Homiladorlik davrida diabetni boshqarish faqat qondagi glyukozani o‘lchash, ovqatlanish tartibi, jismoniy faollik yoki dori vositalaridan foydalanishdan iborat emas. Homilador ayolning xavotiri, depressiv alomatlari, gipoglikemiyadan qo‘rquvi, o‘z salomatlik xatti-harakatlarini boshqara olishiga bo‘lgan ishonchi va turmush o‘rtog‘idan olgan ko‘magi ham davolash jarayonining qanday olib borilishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Zainab Alimoradi, Zahra Mazhari, Fatemeh Alsadat Rahnemaei, Maryam Keshavarz, Mark D. Griffiths va Fatemeh Abdi tomonidan tayyorlangan tadqiqot Tehrondagi sog‘liqni saqlash markazlaridan tanlangan 455 nafar diabetli homilador ayolda turmush o‘rtog‘ining ijtimoiy ko‘magi hamda ruhiy salomatlik ko‘rsatkichlarining ikki natija bilan aloqasini o‘rgangan:

• Davolashga yoki dori vositalaridan foydalanishga rioya qilish,
• Umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik.

Tadqiqotchilar xavotir, depressiya, gipoglikemiyadan qo‘rquv va turmush o‘rtog‘i ko‘magini bitta regressiya modeli ichida baholagan; demografik va klinik xususiyatlarni ham statistik jihatdan nazorat qilganini bildirgan.

Tadqiqotning eng yaqqol natijasi shuki, turmush o‘rtog‘ining yuqoriroq ko‘magi ham yaxshiroq davolashga rioya qilish, ham yuqoriroq o‘z-o‘ziga samaradorlik bilan bog‘liq bo‘lgan. Turmush o‘rtog‘ining ijtimoiy ko‘magi har bir ballga oshganda, davolashga rioya qilmaslikni ko‘rsatuvchi shkalada taxminan 2 ball kamayish va umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik shkalasida taxminan 0,50 ball oshish bilan bog‘liq bo‘lgan.

Depressiya esa har ikki natijada salbiy yo‘nalishdagi bog‘liqlik ko‘rsatgan. Yuqoriroq depressiya bali:

• Pastroq davolashga rioya qilish,
• Pastroq o‘z-o‘ziga samaradorlik

bilan bog‘liq.

Gipoglikemiyadan qo‘rquv oshgani sari davolashga rioya qilish kamaygani aniqlangan. Tadqiqotchilar qo‘llagan davolashga rioya qilish shkalasida yuqori ball pastroq rioya qilishni ko‘rsatgani sababli, gipoglikemiyadan qo‘rquvning musbat regressiya koeffitsienti rioya qilmaslik oshganini anglatadi.

Tadqiqotning diqqatga sazovor va birinchi qarashda teskari ko‘rinadigan natijasi xavotir bilan bog‘liq. Yuqoriroq xavotir pastroq o‘z-o‘ziga samaradorlik bilan bog‘liq bo‘lsa-da, davolashga rioya qilish shkalasida pastroq ball, ya’ni yaxshiroq rioya qilish bilan bog‘liq topilgan. Biroq xavotirning davolashga rioya qilishga standartlashtirilgan ta’siri kichik va statistik ahamiyatliligi chegaraviydir:

\[ \beta=-0{,}10,\quad p=0{,}044 \]

Bu topilma xavotir foydali, homilador ayollarni ko‘proq xavotirli qilish kerak yoki xavotir davolashni yaxshilaydi degani emas. Kesimiy tadqiqot xavotir avval paydo bo‘lganmi yoki davolash xatti-harakati keyin yuzaga kelganmi, buni ko‘rsata olmaydi. Sog‘lig‘iga ko‘proq e’tibor beradigan ayollar bir vaqtning o‘zida ko‘proq xavotir bildirishi, o‘lchanmagan boshqa omillar yoki qo‘llangan shkaladagi ball berish tuzilmasi natijaga ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin.

Davolashga rioya qilish modelida turmush o‘rtog‘i ko‘magi, gipoglikemiyadan qo‘rquv, xavotir va depressiya birgalikda natijadagi o‘zgarishning %43,1’ini tushuntirgan. O‘z-o‘ziga samaradorlik modelida turmush o‘rtog‘i ko‘magi, xavotir va depressiya o‘zgarishning %32,8’ini tushuntirgan. Bu nisbatlar sababiy ta’sir foizi emas; regressiya modelining namunadagi ball farqlarini qay darajada izohlashi mumkinligini ko‘rsatadi.

Ilmiy ogohlantirish: Tadqiqot ekspert ko‘rigidan o‘tmagan, bitta shaharda o‘tkazilgan, kesimiy va o‘z-o‘zini hisobot qilishga asoslangan tadqiqotdir. Natijalar turmush o‘rtog‘i ko‘magi davolashga rioya qilishni aniq oshiradi yoki depressiya to‘g‘ridan-to‘g‘ri rioya qilmaslikka sabab bo‘ladi, deb isbotlamaydi.

Tadqiqotning asosiy savoli

Diabetli homilador ayollar homiladorlikning odatiy jismoniy va psixologik yuklaridan tashqari doimiy qon shakarini kuzatish, ovqatlanishni rejalashtirish, ehtimoliy insulin ishlatish, gipoglikemiya xavfi va chaqaloq salomatligi bilan bog‘liq xavotirlarga ham duch kelishi mumkin.

Shu sababli tadqiqotning asosiy savoli quyidagicha:

Xavotir, depressiya, gipoglikemiyadan qo‘rquv va turmush o‘rtog‘idan qabul qilingan ijtimoiy ko‘mak diabetli homilador ayollarning davolashga rioya qilishi va o‘zlarini sog‘liq xatti-harakatlarini boshqarishda qanchalik qodir deb bilishini bashorat qiladimi?

Tadqiqot izlanish xususiyatida deb ta’riflangan. Mualliflar tadqiqot boshlanishidan oldin yo‘nalishi belgilangan gipotezalar tuzmaganini bildirgan.

Homiladorlikda diabet nima uchun ko‘p o‘lchovli boshqaruvni talab qiladi?

Tadqiqotda diabet uchta asosiy toifa ostida ko‘rib chiqiladi:

• 1-tip diabet,
• 2-tip diabet,
• Gestatsion diabet.

Homiladorlikdan oldin mavjud bo‘lgan 1-tip yoki 2-tip diabet bilan homiladorlik paytida tashxis qo‘yilgan diabet bir xil klinik tarixga ega emas. Shunga qaramay, tadqiqotga bu guruhlarning barchasi kiritilgan.

Maqolaning kirish qismida nazorat qilinmagan homiladorlik diabeti ona va chaqaloq uchun turli xavflar bilan bog‘liq ekani bayon qilingan. Ular orasida homiladorlik gipertenziyasi, preeklampsiya, kesarcha kesish, tug‘ruqdan keyingi qon ketishi, makrosomiya, yangi tug‘ilgan chaqaloq gipoglikemiyasi va boshqa homiladorlik natijalari sanaladi.

Tadqiqot bu natijalarni bevosita o‘lchamagan. Ishtirokchilarning qondagi glyukoza darajasi, HbA1c qiymati, tug‘ruq usuli, chaqaloqning tug‘ilish vazni yoki yangi tug‘ilgan chaqaloq salomatligi natijalari tahlil qilinmagan. Bu klinik xavflar tadqiqotning asosini tashkil qiladi; ular tadqiqotning natija o‘zgaruvchilari emas.

Davolashga rioya qilish nimani anglatadi?

Diabetni boshqarishda “rioya qilish” tushunchasi bemorning tavsiya etilgan davolash rejasini qay darajada amalga oshirishini anglatishi mumkin. Bu reja:

• Dori yoki insulin ishlatish,
• Qon shakarini kuzatish,
• Ovqatlanish tavsiyalari,
• Jismoniy faollik,
• Sog‘liq tekshiruvlarini davom ettirish

kabi bir nechta xatti-harakatlarni o‘z ichiga olishi mumkin.

Biroq ushbu tadqiqotda ishlatilgan shkala ayniqsa dori-darmonga rioya qilishga qaratilgan Medication Adherence Rating Scale sifatida ta’riflangan. Shu sababli natijalarni diabetning barcha o‘z-o‘zini parvarish qilish xatti-harakatlariga avtomatik ravishda kengaytirish to‘g‘ri emas.

Tadqiqotdagi shkalaning ball yo‘nalishi juda muhim:

• Past ball yaxshiroq davolashga rioya qilishni,
• Yuqori ball pastroq davolashga rioya qilishni ko‘rsatadi.

Shuning uchun regressiya jadvalidagi manfiy koeffitsientlar yaxshiroq rioya qilish, musbat koeffitsientlar esa yomonroq rioya qilish yo‘nalishida talqin qilinadi.

O‘z-o‘ziga samaradorlik nima?

O‘z-o‘ziga samaradorlik — shaxsning qiyin vaziyatga duch kelganda zarur xatti-harakatlarni amalga oshira olishiga bo‘lgan ishonchidir. Diabetni boshqarishda bu tushuncha:

• Qon shakarini muntazam o‘lchay olish,
• Ovqatlanish rejasini davom ettira olish,
• Dori yoki insulin tartibini boshqara olish,
• Kutilmagan muammolarni yenga olish,
• Sog‘liq jamoasi bilan samarali muloqot qila olish

kabi xatti-harakatlar bilan bog‘liq deb qaralishi mumkin.

Tadqiqotda diabetga xos o‘z-o‘ziga samaradorlik shkalasi o‘rniga 10 bandli Umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik shkalasi ishlatilgan. Bu shkala shaxsning hayotdagi umumiy muammolarni yenga olishiga bo‘lgan ishonchini baholaydi. Shuning uchun natijalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri “diabet davolashidagi o‘z-o‘ziga samaradorlik”ni emas, kengroq umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik tuzilmasini ifodalaydi.

Turmush o‘rtog‘ining ijtimoiy ko‘magi nima uchun muhim bo‘lishi mumkin?

Homiladorlik va diabetni boshqarish kundalik hayotda sezilarli ish yukini yaratishi mumkin. Turmush o‘rtog‘i ko‘magi quyidagi shakllarda namoyon bo‘lishi mumkin:

• Hissiy ko‘mak va hamdardlik,
• Sog‘liq qarorlari haqida birgalikda fikrlash,
• Uy ishlari va kundalik mas’uliyatlarda yordam,
• Tekshiruvlarga birga borish,
• Ovqatlanish rejasini birgalikda amalga oshirish,
• Dori va qon shakarini kuzatish haqida eslatish,
• Gipoglikemiya paytida yordam ko‘rsatish.

Tadqiqotda turmush o‘rtog‘i ko‘magi bu turli o‘lchovlarni alohida baholaydigan tasdiqlangan ko‘p bandli shkala bilan o‘lchanmagan. Ishtirokchilarga faqat quyidagi ma’noni anglatuvchi bitta savol berilgan:

“Ayniqsa homiladorlik paytida hamdardlikka, birgalikda fikrlashga yoki kundalik faoliyatlarda yordamga ehtiyoj sezgan vaziyatlarda turmush o‘rtog‘ingizdan qay darajada ko‘mak olasiz?”

Javoblar 0 dan 10 gacha ballangan. Turmush o‘rtog‘i ko‘magining o‘rtacha bali:

\[ 7{,}00\pm2{,}65 \]

deb bildirilgan.

Bitta savolli o‘lchov tadqiqotni o‘tkazishni osonlashtirsa-da, ko‘makning hissiy, amaliy, iqtisodiy va axborotga asoslangan o‘lchovlarini bir-biridan ajrata olmaydi. Ushbu namunada shkalaning validligi va ishonchliligi tahlili ham taqdim etilmagan.

Gipoglikemiyadan qo‘rquv nima?

Gipoglikemiyadan qo‘rquv qondagi glyukoza xavfli darajada tushib ketishi mumkinligiga oid tashvish va bunga qarshi rivojlangan xatti-harakatlarni qamrab oladi.

Hujjatda bu qo‘rquv ayrim odamlarda quyidagi xatti-harakatlarga olib kelishi mumkinligi qayd etilgan:

• Insulin dozasini kamaytirish,
• Keragidan ortiq uglevod iste’mol qilish,
• Jismoniy faollikni cheklash,
• Qon shakarini yuqori tutishga urinish.

Bu xatti-harakatlar gipoglikemiyaning oldini olishga qaratilgan bo‘lsa-da, uzoq muddatli glisemik nazoratni buzishi mumkin.

Tadqiqotda gipoglikemiyadan qo‘rquvning davolashga rioya qilmaslik bilan musbat bog‘liq topilishi shu izohga mos keladi. Biroq tadqiqot ishtirokchilar haqiqatan insulin dozasini o‘zgartirganmi yoki uglevod iste’molini oshirganmi, buni o‘lchamagan.

Tadqiqot o‘tkazilgan joy va davr

Tadqiqot 2024-yilda Eronning Tehron shahrida o‘tkazilgan. Ma’lumot to‘plash uchun Iran University of Medical Sciences bilan bog‘liq o‘nta kompleks sog‘liqni saqlash markaziga borilgani ko‘rsatilgan.

Ishtirokchilar sog‘liq markazlaridagi diabetli homilador ayollar ro‘yxatidan tanlangan, telefon orqali bog‘lanilgan va sog‘liq markazlarida ma’lumot yig‘ish uchrashuvlariga taklif qilingan.

Yakuniy namuna 455 nafar diabetli homilador ayoldan iborat.

Kimlar tadqiqotga kiritilgan?

Kiritish mezonlari keng saqlangan. Quyidagi guruhlar tadqiqotga olingan:

• Homiladorlikdan oldin 1-tip yoki 2-tip diabeti bo‘lgan ayollar,
• Homiladorlik paytida diabet tashxisi qo‘yilgan ayollar,
• Faqat ovqatlanishni tartibga solish bilan kuzatilganlar,
• Insulin ishlatganlar,
• Ovqatlanish va dori davolashini birga qo‘llaganlar.

Ishtirok etish uchun yozma xabardor qilingan rozilik olingan. Rozilik bermaganlar tadqiqotga kiritilmagan.

Namuna hajmi qanday hisoblangan?

Tadqiqotchilar regressiya tahlilida o‘rganiladigan har bir o‘zgaruvchi uchun kamida 15 ishtirokchi rejalashtirgan. Yigirma o‘zgaruvchi uchun dastlabki hisob:

\[ 20\times15=300 \]

ishtirokchini tashkil etadi.

Klasterli tanlovdan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan o‘xshashlikni hisobga olish uchun 1,5 dizayn koeffitsienti ishlatilgan:

\[ 300\times1{,}5=450 \]

Shu tariqa maqsadli namuna 450 deb belgilangan va tadqiqot 455 ishtirokchi bilan yakunlangan.

Biroq maqolada regressiyada nazorat qilingan barcha 20 o‘zgaruvchining koeffitsientlari ko‘rsatilmagan. 2-jadval faqat turmush o‘rtog‘i ko‘magi va ruhiy salomatlik ko‘rsatkichlarining koeffitsientlarini beradi.

Tanlash usulidagi ichki nomuvofiqlik

Usul bo‘limida ham klasterli tanlov, ham tasodifiy tanlash ishlatilgani yozilgan. Sog‘liq markazlaridan olingan ro‘yxatlardan ishtirokchilar tasodifiy tanlangani bildirilgan.

Bunga qarshi, cheklovlar bo‘limida tadqiqot qulay tanlov usulidan foydalangani aytilgan. Bular bir xil tanlash usuli emas.

Shuningdek, o‘nta markazning har biridan 30 ayol suhbatga olingani haqidagi izoh:

\[ 10\times30=300 \]

ishtirokchiga to‘g‘ri keladi. Yakuniy namuna esa 455 nafar. Qolgan 155 ishtirokchi markazlar bo‘yicha qanday taqsimlangani yoki “har markazdan 30 kishi” iborasi nega jami bilan mos kelmagani tushuntirilmagan.

Bu nomuvofiqlik namuna qanday shakllantirilgani va tanlanish ehtimollari qanday hisoblanganini baholashni qiyinlashtiradi.

Ma’lumotlar qanday to‘plangan?

Ishtirokchilar avval telefon orqali xabardor qilingan, keyin sog‘liq markazlarida yuzma-yuz uchrashuvlar rejalashtirilgan. Standartlashtirilgan psixometrik vositalar o‘z-o‘zini hisobot qilish javoblari orqali va yuzma-yuz uchrashuvlar davomida qo‘llangani aytilgan.

Biroq ma’lumotlarga kirish izohida “tadqiqot hech qanday suhbatni o‘z ichiga olmagan” deb yozilgan. Bu bayonot usul bo‘limidagi yuzma-yuz suhbatlar izohiga zid.

Bu qarama-qarshilik tadqiqot tuzilmali suhbat, tadqiqotchi hamrohligidagi so‘rovnoma yoki faqat o‘zi to‘ldiriladigan shakldan foydalanganmi, degan noaniqlikni yuzaga keltiradi.

Xavotir va depressiya qanday o‘lchangan?

Xavotir va depressiya uchun 14 bandli Hospital Anxiety and Depression Scale ishlatilgan:

• Yetti band xavotirni,
• Yetti band depressiyani o‘lchaydi.

Har bir kichik shkala 0 dan 21 gacha ballangan. Tadqiqotda ko‘rsatilgan talqin chegaralari quyidagicha:

• 0–7: Normal oraliq,
• 8–10: Chegaraviy daraja,
• 11 va undan yuqori: Anormal daraja.

Namuna o‘rtacha qiymatlari:

Har ikki o‘rtacha qiymat ham shkalaning “chegaraviy” deb ta’riflangan ball oralig‘ida. Biroq guruhning o‘rtacha bali chegaraviy bo‘lishi barcha ishtirokchilar yoki ma’lum foiz klinik darajada xavotir yoki depressiya boshdan kechirganini anglatmaydi. Tadqiqot ushbu namuna uchun normal, chegaraviy va anormal toifalardagi shaxslar sonini bermagan.

Ushbu tadqiqotdagi Cronbach alfa qiymatlari:

• Xavotir kichik shkalasi uchun 0,80,
• Depressiya kichik shkalasi uchun 0,81

deb bildirilgan.

Umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik qanday o‘lchangan?

O‘n bandli Umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik shkalasida har bir band 1 dan 4 gacha ballangan. Umumiy ball:

\[ 10\leq GSEQ\leq40 \]

oralig‘ida. Yuqori qiymat yuqoriroq o‘z-o‘ziga samaradorlikni anglatadi.

Namuna o‘rtacha qiymati:

\[ 24{,}20\pm7{,}21 \]

deb topilgan.

Shkalaning ushbu tadqiqotdagi Cronbach alfa qiymati 0,95. Bu qiymat bandlar namuna ichida yuqori ichki uyg‘unlik ko‘rsatganini bildiradi.

Biroq shkala umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlikni o‘lchaydi. Diabetga xos xatti-harakatlar, homiladorlikda insulin boshqaruvi yoki gipoglikemiya bilan kurashishga ishonch alohida o‘lchanmagan.

Davolashga rioya qilish qanday o‘lchangan?

Davolashga rioya qilish uchun 10 bandli Medication Adherence Rating Scale ishlatilgan. Maqolada har bir band 0 dan 10 gacha ballanishi va umumiy ball 0 dan 100 gacha o‘zgarishi aytilgan.

Ball yo‘nalishi quyidagicha:

\[ \text{Yüksek MARS puanı}=\text{daha düşük tedavi uyumu} \]

Namuna o‘rtacha qiymati:

\[ 29{,}67\pm15{,}03 \]

deb bildirilgan.

Tadqiqot ma’lum bir ball “yaxshi” yoki “yetarli emas” rioya qilish deb tasniflanadigan klinik chegarani bermagan. Shu sababli o‘rtacha 29,67 ball asosida ishtirokchilarning rioya qilishi yetarli yoki yetarli emas deb bo‘lmaydi.

Shkalaning Cronbach alfa qiymati 0,76.

Faqat parhez qilganlarda dori-darmonga rioya qilish muammosi

Ishtirokchilarning %35,8’i diabetini faqat parhez bilan boshqarganini bildirgan. Shunga qaramay, asosiy natija o‘zgaruvchisi “dori-darmonga rioya qilish” shkalasidan olingan.

Tadqiqot diabet uchun hech qanday dori yoki insulin ishlatmaydigan bu ayollar dori unutish va dori ishlatish bilan bog‘liq bandlarga qanday javob berganini tushuntirmaydi.

Bu holat quyidagi savollarni tug‘diradi:

• Faqat parhez bilan kuzatilgan ayollarga shkala qo‘llanganmi?
• Agar qo‘llanmagan bo‘lsa, tahlilda nechta kishi qolgan?
• Agar qo‘llangan bo‘lsa, dori ishlatmaydiganlarning javoblari qanday ballangan?
• Agar shkala “davolashga rioya qilish” deb qayta talqin qilingan bo‘lsa, u ovqatlanish va jismoniy faollikni haqiqatan o‘lchaydimi?

PDF bu savollarga javob bermaydi. Bu noaniqlik davolashga rioya qilish modelining o‘lchov validligi uchun muhim cheklovdir.

Gipoglikemiyadan qo‘rquv qanday o‘lchangan?

Gipoglikemiyadan qo‘rquv shkalasi 36 bandli va xavotir hamda xatti-harakat kichik o‘lchovlarini o‘z ichiga oluvchi vosita sifatida ta’riflangan. Har bir band 0 dan 4 gacha ballanishi aytilgan.

Biroq matn bir vaqtning o‘zida umumiy ball 0 dan 72 gacha o‘zgarishini ham aytadi. O‘ttiz olti bandning har biri 0–4 oralig‘ida ballansa, nazariy jami:

\[ 36\times4=144 \]

bo‘lishi kerak.

Ko‘rsatilgan 0–72 oralig‘i esa 18 bandli bitta kichik shkalaning maksimal balliga mos keladi:

\[ 18\times4=72 \]

Shu sababli tadqiqotda:

• Shkalaning faqat bitta kichik o‘lchovi ishlatilganmi,
• Ikki kichik shkala ballarining o‘rtachasi olinganmi,
• Yoki umumiy ball oralig‘i noto‘g‘ri yozilganmi

aniq emas.

Namunada bildirilgan gipoglikemiyadan qo‘rquv o‘rtacha bali:

\[ 15{,}29\pm14{,}21 \]

va Cronbach alfa qiymati 0,96. Ammo ball oralig‘idagi noaniqlik bu o‘rtacha qiymatning klinik va shkalaviy talqinini cheklaydi.

Ishtirokchilarning asosiy xususiyatlari

Homiladorliklar soni jadvalidagi uchinchi toifa “≤3” deb bosilgan. Dastlabki ikki toifa “1” va “2” bo‘lgani sababli bu ifoda nimani anglatishi aniq emas. Hujjat tuzatilmaganligi sababli ma’lumot bu yerda aynan berilganicha keltirilgan.

Statistik tahlil qanday bajarildi?

Ma’lumotlar IBM SPSS Statistics 27 bilan tahlil qilingan. Uzluksiz o‘zgaruvchilar o‘rtacha va standart og‘ish bilan, toifaviy o‘zgaruvchilar son va foiz bilan umumlashtirilgan.

Ikki alohida ko‘p o‘zgaruvchili chiziqli regressiya modeli tuzilgan:

1. Davolashga rioya qilish ballini tushuntiruvchi model,
2. Umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik ballini tushuntiruvchi model.

O‘zgaruvchilar modelga ENTER usuli bilan bir vaqtda kiritilgan. Tadqiqotchilar modellar demografik va klinik xususiyatlar uchun tuzatilganini bildirgan.

Normal taqsimot, chet qiymatlar va ko‘p chiziqli bog‘liqlik farazlari tekshirilgani aytilgan. Biroq:

• Qoldiq grafiklari,
• Geteroskedastiklik testlari,
• Chet kuzatuv ko‘rsatkichlari,
• Har bir o‘zgaruvchining to‘liq VIF va tolerans qiymatlari

natijalari ko‘rsatilmagan.

2-jadvalda davolashga rioya qilish modeli uchun VIF qiymatlari 3 dan past, o‘z-o‘ziga samaradorlik modeli uchun 2 dan past ekani yozilgan. Tolerans uchun faqat yuqori chegara berilgan; past tolerans muammo bo‘lishi mumkinligini hisobga olganda, minimal tolerans qiymatini ham ko‘rsatish yanada tushunarli bo‘lardi.

Davolashga rioya qilish modeli natijalari

Davolashga rioya qilish shkalasida yuqori ball yomonroq rioya qilishni ko‘rsatgani sababli koeffitsientlar yo‘nalishini ehtiyotkorlik bilan o‘qish kerak.

Standartlashtirilgan koeffitsientlarga ko‘ra modeldagi eng kuchli ikki bog‘liqlik:

• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi: \(|\beta|=0{,}35\),
• Depressiya: \(|\beta|=0{,}33\)

deb ko‘rinadi.

Turmush o‘rtog‘i ko‘magining manfiy B koeffitsienti, ko‘mak bali bir birlik oshganda davolashga rioya qilmaslik bali o‘rtacha 2 ball kamayishi bilan bog‘liq. Bu talqin modeldagi boshqa o‘zgaruvchilar o‘zgarmas deb tutilganda amal qiladi.

Depressiya balining har bir birlik oshishi esa rioya qilmaslik balining taxminan 1,28 ball oshishi bilan bog‘liq.

Davolashga rioya qilish modelining tushuntirish kuchi

Model uchun tuzatilgan R-kvadrat:

\[ R^2_{adj}=0{,}431 \]

deb bildirilgan.

Bu ishlatilgan o‘zgaruvchilar va modelga qo‘shilgan nazoratlar davolashga rioya qilish ballidagi namuna ichidagi o‘zgarishning taxminan %43,1’ini statistik jihatdan tushuntira olishini anglatadi.

Bu quyidagilarni anglatmaydi:

• Davolashga rioya qilishning %43,1’iga ruhiy salomatlik sabab bo‘ladi.
• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi oshirilsa, rioya qilish aniq xuddi shu nisbatda o‘zgaradi.
• Model yangi bemor guruhida ayni aniqlik bilan bashorat qiladi.

Model uchun Durbin–Watson qiymati 1,77.

Xavotirning yaxshiroq rioya qilish bilan bog‘liq topilishini qanday talqin qilish kerak?

Bu tadqiqotning eng ehtiyotkorlik bilan baholanishi kerak bo‘lgan natijasidir. Xavotir balining oshishi pastroq davolashga rioya qilmaslik bali bilan bog‘liq topilgan.

Biroq bu bog‘liqlikning standartlashtirilgan kattaligi kichik:

\[ \beta=-0{,}10 \]

va ishonch oralig‘ining yuqori chegarasi nolga juda yaqin:

\[ B=-0{,}43,\quad \%95\ GA=-0{,}84\ \text{ile}\ -0{,}01 \]

Tadqiqot bu natija nega yuzaga kelganini bevosita sinamagan. Quyidagi ehtimollarni tadqiqot ma’lumotlari bilan bir-biridan ajratib bo‘lmaydi:

• Sog‘liq oqibatlaridan xavotirlanadigan ayrim ayollar davolash ko‘rsatmalariga yanada diqqat bilan amal qilishi mumkin.
• Davolashni yanada intensiv bajarayotgan ayollar kasallik xavflaridan ko‘proq xabardor bo‘lgani uchun ko‘proq xavotir bildirishi mumkin.
• Xavotir va rioya qilish o‘rtasidagi aloqa chiziqli bo‘lmasligi mumkin.
• Depressiya, gipoglikemiyadan qo‘rquv va boshqa o‘zgaruvchilar bilan umumiy dispersiya koeffitsient yo‘nalishiga ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin.
• O‘z-o‘zini hisobot qilish va ball berish xususiyatlari aloqaga hissa qo‘shgan bo‘lishi mumkin.
• O‘lchanmagan klinik og‘irlik yoki sog‘liq ta’limi kabi o‘zgaruvchilar ikkalasiga ham ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin.

Shu sababli natijani “xavotir davolashni yaxshilaydi” yoki “xavotir kamaytirilmasligi kerak” deb talqin qilib bo‘lmaydi. Xuddi shu tadqiqotda xavotirning pastroq o‘z-o‘ziga samaradorlik bilan bog‘liq bo‘lishi ham xavotir umumiy ma’noda foydali holat emasligini ko‘rsatadi.

Depressiya bilan davolashga rioya qilish o‘rtasidagi bog‘liqlik

Depressiya davolashga rioya qilmaslikning kuchli bashorat qiluvchilaridan biridir:

\[ B=1{,}28,\quad \beta=0{,}33,\quad p<0{,}001 \]

Depressiv alomatlar energiya, motivatsiya, diqqat, qaror qabul qilish va muntazam sog‘liq xatti-harakatlarini davom ettirish qobiliyati bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Biroq tadqiqot bu vositachi jarayonlarni alohida o‘lchamagan.

Kesimiy dizayn sabab yo‘nalish ham noaniq:

• Depressiv alomatlar davolashga rioya qilishni qiyinlashtirishi mumkin.
• Davolashga rioya qilishda qiyinchilik his qilish aybdorlik, tashvish yoki depressiv alomatlarni oshirishi mumkin.
• Og‘ir diabet yoki iqtisodiy qiyinchilik kabi uchinchi o‘zgaruvchilar ikkalasiga birgalikda ta’sir qilishi mumkin.

Gipoglikemiyadan qo‘rquv bilan rioya qilish o‘rtasidagi bog‘liqlik

Gipoglikemiyadan qo‘rquv balining har bir birlik oshishi rioya qilmaslik ballining 0,17 ball oshishi bilan bog‘liq topilgan:

\[ B=0{,}17,\quad \beta=0{,}16,\quad p<0{,}001 \]

Bu bog‘liqlik gipoglikemiyadan qochish maqsadida insulin yoki ovqatlanish tartibini o‘zgartiradigan odamlar davolash rejasidan chetga chiqishi mumkin degan qarashga mos keladi.

Biroq shkalaning umumiy ball oralig‘iga oid ichki nomuvofiqlik va ishtirokchilarning %35,8’i faqat parhez bilan kuzatilgani bu natijaning o‘lchov darajasidagi talqinini cheklaydi.

O‘z-o‘ziga samaradorlik modeli natijalari

O‘z-o‘ziga samaradorlik modelida eng katta standartlashtirilgan bog‘liqlik depressiyaga tegishli:

\[ \beta=-0{,}25 \]

Turmush o‘rtog‘i ko‘magi musbat, xavotir va depressiya esa manfiy yo‘nalishda bog‘liqlik ko‘rsatgan.

O‘z-o‘ziga samaradorlik modelining tushuntirish kuchi

Tuzatilgan R-kvadrat:

\[ R^2_{adj}=0{,}328 \]

deb bildirilgan. Model o‘z-o‘ziga samaradorlik ballidagi namuna ichidagi o‘zgarishning taxminan %32,8’ini tushuntiradi.

Durbin–Watson qiymati 1,90.

Nima uchun turmush o‘rtog‘i ko‘magi har ikki natijada ham ajralib turadi?

Turmush o‘rtog‘ining ijtimoiy ko‘magi:

• Davolashga rioya qilish modelida eng katta mutlaq standartlashtirilgan koeffitsientga,
• O‘z-o‘ziga samaradorlik modelida musbat va statistik jihatdan kuchli koeffitsientga

ega.

Bu naqsh turmush o‘rtog‘i ko‘magi ham xulqiy, ham psixologik resurslar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Turmush o‘rtog‘i:

• Davolash vazifalarini eslatishi,
• Ovqatlanish tartibiga qo‘shilishi,
• Tekshiruvlarga hamroh bo‘lishi,
• Homilador ayolning yolg‘izlik va yuk hissini kamaytirishi,
• Qiyin sog‘liq holatini boshqara olishiga bo‘lgan ishonchini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.

Biroq tadqiqot bu mexanizmlarni o‘lchamagan. Bitta savolli ko‘mak o‘lchovi ko‘makning qaysi turi samaraliroq ekanini ko‘rsatmaydi.

Turmush o‘rtog‘i ko‘magini aralashuv ta’siri sifatida ko‘rish mumkinmi?

Yo‘q. Tadqiqot turmush o‘rtog‘i ko‘magini o‘zgartiradigan aralashuv qo‘llamagan. Ishtirokchilar tasodifiy ravishda yuqori yoki past ko‘mak guruhiga ajratilmagan.

Yuqoriroq ko‘mak bildirgan ayollar bir vaqtning o‘zida:

• Yaxshiroq iqtisodiy sharoitlarga,
• Barqarorroq munosabatlarga,
• Sog‘liq xizmatlariga osonroq kirishga,
• Pastroq kasallik og‘irligiga,
• Kuchliroq oila tarmoqlariga

ega bo‘lishi mumkin. Bu xususiyatlarning barchasi modelda qay darajada nazorat qilingani 2-jadvaldan ko‘rinmaydi.

Shu sababli turmush o‘rtog‘i ko‘magi muhim aralashuv maqsadi bo‘lishi mumkin; biroq bu tadqiqot ko‘makni oshirish davolashga rioya qilishda aynan qancha o‘zgarish keltirib chiqarishini aniqlay olmaydi.

Tadqiqotning klinik xabari

Mualliflar sog‘liq xodimlari diabetli homilador ayollarda faqat biologik ko‘rsatkichlarga emas, psixologik va ijtimoiy sharoitlarga ham e’tibor berishi kerakligini ta’kidlaydi.

Tadqiqotdan bevosita chiqarish mumkin bo‘lgan ehtiyotkor amaliy xabarlar quyidagilar:

• Depressiya va xavotir alomatlari prenatal parvarishda e’tibordan chetda qolmasligi kerak.
• Gipoglikemiyadan qo‘rquv davolash rejasiga rioya qilishga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan masala sifatida muhokama qilinishi kerak.
• Homilador ayol turmush o‘rtog‘idan qay darajada ko‘mak olayotgani baholanishi kerak.
• Homilador ayolning roziligi bilan turmush o‘rtoqlar diabet ta’limi va o‘z-o‘zini parvarish qilish suhbatlariga qo‘shilishi mumkin.
• O‘z-o‘ziga samaradorlik va kundalik o‘z-o‘zini boshqarish qiyinchiliklari sog‘liq jamoasi tomonidan alohida ko‘rib chiqilishi mumkin.

Bu tadqiqot ma’lum psixologik aralashuv, juftlik maslahati dasturi yoki ta’lim modelining samaradorligini sinamagan. Shu sababli biror dastur ona yoki chaqaloq natijalarini yaxshilaydi, deb da’vo qilib bo‘lmaydi.

Tadqiqotning kuchli tomonlari

• Namuna hajmi tadqiqotchilarning oldindan qilgan 450 kishilik hisobidan oshgan.
• Xavotir, depressiya, gipoglikemiyadan qo‘rquv va turmush o‘rtog‘i ko‘magi bir xil modellar ichida baholangan.
• Davolashga rioya qilish va o‘z-o‘ziga samaradorlik alohida natija o‘zgaruvchilari sifatida o‘rganilgan.
• Ko‘pchilik psixologik o‘lchovlar uchun oldin tasdiqlangan forscha shkalalardan foydalanilgan.
• Shkalalarning namuna ichidagi Cronbach alfa qiymatlari berilgan.
• Regressiya koeffitsientlari, ishonch oralig‘i, standartlashtirilgan koeffitsientlar va p qiymatlari birgalikda taqdim etilgan.
• Etika qo‘mitasi tasdig‘i va yozma xabardor qilingan rozilik bildirilgan.
• Homiladorlikdan oldingi va homiladorlik paytida tashxis qo‘yilgan diabet guruhlari bir xil dala tadqiqotida o‘rganilgan.
• Gipoglikemiya tarixi va davolash turi kabi klinik xususiyatlar to‘plangan.

Tadqiqotning cheklovlari

• Tadqiqot ekspert ko‘rigidan o‘tmagan preprintdir.
• Kesimiy dizayn o‘zgaruvchilarning vaqt tartibi va sababiyligini aniqlay olmaydi.
• “Bashorat qiluvchi” iborasi statistik bog‘liqlikni bildiradi; kelajakdagi klinik prognoz ma’nosini anglatmaydi.
• Tadqiqot faqat Tehrondagi sog‘liq markazlarida o‘tkazilgan.
• Namuna Erondagi yoki boshqa mamlakatlardagi barcha diabetli homilador ayollarni ifodalashi ko‘rsatilmagan.
• Usulda klasterli va tasodifiy tanlov, cheklovlarda esa qulay tanlov deb yozilgan.
• O‘nta markazdan 30 nafardan ishtirokchi degan izoh 300 kishiga teng, yakuniy 455 kishilik namuna bilan mos kelmaydi.
• Usulda yuzma-yuz uchrashuvlar aytilgan, ma’lumot izohida esa suhbat ishlatilmagani ko‘rsatilgan.
• Barcha o‘zgaruvchilar o‘z-o‘zini hisobot qilishga asoslangan.
• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi tasdiqlangan ko‘p bandli shkala o‘rniga tadqiqotchilar ishlab chiqqan bitta savol bilan o‘lchangan.
• Turmush o‘rtog‘i ko‘magining hissiy, amaliy, moliyaviy va axborotga asoslangan o‘lchovlari ajratilmagan.
• Umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik shkalasi ishlatilgan; diabet yoki gestatsion diabetga xos o‘z-o‘ziga samaradorlik o‘lchanmagan.
• Dori-darmonga rioya qilish shkalasi faqat parhez bilan kuzatilgan %35,8 guruhda qanday qo‘llangani tushuntirilmagan.
• Davolashga rioya qilish ovqatlanish, mashq va qon shakarini o‘lchash kabi barcha xatti-harakatlarni qamrab olmaydi.
• Gipoglikemiyadan qo‘rquv shkalasining bandlar soni bilan ko‘rsatilgan umumiy ball oralig‘i mos kelmaydi.
• Regressiyaga kiritilgan barcha demografik va klinik nazorat o‘zgaruvchilarining koeffitsientlari ko‘rsatilmagan.
• Chiziqli bog‘liqlik farazi ayniqsa xavotir uchun batafsil sinovdan o‘tkazilmagan.
• Ishtirokchilarning HADS toifalari bo‘yicha normal, chegaraviy va anormal taqsimoti berilmagan.
• HbA1c, och qoringa glyukoza yoki uzluksiz glyukoza monitoringi kabi ob’ektiv glisemik ma’lumotlar ishlatilmagan.
• Dori qaydlari, retseptni yangilash yoki elektron kuzatuv kabi ob’ektiv rioya qilish o‘lchovlari ishlatilmagan.
• Ona va yangi tug‘ilgan chaqaloq salomatligi natijalari kuzatilmagan.
• Turmush o‘rtoqlarning o‘z ko‘mak xatti-harakatlari yoki baholari olinmagan.
• Munosabat sifati, oilaviy nizo va turmush o‘rtog‘i nazorati kabi ko‘mak sifatiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan o‘zgaruvchilar o‘lchanmagan.
• Xavotir bilan yaxshiroq davolashga rioya qilish o‘rtasidagi teskari yo‘nalishdagi topilmaning mexanizmi o‘rganilmagan.

Tadqiqot nima deydi?

• Tehrondagi ushbu namunada turmush o‘rtog‘ining yuqoriroq ko‘magi yaxshiroq davolashga rioya qilish bilan bog‘liq.
• Turmush o‘rtog‘ining yuqoriroq ko‘magi yuqoriroq umumiy o‘z-o‘ziga samaradorlik bilan bog‘liq.
• Yuqoriroq depressiya bali pastroq davolashga rioya qilish va pastroq o‘z-o‘ziga samaradorlik bilan bog‘liq.
• Gipoglikemiyadan yuqoriroq qo‘rquv pastroq davolashga rioya qilish bilan bog‘liq.
• Yuqoriroq xavotir pastroq o‘z-o‘ziga samaradorlik bilan bog‘liq.
• Xavotir, ayni modelda kichik koeffitsient bilan yaxshiroq davolashga rioya qilish bilan bog‘liq topilgan.
• Davolashga rioya qilish modeli ball o‘zgarishining %43,1’ini tushuntirgan.
• O‘z-o‘ziga samaradorlik modeli ball o‘zgarishining %32,8’ini tushuntirgan.
• Diabetli homilador ayollarning psixologik va ijtimoiy sharoitlari prenatal parvarishda hisobga olinishi kerak.

Tadqiqot nima demaydi?

• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi davolashga rioya qilishni albatta oshiradi.
• Depressiya davolashga rioya qilmaslikning bevosita sababidir.
• Xavotir homilador ayollar uchun foydali yoki davolash maqsadida oshirilishi kerak.
• Xavotirli ayollarning qondagi glyukoza nazorati yaxshiroq.
• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi ushbu tadqiqotda ona yoki chaqaloqning klinik natijalarini yaxshilagan.
• Tadqiqot natijalari barcha mamlakatlardagi diabetli homilador ayollarga aynan tatbiq etilishi mumkin.
• Bitta savol bilan o‘lchangan turmush o‘rtog‘i ko‘magi haqiqiy ko‘mak xatti-harakatlarining barchasini ko‘rsatadi.
• O‘z-o‘zini hisobot qilishga asoslangan dori-darmonga rioya qilish haqiqiy dori qabulini mukammal o‘lchaydi.
• Yuqori o‘z-o‘ziga samaradorlik to‘g‘ridan-to‘g‘ri pastroq HbA1c ni ta’minlagan.
• Turmush o‘rtoqlarni barcha sog‘liq uchrashuvlariga avtomatik ravishda qo‘shish har bir homilador ayol uchun mos.

Kelajak tadqiqotlari uchun savollar

• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi vaqt o‘tishi bilan davolashga rioya qilishdagi o‘zgarishni haqiqatan bashorat qiladimi?
• Juftlikka asoslangan ta’lim yoki maslahat tasodifiy nazoratli tadqiqotlarda rioya qilishni oshiradimi?
• Hissiy, amaliy va iqtisodiy ko‘mak turlaridan qaysi biri samaraliroq?
• Xavotir bilan davolashga rioya qilish o‘rtasida chiziqli bo‘lmagan aloqa bormi?
• O‘rtacha darajadagi sog‘liq xavotiri bilan klinik xavotir buzilishi turli natijalar beradimi?
• Gipoglikemiyadan qo‘rquv insulin ishlatadiganlar va faqat parhez qiladiganlarda turlicha ishlaydimi?
• O‘z-o‘zini hisobot qilishga asoslangan rioya qilish retsept qaydlari, glyukoza o‘lchovlari va HbA1c bilan mos keladimi?
• Turmush o‘rtog‘i ko‘magining ta’siri diabet turiga qarab o‘zgaradimi?
• Homiladorlikning erta va kech davrlarida ruhiy salomatlik–rioya qilish aloqasi farq qiladimi?
• Depressiyani davolash yoki psixososial ko‘mak diabetning o‘z-o‘zini boshqarishi va tug‘ruq natijalarini yaxshilaydimi?
• Natijalar turli madaniy va sog‘liq tizimi kontekstlarida takrorlanadimi?

Tadqiqot usuli va natijalari

Texnik tadqiqot xulosasi

O‘lchov vositalari

Namuna ballarining xulosasi

Ikki modelning umumiy taqqoslanishi

Natijalarning dalil darajasi

Tadqiqot natijalari bir vaqt nuqtasida o‘lchangan o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi tuzatilgan bog‘liqliklarni ko‘rsatadi. Dalil darajasini cheklovchi asosiy nuqta — vaqt tartibi noma’lumligidir.

Masalan, turmush o‘rtog‘i ko‘magi va o‘z-o‘ziga samaradorlik o‘rtasida quyidagi ehtimollarning barchasi mavjud:

• Turmush o‘rtog‘i ko‘magi o‘z-o‘ziga samaradorlikni kuchaytirishi mumkin.
• O‘z-o‘ziga samaradorligi yuqori ayollar turmush o‘rtoqlaridan samaraliroq ko‘mak talab qilishi mumkin.
• Yaxshi munosabat sifati ikkalasini ham bir vaqtda oshirishi mumkin.

Xuddi shu holat depressiya, xavotir va davolashga rioya qilish aloqalari uchun ham amal qiladi.

Shuning uchun maqoladagi “predictive role” iborasi vaqtga oid yoki sababiy bashorat emas, ko‘p o‘zgaruvchili regressiyada mustaqil statistik bog‘liqlik ma’nosida o‘qilishi kerak.

Manba va usul haqida izoh

Tadqiqotning to‘liq asl nomi: Investigating the Predictive Role of Mental Health and Partner Social Support in Self-Efficacy and Treatment Adherence Among Diabetic Pregnant Women

Mualliflar va tartibi:

1. Zainab Alimoradi
2. Zahra Mazhari
3. Fatemeh Alsadat Rahnemaei
4. Maryam Keshavarz
5. Mark D. Griffiths
6. Fatemeh Abdi

Teng hissa yoki teng birinchi mualliflik: PDFda teng hissa yoki teng birinchi mualliflik haqida izoh mavjud emas.

Mas’ul muallif: Fatemeh Abdi

Mas’ul muallif elektron pochta manzillari: Fatemeh.abdi87@yahoo.com; abdi.fh@iums.ac.ir

Mualliflar hissasi: F.A., Z.M. va F.R. asosiy maqola matnini yozgan. Z.A. va M.G. 1-jadval va 2-jadvalni tayyorlagan. Barcha mualliflar maqolani ko‘rib chiqqan. Maryam Keshavarz uchun umumiy ko‘rib chiqishdan tashqari alohida hissa roli ko‘rsatilmagan.

Institutsional bog‘liqliklar:

1. Zainab Alimoradi — Social Determinants of Health Research Center, Research Institute for Prevention of Non-Communicable Diseases, Qazvin University of Medical Sciences, Qazvin, Eron
2. Zahra Mazhari — Department of Pediatric Nursing, Iran University of Medical Sciences, Tehron, Eron
3. Fatemeh Alsadat Rahnemaei — Student Scientific Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehron, Eron
4. Maryam Keshavarz — Reproductive Sciences and Technology Research Center, Department of Anatomy, School of Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehron, Eron
5. Mark D. Griffiths — International Gaming Research Unit, Psychology Department, Nottingham Trent University, Nottingham, Birlashgan Qirollik
6. Fatemeh Abdi — Nursing and Midwifery Care Research Center, Health Management Research Institute, Iran University of Medical Sciences, Tehron, Eron

PDFda bildirilgan ORCID raqamlari:

• Zainab Alimoradi — 0000-0001-5327-2411
• Zahra Mazhari — 0009-0006-2781-345X
• Fatemeh Alsadat Rahnemaei — 0000-0002-1149-8057
• Maryam Keshavarz — 0000-0001-7776-8171
• Fatemeh Abdi — 0000-0001-8338-166X

DOI:10.2139/ssrn.7034762

SSRN qayd raqami: 7034762

Nashr platformasi: SSRN

Nashr yili: 2026

Jurnal yoki konferensiya: PDFda hakamlikdan o‘tgan jurnal yoki konferensiya nashri ko‘rsatilmagan.

Nashriyot: Alohida akademik nashriyot ko‘rsatilmagan; tadqiqot SSRN preprinti sifatida taqdim etilgan.

Manba turi: Kesimiy, o‘z-o‘zini hisobot qilishga asoslangan kuzatuv preprint tadqiqot maqolasi

Hakamlik holati: Tadqiqot ekspert ko‘rigidan o‘tmagan. PDFning har bir sahifasida “Preprint not peer reviewed” ogohlantirishi mavjud.

Rasmiy nashr havolasi:SSRNdagi rasmiy tadqiqot qaydi

Etika qo‘mitasi: Iran University of Medical Sciences, IR.IUMS.REC.1403.191

Ishtirokchi roziligi: Har bir ishtirokchidan yozma xabardor qilingan rozilik olingani bildirilgan.

Moliyalashtirish: Moliyalashtirish olinmagani bildirilgan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bayon qilgan.

Minnatdorchilik: Mualliflar Iran University of Medical Sciences’ga minnatdorchilik bildirgan.

Ma’lumotlarga kirish: Ma’lumotlar to‘plamini asosli so‘rov bo‘yicha mas’ul muallifdan so‘rash mumkinligi ko‘rsatilgan.

Metodologik ichki nomuvofiqliklar:

• Usul bo‘limida klasterli va tasodifiy tanlov, cheklovlarda qulay tanlov deb yozilgan.
• O‘nta markazdan 30 nafardan ishtirokchi iborasi 300 kishiga to‘g‘ri keladi, yakuniy namuna esa 455 nafar.
• Usulda yuzma-yuz suhbatlar tilga olingan, ma’lumot izohida esa tadqiqot suhbatni o‘z ichiga olmagani aytilgan.
• Gipoglikemiyadan qo‘rquv shkalasining 36 bandli 0–4 ball tuzilmasi bilan bildirilgan 0–72 umumiy oralig‘i mos kelmaydi.
• Faqat parhez bilan kuzatilgan ayollarda dori-darmonga rioya qilish shkalasi qanday qo‘llangani tushuntirilmagan.
• Homiladorliklar soni jadvalidagi uchinchi toifa “≤3” deb bosilgan va ma’nosi aniqlashtirilmagan.

Ushbu o‘zbekcha maqola yuklangan PDFning sarlavha va mualliflar sahifasi, tadqiqot xulosasi, kirish, maqsad, namuna hisoblash, sog‘liq markazlaridagi amaliyot, barcha shkala izohlari, 1-jadvaldagi demografik va klinik xususiyatlar, 2-jadvaldagi regressiya koeffitsientlari, muhokama, cheklovlar, xulosa, etik bayonotlar va adabiyotlar ro‘yxati ko‘rib chiqilib tayyorlangan.

PDFdan tashqari yangi klinik natija, davolash tavsiyasi, tug‘ruq natijasi yoki sababiylik da’vosi qo‘shilmagan. Tashqi manbalar faqat SSRN qaydi, DOI va asar identifikatsiyasini tasdiqlash uchun ishlatilgan.

Sog‘liq bo‘yicha ogohlantirish: Ushbu kontent individual tibbiy maslahat emas. Homiladorlikda diabet, gipoglikemiya, xavotir yoki depressiya alomatlari shaxsning akusher-ginekologi, endokrinologiya jamoasi va tegishli ruhiy salomatlik mutaxassisi bilan baholanishi kerak. Dori yoki insulin dozasi sog‘liq mutaxassisining ko‘rsatmasisiz o‘zgartirilmasligi kerak.