxminan 2,5 baravar yuqori ko‘rinadi. Logarifmik regressiya natijasida taxminiy o‘rtacha nisbat 2,21 dir va ishonch oralig‘i 1 dan biroz yuqorida boshlanadi.

Biroq tadqiqot usulida alfa chegarasi 0,002 deb belgilangan. 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q uchun p=0,0427 qiymati an’anaviy 0,05 chegaradan o‘tsa-da, Bonferroni tuzatilgan 0,002 chegaradan o‘tmaydi. Maqolaning jadval, qisqa mazmun, muhokama va xulosa bo‘limlarida bu qiymat “ahamiyatli” deb ta’riflangan; tuzatilgan chegara bilan o‘rtadagi nomuvofiqlik izohlanmagan.

Shu sababli ilmiy jihatdan eng ehtiyotkor talqin quyidagicha: Tadqiqotda 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q bo‘yicha keyingi izlanishga arziydigan guruhlararo farq kuzatilgan, biroq mavjud tahlil uni ko‘p taqqoslashlardan keyin tasdiqlangan biomarker sifatida ko‘rsatmaydi.

IVOS natijalari nimani ko‘rsatadi?

AICS guruhidagi RMS va o‘rtacha fluoressensiya qiymatlari taqlid guruhidan taxminan %6 yuqori. Texnik takrorlar orasidagi variatsiya koeffitsiyenti %0,3 dan %2,9 gacha bo‘lgan; bu o‘lchov takrorlarining ichki jihatdan izchil ekanini ko‘rsatadi.

Biroq texnik takrorlanuvchanlik klinik diagnostik aniqlik bilan bir xil narsa emas. Tadqiqot IVOS uchun qaror chegarasini belgilamagan, ROC egri chizig‘ini tuzmagan, AUC ni hisoblamagan va individual bemorlarda yolg‘on musbat yoki yolg‘on manfiy ko‘rsatkichlarni xabar qilmagan. Shu bois sensor ikki guruhning o‘rtacha signalini ajratishi yangi bemorning tashxisini ishonchli aniqlay olishini anglatmaydi.

Dastlabki ma’lumotlar to‘plami asosiy natijalarni qo‘llab-quvvatladimi?

Dastlabki 50 bemorlik ma’lumotlar to‘plamida birorta oksilipin ham Bonferroni tuzatilgan 0,002 chegaraga yetmagan. 18-F3t-IsoP taqlid guruhida yuqoriroq bo‘lish tendensiyasini ko‘rsatgan, biroq p qiymati 0,0633 deb topilgan.

IVOS o‘lchovlarida esa RMS uchun p=0,0148, o‘rtacha fluoressensiya uchun p=0,0146 olingan; har ikki ko‘rsatkich AICS guruhida yuqori bo‘lgan. Bu yo‘nalishning kattaroq asosiy ma’lumotlar to‘plamida ham kuzatilishi IVOS signalining takrorlanuvchanligi nuqtai nazaridan ijobiy belgidir.

Dastlabki namunada IVOS RMS o‘lchovi bilan 18-F3t-IsoP va uning Q fragmenti o‘rtasida taxminan r=0,41 va p=0,0034 darajasida korrelyatsiya aniqlangan. Biroq asosiy ma’lumotlar to‘plamida turli sensorlar ishlatilgani sababli shunga o‘xshash korrelyatsiya tahlili bajarilmagan. Shuning uchun dastlabki namuna korrelyatsiyasi mustaqil ravishda tasdiqlanmagan.

Nega namuna olish vaqti muhim bo‘lishi mumkin?

Plazma namunalari simptomlar boshlanganidan keyingi istalgan vaqtda, eng kechi 48 soat ichida olingan. Oksilipinlar bir xil tezlikda ko‘tarilib, bir darajada qoladigan molekulalar emas. Ayrim lipid peroksidlanishi mahsulotlari dastlabki soatlarda ortib, keyin antioksidant javob va metabolizm sababli kamayishi mumkin.

Tadqiqotda avval insult bilan bog‘langan 15-F2t-IsoP, 2,3-dinor-15-F2t-IsoP va 5-F2t-IsoP uchun guruhlararo farq topilmagan. Tadqiqotchilar buni avvalgi izlanishlarda ishlatilgan to‘qimaning boshqacha bo‘lishi, ishemiya sababining o‘zgarishi yoki namunalarning ertaroq soatlarda olinishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi.

Bu natija muayyan oksilipin hech qachon insult ko‘rsatkichi emasligini anglatmaydi. Ko‘proq, 48 soatgacha cho‘zilgan keng namuna olish oynasida qisqa muddatli ko‘tarilishlar o‘tkazib yuborilgan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Kelajakdagi tadqiqotlarda 0–6 soat, 6–12 soat, 12–24 soat va 24–48 soat kabi vaqt oynalarini alohida tahlil qilish kerak.

4(RS)-4-F4t-NeuroP biologik jihatdan nimani anglatishi mumkin?

4(RS)-4-F4t-NeuroP miya to‘qimasida ko‘p miqdorda uchraydigan dokozageksaenoik kislotaning fermentativ bo‘lmagan oksidlanishi natijasida hosil bo‘ladigan neyroprostan sinfiga kiradi. Shu sababli tadqiqotchilar qondagi ko‘tarilish ishemik nevrologik shikastlanish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ilgari suradi.

Biroq maqolada neyroprostanning manbai bevosita ko‘rsatilmagan, miya to‘qimasida o‘lchov qilinmagan va molekula darajasi infarkt hajmi bilan taqqoslanmagan. Bundan tashqari, jadvalda o‘lchangan natija asosiy molekula emas, ikkilamchi massa-spektrometriyasi o‘tishida hosil bo‘lgan Q fragmentidir.

Mualliflar neyroprostanlar ayrim tajribaviy sharoitlarda mitoxondriya membrana potensialini saqlashi va antioksidant javoblarni qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini; aksincha, vodorod peroksid yuqori bo‘lgan muhitda yanada zararli mahsulotlarga aylanishi mumkinligini muhokama qiladi. Mavjud klinik tadqiqot bu himoya qiluvchi yoki zararli mexanizmlarni bevosita sinamagan.

Tadqiqotning kuchli tomonlari nimalar?

• Bemorlar insultga o‘xshash simptomlardan keyin real klinik muhitda jalb qilingan.
• Tashxislar ikki mustaqil tomir nevrologi va zarur bo‘lganda uchinchi katta tajribali nevrolog tomonidan baholangan.
• Oksilipinlar nishonli uch kvadrupolli massa-spektrometriya bilan o‘lchangan.
• IVOS texnologiyasi bilan molekulyar o‘lchovdan farqli, tezkor va yorliqsiz optik yondashuv sinovdan o‘tkazilgan.
• Dastlabki namuna asosida statistik quvvat hisobi bajarilgan.
• IVOS tahlilida ishlatilgan sensorning ta’siri statistik modelga kiritilgan.
• Dastlabki va asosiy ma’lumotlar to‘plamlarida IVOS o‘rtacha va RMS natijalarining yo‘nalishi o‘xshash bo‘lgan.
• Dastlabki tashxis bilan yakuniy tashxis o‘rtasidagi farq aniq xabar qilingan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari nimalar?

• Preprint holati: Tadqiqot mustaqil ekspert baholashidan o‘tmagan.
• Kichik namuna: Jami 107 bemor bo‘lsa-da, oksilipin tahlili faqat 70 bemorda bajarilgan.
• Maqsadli namuna soniga yetilmagan: Oksilipin yo‘nalishida hisoblangan 74 namuna o‘rniga 70 namuna tahlil qilingan.
• Statistik chegara nomuvofiqligi: p=0,0427 natijasi e’lon qilingan Bonferroni chegarasi 0,002 ni qanoatlantirmasa-da, ahamiyatli deb talqin qilingan.
• Bir markaz: Bemorlar Avstraliyadagi bitta kasalxonadan olingan.
• Keng namuna olish vaqti: Qon olish simptomlardan keyingi 48 soatgacha cho‘zilgan.
• Saqlash va partiya ta’sirlari: Oksilipinlar harorat, saqlash muddati va muzlatib-eritishga sezgir.
• Tahlillar orasidagi vaqt farqi: Massa-spektrometriya o‘lchovlari o‘rtasida 16 oylik muddat bo‘lgan.
• Turli sensorlar: IVOS o‘lchovlarida yangi sensor ishlatilishi asosiy ma’lumotlar to‘plamida oksilipin-sensor korrelyatsiya tahliliga to‘sqinlik qilgan.
• Cheklangan chalg‘ituvchi omillar nazorati: Yosh, jins, diabet, semizlik, dorilar va boshqa oksidativ stress sabablari keng qamrovli ko‘p o‘zgaruvchili klinik modellarda baholanmagan.
• Diagnostik samaradorlik ko‘rsatkichlari yo‘qligi: Sezgirlik, xoslik, musbat bashorat qiymati, manfiy bashorat qiymati, AUC va qaror chegarasi xabar qilinmagan.
• Gemorragik insult taqqoslanmagan: Tadqiqot ishemik hodisalarni qon ketuvchi insultdan ajratishni sinamagan.
• Sog‘lom nazorat yo‘q: Natijalar sog‘lom shaxslardagi referens qiymatlar bilan taqqoslanmagan.
• Oksidativ stress xosligi past bo‘lishi mumkin: Diabet, semizlik va neyrodegenerativ kasalliklar ham karbonillanish va oksidativ stress ko‘rsatkichlarini oshirishi mumkin.

Tadqiqot nimani qo‘llab-quvvatlaydi?

• AICS bemorlari bilan AICS taqlidlari o‘rtasida ayrim optik fluoressensiya ko‘rsatkichlarida o‘rtacha guruh farqi bo‘lishi mumkinligini qo‘llab-quvvatlaydi.
• IVOS o‘rtacha va RMS ko‘rsatkichlari kattaroq tadqiqotlarda sinashga arziydiganini ko‘rsatadi.
• 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmenti keyingi tadqiqotlarda o‘rganilishi mumkin bo‘lgan nomzod signal ekanini ko‘rsatadi.
• Oksilipinni baholashda namuna olish vaqti muhim bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Dastlabki klinik baholash bilan yakuniy nevrologik tashxis o‘rtasidagi nomuvofiqlik obyektiv yordamchi testlarga ehtiyojni kuchaytirishini ko‘rsatadi.

Tadqiqot nimani isbotlamaydi?

• IVOS sensori vaqtinchalik ishemik xuruj yoki kichik insult tashxisini qo‘ya olishini isbotlamaydi.
• 4(RS)-4-F4t-NeuroP fragmenti tasdiqlangan yoki klinikaga tayyor biomarker ekanini isbotlamaydi.
• Sensor migren, epilepsiya va barcha boshqa taqlidlarni alohida-alohida ajrata olishini ko‘rsatmaydi.
• Ishemik insult bilan gemorragik insultni ajrata olishini ko‘rsatmaydi.
• Tasvirlash, tomir nevrologi baholashi yoki standart shoshilinch insult protokollari o‘rnini bosa olishini ko‘rsatmaydi.
• Oksidativ signal oshishi faqat miya ishemiyasidan kelib chiqishini ko‘rsatmaydi.
• Turkiyada ayni molekulyar qiymatlar yoki sensor chegaralari amal qilishini ko‘rsatmaydi.

Turkiya nuqtai nazaridan ilmiy va klinik ahamiyati nima?

Turkiyada shoshilinch yordam bo‘limlari va insult markazlarida vaqtinchalik nevrologik simptomlarni to‘g‘ri tasniflash muhim klinik muammodir. Shu sababli tezkor qon yoki optik yordamchi test g‘oyasi Turkiya uchun ahamiyatlidir. Tadqiqot faqat Avstraliyadagi kasallik tez-tezligini tasvirlash o‘rniga universal diagnostik mexanizm va o‘lchash usulini tekshiradi.

Biroq Turkiyada foydalanish uchun ko‘p markazli, prospektiv va kattaroq tasdiqlovchi tadqiqot zarur. Bunday tadqiqotda turli yoshlar, hamroh diabet va yurak-qon tomir kasalliklari, qo‘llanayotgan dorilar, simptom boshlanganidan namuna olinguncha o‘tgan vaqt hamda insult taqlidlarining turlari alohida baholanishi kerak.

Turkiyada ishlab chiqiladigan tasdiqlovchi tadqiqot faqat guruh o‘rtachalarini taqqoslamasligi; ROC tahlili, AUC, sezgirlik, xoslik, musbat va manfiy bashorat qiymatlari, qaror chegaralari hamda mavjud klinik ballarga qo‘shimcha hissani hisobot qilishi lozim. Shuningdek, qurilmaning tez yordam mashinasi, shoshilinch yordam bo‘limi yoki insult bo‘limidagi real ish vaqti, namuna tayyorlash ehtiyoji, xarajati, sensorlararo o‘zgaruvchanligi va noto‘g‘ri tasniflashning klinik oqibatlari baholanishi kerak.

Tadqiqot usuli va natijalari

Asosiy topilmalarning texnik xulosasi:

• 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmenti AICS guruhida yuqoriroq ko‘ringan; biroq natija ko‘p taqqoslashdan keyingi ahamiyatlilik chegarasidan o‘tmagan.
• IVOS o‘rtacha fluoressensiya va RMS ko‘rsatkichlari AICS guruhida taxminan %6 yuqori.
• IVOS o‘zgaruvchanlik ko‘rsatkichlari bo‘lgan umumiy standart og‘ish va RMSE guruhlarni ajratmagan.
• Texnik takrorlarning variatsiya koeffitsiyenti %0,3–%2,9 oralig‘ida.
• Dastlabki klinik tashxis bilan yakuniy nevrologik tasnif 21 bemorda farq qilgan.
• Mavjud tadqiqot faqat guruh darajasida signal hosil qilgan, klinik diagnostik test samaradorligini ko‘rsatmagan.

Manba va usul haqida izoh

Tadqiqotning to‘liq asl nomi: Oxylipin Profiles and an Optical Assay to Distinguish Acute Ischemic Cerebrovascular Syndrome (AICS: Transient Ischemic Attacks and Minor Ischemic Stroke) from Mimics

Mualliflarning to‘liq va asl ketma-ketligi: SA Barnes, R Kostecki, D Sharma, AG Milton, PJ Trim, S Edwards, JJ Mahadevan, C Kurunawai, J Jannes, TJ Kleinig, SA Koblar, MA Hamilton-Bruce, E Mas, T Rozek, C Oger, JM Galano, T Durand va E Noschka.

Muallif ismlari haqidagi izoh: Yuklangan tadqiqot mualliflarning ismlarini bosh harflari bilan beradi. Tasdiqlanmagan to‘liq ism shakllari qo‘shilmagan.

Teng birinchi muallif: Teng hissa yoki teng birinchi mualliflik bayonoti mavjud emas.

Mas’ul muallif: Associate Professor Erik Noschka.

Maxsus mualliflik izohi: E Mas tadqiqotda vafotidan keyin muallif sifatida “posthumous” belgisi bilan ko‘rsatilgan.

Institutsional aloqalar:

• School of Animal and Veterinary Sciences, Adelaide University, Avstraliya
• Sensrz Pty Ltd, Adelaide, Avstraliya
• School of Physics, Chemistry and Earth Science, Adelaide University, Avstraliya
• Institute for Photonics and Advanced Sensing, Adelaide University, Avstraliya
• South Australian Health and Medical Research Institute, Avstraliya
• Adelaide Medical School, Adelaide University, Avstraliya
• School of Public Health, Adelaide University, Avstraliya
• Department of Neurology, Central Adelaide Local Health Network, Avstraliya
• Genetics and Molecular Pathology, SA Pathology, Avstraliya
• Institut des Biomolécules Max Mousseron, UMR 5247 CNRS, Université de Montpellier va ENSCM, Fransiya

DOI:10.2139/ssrn.6959344

Rasmiy preprint havolasi:SSRN tadqiqot qaydi

Nashr platformasi: SSRN.

Jurnal: Taqrizdan o‘tgan jurnal versiyasi tasdiqlanmagan.

Asl jurnal nashriyoti: Mavjud emas; ko‘rib chiqilgan versiya SSRN preprintidir.

Nashr yili: 2026.

Manba turi: Prospektiv klinik namunadan foydalangan izlanish xususiyatidagi diagnostik biomarker va parvarish nuqtasi optik sensori tadqiqoti.

Taqriz holati: Ushbu tadqiqot taqrizdan o‘tmagan preprintdir; natijalar ushbu cheklov inobatga olinib o‘qilishi kerak.

Etik tasdiq: Central Adelaide Local Health Network Human Research Ethics Committee; HREC/18/CALHN/384 va R20180618.

Moliyalashtirish: Tadqiqotning dastlabki bosqichi Australian Research Council Centre of Excellence for Nanoscale Biophotonics, keyingi bosqichi Sensrz Pty Ltd tomonidan qo‘llab-quvvatlangan. Shuningdek, The Hospital Research Foundation “Cure for Stroke Australia” va Health Services Charitable Gifts Board Waltham Estate grantlaridan foydalanilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi haqidagi izoh: R Kostecki IVOS texnologiyasi bilan bog‘liq Sensrz Pty Ltd tashkilotida ishlaydi va muallif hissalari bo‘limida u uchun raqobat qiluvchi manfaatlar deklaratsiyasi mavjudligi qayd etilgan. Biroq yuklangan versiyada batafsil manfaatlar to‘qnashuvi matni alohida bo‘lim sifatida taqdim etilmagan. Sensrz Pty Ltd tadqiqotning keyingi bosqichini moliyalashtirgan.

Ushbu o‘zbekcha ilmiy bayon yuklangan tadqiqotning asosiy matni, jadvallari va qo‘shimcha jadvallariga tayangan holda tayyorlangan. Tadqiqotda mavjud bo‘lmagan diagnostik muvaffaqiyat, klinik qo‘llanish, davolash foydasi yoki bemor natijasi haqidagi da’vo qo‘shilmagan.

Tadqiqotning eng muhim uslubiy muammosi 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmenti uchun p=0,0427 qiymati usullar bo‘limida ko‘rsatilgan Bonferroni tuzatilgan alfa=0,002 chegarasiga javob bermasa-da, ahamiyatli deb taqdim etilganidir. Shu sababli fragment tasdiqlangan biomarker sifatida emas, kattaroq va oldindan rejalashtirilgan tadqiqotlarda qayta sinovdan o‘tkazilishi kerak bo‘lgan nomzod sifatida baholanishi kerak.

IVOS natijalari guruhning o‘rtacha signalida farq ko‘rsatgan; biroq testning individual diagnostik aniqligi aniqlanmagan. Qurilma hozirgi holatda tasvirlash, nevrologik baholash, insult protokoli yoki shoshilinch klinik qarorlar o‘rnida qo‘llanmaydi.

Turkiyada qo‘llash uchun ko‘p markazli mahalliy tasdiqlash, simptom boshlanishiga nisbatan tor namuna olish vaqtlari, gemorragik insult va turli taqlid guruhlari, oldindan belgilangan chegaralar, ROC tahlili, sezgirlik, xoslik, kalibrlash va klinik sof foydani baholash talab etiladi.