Bu çalışma, keçici iskemik atak ilə kiçik iskemik inməyi birlikte əhatə edən Akut İskemik Serebrovaskulyar Sindromun (Acute Ischemic Cerebrovascular Syndrome, AICS), benzer nevroloji belirtilər oluşturan təqlid vəziyyətlərdan ayrılmasına yardımcı olabiləcəlavə oksidativ stres göstəricilərini araştırmıştır. İnme benzeri yakınmalarla Royal Adelaide Hospital’a başvuran 107 xəstədan belirtilərin başlamasından sonraki 48 saat üçünde plazma alınmış; xəstələrın 63’ü keçici iskemik atak və ya kiçik iskemik inmə, 44’ü ise AICS taklidi olaraq sınıflandırılmışdır. Oksilipinler mayeli xromatoqrafiya-tandem kütlə spəlavətrometriyasıyle, plazmadaki karbonilasiyala əlaqəli optik siqnal ise IVOS adlı etiketsiz biosensorle ölçülmüşdür.

Oksilipin analizi üçün uygun nümunə bulunan 70 xəstəda, 4(RS)-4-F4t-NeuroP adlı nöroprosdiaqnozn ikincil kütlə spəlavətrometriyası fragmanı AICS grubunda orta 197,15 nM, təqlid grubunda 78,59 nM olaraq ölçülmüşdür. Tahmini orta nisbətı 2,21 və p dəyəri 0,0427’dir. Ancak tədqiqatçıların yöntem bölümünde 25 oksilipin müqayisəsı üçün belirlediği Bonferroni düzəldilmiş əhəmiyyətlilik həddi 0,002’dir. Dolayısı ilə p=0,0427 dəyəri bu eşiği gecmeməlavəte və bulgu qəti bir diaqnostik biomarker kanıtı oluşturmamaktadır.

IVOS ölçümü yapılabilən 104 xəstəda orta floresans və kök orta kvadrat dəyərleri AICS grubunda təxminən %6 daha yüksək tapılmışdır. Düzeltilmiş orta nisbətləri sırasıyla 1,06 olup p dəyərleri 0,0132 və 0,0135’tir. Buna qarşılık ümumi standart sapma və kök orta kvadrat xətası qruplar arasında fərqli değildir. Nəticəlar, sensörün ölçtüğü siqnal genliğinde bir qrup farkı olabiləceğini gösterməlavəte; fakat bireysel xəstəyı doğru sınıflandırdığına dair həssaslıq, spesifiklik, ROC eğrisi, AUC və ya klinik qərar eşiği sunmamaktadır.

Çalışma kiçik nümunəlemli, təlavə mərkəzli və keşifsel niteliktedir. Oksilipin nümunəlerinin saklama və analiz zamanına duyarlı olması, nümunəlerin en fazla 48 saatlik geniş bir zaman aralığında alınması, kütlə spəlavətrometriyası analizinin hesaplanan nümunə böyüklüğüne ulaşamaması və klinik qarışdırıcıların əhatəli biçimde modellenmemesi nəticələrı sınırlandırmaktadır. IVOS cihazı və ya 4(RS)-4-F4t-NeuroP fragmanı mevcut vəziyyətda inmə diaqnozsı koyan testler değildir və görüntüləmə ilə nöroloji dəyərlendirmesinin yerini alamaz.

Araşdırmanın əsas problemi nedir?

Keçici iskemik atak və kiçik iskemik inmə, belirtilərin hafif və ya kısa müddətli olabilmesi nedeniyle erkən dəyərlendirmede miqren, epiləptik tutma, funksional nevroloji əlamətlər və başka nevroloji vəziyyətlərla karıştırılabilir. Tədqiqatçılar bu iki iskemik cədvəlyu ortak damar məlavəanizmaları və benzer klinik yönetimleri nedeniyle Akut İskemik Serebrovaskulyar Sindrom başlığı altında birleştirmiştir.

Keçici iskemik atak, beyin, omurilik və ya retinayı besleyen dolaşımda gecici iskemiye bağlı nevroloji işlev bozukluğunu ifadə edir və diaqnozm gereği akut enfarktüs kanıtı bulunmaz. Kiçik iskemik inməde ise genellikle hafif, işlev kaybı yaratmayan və ya sınırlı nevroloji tapıntılarla birlikte görüntüləməde enfarktüs vardır. Çalışmada kiçik inmə üçün Ulusal Sağlık Enstitüleri İnme Ölçeği dəyərinin çoğunlukla 3 və ya altında olduğu çərçivə esas alınmıştır.

Bu iki cədvəlnun erkən dönemde birbirinden və təqlidlərinden ayrılması yalnızca isimlendirme meselesi değildir. Gerçəlavə bir iskemik olayın gözden kaçması müalicəyi geciktirebilir; inmə olmayan bir xəstənın inmə kabul edilmesi ise gerəlavəsiz və ya riskli işlemlere yol açabilir. Çalışmada ilk dəyərlendirme ilə qətiləşmiş nevroloji diaqnoz arasında 21 xəstəda fərqlilık bulunması, ümumi nümunəlemin %19,6’sında başlanğıc sınıflandırmasının değiştiğini göstermiştir.

Oksidativ stres neden araştırılmıştır?

İskemide beyin toxumasuna ulaşan oksijen azalır. Hücresel enerji üretimi bozulurken reaktif oksijen və azot türleri artabilir. Antioksidan sistemler bu moləlavəülleri yeterince uzaklaştıramadığında lipidler, zülaller və nükleik asitler oksidatif hasara uğrar.

Hücre zarlarındaki çoklu doymamış yağ asitlerinin ferment dışı oksidasyonu sonucunda oksilipin adı vərilən lipid peroksidasyon ürünleri oluşabilir. Araştırmada incelenen başlıca sınıflar şunlardır:

• Araşidonik asitten oluşan F2-izoprostanlar
• Eikosapentaenoik asitten oluşan F3-izoprostanlar
• Dokosahəlavəzaenoik asitten oluşan F4-nöroprostanlar
• Adrenik asitten oluşan dihomo-izoprostan və dihomo-izofuranlar
• Prostaglandin F2-alfa

Dokosahəlavəzaenoik asit beyin toxumasunda yoğun bulunduğu üçün bundan oluşan nöroprostanlar, sinir toxumasundaki oksidatif müddətçlerin olası göstəriciləri olaraq araştırılmaktadır. Bununla belə kanda ölçülen bir nöroprosdiaqnozn yalnızca beyinden kaynaklandığı və ya birbaşa toxuma hasarının miktarını gösterdiği bu çalışma tarafından kanıtlanmamıştır.

IVOS sensörü neyi ölçmeye çalışmaktadır?

IVOS, “in vivo oxidativə status” ifadesinin kısaltmasıdır. Cihaz, plazma üçündəlavəi karbonil qruplarıyla əlaqəli optik dəyişənliği və floresans genliğini etiketsiz biçimde ölçməlavə üzere geliştirilmiş təcrübəsel bir biyosensördür. Protein karbonilasiyau, amino asitlerin birbaşa oksidasyonu və ya lipid peroksidasyonu ürünleriyle ikincil reaksiyonlar sonucunda oluşabilir.

Sensörün uç kısmında özel bir polimer kaplı cam optik fiber vardır. Fiber plazmaya batırılmış, polimer 488 nm dalga boyundaki mavi ışıkla xəbərdarlıqlmış və 515–520 nm aralığındaki emisyon kaydedilmiştir. Algılama sistemi təxminən 350–1000 nm spəlavətral aralığını əhatə edən CMOS tabanlı bir düzeneğe sahiptir.

Her nümunəte kısa zaman aralıklarıyla 20 təlavənik təlavərar gerçəlavəleştirilmiştir. Ölçümler keyfî floresans birimi olaraq ifade edilən ARBU ilə raporlanmış və eyni gün ölçülen %0,9’luk salin kontrolüne görə normalleştirilmiştir.

IVOS üçün dört türetilmiş meyar hesablanmışdır:

• Orta floresans: Ölçümlerin genel siqnal səviyyəsi
• Kök orta kare (RMS): Sinyal genliğini yansıtan meyar
• Toplam standart sapma: Təlavənik təlavərarlar arasındaki dəyişənlik
• Kök orta kare xətası (RMSE): Təlavərar serisindəlavəi xəta və ya dalgsahəma meyarü

Çalışmada qrup farkı bulunan göstəricilər orta floresans və RMS olmuştur. Toplam standart sapma ilə RMSE fərqli bulunmamıştır. Bu ayrım önəmlidir: Verilər sensör siqnalinin genlik səviyyəsinde bir farkı destəlavəleməlavəte, ölçüm dəyişənliğinin və ya dalgsahəmasının AICS’ye özgü olduğunu göstermeməlavətedir.

Xəstələr nasıl seçildi və diaqnoz nasıl belirlendi?

Temmuz 2019 ilə Nisan 2024 arasında Royal Adelaide Hospital’a inmə ilə uyumlu belirtilərle başvuran xəstələr çalışmaya alınmıştır. Belirtilərin başlamasından sonraki 48 saat üçünde 9 mL plazma örneği toplanmış və İnsan Proteom Organizasyonu nümunə işleme ilkelerine görə saklanmıştır.

Tanısal sınıflandırma iki damar nevroloqu tarafından birbirinden müstəqil olaraq yapılmıştır. Görüş ayrılığı olması vəziyyətunda üçüncü və kıdemli bir damar nevroloqu son dəyərlendirmeyi gerçəlavəleştirmiştir. Klinik vərilər və radyolojik inceleme sonucunda xəstələr şu şəkilde sınıflandırılmışdır:

AICS grubunda kadınların 3’ü keçici iskemik atak, 27’si kiçik inmə; erkəlavəlerin 4’ü keçici iskemik atak, 29’u kiçik inmə olaraq sınıflandırılmışdır. Taklit grubunda 26 kadın və 18 erkəlavə tapılmışdır. Yaş aralığı qruplara görə 32 ilə 94 arasında değişməlavətedir.

Oksilipinler laboratoriyada nasıl ölçüldü?

Toplam 25 birincil analit və ikincil kütlə spəlavətrometriyası fragmanı hedeflenmiştir. Dondurulup çözdürülmüş plazma nümunəlerine oksidasyonu sınırlamak amacıyla metanol üçünde %1 butilhidroksitoluen, 100 ng/mL iç standart və 1 M potasyum hidroksit əlavəlenmiştir. Nümunəler karıştırıldıktan sonra 40°C’de 30 dakika bəlavəletilmiştir.

Oksilipinler Bond Elut Olexa PAX katı faz əlavəstraksiyon kartuşuyla ayrıştırılmıştır. Kartuşlar sırasıyla su, metanol və %75 həlavəzan-%25 etil asetatla yıkanmış; hedef biləşənlər formik asitle asitlendirilmiş həlavəzan-etil asetat və metanol çözeltiləriyle alınmıştır. Çözücüler azot altında uzaklaştırılmış və kuru kalıntı 150 µL asetonitril-su karışımında yeniden çözülmüştür.

Kromatografik ayrım C18 kolonda, 50°C temperaturta və dakikada 400 µL akışla yapılmıştır. Ölçüm AB Sciex 6500+ üçlü kuadrupol kütle spəlavətrometresinde negatif iyon və çoklu reaksiyon izleme modunda gerçəlavəleştirilmiştir. On dakikalık kayıtlar MultiQuant 3.1 yazılımıyla işlenmiş, miktarlar standart eğrilərle qarşılaştırılarak nanomolar cinsinden hesablanmışdır.

Cədvəllardaki “Q” işareti, birincil oksilipinin kendisini değil, ikincil çoklu reaksiyon izleme gecişinde oluşan ürün iyonunu və ya fragmanı belirtməlavətedir. Çalışmanın öne çıkardığı 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q sonucu bu tür bir fragman ölçümüdür.

Nümunə sayıları neden analizlere görə fərqlidır?

İlk aşamada 50 xəstə dəyərləndirilmişdir. Bu ön vəriden harəlavəetle %80 statistik güç üçün oksilipin analizinde 74, IVOS analizinde 100 örneğe ihtiyaç olduğu hesablanmışdır. Tədqiqatçılar daha sonra 57 xəstə daha dâhil ederəlavə ümumi nümunəlemi 107’ye çıkarmıştır.

Bununla belə tüm plazmalar her analiz üçün uygun değildir:

• Oksilipin analizi üçün yeterli hacme sahip və daha əvvəl dondurup çözme döngüsüne girmemiş 70 nümunə kullanılabilmiştir.
• IVOS ölçümü üçün ümumi 104 nümunə kullanılabilmiştir.
• Oksilipin kolu üçün hesaplanan 74 nümunəlik hedefe dört nümunə əlavəsik kalınmıştır.

Nümunə uygunluğuna bağlı bu fərqlilıklar, eyni xəstələrın tüm moləlavəulyar və optik analizlerde birlikte dəyərlendirilmediği anlamına gelməlavətedir.

İstatistiksel analiz nasıl yapıldı?

Verilər normal dağılmadığı üçün analiz öncəsinde logaritmik dönüşüm tətbiq edilmişdir. Keçici iskemik atak və kiçik iskemik inmə xəstələrı AICS grubu altında birleştirilmiş və təqlid grubuyla müqayisə edilmişdir.

Oksilipinler və IVOS meyarleri üçün ayrı tək dəyişənli xətti reqressiya modelleri istifadə edilmişdir. IVOS ölçümlerinde kullanılan sensör modele müstəqil dəyişən olaraq əlavəlenerəlavə sensörler arasındaki fərqlilık üçün düzeltme yapılmıştır.

Metod bölümünde 25 oksilipin qarşılaştırıldığı üçün Bonferroni düzeltmesi uygulanmış və alfa dəyəri 0,002 olaraq belirlenmiştir. Bu eşik, yanlış pozitif sonuç olasılığını çoklu müqayisəlar qarşısında azaltmayı amaçlar.

Oksilipin nəticələrı ne göstərir?

Ana vəri kümesinde əvvəl ortaları və standart xətaları görünür biçimde fərqli görünen dört oksilipin fragmanı statistik müqayisəya alınmıştır:

4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmanının orta səviyyəsi AICS grubunda təxminən 2,5 kat daha yüksək görünməlavətedir. Logaritmik regresyon sonucunda tahmini orta nisbətı 2,21’dir və etibar intervalı 1’in hemen üzərində başlamaktadır.

Ancak çalışmanın yönteminde alfa eşiği 0,002 olaraq belirlenmiştir. 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q üçün p=0,0427 dəyəri ənənəvi 0,05 eşiğini gecse de Bonferroni düzəldilmiş 0,002 eşiğini gecmeməlavətedir. Məqalənin cədvəl, özet, tartışma və sonuç bölümlerinde bu dəyər “əhəmiyyətli” olaraq diaqnozmlanmış; düzeltilmiş eşikle arasındaki uyuşmazlık açıqlanmamışdır.

Bu səbəbdən bilimsel olaraq en güvənli yorum şudur: Çalışmada 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q üçün takip araştırmasını hak eden bir qrup farkı görülmüşdür, lakin mevcut analiz bunu çoklu müqayisə sonrası doğrulanmış bir biomarker olaraq göstermeməlavətedir.

IVOS nəticələrı ne göstərir?

AICS grubundaki RMS və orta floresans dəyərleri təqlid grubundan təxminən %6 daha yüksəktir. Təlavənik təlavərarlar arasındaki varyasyon katsayısı %0,3 ilə %2,9 arasında kalmıştır; bu dəyər ölçüm təlavərarlarının kendi üçünde tutarlı olduğunu göstərir.

Bununla belə təlavənik təlavərarlanabilirlik, klinik diaqnostik doğrulukla eyni şey değildir. Çalışma IVOS üçün bir qərar həddi belirlememiş, ROC eğrisi oluşturmamış, AUC hesaplamamış və bireysel xəstələrda yanlış pozitif və ya yanlış negatif nisbətlərinı raporlamamıştır. Dolayısı ilə sensörün iki grubun orta siqnalini ayırması, yeni bir xəstənın diaqnozsını güvənilir biçimde belirleyebildiği mənasına gəlmir.

Ön vəri kümesi ana nəticələrı destəlavəledi mi?

İlk 50 xəstəlık vəri kümesinde hiçbir oksilipin Bonferroni düzəldilmiş 0,002 eşiğine ulaşmamıştır. 18-F3t-IsoP təqlid grubunda daha yüksək olma eğilimi göstermiş, lakin p dəyəri 0,0633 olaraq tapılmışdır.

IVOS ölçümlerinde ise RMS üçün p=0,0148, orta floresans üçün p=0,0146 elde edilmiş; her iki meyar de AICS grubunda daha yüksək tapılmışdır. Bu yönün daha böyük ana vəri kümesinde de görülmesi IVOS siqnalinin təlavərarlanabilirliği baxımından olumlu bir işarettir.

Ön nümunəlemde IVOS RMS ölçümü ilə 18-F3t-IsoP və onun Q fragmanı arasında təxminən r=0,41 və p=0,0034 səviyyəsinde korelasyon tapılmışdır. Ancak ana vəri kümesinde fərqli sensörlerin kullanılması nedeniyle benzer korelasyon analizi yapılamamıştır. Bu səbəbdən ön nümunəlem korelasyonu müstəqil olaraq doğrulanmış değildir.

Nümunə alma zamanı neden kritik olabilir?

Plazma nümunəleri belirtilərin başlamasından sonraki herhangi bir zamanda, en gec 48 saat üçünde alınmıştır. Oksilipinler sabit bir hızla yükselip eyni səviyyəde ksahə moləlavəüller değildir. Bazı lipid peroksidasyon ürünleri ilk saatlerde yükselip daha sonra antioksidan yanıt və metabolizma nedeniyle azalabilir.

Çalışmada daha əvvəl inməyle əlaqəlendirilmiş 15-F2t-IsoP, 2,3-dinor-15-F2t-IsoP və 5-F2t-IsoP üçün qrup farkı bulunmamıştır. Tədqiqatçılar bunun, əvvəlki araştırmalarda kullanılan toxumanun fərqli olması, iskeminin nedeninin değişmesi və ya nümunəlerin daha erkən saatlerde alınmasıyla əlaqəli olabiləceğini tartışmaktadır.

Bu sonuç, belirli bir oksilipinin hiçbir zaman inmə göstəricisi olmadığı mənasına gəlmir. Daha çok, 48 saate kadar uzanan geniş nümunəleme penceresinde kısa müddətli yükselişlerin kaçırılmış olabiləceğini göstərir. Gelecəlavə çalışmalarda 0–6 saat, 6–12 saat, 12–24 saat və 24–48 saat gibi zaman pencerelerinin ayrı analiz edilmesi gərəkdir.

4(RS)-4-F4t-NeuroP bioloji olaraq ne ifade edebilir?

4(RS)-4-F4t-NeuroP, beyin toxumasunda yüksək miktarda bulunan dokosahəlavəzaenoik asidin ferment dışı oksidasyonuyla oluşan bir nöroprostane sınıfına aittir. Tədqiqatçılar bu səbəbdən kandaki yükselişin iskemik nevroloji hasarla bağlantılı olabiləceğini iləri sürməlavətedir.

Ancak məqalə nöroprosdiaqnozn kaynağını birbaşa göstermemiş, beyin toxumasunda ölçüm yapmamış və moləlavəül səviyyəsini enfarktüs hacmiyle müqayisəmıştır. Ayrıca cədvəlda ölçülen sonuç ana moləlavəül değil, ikincil kütlə spəlavətrometriyası gecişinde oluşan Q fragmanıdır.

Müəlliflər nöroprostanların bazı təcrübəsel koşullarda mitokondri zar potansiyelini koruyabildiğini və antioksidan yanıtları destəlavəleyebildiğini; buna qarşılık yüksək hidrojen peroksit ortamında daha zararlı ürünlere dönüşebiləceğini tartışmaktadır. Mevcut klinik çalışma bu koruyucu və ya zararlı məlavəanizmaları birbaşa test etmemiştir.

Çalışmanın güclü tərəfləri nelerdir?

• Xəstələr inmə bənzəri belirtilərin ardından gerçəlavə klinik ortamda toplanmıştır.
• Tanılar iki müstəqil damar nevroloqu və gerəlavətiğinde üçüncü kıdemli nörolog tarafından dəyərləndirilmişdir.
• Oksilipinler hedeflenmiş üçlü kuadrupol kütlə spəlavətrometriyasıyle ölçülmüşdür.
• IVOS təlavənolojisiyle moləlavəulyar ölçümden fərqli, hızlı və etiketsiz bir optik yaklaşım sınanmıştır.
• Ön nümunəlemden harəlavəetle statistik güç hesaplaması yapılmıştır.
• IVOS analizinde kullanılan sensörün təsiri statistik modele əlavəlenmiştir.
• Ön və ana vəri kümelerinde IVOS orta və RMS nəticələrının yönü birbirine benzer tapılmışdır.
• Başlangıç diaqnozsıyla son diaqnoz arasındaki fərqlilık açık biçimde raporlanmışdır.

Çalışmanın əsas məhdudiyyətləri nelerdir?

• Preprint vəziyyətu: Çalışma müstəqil hakem dəyərləndirməsinden keçməmişdir.
• Küçük nümunəlem: Toplam 107 xəstə bulunmakla birlikte oksilipin analizi yalnızca 70 xəstəda yapılmıştır.
• Hedef nümunə sayısına ulaşılamaması: Oksilipin kolunda hesaplanan 74 nümunə yerine 70 nümunə analiz edilmiştir.
• İstatistiksel eşik uyuşmazlığı: p=0,0427 sonucu, açıklanan Bonferroni eşiği olan 0,002’yi qarşılamamasına rağmen əhəmiyyətli olaraq yorumlanmıştır.
• Təlavə merkez: Xəstələr təlavə bir Avustralya xəstənesinden alınmıştır.
• Geniş nümunəleme zamanı: Kan alınması belirtilərden sonraki 48 saate kadar uzanmıştır.
• Saklama və parti təsirleri: Oksilipinler temperatur, saklama müddətsi və dondurup çözmeye duyarlıdır.
• Analizler arasındaki zaman farkı: Kütle spəlavətrometrisi ölçümleri arasında 16 aylık bir müddət tapılmışdır.
• Farklı sensörler: IVOS ölçümlerinde yeni sensör kullanılması ana vəri kümesinde oksilipin-sensör korelasyon analizini engellemiştir.
• Sınırlı qarışdırıcı kontrolü: Yaş, cinsiyet, diyabet, obezite, ilaçlar və diğer oksidativ stres nedenleri əhatəli çok dəyişənli klinik modellerde dəyərlendirilmemiştir.
• Tanısal performans meyarlerinin olmaması: Duyarlılık, spesifiklik, pozitiv proqnoz dəyəri, neqativ proqnoz dəyəri, AUC və qərar həddi raporlanmamışdır.
• Hemorajik inmə müqayisəsının olmaması: Çalışma iskemik olayları kanamalı inməden ayırmayı test etmemiştir.
• Sağlıklı kontrol bulunmaması: Nəticəlar sağlam bireylerdəlavəi referans dəyərlerle qarşılaştırılmamıştır.
• Oksidativ stres özgüllüğünün aşağı olabilmesi: Diyabet, obezite və nörodejeneratif xəstəlıklar da karbonilasiya və oksidativ stres göstəricilərini artırabilir.

Çalışma nəyi dəstəkləyir?

• AICS xəstələrıyla AICS təqlidləri arasında bazı optik floresans meyarlerinde orta qrup farkı bulunabiləceğini dəstəkləyir.
• IVOS orta və RMS meyarlerinin daha böyük çalışmalarda sınanmaya dəyər olduğunu göstərir.
• 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmanının takip çalışmalarında araştırılabiləcəlavə aday bir siqnal olduğunu göstərir.
• Oksilipin dəyərlendirmesinde nümunə alma zamanının kritik olabiləceğini göstərir.
• İlk klinik dəyərlendirme ilə son nevroloji diaqnoz arasındaki uyuşmazlığın nesnel yardımcı test ihtiyacını güçlendirdiğini göstərir.

Çalışma nəyi sübut etmir?

• IVOS sensörünün keçici iskemik atak və ya kiçik inmə diaqnozsı koyabildiğini sübut etmir.
• 4(RS)-4-F4t-NeuroP fragmanının doğrulanmış və ya kliniğe hazır bir biomarker olduğunu sübut etmir.
• Sensörün miqren, epiləpsi və diğer tüm təqlidləri ayrı ayrı ayırt edebildiğini göstermeməlavətedir.
• İskemik inmə ilə hemorragik inməyi ayırabildiğini göstermeməlavətedir.
• Görüntüleme, damar nevroloqu dəyərlendirmesi və ya standart acil inmə protokollerinin yerine gecebiləceğini göstermeməlavətedir.
• Oksidatif siqnal artışının yalnızca beyin iskemisinden kaynaklandığını göstermeməlavətedir.
• Türkiye’de eyni moləlavəulyar dəyərlerin və ya sensör eşiklerinin gecerli olduğunu göstermeməlavətedir.

Türkiyə baxımından elmi və klinik mənası nedir?

Türkiye’de təcili yardım şöbəsi və inmə merkezlerinde gecici nevroloji belirtilərin doğru sınıflandırılması önemli bir klinik sorundur. Bu səbəbdən hızlı bir kan və ya optik yardımcı test fikri Türkiye baxımından əhəmiyyətlidır. Araştırma, yalnızca Avustralya’daki xəstəlık sıklığını betimleməlavə yerine evrensel bir diaqnostik məlavəanizmayı və ölçüm yöntemini inceleməlavətedir.

Bununla belə Türkiye’de kullanım üçün çox mərkəzli, prospəlavətif və daha böyük bir doğrulama çalışması gərəkdir. Böyle bir araştırmada fərqli yaşlar, eşlik eden diyabet və kalp-damar xəstəlıkları, kullanılan ilaçlar, semptom başlangıcından nümunə alınmasına kadar gecen müddət və inmə təqlidlərinin türleri ayrı ayrı dəyərlendirilmelidir.

Türkiye’de geliştiriləcəlavə bir doğrulama çalışması yalnızca qrup ortalarını müqayisəmalı; ROC analizi, AUC, həssaslıq, spesifiklik, pozitif və negatif öngörü dəyərleri, qərar eşikleri və mevcut klinik skorlara əlavə katkıyı raporlamalıdır. Ayrıca cihazın ambulans, təcili yardım şöbəsi və ya inmə ünitesindəlavəi gerçəlavə çalışma müddətsi, numune hazırlama ihtiyacı, maliyeti, sensörler arası dəyişənliği və yanlış sınıflandırmanın klinik nəticələrı dəyərlendirilmelidir.

Çalışmanın Metodu və Tapıntıları

Əsas tapıntıların texniki xülasəsi:

• 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmanı AICS grubunda daha yüksək görünmüştür; lakin sonuç çoklu müqayisə sonrası əhəmiyyətlilik həddini gecmeməlavətedir.
• IVOS orta floresans və RMS meyarleri AICS grubunda təxminən %6 daha yüksəktir.
• IVOS dəyişənlik meyarleri olan ümumi standart sapma və RMSE qrupları ayırmamıştır.
• Təlavənik təlavərarların varyasyon katsayısı %0,3–%2,9 aralığındadır.
• İlk klinik diaqnoz ilə son nevroloji sınıflandırma 21 xəstəda fərqlilaşmıştır.
• Mevcut çalışma yalnızca qrup səviyyəsinde siqnal üretmiş, klinik diaqnostik test performansı göstermemiştir.

Mənbə və Metod Notu

Çalışmanın tam özgün adı: Oxylipin Profiləs and an Optical Assay to Distinguish Acute Ischemic Cerebrovascular Syndrome (AICS: Transient Ischemic Attacks and Minor Ischemic Stroke) from Mimics

Müəlliflərın əlavəsiksiz və özgün sırası: SA Barnes, R Kostecki, D Sharma, AG Milton, PJ Trim, S Edwards, JJ Mahadevan, C Kurunawai, J Jannes, TJ Kleinig, SA Koblar, MA Hamilton-Bruce, E Mas, T Rozəlavə, C Oger, JM Gsahəo, T Durand və E Noschka.

Müəllif adlarıyla ilgili qeyd: Yüklenen çalışma yazarların adlarını baş harfleriyle vərməlavətedir. Doğrulanmayan ad açılımları əlavəlenmemiştir.

Eş birinci yazar: Eş katkı və ya eş birinci yazarlık beyanı mövcud deyil.

Məsul müəllif: Associate Professor Erik Noschka.

Özel yazarlık qeydu: E Mas, çalışmada ölümünden sonra yazar olaraq “posthumous” işaretiyle göstərilmişdir.

Qurumsal bağlantılar:

• School of Animal and Veterinary Sciences, Adelaide Univərsity, Avustralya
• Sensrz Pty Ltd, Adelaide, Avustralya
• School of Physics, Chemistry and Earth Science, Adelaide Univərsity, Avustralya
• Institute for Photonics and Advanced Sensing, Adelaide Univərsity, Avustralya
• South Australian Health and Medical Research Institute, Avustralya
• Adelaide Medical School, Adelaide Univərsity, Avustralya
• School of Public Health, Adelaide Univərsity, Avustralya
• Department of Neurology, Central Adelaide Local Health Network, Avustralya
• Genetics and Molecular Pathology, SA Pathology, Avustralya
• Institut des Biomolécules Max Mousseron, UMR 5247 CNRS, Univərsité de Montpellier və ENSCM, Fransa

DOI:10.2139/ssrn.6959344

Resmî preprint bağlantısı:SSRN çalışma kaydı

Yayın platforması: SSRN.

Jurnal: Hakemli dergi sürümü təsdiqlənməmişdir.

Özgün dergi yayınevi: Bulunmamaktadır; incelenen sürüm SSRN preprintidir.

Yayın ili: 2026.

Mənbə növü: Prospəlavətif klinik nümunəlemden yararlanan keşifsel diaqnostik biomarker və bakım noktası optik sensör çalışması.

Hakemlik vəziyyəti: Bu çalışma hakem dəyərləndirməsinden gecmemiş bir preprinttir; nəticələrı bu sınırlılık dikkate alınarak okunmalıdır.

Etik təsdiq: Central Adelaide Local Health Network Human Research Ethics Committee; HREC/18/CALHN/384 və R20180618.

Maliyyələşmə: Çalışmanın ilk aşaması Australian Research Council Centre of Excellence for Nanoscale Biophotonics, sonraki aşaması Sensrz Pty Ltd tarafından destəlavəlenmiştir. Ayrıca The Hospital Research Foundation “Cure for Stroke Australia” və Health Services Charitable Gifts Board Waltham Estate hibeleri istifadə edilmişdir.

Çıkar çatışmasıyla ilgili qeyd: R Kostecki, IVOS təlavənolojisiyle bağlantılı Sensrz Pty Ltd kurumunda görəv yapmaktadır və yazar katkıları bölümünde kendisi üçün rəlavəabet eden çıkar beyanı bulunduğu belirtilməlavətedir. Bununla belə yüklenen sürümde ayrıntılı maraqlar toqquşması metni ayrı bir bölüm hâlinde təqdim edilməmişdir. Sensrz Pty Ltd çalışmanın sonraki aşamasına finansman sağlamıştır.

Bu Türkçe bilimsel anlatım yüklenen çalışmanın ana metni, cədvəlları və əlavə cədvəlları temel alınarak hazırlanmıştır. Çalışmada bulunmayan diaqnostik başarı, klinik kullanım, müalicə yararı və ya xəstə sonucu iddiası əlavəlenmemiştir.

Çalışmanın en önemli yöntemsel sorunu, 4(RS)-4-F4t-NeuroP Q fragmanı üçün p=0,0427 dəyərinin, yöntem bölümünde belirtilən Bonferroni düzəldilmiş alfa=0,002 eşiğini qarşılamamasına rağmen əhəmiyyətli olaraq sunulmasıdır. Bu səbəbdən fragman doğrulanmış biomarker olaraq değil, daha böyük və əvvəlden planlanmış araştırmalarda yeniden sınanması gerəlavəen bir aday olaraq dəyərlendirilmelidir.

IVOS nəticələrı orta qrup siqnalinde fərqlilık göstermiştir; lakin testin bireysel diaqnostik doğruluğu belirlenmemiştir. Cihaz mevcut vəziyyətda görüntüləmə, nöroloji dəyərlendirmesi, inmə protokolü və ya acil klinik qərarların yerine kullanılamaz.

Türkiye’de tətbiq üçün çox mərkəzli yerli doğrulama, semptom başlangıcına görə dar nümunəleme zamanları, hemorragik inmə və fərqli təqlid qrupları, əvvəlden belirlenmiş eşikler, ROC analizi, həssaslıq, spesifiklik, kalibrasyon və klinik net yarar dəyərlendirmesi lazımdır.