Preeklampsiya — homiladorlikda ona va bola uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan gipertenziv asoratdir. Erta homiladorlik haftalarida rivojlanuvchi preeklampsiya og‘irroq kechishi mumkin bo‘lsa-da, umumiy kasallanish holatlarining asosiy qismi to‘liq muddatli (term, 37-haftadan keyin) davrda yuzaga keladi. Shu sababli to‘liq muddatli preeklampsiyaning oldini olish nafaqat kasallikni erta aniqlashga, balki xavf guruhidagi homiladorlarni o‘z vaqtida belgilab, tug‘ruqni eng maqbul muddatda amalga oshirishga bog‘liqdir.

PREVENT-PE nomli yirik randomizatsiyalangan nazoratli tadqiqotda homiladorlikning 35–36-haftalarida preeklampsiya xavfi hisoblab chiqilgan va xavf darajasiga qarab 37-haftadan 40-haftagacha bo‘lgan davrda rejalashtirilgan tug‘ruq taklif qilingan. Jami 8 094 nafar ayolni qamrab olgan asosiy tadqiqotda ushbu yondashuv preeklampsiya bilan yakunlangan tug‘ruqlarni taxminan 30 foizga kamaytirgan; umumiy hisobda shoshilinch kesarcha kesish yoki yangi tug‘ilgan chaqaloqlar bo‘limiga (NICU) kamida 48 soat yotqizish holatlarini oshirmagan edi.

Biroq asosiy tadqiqotda xavfni baholash faqat aralashuv guruhida o‘tkazilgan va nazorat guruhidagi barcha ayollar uchun hisoblanmagan edi. Shu sababli dastlabki natijalar kuzatilgan foydaning aynan qaysi xavf qatlamlaridan kelib chiqqanini to‘liq tushuntirib berolmas edi.

Yangi tadqiqot King’s College Hospital markazidagi 4 734 nafar ishtirokchini tahlil qiladi. Aralashuv guruhidagi 2 871 nafar ayol bilan bir qatorda, qon zardobi biobankda saqlangan 1 863 nafar nazorat guruhi ishtirokchisining preeklampsiya xavfi retrospektiv tarzda hisoblab chiqildi. Natijada bir xil xavf qatlamidagi aralashuv va odatiy parvarish guruhlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqqoslash imkoni yaratildi.

Umumiy natijada preeklampsiya bilan tug‘ruq darajasi aralashuv guruhida 4,1%, nazorat guruhida esa 5,7% bo‘ldi. Bayescha tahlil aralashuvning foydali bo‘lish ehtimolini 0,995 (99,5%) deb baholadi. Insidens nisbati (RR) 0,72 ga teng bo‘ldi; ya’ni aralashuv guruhidagi preeklampsiya chastotasi nazorat guruhidagining 72 foizini tashkil etdi.

Biroq bu foyda barcha xavf qatlamlariga bir xil taqsimlanmadi. Eng kuchli ijobiy natijalar rejalashtirilgan tug‘ruq 39 va 40-haftalarda belgilangan guruhlarda kuzatildi:

• 39-hafta qatlami (xavf 1/20 dan 1/5 gacha): Preeklampsiya aralashuv guruhida 12,6%, nazoratda 21,0%; foyda ehtimoli 0,985; nisbiy xavf RR = 0,60; mutlaq xavf kamayishi −8,4 foiz punkt.
• 40-hafta qatlami (xavf 1/50 dan 1/20 gacha): Preeklampsiya aralashuv guruhida 5,0%, nazoratda 11,2%; foyda ehtimoli 0,992; nisbiy xavf RR = 0,45; mutlaq xavf kamayishi −6,1 foiz punkt.

Aksincha, 37 va 38-haftalarda tug‘ruq tavsiya etilgan eng yuqori xavfli guruhlarda preeklampsiyaning oldi olingani haqida kuchli dalillar topilmadi (37-haftada RR = 1,02; 38-haftada RR = 0,92). Ushbu guruhlarda erta tug‘ruq hisobiga chaqaloqlar bo‘limiga yotqizish ko‘rsatkichlarida o‘sish yo‘nalishi sezildi (37-haftada RR = 1,53; 38-haftada RR = 1,72), ammo namunalar soni kichik bo‘lgani sababli noaniqlik keng bo‘lib qoldi.

Tadqiqotning xulosasiga ko‘ra, xavfga asoslangan rejalashtirilgan tug‘ruqning eng maqbul foyda-xatar balansi aynan 39-haftada (va 40-haftada) namoyon bo‘ladi. Eng yuqori xavfli homiladorlarda esa shunchaki 37–38-haftada erta tug‘dirish yetarli emas; ularda 36-haftadan boshlab qon bosimini intensiv monitoring qilish va tug‘ruqni klinik ko‘rsatkichlarga qarab individual boshqarish zarur.

35–36-haftada xavf qanday hisoblandi?

Fetal Medicine Foundation (FMF) ning raqobatlashuvchi xatarlar modeli qo‘llanildi. Model quyidagi omillarni birlashtiradi:

• Onaning demografik va tibbiy ko‘rsatkichlari,
• Akusherlik tarixi,
• O‘rtacha arterial qon bosimi,
• Plasentar o‘sish omili (PlGF),
• Eruvchan fms-simon tirozin kinaza-1 (sFlt-1).

Xavf qatlamlari va belgilangan muddatlar

Natijalar qiyosi (Bayescha tahlil)

Nima uchun asosiy foyda 39 va 40-haftalarda ko‘rindi?

39 va 40-hafta qatlamlari umumiy homiladorlarning taxminan 18 foizini tashkil etgan bo‘lsa-da, barcha preeklampsiya holatlarining 41 foizini qamrab oldi. Ushbu muddatda ona uchun kasallikning oldini olish samaradorligi yuqori bo‘ldi, chaqaloq uchun esa 37-haftadagi kabi erta tug‘ilish asoratlari xavfi kam bo‘ldi.

37 va 38-haftalarda esa ayrim ayollarda kasallik rejalashtirilgan kundan oldinroq boshlanib ulgurgan bo‘lishi mumkin, shu sababli shunchaki erta tug‘dirish kasallikning o‘zini to‘xtata olmadi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Yirik PREVENT-PE RCT ma’lumotlariga tayangan.
• Nazorat guruhidagi biobank namunalari orqali bir xil xavf qatlamlari bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri qiyosiy tahlil o‘tkazilgan.
• Ona va chaqaloq natijalari birgalikda baholangan.
• Bayescha statistik usul bilan har bir qatlam uchun aniq foyda/zarar ehtimollari hisoblangan.

Tadqiqotning cheklovlari

• Post hoc (retrospektiv) altguruh tahlili hisoblanadi.
• Faqat bitta markaz (King’s College Hospital) ishtirokchilarini qamragan.
• 37 va 38-hafta qatlamlarida ishtirokchilar soni kichik bo‘lib, statistik noaniqlik keng bo‘lgan.
• Tadqiqot preprint bo‘lib, taqrizdan o‘tmagan.

Manba va uslubiyot eslatmasi

Asl nomi:Preeclampsia Prevention by Risk-Stratified Timed Birth: A Bayesian Analysis

Mualliflar: David Wright, Lucy Singh, Argyro Syngelaki, Laura A. Magee, Peter von Dadelszen, Alan Wright va Kypros H. Nicolaides (King’s College Hospital & University of Exeter, Buyuk Britaniya)

SSRN kodi: 7092612 (SSRN sahifasi)

DOI:10.2139/ssrn.7092612

Turi: RCT ma’lumotlarining post hoc Bayescha tahlili, preprint maqola (21 sahifa).

Ushbu sharh 21 sahifalik to‘liq maqoladagi risk qatlamlari jadvallari, Bayescha taqsimotlar va klinik xulosalar asosida tayyorlangan.