Chiqindi yog‘och qatlamiga pastdan ko‘proq yonish havosi yuborish yonishni doimo yaxshilamaydi. Ushbu tadqiqot birlamchi havo miqdori oshgani sari lignosellyulozik chiqindi yog‘ochning qo‘zg‘almas qatlamdagi yonishini boshqaradigan asosiy mexanizm ham o‘zgarishini tajribaviy ravishda ko‘rsatadi. Tadqiqotchilar pilot miqyosdagi yonish reaktorida havo massa oqimini 0,08–0,71 kg m⁻² s⁻¹ oralig‘ida o‘zgartirib, cho‘g‘lanib yonishdan taxminan 1400 °C ga yaqinlashadigan yuqori haroratli oksidlanish sharoitlarigacha bo‘lgan keng ish diapazonini o‘rgandilar.

Past havo oqimida tizim yoqilg‘iga boy va kislorod bilan cheklangan sharoitda ishlaydi. O‘rtacha havo oqimlarida sirtga kislorod yetkazib berish oshar ekan, kislorodning qattiq zarrachalar ichiga diffuziyasi tobora muhimroq cheklovchi mexanizmga aylanadi. Juda yuqori havo oqimida esa qatlam cho‘kadi va parchalanadi; kislorodga kirish yaxshilansa ham hosil bo‘lgan yonuvchi gazlar yetarlicha tez aralashib, to‘liq oksidlanmaydi. Shunday qilib jarayon bu safar kislorod yetishmasligidan emas, balki gaz fazasidagi aralashish cheklovidan ta’sirlana boshlaydi.

Ushbu tajribaviy kuzatuvlardan foydalanib to‘rt bosqichli yagona yonish doirasi taklif qilingan: cho‘g‘lanib yonish, gazlashtirish, sovish ustun bo‘lgan so‘nish va qatlam cho‘kkandan keyingi yuqori haroratli yonish. Ushbu doira ilgari qo‘llangan ikki va uch fazali qo‘zg‘almas qatlam yonishi izohlarini kengroq ish diapazoniga yoyadi.

Tadqiqot pilot tajribalarning takrorlanuvchanligini ham alohida baholadi. To‘qqiz takror qo‘llangan tayanch sharoitda harorat, davomiylik va asosiy gaz tarkibi ko‘rsatkichlarining ko‘pida nisbiy takror standart og‘ishi %20 yoki undan past bo‘ldi. Biroq HCl va CxHy kabi past konsentratsiyali yoki o‘lchovi noaniqroq komponentlarda o‘zgaruvchanlik ancha yuqori edi.

Qo‘zg‘almas qatlamli chiqindi yonishi nega murakkab?

Panjara tipidagi chiqindi va biomassa pechlarida yoqilg‘i zarrachalari panjara ustida qatlam holida joylashadi. Birlamchi havo pastdan yuqoriga shu qatlam orqali o‘tadi. Bu tuzilma fluidizatsiyalanmagan packed bed, ya’ni qo‘zg‘almas/to‘ldirilgan yoqilg‘i qatlami kabi ishlaydi.

Yoqilg‘i qatlamida bir vaqtning o‘zida ko‘plab fizik va kimyoviy jarayonlar sodir bo‘ladi:

• zarrachalarning qizishi,
• namlikning bug‘lanishi,
• piroliz va uchuvchan moddalarning ajralishi,
• gazlashtirish,
• qattiq uglerodning oksidlanishi,
• uchuvchan gazlarning yonishi,
• kislorod va mahsulot gazlarining zarrachalar orasida tashilishi,
• kislorodning zarracha ichiga diffuziyasi,
• radiatsion va konvektiv issiqlik uzatilishi,
• kul hosil bo‘lishi, sinterlanishi va qatlamning cho‘kishi.

Shu sababli birlamchi havo sarfini o‘zgartirish faqat tizimga kiradigan kislorod miqdorini o‘zgartirmaydi. U bir vaqtning o‘zida konvektiv sovitishni, gaz tezligini, kislorod tashilishini, qattiq faza aylanish tezligini va yonuvchi gazlarning reaktordan chiqarilish tezligini ham o‘zgartiradi.

Birlamchi Havo Oshganda Nega Yonish Doimo Yaxshilanmaydi?

Chunki birlamchi havo bir vaqtning o‘zida ikki qarama-qarshi vazifani bajaradi: kislorod berib oksidlanishni qo‘llab-quvvatlaydi, shu bilan birga yoqilg‘i qatlamini konvektiv ravishda sovitadi va juda yuqori sarflarda yonuvchi gazlarni reaksion zonadan tezroq olib chiqadi. Shu sababli jarayondagi cheklovchi mexanizm past, o‘rta va yuqori havo oqimlarida bir xil emas.

Tajriba yoqilg‘isi

Tayanch yoqilg‘i sifatida qurilish va buzish faoliyatlaridan kelib chiqqan chiqindi yog‘och ishlatilgan. Xom material asosan yog‘ochdan iborat bo‘lsa-da, g‘isht, tosh, shisha, plastmassa, metall va to‘qimachilik kabi begona komponentlarni ham o‘z ichiga olgan.

Ikki xil xom partiya ikki marta maydalangan holda taxminan 10 mm zarracha diametriga keltirilgan va so‘ngra bir jinsli yoqilg‘i hosil qilish uchun aralashtirilgan.

ThERMINATOR pilot tizimi

Tajribalar ThERMINATOR nomli pilot yonish qurilmasida o‘tkazilgan.

Ushbu tadqiqot aynan birlamchi havoning ta’sirini ajratib ko‘rsatish maqsadida olib borilgan va ikkilamchi havo ishlatilmagan. Bu jihat natijalarni haqiqiy sanoat pechlariga ko‘chirishda muhim; zamonaviy panjarali qurilmalarda freeboard zonasida ikkilamchi havo keng qo‘llanadi.

Tajribaviy havo diapazoni

PA, primary air, ya’ni birlamchi havoni; AMF, air mass flux, ya’ni qatlamning birlik yuzasidan o‘tuvchi havo massa oqimini bildiradi.

Gazlar qanday o‘lchandi?

Sanoat NDIR analizatori yordamida quyidagi gazlar vaqt bo‘yicha kuzatilgan:

• CO
• CO₂
• CH₄ / CxHy
• H₂O
• O₂
• HCl
• SO₂
• N₂O
• NOₓ

CH₄ kanali boshqa uglevodorodlardan sezilarli ko‘ndalang xalaqit olgani sababli manba ushbu signalni toza metanning miqdoriy o‘lchovi sifatida ishlatmagan, balki umumiyroq CxHy uchuvchan uglevodorod ko‘rsatkichi sifatida baholagan.

Alangalanish fronti tezligi qanday hisoblandi?

Yoqilg‘i qatlamining turli balandliklariga joylashtirilgan termoparalarning birinchi marta 500 °C ga yetgan vaqti aniqlangan.

Tenglama (1):

\[ IFS= \left. \frac{\Delta h}{\Delta t} \right|_{T=500^\circ C} \]

Bu yerda IFS alangalanish frontining qatlam ichida pastga tomon harakatlanish tezligidir.

Manba metod bo‘limida yoqilg‘i massasining aylanish ko‘rsatkichini:

\[ BR=IFS\times\rho_{fuel} \]

ko‘rinishida beradi.

So‘ngra havo/yoqilg‘i nisbati:

\[ AFR= \frac{\dot V\,\rho_{air}} {A_{bed}\,BR} \]

bo‘yicha hisoblangan.

Biroq manba annotatsiyasida va ayrim natija grafiklarida BR o‘rniga IR — ignition rate atamasi ishlatiladi. Ushbu terminologik farq manba nomidan jimgina tuzatilmagan.

To‘rt Fazali Yonish Doirasi Qanday Ishlaydi?

Taklif etilgan doira umumiy issiqlik hosil bo‘lishini qattiq faza va gaz fazasi oksidlanishiga ajratadi hamda ularni yoqilg‘i qatlamining samarali konvektiv sovitish quvvati bilan taqqoslaydi. Faza o‘tishlari shu nisbiy issiqlik hosil bo‘lishi–sovitish muvozanatining o‘zgarishi bilan izohlanadi.

I faza — Cho‘g‘lanib yonish

Past birlamchi havo sharoitida uchuvchan moddalar yoqilg‘iga boy muhitda ajralib chiqadi. Gaz fazasidagi oksidlanish mahalliy ravishda kuchli issiqlik hosil qilishi va qatlamda taxminan 1000 °C lik vaqtinchalik harorat zonalarini yuzaga keltirishi mumkin.

Biroq kislorod ta’minoti yetarli bo‘lmagani uchun qattiq yoqilg‘ining aylanishi xuddi shu darajada tezlashmaydi. Tadqiqotchilar bu holatni cho‘g‘lanib yoki smoldering xususiyatli yonish sifatida talqin qiladilar.

II faza — Asosiy gazlashtirish

Havo miqdori oshganda cho‘g‘lanib yonishning ahamiyati kamayadi va qatlamning termik aylanishi yanada tartibli gazlashtirish xulqiga o‘tadi. Yonuvchi uchuvchan moddalar qattiq fazadan ajraladi va gaz fazasiga ko‘chadi.

Taxminan 30–35 Nm³ h⁻¹ oralig‘i tadqiqotda muhim burilish nuqtasidir. Bu hududdan pastda alangalanish fronti tezligi ancha barqaror bo‘lib qoladi, havo/yoqilg‘i nisbati esa havo sarfi bilan ortadi.

III faza — Sovish ustun bo‘lgan so‘nish

Birlamchi havo faqat kislorod olib kelmaydi; u zarrachalarni konvektiv ravishda ham sovitadi. Havo oqimi oshgan sari ushbu sovitish quvvati kuchayadi.

Umumiy yonish issiqligi qatlamning sovitish quvvatidan pastga tushganda harorat tez kamayishi mumkin. Manba buni cooling-dominated extinction fazasi deb ta’riflaydi.

Ushbu tadqiqotda faza avvalgi ayrim ishlar bilan solishtirganda qisqa davom etgan. Yuqori gazlashtirish tezliklari qatlamning tez cho‘kishiga va keyingi yonish fazasining erta boshlanishiga olib kelgan.

IV faza — Qatlam cho‘kishi va yuqori haroratli yonish

Char zarrachalari parchalangani sari qatlam cho‘kadi, zarrachalarning sirt/hajm nisbati oshadi va kislorodning qolgan uglerodli materialga yetib borishi yaxshilanadi.

Bu bosqichda harorat yana keskin ko‘tarilib, 1200–1300 °C ga va eng yuqori havo sarfida taxminan 1400 °C ga yaqinlashishi mumkin.

Biroq eng yuqori havo oqimida jarayon endi faqat kislorod bilan cheklanmaydi. Yonuvchi gazlarning hosil bo‘lish tezligi gaz fazasida to‘liq oksidlanish uchun zarur bo‘lgan aralashish tezligidan oshishi mumkin. Shu sababli yuqori kislorod ta’minotiga qaramay CO va CxHy ortishi mumkin.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Yonish davomiyligi qanday o‘zgardi?

Birlamchi havo oshgani sari umumiy yonish davomiyligi taxminan teskari mutanosib tarzda qisqargan.

Gazlashtirish davomiyligi esa monoton bo‘lmagan: avval oshgan, taxminan 30–35 Nm³ h⁻¹ atrofida maksimumga yetgan va undan yuqori havo sarflarida kamaygan.

Haroratlarning havo sarfiga javobi

10 Nm³ h⁻¹ sharoitida qatlam harorati dastlab taxminan 500–600 °C darajasida qolgan va ayrim hududlarda vaqtincha taxminan 1000 °C lik harorat ko‘tarilishi kuzatilgan.

Havo oshgani sari:

• yakuniy harorat cho‘qqilari ko‘tarilgan,
• cho‘qqilar yanada keskinlashgan,
• gazlashtirish va yakuniy yonish orasidagi harorat minimumi yanada aniq bo‘lgan.

90 Nm³ h⁻¹ da maksimal yonish harorati taxminan 1380 °C, o‘rtacha yonish harorati esa taxminan 820 °C deb qayd etilgan.

Taxminan 35 Nm³ h⁻¹ Nega Burilish Nuqtasi?

Taxminan 35 Nm³ h⁻¹ tajribaviy ma’lumotlarda ustun kislorod tashish mexanizmi o‘zgarishni boshlaydigan hududdir. Pastroq sarflarda gaz fazasidagi oksidlanish uchun kislorod ta’minoti muhim bo‘lsa, shu nuqtadan keyin zarracha sirtiga yetib keladigan kislorod ortadi va qattiq faza ichidagi kislorod diffuziyasi tobora hal qiluvchi bo‘lib boradi.

0,08–0,28 kg m⁻² s⁻¹ oralig‘ida:

• IFS taxminan 0,14 mm s⁻¹ atrofida,
• massaviy aylanish ko‘rsatkichi taxminan 0,03 kg m⁻² s⁻¹ atrofida,
• AFR esa havo oqimi oshishi bilan ko‘tariladi.

0,40 kg m⁻² s⁻¹ va undan yuqorida:

• AFR taxminan 15 atrofida plato hosil qiladi,
• IFS sezilarli ravishda ko‘tariladi,
• qattiq yoqilg‘ining aylanish tezligi ham havo oqimi bilan ortadi.

Nega Eng Ko‘p Havo Eng Toza Gazni Bermaydi?

70–90 Nm³ h⁻¹ sharoitida kislorodga kirish kuchli bo‘lishiga qaramay, CO, SO₂ va CxHy cho‘qqi qiymatlari sezilarli darajada oshgan. Mualliflar buni qatlam cho‘kkandan keyin yonuvchi gazlar hosil bo‘lish tezligi gaz fazasidagi aralashish va oksidlanish imkoniyatidan oshib ketishi bilan izohlaydilar.

Boshqacha aytganda, tizim avval:

kislorod topishda qiynaladi

keyin:

kislorodni yoqilg‘i zarrachasi ichiga tashishda

va eng yuqori havo sarfida:

hosil bo‘lgan gazlarni kislorod bilan yetarlicha yaxshi aralashtirishda

qiynaladi.

Bu tadqiqotning yagona doirasi markazidagi mexanistik o‘tishdir.

Uchuvchan moddalarning massa balansi

Chiqish gaz sarfi bevosita o‘lchanmagani sababli tadqiqotchilar azotni ichki tayanch kuzatuvchi sifatida ishlatganlar. Azot inert deb qabul qilinib, kirish va chiqish mol miqdorlari teng deb faraz qilingan.

Uglerod balansi:

\[ n_{w,C} = n_{g,C} + n_{v,C} + n_{a,C} \]

ko‘rinishida tuzilgan.

Bu yerda yog‘och uglerodi o‘lchangan gaz fazasi uglerodi, taxminiy uchuvchan modda uglerodi va kulda qolgan uglerod o‘rtasida taqsimlanadi.

Uchuvchan modda fraksiyasi umumiy:

\[ C_xH_yO_z \]

surrogate birikmasi bilan ifodalangan. H va O balanslaridan foydalanib \(y\) va \(z\) koeffitsiyentlari aniqlangan.

Bu qiymatlar batafsil kimyoviy turlarni bevosita o‘lchash emas, balki elementlar massa balansiga asoslangan baholashdir.

Pastki kul qanday o‘zgardi?

70 Nm³ h⁻¹ gacha inert bo‘lmagan jami pastki kul miqdori taxminan 80 g, ya’ni dastlabki yoqilg‘i massasining taxminan %1,6 qismi atrofida qolgan.

35–60 Nm³ h⁻¹ oralig‘ida yirik kul fraksiyasi oshib, plato hosil qilgan. Manba buni yuqori haroratning kul yumshashi, erishi va aglomeratsiyasini rag‘batlantirishi bilan bog‘laydi.

Yuqoriroq sarflarda konvektiv sovitishning ortishi yirik fraksiyani yana kamaytirgan. 90 Nm³ h⁻¹ sharoitida jami pastki kul miqdori ham sezilarli kamaygan; bunda mayda kulning gaz bilan olib chiqilishi muhim rol o‘ynagan deb hisoblanadi.

Pastki kulning umumiy organik uglerod miqdori 90 Nm³ h⁻¹ sharoitidan tashqari barcha tajribalarda %3 dan past bo‘lgan.

Tajribalar qay darajada takrorlanadi?

35 Nm³ h⁻¹ sharoiti to‘qqiz marta takrorlangan.

Gaz profillarining takrorlanuvchanligi

Ustma-ust tushish koeffitsiyenti 0 dan 1 gacha. 1 ikki normallashtirilgan profilning to‘liq ustma-ust tushishini, 0 esa umumiy maydon yo‘qligini anglatadi.

O₂, H₂O va CO₂ kabi asosiy jarayon gazlarining profillari ancha takrorlanuvchan bo‘lsa, CxHy o‘lchovining past ustma-ust tushishi ishlatilgan NDIR kanalining sifat xususiyatiga mos keladi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar

• Birlamchi havo sarfi qo‘zg‘almas qatlamli chiqindi yog‘och yonishining ham vaqt ko‘lamini, ham ustun reaksiya mexanizmini kuchli ravishda o‘zgartiradi.
• Cho‘g‘lanib yonishdan yuqori haroratli oksidlanishgacha bo‘lgan keng tajribaviy diapazon bir xil pilot tizimda kuzatilgan.
• Taxminan 35 Nm³ h⁻¹ atrofida kislorod tashish mexanizmida aniq o‘tish kuzatiladi.
• Eng yuqori birlamchi havo sharoitlarida gaz fazasi oksidlanishi kislorod miqdoridan ko‘ra aralashish bilan cheklanishi mumkin.
• Qatlamning cho‘kishi va parchalanishi yakuniy yuqori haroratli yonish fazasining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi.
• To‘rt fazali doira avvalgi ikki va uch fazali izohlarni bitta tajribaviy talqin ostida birlashtirishi mumkin.
• 35 Nm³ h⁻¹ da to‘qqiz takror asosiy harorat va gaz o‘lchovlarining ko‘pi pilot miqyosda maqbul takrorlanuvchanlik ko‘rsatishini ko‘rsatgan.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan xulosalar

• Natijalarni barcha lignosellyulozik chiqindilarga avtomatik tarzda umumlashtirib bo‘lmaydi; tajribalar muayyan qurilish-buzish chiqindi yog‘och aralashmasida o‘tkazilgan.
• Pilot reaktor natijalari to‘liq miqyosli sanoat panjarali pechining ishlashini bevosita o‘lchash emas.
• Bu tajribalarda ikkilamchi havo qo‘llanmagan.
• 70 va 90 Nm³ h⁻¹ sharoitlarida faqat bittadan tajriba bo‘lgani uchun bu chekka ish nuqtalarining statistik ishonchliligi 35 Nm³ h⁻¹ tayanch sharoitidagidan pastroq.
• CxHy qiymatlarini alohida uglevodorodlarning ishonchli miqdoriy konsentratsiyalari sifatida talqin qilib bo‘lmaydi.
• Uchuvchan fraksiya CxHyOz surrogate birikmasi va massa balansi orqali baholangan; batafsil kimyoviy turlar taqsimoti bevosita o‘lchanmagan.
• Taklif etilgan to‘rt fazali doiraning issiqlik hosil bo‘lishi va sovitish egri chiziqlari konseptual; ular mutlaq kalorimetrik energiya egri chiziqlari emas.
• Doira dastlabki alangalanish mexanizmini modellashtirmaydi.
• Mualliflarning “aralashish bilan cheklangan” rejim talqini gaz tarkibi va termik xulq bilan qo‘llab-quvvatlanadi; biroq tadqiqot gaz fazasi turbulentligi yoki aralashish maydonini bevosita o‘lchamaydi.

Ilmiy mazmuni

Tadqiqotning eng muhim xulosasi qo‘zg‘almas qatlamli yonish oddiy “ko‘proq havo / kamroq havo” optimallashtirish muammosi emasligini ko‘rsatishidir.

Birlamchi havo miqdori oshgani sari tizimdagi ustun cheklovchi jarayon gaz fazasidagi kislorod ta’minotidan zarracha ichidagi kislorod tashilishiga va nihoyat gaz fazasidagi aralashishga siljishi mumkin.

Shu sababli sanoat panjarali pechida optimal havo taqsimotini faqat stexiometrik kislorod ehtiyojiga qarab aniqlab bo‘lmaydi. Issiqlik yo‘qotilishi, yoqilg‘i qatlamining tuzilishi, alangalanish frontining siljishi, qatlamning cho‘kishi va gaz fazasidagi aralashish birgalikda baholanishi kerak.

Taklif etilgan to‘rt fazali doiraning ehtimoliy qiymati aynan shunda: turli laboratoriya yoki pilot ishlarini faqat ishlatilgan havo sarfiga qarab emas, balki tajriba aslida qaysi fizik yonish rejimini ifodalashiga qarab taqqoslash imkonini beradigan umumiy talqin tilini taqdim etadi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: A Unified Experiment-Based Framework for Packed-Bed Batch Combustion of Lignocellulosic Waste: From the Smoldering to the High-Temperature Oxidation Regime

Mualliflar: Siebe Borremans, Raf Vandevelde, Jo Van Caneghem, Tomaž Katrašnik, Tine Seljak, Maarten Vanierschot, Johan De Greef

Aloqa muallifi: PDFda Siebe Borremansning KU Leuven elektron pochta manzili berilgan.

Muassasalar: KU Leuven, Department of Materials Engineering; University of Ljubljana, Faculty of Mechanical Engineering; KU Leuven, Department of Mechanical Engineering; North-West University, Materials Science, Innovation and Modelling Research Focus Area.

Manba turi: Taqrizdan o‘tmagan tadqiqot preprinti.

Platforma: SSRN.

SSRN Abstract ID: 7381498.

DOI: 10.2139/ssrn.7381498.

Yil: 2026.

Litsenziya: Manba PDFda ochiq Creative Commons yoki unga teng qayta foydalanish litsenziyasi tasdiqlanmagan. Manba rasmlari Verianlada bevosita qayta ishlatilmasligi kerak.

Tajriba yoqilg‘isi: Qurilish va buzishdan kelib chiqqan chiqindi yog‘och; maydalangan va bir jinslashtirilgan taxminan 10 mm yoqilg‘i.

Tajriba tizimi: ThERMINATOR yarim uzlukli pilot qo‘zg‘almas qatlamli yonish reaktori.

Tajriba soni: 23.

Birlamchi havo diapazoni: 10–90 Nm³ h⁻¹.

Havo massa oqimi: 0,08–0,71 kg m⁻² s⁻¹.

O‘lchangan asosiy gazlar: CO, CO₂, H₂O, O₂, HCl, SO₂, NOₓ va CxHy ko‘rsatkichi.

Asosiy natija: Birlamchi havo oshishi ustun tezlikni cheklovchi mexanizmni kislorod ta’minoti → zarracha ichidagi kislorod diffuziyasi → qatlam cho‘kkandan keyin gaz fazasidagi aralashish cheklovi yo‘nalishida o‘zgartirgan.

Taklif etilgan doira: Cho‘g‘lanib yonish → gazlashtirish → sovish ustun bo‘lgan so‘nish → yuqori haroratli yonish / aralashish bilan cheklangan rejim.

Takrorlanuvchanlik: 35 Nm³ h⁻¹ sharoiti to‘qqiz marta takrorlangan; asosiy jarayon ko‘rsatkichlarining ko‘pida RSDᵣ %20 yoki undan past topilgan.

Moliyalashtirish: Fonds Wetenschappelijk Onderzoek – Vlaanderen (FWO), G023125N.

Muallif hissalari: Siebe Borremans — formal tahlil, tadqiqot, vizuallashtirish va dastlabki qoralama; Raf Vandevelde — ma’lumotlarni kuratsiya qilish, metod va ko‘rib chiqish; boshqa mualliflar moliyalashtirish, resurs, metod, nazorat va matnni ko‘rib chiqish vazifalariga hissa qo‘shgan.

Manba ichidagi terminologiya izohi: Metodda IFS × yoqilg‘i zichligi orqali hisoblangan kattalik BR deb ta’riflangan bo‘lsa, annotatsiya va ayrim natija bo‘limlarida IR atamasi ishlatiladi. Verianla bu terminologik farqni manba nomidan jimgina bartaraf etmagan.

Manba ichidagi terish izohi: Preprintda “Error! Reference source not found.” iborasi, figure placeholderlari va yagona doira uchun “Figure 63” yozuvi kabi ishlab chiqarish/terish qoldiqlari mavjud. Ilmiy mazmun ulardan mustaqil baholangan.

Vizual foydalanish izohi: Yoqilg‘i fotosuratlari, ThERMINATOR sxemasi, harorat/gaz grafiklari, kul tasvirlari va to‘rt fazali manba figurasi bevosita qayta nashr etilmasligi kerak. Manbada qayd etilgan fizik munosabatlar va sonli ma’lumotlardan foydalanib original Verianla sxemalari tayyorlanishi mumkin.