Ushbu tadqiqot Koreyada birgalikda chwinamul deb ataladigan iste’mol qilinadigan tog‘ sabzavotlaridan Chamchwi (Aster scaber), Gomchwi (Ligularia fischeri) va Gondalbi (Ligularia stenocephala)ning fenolik tarkibini batafsil taqqoslaydi. Tadqiqotda Gondalbi ikki xil hududdan — Gosung va Namwon — olingan; shu tariqa to‘rtta namuna guruhi ham xom, ham 100 °Cda 1 daqiqa blanshirlangan holatda tekshirilgan.

UPLC-DAD-QToF/MS va UPLC-QTRAP-MS/MS yordamida jami 24 fenolik birikma tavsiflangan. Ularning 13 tasi flavonoid, 11 tasi fenolik kislotadir. Tadqiqotchilar beshta flavonoid va ikkita cis-turdagi fenolik kislota tekshirilgan chwinamul turlarida ilgari qayd etilmaganini bildiradilar.

Turlarning kimyoviy profillari yaqqol farqlanadi. Chamchwi ayniqsa 3,5-di-O-caffeoylquinic acidga boy bo‘lsa, Gomchwi va Gondalbida 5-O-caffeoylquinic acid ko‘proq ustunlik qiladi. Flavonoidlar taqsimotida ham turga xos naqshlar kuzatilgan: Gomchwida quercetin 3-O-robinobioside, Gondalbida quercetin 3-O-glucuronide va Chamchwida quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside ajralib turadi.

Blanshirlash barcha turlarga bir xil yo‘nalishda ta’sir qilmagan. Umumiy fenolik miqdori Chamchwida %14,2 oshgan bo‘lsa, Gosung Gondalbida %65,4, Namwon Gondalbida %7,2 va Gomchwida %8,7 kamaygan. Bu natija ushbu uch tur uchun yagona “blanshirlash fenoliklarni kamaytiradi” yoki “blanshirlash fenoliklarni oshiradi” qoidasi amal qilmasligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot faqat kimyoviy tarkibni va qo‘llangan ishlov sharoitining ushbu tarkibga ta’sirini o‘rgangan. O‘lchangan fenolik miqdorlar inson salomatligi, bioo‘zlashtirilish yoki klinik foydaning bevosita ko‘rsatkichi emas.

Chwinamul nima va ushbu tadqiqotda qaysi o‘simliklar o‘rganildi?

Chwinamul — Koreya oshxonasida iste’mol qilinadigan ayrim tog‘ sabzavotlari uchun ishlatiladigan umumiy nom. Ushbu tadqiqot Asteraceae oilasining uch turiga qaratilgan: Chamchwi (Aster scaber), Gomchwi (Ligularia fischeri) va Gondalbi (Ligularia stenocephala). Ularning yosh barglari yangi salatlarda yoki o‘rab iste’mol qilish shaklida ishlatilishi mumkin.

Bu turlarning barglarida caffeoylquinic acid hosilalari hamda quercetin va kaempferol glikozidlari kabi turli fenolik birikmalar ilgari ham aniqlangan. Tadqiqotning yangiligi uch turni bir xil analitik doirada batafsil taqqoslash, acylated flavonoid va cis-turdagi fenolik kislotalarni ham qamrab olish hamda keng tarqalgan pishirish amaliyoti bo‘lgan qisqa muddatli blanshirlashning tarkibga ta’sirini baholashdan iborat.

Namunalar qayerdan olingan?

O‘simliklar Aprel 2023da olingan. Xom namunalar faqat yuvilgan, blanshirlash guruhidagi materiallar esa qaynab turgan suvda 100 °Cda 1 daqiqa ishlov berilgan. Keyin barcha namunalar liofilizatsiya qilingan, maydalangan va 30 mesh elakdan o‘tkazilgan.

Ushbu dizaynni talqin qilishda tur va atrof-muhit ta’sirlari bir-biridan butunlay ajratilgan eksperimental omillar emasligini unutmaslik kerak. Har bir tur bir xil hududda va bir xil qishloq xo‘jaligi sharoitida ko‘p markazli tarzda yetishtirilmagan. Manba ham kuzatilgan profil farqlari genetik, ekologik va ishlov berish sharoitlarining birikmasidan kelib chiqishi mumkinligini ta’kidlaydi.

Fenolik birikmalar qanday ekstraksiya qilindi?

Fenolik kislotalar va flavonoidlar uchun 0,5 g kukun holidagi namuna ishlatilgan. Fenolik kislotalarni ekstraksiya qilishda MeOH:H₂O:FA = 80:15:5; flavonoidlarda esa 50:45:5 hajm nisbatidagi erituvchi ishlatilgan.

Ekstraktlar 2016 ×gda, 10 °Cda 15 daqiqa sentrifugalangan; yuqori faza 0,2 µm PVDF filtrdan o‘tkazilgan va C18 qattiq fazali ekstraksiya kartriji bilan tozalangan. Elyuat azot ostida quritilgach, 0,5 mL ekstraksiya eritmasida qayta eritilgan.

UPLC-QToF-MS va UPLC-QTRAP-MS/MS nima uchun birgalikda ishlatildi?

Ikki tizim turli analitik vazifalarni to‘ldiradi. QToF-MS aniq massa, retensiya vaqti va parchalanish naqshlaridan foydalanib birikmalarning strukturaviy tavsifini qo‘llab-quvvatlasa, QTRAP-MS/MSning MRM rejimi oldindan belgilangan birikmalarni yanada selektiv va sezgir miqdoriy o‘lchash imkonini beradi.

UPLC-QToF-MS sharoitlari

Xromatografik ajratish CORTECS UPLC T3 kolonkasi bilan amalga oshirilgan. Oqim tezligi 0,3 mL/daqiqa, kolonka harorati 30 °C va inyeksiya hajmi 1 µL deb belgilangan. Mobil fazalar %0,5 formic acid saqlovchi suv va %0,5 formic acid saqlovchi acetonitriledan tashkil topgan.

Massa spektrlari musbat electrospray ionlanishida 100–1200 m/z diapazonida qayd etilgan; ion manbai harorati 500 °C, source gas 50 psi, curtain gas 30 psi, declustering potential 80 V va collision energy 15 ± 10 V qilib qo‘llangan.

Miqdoriy aniqlash qanday amalga oshirildi?

Maqsadli birikmalar SCIEX QTRAP 4500 qurilmasida MRM rejimida miqdoriy o‘lchangan va 17 ta tanlangan referens standart ishlatilgan. To‘g‘ridan-to‘g‘ri standarti bo‘lmagan birikmalarda strukturaviy jihatdan o‘xshash standartlar bilan nisbiy miqdoriy aniqlash bajarilgan.

Natijalar quruq vaznga nisbatan mg/100 g shaklida va uch takrorning o‘rtacha ± standart og‘ishi ko‘rinishida berilgan. Guruhlar o‘rtasidagi farqlar bir yo‘nalishli ANOVA va Duncan ko‘p martalik taqqoslash testi bilan baholangan; p < 0,05 ahamiyatlilik chegarasi qo‘llangan.

LOD va LOQ qanday hisoblandi?

Analitik standartlar uchun aniqlash chegarasi va miqdoriy aniqlash chegarasi:

\[ LOD = \frac{3.3 \times SD}{\delta} \]

va

\[ LOQ = \frac{10 \times SD}{\delta} \]

tenglamalari bilan hisoblangan. Bu yerda SD javobning — y-kesishmasining — standart og‘ishini; \(\delta\) esa kalibrlash egri chizig‘ining qiyaligini ifodalaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

24 fenolik birikma qanday tasniflandi?

Jami 24 birikmaning 13 tasi flavonoid, 11 tasi fenolik kislota sifatida tasniflangan. Flavonoidlarda quercetin va kaempferol glikozidlari; fenolik kislotalarda esa caffeoylquinic acid, dicaffeoylquinic acid, coumaroylquinic acid va feruloylquinic acid hosilalari ajralib turgan.

Fenolik kislotalar o‘rganilgan barcha namunalarda umumiy fenolik birikmalarning %80dan ko‘prog‘ini tashkil qilgan. Biroq qaysi fenolik kislota ustun bo‘lishi turga qarab farq qilgan.

Chamchwi nima uchun boshqa ikki turdan farqli CQA profilini ko‘rsatdi?

Gondalbi va Gomchwida mono-caffeoylquinic acid profili ustun bo‘lsa, Chamchwida dicaffeoylquinic acid to‘planishi ancha yaqqol. Chamchwidagi 5-CQA umumiy fenolik kislotalarning atigi taxminan %13ini, 3,5-diCQA esa taxminan %77ini tashkil qilgan.

Aksincha, 5-CQAning fenolik kislotalar ichidagi ulushi Gosung Gondalbida taxminan %47, Namwon Gondalbida %59 va Gomchwida %47ni tashkil qiladi.

Manba bu farqlarni bitta sabab bilan bog‘lamaydi. Genetik tuzilish, yetishtirish sharoitlari, ekologik stress va ishlov berish omillari caffeoylquinic acid taqsimotiga ta’sir qilishi mumkin.

Flavonoid profillari ham turlarni ajratdi

Gomchwi va Gondalbida rutin va nicotiflorin muhim birikmalardir; biroq batafsil profil bir-biridan farq qiladi. Gomchwida quercetin galactoside hosilalari, ayniqsa quercetin 3-O-robinobioside va hyperoside ko‘proq ajralib turadi.

Gondalbida quercetin 3-O-glucuronide — miquelianin — nisbatan yuqori darajada topilgan. Chamchwi esa quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside bo‘yicha ajratuvchi profilga ega; bu birikma umumiy flavonoidlarning taxminan %58ini tashkil qilgan.

Qaysi chwinamul namunasida umumiy fenolik miqdori eng yuqori edi?

O‘rganilgan xom namunalar ichida eng yuqori umumiy fenolik birikmalar miqdori Gosung Gondalbida o‘lchangan. Biroq bu natija faqat ushbu tajribada o‘rganilgan namunalar va quruq vaznga asoslangan kimyoviy tahlilni ifodalaydi; biror tur umuman “eng yaxshi” yoki “eng sog‘lom” degan ma’noni anglatmaydi.

Blanshirlash fenolik birikmalarni oshiradimi yoki kamaytiradimi?

Ushbu tadqiqotda yagona javob yo‘q. Xuddi shu 100 °C / 1 daqiqalik blanshirlash Chamchwida umumiy o‘lchanadigan fenoliklarni oshirgan, boshqa uchta namunada esa kamaytirgan. Demak, ishlov ta’siri turning boshlang‘ich kimyoviy profili va alohida birikmalarning xatti-harakatiga bog‘liq.

Mualliflar Chamchwidagi oshish uchun blanshirlash hujayra devorini buzib, bog‘langan fenoliklarning ekstraksiya qilinishini oshirishini ehtimoliy mexanizmlardan biri sifatida muhokama qiladilar. Aksincha, issiqlik ta’sirida parchalanish yoki erib blanshirlash suviga o‘tish boshqa namunalarda miqdor yo‘qotilishiga hissa qo‘shishi mumkin.

Bu izohlar kimyoviy mexanizm talqinlaridir. Tadqiqot blanshirlash suvini tahlil qilmagan va fenoliklarning inson hazmida bioo‘zlashtirilishini o‘lchamagan.

Gosung va Namwon Gondalbi nima uchun turlicha chiqdi?

Xom Gosung Gondalbi yuqoriroq umumiy fenolik kislota darajasini ko‘rsatgan bo‘lsa, Namwon namunasida flavonoid miqdori taxminan ikki baravar yuqori topilgan. Manba ikki hudud o‘rtasidagi kenglik va ekologik farqlar bu naqsh bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini muhokama qiladi.

Biroq ushbu tadqiqot kenglik ta’sirini mustaqil eksperimental o‘zgaruvchi sifatida sinamagan. Gosung-Namwon farqi faqat kenglikdan kelib chiqadi deb aytish mumkin emas; genetika, UV ta’siri, harorat, suv stressi va boshqa yetishtirish sharoitlari ham hissa qo‘shishi mumkin.

PCA va PLS-DA turlarni ajrata oldimi?

PCA tahlilida uch tur umuman alohida klasterlarni hosil qilgan. Istisno sifatida blanshirlangan Gosung Gondalbi namunalari PCA fazosida Chamchwiga yaqinlashgan. Manba buni blanshirlashdan keyin 5-CQA darajasining Chamchwiga o‘xshash qiymatlarga tushishi bilan bog‘laydi.

Keyin qo‘llangan PLS-DAda tur guruhlari yaqqol ajralgan. Turlar orasidagi tarkib farqiga muhim hissa qo‘shgan jami 11 o‘zgaruvchi aniqlangan: to‘rtta fenolik kislota va yettita flavonoid.

Eng kuchli ajratuvchi komponentlardan ayrimlari:

• Chamchwi: quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside
• Gomchwi: quercetin 3-O-robinobioside
• Gondalbi: 5-CQA methyl ester

PLS-DA tahlilida AUC=1 chiqishi mukammal tur diagnostikasini anglatadimi?

Yo‘q. ROC egri chizig‘ining AUC=1 bo‘lishi o‘rganilgan ma’lumotlar to‘plamida sinflar juda kuchli ajralganini ko‘rsatadi; biroq bu natijani mustaqil, katta tashqi namuna guruhida tasdiqlangan universal diagnostik samaradorlik sifatida talqin qilib bo‘lmaydi. Tajribadagi namuna hajmi va dizayn, ayniqsa ko‘p o‘zgaruvchili model samaradorligini talqin qilishda hisobga olinishi kerak.

PLS-DA uchun modelda kuchli ajralish olingan va permutation/CV-ANOVA tekshiruvlari qo‘llangan. Blanshirlash ta’siri o‘rganilgan OPLS-DA modelida R²X = 0,992 va Q² = 0,985 topilgan, xom va blanshirlangan namunalar ajralgan. Shunga qaramay, mualliflar yuqori R² va Q² qiymatlari cheklangan namuna hajmi va eksperimental dizayn ta’sirida bo‘lishi mumkinligini alohida ta’kidlaydilar.

Blanshirlashni eng ko‘p qaysi metabolitlar ajratdi?

OPLS-DA va S-plot baholashida blanshirlashdan kelib chiqqan variatsiyaga beshta birikma muhim hissa qo‘shgani aniqlangan. Umumiy modelda 5-CQA methyl ester, 3,5-diCQA va 5-CQA kamayish yo‘nalishida; 3,4-diCQA va 4,5-diCQA esa oshish yo‘nalishida ajralib turgan.

Biroq bu tendensiyalar barcha turlarda bir xil emas. Masalan, Chamchwida 5-CQA va 5-CQA methyl ester oshishi mumkin bo‘lgan; ayrim diCQA o‘zgarishlari ham Gosung Gondalbi va Gomchwida umumiy tendensiyaga mos kelmagan. Shu sababli blanshirlashning alohida fenoliklarga ta’sirini turdan mustaqil yagona reaksiya sifatida ko‘rib bo‘lmaydi.

Tadqiqot bizga nimani aytmaydi?

Bu tadqiqot fenolik profil tahlilidir. Antioksidant quvvatni bevosita o‘lchaydigan funksional tajriba, hujayra kulturasi sinovi, hayvon tajribasi yoki inson tadqiqoti o‘tkazilmagan.

Shuning uchun umumiy fenoliklari ko‘proq bo‘lgan namuna odamlarda kuchliroq biologik ta’sir ko‘rsatadi degan xulosani ushbu tadqiqotdan chiqarib bo‘lmaydi. Fenoliklarning hazm jarayonidagi o‘zgarishi, bioo‘zlashtirilishi, metabolitlari, iste’mol qilinadigan porsiya miqdori va oziq-ovqat matritsasidagi boshqa komponentlar alohida o‘rganilishi kerak.

Xuddi shuningdek, faqat bitta blanshirlash sharti — 100 °C va 1 daqiqa — sinovdan o‘tkazilgan. Uzoqroq blanshirlash, bug‘da pishirish, qovurish yoki boshqa haroratlar xuddi shu natijani berishi ko‘rsatilmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Phenolic profiling of Korean chwinamul (Aster scaber, Ligularia fischeri, and Ligularia stenocephala) using UPLC-DAD-QToF/MS and UPLC-QTRAP-MS/MS

Mualliflar: Ju Hyung Kim; Ryeong Ha Kwon; So Ah Kim; Jeong Hyeon Ahn; Kwang-Sik Lee; Jeong-Yong Cho; Heon-Woong Kim.

Corresponding authors: Jeong-Yong Cho va Heon-Woong Kim.

Muassasalar: Department of Food Sciences, National Institute of Crop and Food Science, Rural Development Administration, Wanju, Republic of Korea; Department of Integrative Food, Bioscience and Biotechnology, Chonnam National University, Gwangju, Republic of Korea.

Jurnal: Journal of Food Composition and Analysis.

Nashriyot: Elsevier Inc.

Bibliografik yozuv: Volume 157 (2026), Article 109355.

DOI:10.1016/j.jfca.2026.109355

Sanalar: Yuborilgan 28 Dekabr 2025; qayta ko‘rib chiqilgan 28 May 2026; qabul qilingan 1 Iyul 2026; onlayn nashr 7 Iyul 2026.

Manba turi: Eksperimental oziq-ovqat tarkibi va analitik kimyo tadqiqoti.

Litsenziya: Creative Commons Attribution–NonCommercial–NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0).

Asosiy namuna dizayni: Chamchwi, Gomchwi, Gosung Gondalbi va Namwon Gondalbi; xom va 100 °Cda 1 daqiqa blanshirlangan sharoitlar; tahlillar uch takror bilan bajarilgan.

Analitik usullar: UPLC-DAD-QToF/MS bilan strukturaviy fenolik profil; UPLC-QTRAP-MS/MS MRM bilan maqsadli miqdoriy tahlil; 17 referens standart; PCA, PLS-DA va OPLS-DA ko‘p o‘zgaruvchili tahlillari.

Statistika: Bir yo‘nalishli ANOVA; Duncan ko‘p martalik taqqoslash testi, p < 0,05. Ko‘p o‘zgaruvchili o‘zgaruvchi tanlashda VIP > 1 va p < 0,05; OPLS-DA ishonchliligi uchun 7-fold cross-validation, 200 permutation test va ROC tahlili.

Etik doira: Tadqiqot inson yoki hayvon tajribasini o‘z ichiga olmaydi.

Moliyalashtirish: Tadqiqot Koreya Respublikasi Rural Development Administration “Research program for Agriculture Science and Technology Development”, Project PJ016718 tomonidan qo‘llab-quvvatlangan.

Ma’lumotlar mavjudligi: Mualliflar ma’lumotlar so‘rov bo‘yicha taqdim etilishini bildiradilar.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar tadqiqotga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan ma’lum moliyaviy manfaat yoki shaxsiy munosabat haqida xabar bermaganlar.

Asosiy metodologik cheklovlar: Cheklangan namuna guruhi; har bir tur uchun ko‘p markazli yetishtirish dizayni yo‘qligi; faqat bitta blanshirlash harorati/vaqtining sinovdan o‘tkazilishi; kimyoviy tarkibni bioo‘zlashtirilish yoki klinik ta’sir bilan bevosita tenglashtirib bo‘lmasligi; ko‘p o‘zgaruvchili modellardagi yuqori samaradorlik qiymatlariga cheklangan namuna dizayni ta’sir qilishi mumkinligi.

Mualliflik huquqi usuli: CC BY-NC-ND sababli manba maqolaning matni, jadvallari va figuralari o‘zgartirilgan hosila sifatida qayta nashr etilmagan. Ushbu Verianla maqolasi tekshirilishi mumkin bo‘lgan ilmiy topilmalarni mustaqil o‘zbekcha o‘quv tuzilmasida tushuntiradi.