Bu çalışma, Kore'de topluca chwinamul olarak bilinen yenilebilir dağ sebzelerinden Chamchwi (Aster scaber), Gomchwi (Ligularia fischeri) ve Gondalbi'nin (Ligularia stenocephala) fenolik bileşimlerini ayrıntılı olarak karşılaştırmaktadır. Araştırmada Gondalbi iki farklı bölgeden — Gosung ve Namwon — alınmış; böylece dört örnek grubu hem çiğ hem de 100 °C'de 1 dakika haşlanmış durumda incelenmiştir.

UPLC-DAD-QToF/MS ve UPLC-QTRAP-MS/MS kullanılarak toplam 24 fenolik bileşik karakterize edilmiştir. Bunların 13'ü flavonoid, 11'i fenolik asittir. Araştırmacılar beş flavonoid ile iki cis-tipi fenolik asidin incelenen chwinamul türlerinde daha önce raporlanmadığını bildirmektedir.

Türlerin kimyasal profilleri belirgin biçimde farklıdır. Chamchwi özellikle 3,5-di-O-caffeoylquinic acid bakımından zenginken Gomchwi ve Gondalbi'de 5-O-caffeoylquinic acid daha baskındır. Flavonoid dağılımında da türlere özgü örüntüler görülmüştür: Gomchwi'de quercetin 3-O-robinobioside, Gondalbi'de quercetin 3-O-glucuronide ve Chamchwi'de quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside öne çıkmaktadır.

Haşlama bütün türleri aynı yönde etkilememiştir. Toplam fenolik miktarı Chamchwi'de %14,2 yükselirken Gosung Gondalbi'de %65,4, Namwon Gondalbi'de %7,2 ve Gomchwi'de %8,7 azalmıştır. Bu sonuç, tek bir “haşlama fenolikleri azaltır” veya “haşlama fenolikleri artırır” kuralının bu üç tür için geçerli olmadığını göstermektedir.

Çalışma yalnızca kimyasal bileşim ve uygulanan işlem koşulunun bu bileşime etkisini incelemiştir. Ölçülen fenolik miktarları doğrudan insan sağlığı, biyoyararlanım veya klinik fayda göstergesi değildir.

Chwinamul nedir ve bu çalışmada hangi bitkiler incelendi?

Chwinamul, Kore mutfağında tüketilen bazı yenilebilir dağ sebzeleri için kullanılan ortak bir addır. Bu araştırma üç Asteraceae türüne odaklanmıştır: Chamchwi (Aster scaber), Gomchwi (Ligularia fischeri) ve Gondalbi (Ligularia stenocephala). Genç yaprakları taze salatalarda veya sarma tipi tüketimde kullanılabilmektedir.

Bu türlerin yapraklarında caffeoylquinic acid türevleri ile quercetin ve kaempferol glikozitleri gibi çeşitli fenolik bileşikler daha önce de gösterilmiştir. Araştırmanın yeniliği, üç türü aynı analitik çerçevede ayrıntılı olarak karşılaştırması, acylated flavonoid ve cis-tipi fenolik asitleri de kapsaması ve yaygın bir pişirme işlemi olan kısa süreli haşlamanın bileşim üzerindeki etkisini değerlendirmesidir.

Örnekler nereden geldi?

Bitkiler Nisan 2023'te temin edilmiştir. Çiğ örnekler yalnız yıkanmış, haşlama grubundaki materyaller ise kaynar suda 100 °C'de 1 dakika işlem görmüştür. Daha sonra bütün örnekler liyofilize edilmiş, öğütülmüş ve 30 mesh elekten geçirilmiştir.

Bu tasarım yorumlanırken tür ve çevre etkilerinin tamamen birbirinden ayrı deneysel faktörler olmadığı unutulmamalıdır. Her tür aynı bölgede ve aynı tarımsal koşullarda çok merkezli olarak yetiştirilmemiştir. Kaynak da gözlenen profil farklılıklarının genetik, çevresel ve işleme koşullarının birleşiminden kaynaklanabileceğini belirtmektedir.

Fenolik bileşikler nasıl çıkarıldı?

Fenolik asitler ile flavonoidler için 0,5 g toz örnek kullanılmıştır. Fenolik asit ekstraksiyonunda MeOH:H₂O:FA = 80:15:5; flavonoidlerde ise 50:45:5 hacim oranında çözücü kullanılmıştır.

Ekstraktlar 2016 ×g'de, 10 °C'de 15 dakika santrifüjlenmiş; üst faz 0,2 µm PVDF filtreden geçirilmiş ve C18 katı faz ekstraksiyon kartuşuyla temizlenmiştir. Elüat azot altında kurutulduktan sonra 0,5 mL ekstraksiyon çözeltisinde yeniden çözülmüştür.

UPLC-QToF-MS ile UPLC-QTRAP-MS/MS neden birlikte kullanıldı?

İki sistem farklı analitik görevleri tamamlamaktadır. QToF-MS doğru kütle, retansiyon zamanı ve parçalanma örüntülerinden yararlanarak bileşiklerin yapısal karakterizasyonunu desteklerken QTRAP-MS/MS'nin MRM modu önceden belirlenen bileşiklerin daha seçici ve hassas nicel ölçümünü sağlar.

UPLC-QToF-MS koşulları

Kromatografik ayrım CORTECS UPLC T3 kolonuyla gerçekleştirilmiştir. Akış hızı 0,3 mL/dakika, kolon sıcaklığı 30 °C ve enjeksiyon hacmi 1 µL olarak belirlenmiştir. Mobil fazlar %0,5 formik asit içeren su ile %0,5 formik asit içeren asetonitrilden oluşturulmuştur.

Kütle spektrumları pozitif elektrospray iyonizasyonunda 100–1200 m/z aralığında kaydedilmiş; iyon kaynağı sıcaklığı 500 °C, kaynak gazı 50 psi, curtain gas 30 psi, declustering potential 80 V ve collision energy 15 ± 10 V olarak uygulanmıştır.

Nicel tayin nasıl yapıldı?

Hedeflenen bileşikler SCIEX QTRAP 4500 üzerinde MRM moduyla nicel olarak ölçülmüş ve 17 seçilmiş referans standart kullanılmıştır. Doğrudan standardı bulunmayan bileşiklerde yapısal olarak ilişkili standartlarla göreli miktar tayini yapılmıştır.

Sonuçlar kuru ağırlık başına mg/100 g olarak ve üç tekrarın ortalama ± standart sapması biçiminde raporlanmıştır. Gruplar arasındaki farklılıklar tek yönlü ANOVA ve Duncan çoklu karşılaştırma testiyle değerlendirilmiş; p < 0,05 anlamlılık sınırı kullanılmıştır.

LOD ve LOQ nasıl hesaplandı?

Analitik standartlar için tespit limiti ve miktar tayin limiti:

\[ LOD = \frac{3.3 \times SD}{\delta} \]

ve

\[ LOQ = \frac{10 \times SD}{\delta} \]

bağıntılarıyla hesaplanmıştır. Burada SD, yanıtın — y-kesişiminin — standart sapmasını; \(\delta\) ise kalibrasyon eğrisinin eğimini temsil etmektedir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

24 fenolik bileşik nasıl sınıflandırıldı?

Toplam 24 bileşiğin 13'ü flavonoid, 11'i fenolik asit olarak sınıflandırılmıştır. Flavonoidlerde quercetin ve kaempferol glikozitleri; fenolik asitlerde ise caffeoylquinic acid, dicaffeoylquinic acid, coumaroylquinic acid ve feruloylquinic acid türevleri öne çıkmıştır.

Fenolik asitler bütün incelenen örneklerde toplam fenolik bileşiklerin %80'inden fazlasını oluşturmuştur. Ancak hangi fenolik asidin baskın olduğu türlere göre farklılaşmıştır.

Chamchwi neden diğer iki türden farklı bir CQA profili gösterdi?

Gondalbi ve Gomchwi'de mono-caffeoylquinic acid profili baskınken Chamchwi'de dicaffeoylquinic acid birikimi daha belirgindir. Chamchwi'deki 5-CQA toplam fenolik asitlerin yalnız yaklaşık %13'ünü oluştururken 3,5-diCQA yaklaşık %77'sini oluşturmuştur.

Buna karşılık 5-CQA'nın fenolik asitler içindeki payı Gosung Gondalbi'de yaklaşık %47, Namwon Gondalbi'de %59 ve Gomchwi'de %47'dir.

Kaynak bu farklılıkları tek bir nedene bağlamamaktadır. Genetik yapı, yetiştirme koşulları, çevresel stres ve işleme faktörleri caffeoylquinic acid dağılımını etkileyebilir.

Flavonoid profilleri de türleri ayırdı

Gomchwi ve Gondalbi'de rutin ve nicotiflorin önemli bileşenlerdir; ancak ayrıntılı profil birbirinden farklıdır. Gomchwi'de quercetin galactoside türevleri, özellikle quercetin 3-O-robinobioside ve hyperoside daha belirgindir.

Gondalbi'de quercetin 3-O-glucuronide — miquelianin — göreli olarak daha yüksek düzeyde bulunmuştur. Chamchwi ise quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside bakımından ayırt edici bir profile sahiptir; bu bileşik toplam flavonoidlerin yaklaşık %58'ini oluşturmuştur.

Hangi chwinamul örneğinde toplam fenolik miktarı en yüksekti?

İncelenen çiğ örnekler içinde en yüksek toplam fenolik bileşik miktarı Gosung Gondalbi'de ölçülmüştür. Ancak bu sonuç yalnız bu deneyde incelenen örnekleri ve kuru ağırlık temelli kimyasal analizi temsil eder; bir türün genel olarak “en iyi” veya “en sağlıklı” olduğu anlamına gelmez.

Haşlama fenolik bileşikleri artırır mı yoksa azaltır mı?

Bu çalışmada tek bir cevap yoktur. Aynı 100 °C / 1 dakika haşlama işlemi Chamchwi'de toplam ölçülebilir fenolikleri artırırken üç diğer örnekte azaltmıştır. Dolayısıyla işlem etkisi türün başlangıç kimyasal profiline ve tek tek bileşiklerin davranışına bağlıdır.

Yazarlar Chamchwi'deki artış için haşlamanın hücre duvarını bozarak bağlı fenoliklerin ekstrakte edilebilirliğini artırmasını olası mekanizmalardan biri olarak tartışmaktadır. Buna karşılık ısıyla parçalanma veya çözünerek haşlama suyuna geçiş diğer örneklerde miktar kaybına katkıda bulunabilir.

Bu açıklamalar kimyasal mekanizma yorumlarıdır. Çalışma haşlama suyunu analiz etmemiş ve fenoliklerin insan sindirimindeki biyoyararlanımını ölçmemiştir.

Gosung ve Namwon Gondalbi neden farklı çıktı?

Çiğ Gosung Gondalbi daha yüksek toplam fenolik asit düzeyi gösterirken Namwon örneğinde flavonoid miktarı yaklaşık iki kat daha yüksek bulunmuştur. Kaynak, iki bölge arasındaki enlem ve çevresel farklılıkların bu örüntüyle ilişkili olabileceğini tartışmaktadır.

Ancak bu çalışma enlem etkisini bağımsız deneysel değişken olarak sınamamıştır. Gosung-Namwon farkının yalnız enlemden kaynaklandığını söylemek mümkün değildir; genetik, UV maruziyeti, sıcaklık, su stresi ve diğer yetiştirme koşulları da katkıda bulunabilir.

PCA ve PLS-DA türleri ayırabildi mi?

PCA analizinde üç tür genel olarak ayrı kümeler oluşturmuştur. İstisna olarak haşlanmış Gosung Gondalbi örnekleri PCA uzayında Chamchwi'ye doğru yaklaşmıştır. Kaynak bunu haşlama sonrasında 5-CQA seviyesinin Chamchwi'ye benzer değerlere düşmesiyle ilişkilendirmektedir.

Daha sonra uygulanan PLS-DA'da tür grupları belirgin biçimde ayrılmıştır. Türler arasındaki kompozisyon farkına önemli katkıda bulunan toplam 11 değişken belirlenmiştir: dört fenolik asit ve yedi flavonoid.

En güçlü ayrım bileşenlerinden bazıları:

• Chamchwi: quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside
• Gomchwi: quercetin 3-O-robinobioside
• Gondalbi: 5-CQA methyl ester

PLS-DA analizinde AUC=1 çıkması kusursuz tür teşhisi anlamına gelir mi?

Hayır. ROC eğrisinin AUC=1 vermesi incelenen veri setinde çok güçlü sınıf ayrımı bulunduğunu gösterir; ancak bu sonuç bağımsız, geniş bir dış örnek grubunda doğrulanmış evrensel teşhis performansı olarak yorumlanamaz. Deneydeki örnek büyüklüğü ve tasarım özellikle çok değişkenli model performansının yorumunda dikkate alınmalıdır.

PLS-DA için modelde güçlü ayrım elde edilmiş ve permutation/CV-ANOVA kontrolleri uygulanmıştır. Haşlama etkisinin incelendiği OPLS-DA modelinde R²X = 0,992 ve Q² = 0,985 bulunmuş, çiğ ve haşlanmış örnekler ayrılmıştır. Bununla birlikte yazarlar yüksek R² ve Q² değerlerinin sınırlı örnek büyüklüğü ve deney tasarımından etkilenmiş olabileceğini özellikle belirtmektedir.

Haşlamayı en çok hangi metabolitler ayırdı?

OPLS-DA ve S-plot değerlendirmesinde haşlama kaynaklı varyasyona beş bileşiğin önemli katkı sağladığı belirlenmiştir. Genel modelde 5-CQA methyl ester, 3,5-diCQA ve 5-CQA azalma yönünde; 3,4-diCQA ve 4,5-diCQA ise artış yönünde öne çıkmıştır.

Ancak bu eğilimler bütün türlerde aynı değildir. Örneğin Chamchwi'de 5-CQA ve 5-CQA methyl ester artabilmiş; bazı diCQA değişimleri de Gosung Gondalbi ve Gomchwi'de genel eğilimi izlememiştir. Bu nedenle haşlamanın bireysel fenolikler üzerindeki etkisi türden bağımsız tek bir reaksiyon olarak düşünülemez.

Çalışma bize neyi söylemiyor?

Bu araştırma fenolik profil analizidir. Antioksidan kapasiteyi doğrudan ölçen fonksiyonel deney, hücre kültürü testi, hayvan deneyi veya insan çalışması yapılmamıştır.

Dolayısıyla daha fazla toplam fenolik içeren bir örneğin insanlarda daha güçlü biyolojik etki göstereceği sonucu bu çalışmadan çıkarılamaz. Fenoliklerin sindirim sırasında dönüşümü, biyoyararlanımı, metabolitleri, tüketilen porsiyon miktarı ve gıda matrisindeki diğer bileşenler ayrıca araştırılmalıdır.

Benzer şekilde yalnız bir haşlama koşulu — 100 °C ve 1 dakika — denenmiştir. Daha uzun haşlama, buharda pişirme, kızartma veya farklı sıcaklıkların aynı sonucu oluşturduğu gösterilmemiştir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Phenolic profiling of Korean chwinamul (Aster scaber, Ligularia fischeri, and Ligularia stenocephala) using UPLC-DAD-QToF/MS and UPLC-QTRAP-MS/MS

Yazarlar: Ju Hyung Kim; Ryeong Ha Kwon; So Ah Kim; Jeong Hyeon Ahn; Kwang-Sik Lee; Jeong-Yong Cho; Heon-Woong Kim.

Corresponding authors: Jeong-Yong Cho ve Heon-Woong Kim.

Kurumlar: Department of Food Sciences, National Institute of Crop and Food Science, Rural Development Administration, Wanju, Republic of Korea; Department of Integrative Food, Bioscience and Biotechnology, Chonnam National University, Gwangju, Republic of Korea.

Dergi: Journal of Food Composition and Analysis.

Yayınevi: Elsevier Inc.

Bibliyografik kayıt: Volume 157 (2026), Article 109355.

DOI:10.1016/j.jfca.2026.109355

Tarihler: Gönderim 28 Aralık 2025; revizyon 28 Mayıs 2026; kabul 1 Temmuz 2026; çevrimiçi yayın 7 Temmuz 2026.

Kaynak türü: Deneysel gıda bileşimi ve analitik kimya araştırması.

Lisans: Creative Commons Attribution–NonCommercial–NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0).

Temel örnek tasarımı: Chamchwi, Gomchwi, Gosung Gondalbi ve Namwon Gondalbi; çiğ ve 100 °C'de 1 dakika haşlanmış koşullar; analizler üç tekrar halinde gerçekleştirilmiştir.

Analitik yöntemler: UPLC-DAD-QToF/MS ile yapısal fenolik profil; UPLC-QTRAP-MS/MS MRM ile hedefli nicel analiz; 17 referans standart; PCA, PLS-DA ve OPLS-DA çok değişkenli analizleri.

İstatistik: Bir yönlü ANOVA; Duncan çoklu karşılaştırma testi, p < 0,05. Çok değişkenli değişken seçiminde VIP > 1 ve p < 0,05; OPLS-DA güvenilirliği için 7-fold cross-validation, 200 permutation test ve ROC analizi.

Etik kapsam: Araştırma insan veya hayvan deneyi içermemektedir.

Finansman: Çalışma Kore Cumhuriyeti Rural Development Administration “Research program for Agriculture Science and Technology Development”, Project PJ016718 tarafından desteklenmiştir.

Veri erişilebilirliği: Yazarlar verilerin talep üzerine sağlanacağını belirtmektedir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çalışmayı etkileyebilecek bilinen finansal çıkar veya kişisel ilişki bildirmemiştir.

Temel yöntemsel sınırlar: Sınırlı örnek grubu; her tür için çok merkezli yetiştirme tasarımının bulunmaması; yalnız tek haşlama sıcaklığı/süresinin denenmesi; kimyasal kompozisyonun biyoyararlanım veya klinik etkiyle doğrudan eşitlenememesi; çok değişkenli modellerde yüksek performans değerlerinin sınırlı örnek tasarımından etkilenebilme olasılığı.

Telif yöntemi: CC BY-NC-ND nedeniyle kaynak makalenin metni, tabloları ve figürleri değiştirilmiş türev olarak yeniden üretilmemiştir. Bu Verianla makalesi doğrulanabilir bilimsel bulguları bağımsız Türkçe öğretim yapısı içinde açıklamaktadır.