Buxgalteriyada raqamli isteʼdodga talab (accounting digital talent demand), kompaniyaning buxgalteriya funksiyasida raqamli ko‘nikmalar talab etiladigan xodimlarga doir ish eʼlonlari orqali ifodalanadigan firma darajasidagi mehnat talabidir. Jianyu Zhao tadqiqoti 2014–2022 davridagi Xitoy A-share kompaniyalarining onlayn ish eʼlonlarini matn tahlili orqali o‘rganib, ushbu talabni firma-yil darajasida o‘lchagan va uning moliyaviy hisobot sifati bilan bog‘liqligini tekshirgan. Yakuniy asosiy tanlanma 2204 kompaniyadan 18.075 firma-yil kuzatuvidan iborat. Asosiy modelda buxgalteriyada raqamli isteʼdodga yuqoriroq talab akkruallar asosidagi foydani boshqarishning pastroq darajasi bilan bog‘liq. To‘liq nazoratli regressiyada DigitalJob koeffitsiyenti −0,055 bo‘lib, %1 darajasida statistik ahamiyatga ega. Biroq tadqiqot ish eʼlonlarini amalda ishga qabul qilish yoki xodimlarning haqiqiy raqamli isteʼdodi sifatida o‘lchamagani va kuzatilmagan umumiy shoklarni to‘liq istisno etib bo‘lmagani sababli natijalar sababiylik isboti sifatida emas, ko‘plab barqarorlik sinovlaridan o‘tgan davomli bog‘liqlik sifatida talqin qilinishi kerak.

DigitalJob — kompaniya muayyan bir yilda eʼlon qilgan va raqamli ko‘nikmalar talab qiladigan buxgalteriya ish eʼlonlari soni. Tadqiqotchi avval lavozim nomi va funksiya maʼlumotlariga ko‘ra buxgalteriya ishlarini aniqlagan, so‘ng Python, SQL, sunʼiy intellekt, korxona resurslarini rejalashtirish, axborot tizimlari, mashinaviy o‘rganish, biznes intellekti, bulutli hisoblash, katta maʼlumotlar, maʼlumotlarni qazib olish, maʼlumotlar fani, tabiiy tilni qayta ishlash va avtomatlashtirish kabi raqamli ko‘nikmalarni qamrab olgan lug‘atdan foydalangan. Eʼlon avval buxgalteriya lavozimi sifatida aniqlanib, keyin uning tavsifida kamida bitta raqamli ko‘nikma atamasi topilgandagina DigitalJob o‘lchoviga kiritilgan. Tasodifiy tanlangan 200 eʼlonni qo‘lda tekshirishda lug‘atga asoslangan tasnif 186 eʼlonda bir xil natija bergan va %93 umumiy tasnif aniqligi qayd etilgan.

Asosiy natija turli tadqiqot dizaynlarida ham bir xil yo‘nalishda saqlangan. Propensity score matching, entropy balancing, instrumental o‘zgaruvchi tahlili, akkruallar asosidagi foydani boshqarishning muqobil o‘lchovlari, DigitalJob-ning foizga asoslangan muqobil taʼrifi, qisqa va axborot mazmuni past ish eʼlonlarini chiqarib tashlash hamda boshqa buxgalteriya ko‘nikmalariga bo‘lgan talablarni nazorat qilishdan keyin ham DigitalJob koeffitsiyenti manfiy bo‘lib qolgan. Tadqiqot shuningdek, raqamli buxgalteriya isteʼdodiga yuqoriroq talabning pastroq naqd pul zaxirasi va pastroq investitsiya samarasizligi bilan bog‘liqligiga doir mexanizm natijalarini taqdim etadi; biroq muallif bu mexanizm natijalarini ham sababiy vositachilik isboti sifatida emas, balki qo‘llab-quvvatlovchi va yo‘naltiruvchi dalil sifatida talqin qiladi.

Tadqiqotning asosiy muammosi

Kompaniya yangi buxgalteriya dasturi, maʼlumotlar platformasi yoki avtomatlashtirish tizimini sotib olganda moliyaviy hisobot sifati o‘z-o‘zidan oshishi kafolatlanmaydi. Texnologik tizimlarning buxgalteriya jarayoniga qo‘shadigan hissasi ushbu tizimlardan foydalana oladigan xodimlarning mavjudligiga va ularning raqamli vositalarni moliyaviy maʼlumotlarni yig‘ish, tekshirish, tahlil qilish hamda hisobot berish jarayonlariga joriy eta olishiga bog‘liq.

Shu sababli tadqiqot kompaniya darajasidagi umumiy “raqamli transformatsiya” ifodalaridan ko‘ra torroq va funksionalroq savolga eʼtibor qaratadi: Kompaniyalar bevosita buxgalteriya funksiyasi doirasida talab qiladigan raqamli ko‘nikmalar moliyaviy hisobot sifati bilan bog‘liqmi?

Oldingi tadqiqotlar raqamlashtirishni ko‘pincha yillik hisobotlardagi raqamli texnologiya atamalari soni yoki kompaniya darajasidagi axborot texnologiyalari investitsiyalari bilan o‘lchaydi. Bunday yondashuvlar kompaniyaning raqamli transformatsiyasini ko‘rsatishi mumkin, ammo raqamli salohiyat tashkilotning qaysi bo‘limida yaratilayotganini aytmaydi. Buxgalteriya ish eʼlonlari esa kompaniya aynan moliya, buxgalteriya, soliq, audit yoki moliyaviy tahlil vazifalarida qaysi ko‘nikmalarni talab qilayotganiga yaqinroq kuzatuvni beradi.

Buxgalteriyada raqamli isteʼdodga talab qanday o‘lchanadi?

Buxgalteriyada raqamli isteʼdodga talab — kompaniyaning bir yil ichida eʼlon qilgan, ham buxgalteriya funksiyasiga tegishli bo‘lgan, ham kamida bitta belgilangan raqamli ko‘nikmani talab qiladigan ish eʼlonlari soni bilan o‘lchanadigan DigitalJob o‘zgaruvchisidir. Bu o‘lchov amalda ishga qabul qilishni emas, kompaniyaning mehnat bozorida bildirgan raqamli buxgalteriya ko‘nikmalariga bo‘lgan talabini ifodalaydi.

Ish eʼlonlari CnOpenData orqali olingan. Manba maʼlumotlari ish lavozimi nomi, ish tavsifi, funksiya, bo‘sh ish o‘rinlari soni, tajriba va taʼlim talablari kabi maydonlarni o‘z ichiga oladi.

Tasniflash ikki bosqichda amalga oshirilgan:

1. Eʼlonning buxgalteriya funksiyasi bilan bog‘liqligi lavozim nomi va funksiya maydonlari asosida aniqlangan.
2. Buxgalteriya eʼloni tavsifida raqamli ko‘nikmalar lug‘atidagi kamida bitta atama bor-yo‘qligi tekshirilgan.

Buxgalteriya lavozimlarini aniqlash uchun moliya, buxgalteriya, kassir/cashier, settlement, soliq, audit, moliyaviy tahlil va moliyaviy boshqaruv kabi tushunchalarning xitoycha muqobillari ham ishlatilgan.

Raqamli ko‘nikmalar lug‘ati dasturlash va maʼlumotlar bazasi vositalaridan sunʼiy intellekt ilovalarigacha bo‘lgan keng doirani qamrab oladi. Manbaning A ilovasida keltirilgan inglizcha muqobillar orasida Python, SQL, artificial intelligence, enterprise resource planning, information system, predictive model, machine learning, business intelligence, cloud computing, big data, SPSS, data mining, data science, data lake, data visualization, deep learning, random forest, sentiment analysis, supervised learning, text mining, semantic analysis, natural language processing va automation mavjud.

Ikki bosqichli yondashuvning maqsadi faqat raqamli atama mavjudligi sababli umumiy axborot texnologiyalari eʼlonini yanglishib buxgalteriyada raqamli isteʼdod eʼloni deb hisoblamaslikdir.

Tasniflash haqiqatan tekshirildimi?

Tadqiqotchi tasodifiy tanlangan 200 ish eʼlonini qo‘lda qayta baholagan. Lug‘atga asoslangan tasnif ulardan 186 tasida qo‘lda baholash bilan bir xil natija bergan va %93 umumiy aniqlik darajasi qayd etilgan. Bu test DigitalJob o‘lchovi xatosiz ekanini isbotlamaydi; ammo avtomatik tasnif namuna qo‘lda tekshirish to‘plami bilan yuqori darajada mos kelishini ko‘rsatadi.

Nega DigitalJob bir yil kechiktirib ishlatiladi?

Ish eʼloni kompaniyaning mehnat talabini ko‘rsatadi, biroq eʼlon berilgan zahoti ishga qabul qilish amalga oshganini yoki yangi xodim moliyaviy hisobot jarayonini darhol o‘zgartirganini ko‘rsatmaydi. Shu sababli DigitalJob regressiyalarda bir yil kechiktirib ishlatilgan.

Bu tanlov talqin chegarasini ham belgilaydi: DigitalJob kompaniyaning mavjud buxgalteriya xodimlarining haqiqiy raqamli isteʼdodini, ish haqi xarajatlarini yoki raqamli texnologiyadan amalda qanchalik foydalanilayotganini bevosita o‘lchamaydi.

Ushbu tadqiqotda moliyaviy hisobot sifati qanday o‘lchanadi?

Moliyaviy hisobot sifatining asosiy ko‘rsatkichi o‘zgartirilgan Jones modeli bilan baholangan diskretsion akkruallarning mutlaq qiymatidan tuzilgan DA o‘zgaruvchisidir. DA o‘qiluvchanlik uchun 100 ga ko‘paytirilgan; yuqoriroq DA akkruallar asosidagi foydani boshqarishning ko‘proq ekanini va shu sababli akkruallarga asoslangan moliyaviy hisobot sifati pastroq ekanini anglatadi.

Akkruallar asosidagi foydani boshqarish buxgalteriya baholari va hisobot tanlovlarida rahbariyatning ixtiyoriy mulohazasi eʼlon qilingan foydani o‘zgartira olishi bilan bog‘liq. Shubhali debitorlik qarzlari uchun zaxiralar, amortizatsiya muddatlari yoki daromad qaysi davrda tan olinishi kabi bandlar baholash va taxminni talab qiladi. Tadqiqotning nazariy daliliga ko‘ra, raqamli ko‘nikmalarga ega buxgalteriya xodimlari maʼlumotlarni tekshirish, analitik monitoring va jarayonlarni standartlashtirish orqali ushbu sohalardagi xato va manipulyatsiya imkoniyatini qisqartirishi mumkin.

Tadqiqot gipotezasi

Manba tadqiqotining H1 gipotezasiga ko‘ra, buxgalteriyada raqamli isteʼdodga yuqoriroq talab yuqoriroq moliyaviy hisobot sifati, yaʼni akkruallar asosidagi foydani boshqarishning pastroq darajasi bilan bog‘liq bo‘ladi.

Ikki ehtimoliy tushuntirish kanali

Tadqiqotning nazariy doirasi bir-birini to‘ldiruvchi ikki kanalni taklif qiladi.

Qarorlar samaradorligi kanali: Raqamli ko‘nikmalarga ega buxgalteriya xodimlari operatsion va moliyaviy maʼlumotlarni yaxshiroq integratsiya qilishi, pul oqimlari va resurslardan foydalanishni kuzatishi, budjetlashtirish va investitsiyalarni baholashni qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Likvidlik va investitsiyalarni yaxshiroq rejalashtirish menejerlarning sust iqtisodiy natijalarni moliyaviy hisobot orqali yashirish rag‘batlari bilan bog‘liq jarayonlarni kamaytirishi mumkin.

Axborot ishlab chiqarish kanali: Buxgalteriya xodimlari raqamli vositalar yordamida akkruallar bandlarini tizimliroq tekshirishi, maʼlumotlarni qayta ishlash xatolarini kamaytirishi va moliyaviy hisobot jarayonini ko‘proq standartlashtirishi mumkin. Bunday tuzilma g‘ayrioddiy akkruallarni aniqlashni osonlashtirishi mumkin bo‘lgan kuzatiluvchanroq axborot muhiti bilan bog‘lanadi.

Bu kanallar tadqiqotning nazariy izohidir. Tadqiqotning mexanizm sinovlari ushbu talqinlarga mos bog‘liqliklarni ko‘rsatadi; biroq tadqiqotchi ular qatʼiy sababiy vositachilik isboti emasligini alohida taʼkidlaydi.

Tanlanma qanday shakllantirilgan?

Tanlanma 2014–2022 davridagi Xitoy A-share kompaniyalarini qamrab oladi. Ish eʼlonlari CnOpenData-dan, kompaniyalarning moliyaviy maʼlumotlari esa China Stock Market and Accounting Research (CSMAR) maʼlumotlar bazasidan olingan.

Bir kompaniya bir oyda eʼlon qilgan bir xil ish turiga oid takroriy eʼlonlarda faqat birinchi eʼlon saqlangan. ST va ST* maqomidagi kompaniyalar, moliyaviy kompaniyalar hamda asosiy o‘zgaruvchilari yetishmaydigan kuzatuvlar chiqarib tashlangan.

DigitalJob taqsimotining o‘ngga qiyshaygan bo‘lishi muhim. Odatdagi firma-yil kuzatuvida raqamli ko‘nikma talab qiladigan buxgalteriya eʼlonlari soni cheklangan bo‘lsa-da, kompaniyalarning kichikroq guruhida bu son sezilarli darajada oshadi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Asosiy ekonometrik dizayn

Tadqiqotchi akkruallar asosidagi foydani boshqarishni ifodalovchi DA o‘zgaruvchisini bir yil kechiktirilgan DigitalJob va firma darajasidagi nazorat o‘zgaruvchilari bo‘yicha OLS regressiyasi orqali baholagan.

Nazorat o‘zgaruvchilari firma hajmi, Tobin's Q, aktivlar rentabelligi, daromad o‘sishi, moliyaviy leverage, Ar-Ge investitsiyasi, umumiy/maʼmuriy xarajatlar nisbati, zarar ko‘rsatkichi, CEO–direktorlar kengashi raisi dualizmi, mustaqil direktorlar ulushi va firma yoshini o‘z ichiga oladi.

Firma sobit effektlari va yil sobit effektlari modelga kiritilgan, standart xatolar firma darajasida klasterlangan. Uzluksiz o‘zgaruvchilar chet qiymatlar taʼsirini kamaytirish uchun 1. va 99. persentillarda winsorize qilingan.

Asosiy regressiya natijasi qanday talqin qilinishi kerak?

To‘liq nazoratli asosiy modelda DigitalJob koeffitsiyenti −0,055 va standart xato 0,016; koeffitsiyent %1 darajasida statistik ahamiyatga ega. DA yuqori bo‘lganda akkruallar asosidagi foydani boshqarish ko‘proq bo‘lgani sababli manfiy koeffitsiyent raqamli ko‘nikmalar talab qiladigan ko‘proq buxgalteriya ish eʼlonlari akkruallar asosidagi foydani boshqarishning pastroq darajasi bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi. Biroq koeffitsiyent kuzatuvga asoslangan bog‘liqlikni ifodalaydi va o‘z-o‘zicha raqamli isteʼdodga talab foydani boshqarishni sababiy tarzda kamaytirishini isbotlamaydi.

DigitalJob-ning 25. persentil qiymati bo‘lgan nol eʼlondan 75. persentil qiymati bo‘lgan uch eʼlonga ko‘tarilishi model koeffitsiyentiga ko‘ra DA-da 0,165 ball pastroq qiymat bilan bog‘liq. Tadqiqotchi buni DA tanlanma o‘rtachasining taxminan %3-i deb qayd etadi.

Propensity score matching va entropy balancing

Moliyaviy hisobot sifati yuqori kompaniyalar allaqachon boshqa xususiyatlarga ega bo‘lishi va raqamli buxgalteriya xodimlarini izlashga ko‘proq moyil bo‘lishi ehtimoliga qarshi ikkita qo‘shimcha muvozanatlash yondashuvi qo‘llangan.

Har ikkala baholash ham asosiy model bilan bir xil manfiy yo‘nalishda. Bu natijalar kuzatiladigan firma xususiyatlaridagi farqlar asosiy bog‘liqlikni o‘z-o‘zicha tushuntirmasligi bilan mos keladi; biroq kuzatilmaydigan omillarni yo‘q qilmaydi.

Instrumental o‘zgaruvchi tahlili

Qo‘shimcha endogenlik nazoratida ayni sektordagi boshqa kompaniyalarning buxgalteriyada raqamli isteʼdod eʼlonlari o‘rtachasi instrumental o‘zgaruvchi sifatida ishlatilgan. Birinchi bosqichda instrumental o‘zgaruvchining DigitalJob bilan koeffitsiyenti 0,564 bo‘lib, %1 darajasida ahamiyatli.

Ikkinchi bosqichda baholangan DigitalJob koeffitsiyenti −0,834 bo‘lib, %1 darajasida ahamiyatli deb topilgan. Kleibergen–Paap Wald F qiymati 139,58, LM statistikasi esa 118,54 deb qayd etilgan.

Shunga qaramay, tadqiqotchi bu natijani qatʼiy sababiy identifikatsiya sifatida talqin qilmaydi. Ayni sektordagi raqamli buxgalteriya isteʼdodiga talab sektor miqyosidagi texnologiya investitsiyalari, tartibga solishdagi o‘zgarishlar, audit bosimi, raqobat yoki maqsad kompaniyaning foydani boshqarishiga ham taʼsir qilishi mumkin bo‘lgan moliyaviy hisobot tendensiyalari kabi umumiy shoklarni o‘zida olib yurishi mumkin. Shuning uchun kuchli instrumental relevantiya exclusion restriction sharti albatta bajarilganini ko‘rsatmaydi.

Foydani boshqarishning muqobil o‘lchovlari

Asosiy natija faqat o‘zgartirilgan Jones modelidagi DA taʼrifiga bog‘liq emas. Tadqiqotchi akkruallarga asoslangan uchta muqobil o‘lchovdan foydalangan.

Barcha muqobil o‘lchovlarda DigitalJob koeffitsiyentining manfiy qolishi asosiy natija faqat bitta foydani boshqarish metrikasining tuzilishidan kelib chiqmaganini ko‘rsatadi.

DigitalJob foiz sifatida o‘lchanganda natija o‘zgaradimi?

DigitalJob% — raqamli ko‘nikmalar talab qiladigan buxgalteriya eʼlonlarining jami buxgalteriya eʼlonlariga nisbatining foizda ifodalangan ko‘rinishi. Shu tariqa DigitalJob soni faqat katta kompaniyalar yoki ko‘proq buxgalter xodim qidiradigan kompaniyalarning eʼlon hajmini aks ettirishi ehtimoli alohida sinovdan o‘tkazilgan.

To‘liq nazoratli modelda DigitalJob% koeffitsiyenti −0,022 va standart xato 0,011; natija %5 darajasida ahamiyatli. Raqamli buxgalteriya eʼlonlari ulushining bir foiz punktga oshishi DA-da 0,022 ball pastroq qiymat bilan bog‘liq.

Kompaniyalar akkruallar manipulyatsiyasidan real faoliyat manipulyatsiyasiga o‘tadimi?

Tadqiqot akkruallar asosidagi foydani boshqarishning pastroq bo‘lishi faqat manipulyatsiya usulini almashtirishni anglatadimi-yo‘qmi, shuni ham sinagan. DigitalJob bilan umumiy real faoliyatga asoslangan foydani boshqarish, g‘ayrioddiy operatsion pul oqimi, g‘ayrioddiy ishlab chiqarish xarajatlari va g‘ayrioddiy diskretsion xarajatlar o‘rtasida anʼanaviy ahamiyat chegaralarida statistik ahamiyatli bog‘liqlik topilmagan.

Shu bois manba maʼlumotlari raqamli buxgalteriya isteʼdodiga talab bilan bog‘liq pastroq akkruallar manipulyatsiyasi tizimli ravishda real faoliyat manipulyatsiyasiga ko‘chiriladi degan daʼvoni qo‘llab-quvvatlamaydi.

Qisqa va axborot mazmuni past ish eʼlonlari chiqarib tashlanganda nima bo‘ladi?

Ish tavsifi 100 xitoycha belgidan qisqaroq bo‘lgan buxgalteriya eʼlonlari chiqarib tashlanib, DigitalJob qayta hisoblanganda koeffitsiyent −0,041 bo‘lgan va %1 darajasida ahamiyatli bo‘lib qolgan. Bu sinov asosiy natija faqat qisqa yoki standart qolipdagi ish eʼlonlarining noto‘g‘ri tasnifidan kelib chiqmaganiga mos keladi.

DigitalJob faqat umuman olganda malakaliroq xodimlarga talabni o‘lchaydimi?

Model buxgalteriya eʼlonlarida ijtimoiy ko‘nikmalar, kognitiv ko‘nikmalar va buxgalteriya ixtisos yo‘nalishlariga talabni ifodalovchi o‘zgaruvchilar bilan ham kengaytirilgan. Ushbu nazoratlar qo‘shilganda DigitalJob koeffitsiyenti −0,040, standart xato 0,018 bo‘lib qolgan va %5 darajasida ahamiyatli bo‘lgan.

Bu natija raqamli komponent umumiy yuqori ko‘nikma intensivligining oddiy proksisi bo‘lishdan tashqari alohida tushuntiruvchi axborotga ega ekaniga mos keladi.

Naqd pulni rejalashtirish va investitsiya samaradorligi mexanizm sinovlari

Ushbu mexanizm sinovlari korrelyatsion xususiyatga ega. Xususan, naqd pul zaxirasining yoki investitsiya samarasizligining kamayishi DigitalJob bilan moliyaviy hisobot sifati o‘rtasidagi bog‘liqlikni sababiy ravishda uzatishi isbotlanmagan.

Ichki nazorat sifati nega muhim?

Ichki nazorat sifati yuqori kompaniyalarda DigitalJob koeffitsiyenti −0,070 bo‘lib, %1 darajasida ahamiyatli. Ichki nazorat sifati past guruhda koeffitsiyent −0,008 va statistik ahamiyatli emas. Ikki koeffitsiyent o‘rtasidagi farq 0,061 bo‘lib, %10 darajasida ahamiyatli.

Bu shakl raqamli buxgalteriya ko‘nikmalari ishonchli maʼlumotlar, standart protseduralar va xodimlar ishlab chiqargan axborotdan foydalana oladigan nazorat muhiti bilan birga kuchliroq bog‘liqlik ko‘rsatishi mumkin degan talqinga mos keladi.

Kompaniyaning umumiy raqamlashtirilishi natijani tushuntiradimi?

Kompaniyalar yillik hisobot matnlaridan o‘lchangan umumiy raqamlashtirish darajasiga ko‘ra ikki guruhga bo‘linganda DigitalJob koeffitsiyenti ham yuqori raqamlashtirish guruhida, ham past raqamlashtirish guruhida manfiy: mos ravishda −0,067 va −0,052.

Shuning uchun buxgalteriya funksiyasiga xos raqamli ko‘nikmalar talabi faqat allaqachon jadal raqamlashtirilgan kompaniyalarda uchraydigan hodisa emas. Biroq yuqori va past raqamlashtirish guruhlari o‘rtasidagi koeffitsiyent farqi anʼanaviy ahamiyat darajalarida kuchli farq ko‘rsatishiga oid dalil cheklangan.

Tashqi audit monitoringi bilan bog‘liqlik qanday o‘zgaradi?

Tashqi audit monitoringi kuchli deb hisoblangan kompaniyalarda DigitalJob koeffitsiyenti −0,072 va %1 darajasida ahamiyatli. Tashqi audit zaifroq bo‘lgan guruhda koeffitsiyent −0,025 va statistik ahamiyatli emas. Ikki koeffitsiyent o‘rtasidagi 0,047 farq %5 darajasida ahamiyatli.

Manba tadqiqot buni raqamli buxgalteriya isteʼdodiga talab bilan tashqi audit bir-birini to‘ldirishi mumkinligiga doir natija sifatida muhokama qiladi. Kuchliroq audit ham hisobot tanlovlarini intizomga solishi, ham kompaniya ichida ishlab chiqilgan yuqoriroq sifatli buxgalteriya axborotidan foydalanishni osonlashtirishi mumkin.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

• Buxgalteriya ish eʼlonlarida raqamli ko‘nikmalarga yuqoriroq talab akkruallar asosidagi foydani boshqarishning pastroq darajasi bilan statistik jihatdan bog‘liq.
• Bu manfiy bog‘liqlik bir nechta muqobil model va o‘lchovlarda saqlanib qoladi.
• Bog‘liqlik kompaniyaning umumiy raqamlashtirilishidan tashqari buxgalteriya funksiyasiga xos axborotni ham olib yuradi.
• Kuchliroq ichki nazorat va kuchliroq tashqi audit muhitlarida bog‘liqlik yanada aniqroq.
• Naqd pul zaxirasi va investitsiya samarasizligi tahlillari yaxshiroq rejalashtirish va resurslarni taqsimlash mexanizmlariga mos yo‘naltiruvchi natijalarni beradi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan natijalar

• Ish eʼlonlari soni amalda ishga qabul qilingan xodimlar soni emas.
• DigitalJob mavjud buxgalteriya xodimlarining haqiqiy raqamli ko‘nikma darajasini bevosita o‘lchamaydi.
• Tadqiqot raqamli isteʼdodga talab foydani boshqarishni qatʼiy sababiy ravishda kamaytirishini isbotlamaydi.
• Instrumental o‘zgaruvchi sinovi exclusion restriction shartini qatʼiy tasdiqlamaydi.
• Xitoy A-share kompaniyalaridan olingan natijalar tekshiruvsiz barcha mamlakatlar va korxona tuzilmalariga umumlashtirilmasligi kerak.
• Tadqiqot muayyan dasturiy taʼminot, sunʼiy intellekt tizimi yoki avtomatlashtirish vositasi moliyaviy hisobot sifatini oshirishini bevosita sinamaydi.

Asosiy cheklovlar

DigitalJob amalda ishga qabul qilishni emas, bildirilgan mehnat talabini o‘lchaydi. Manba maʼlumotlari har bir eʼlondan nechta odam haqiqatan ishga qabul qilinganini, buxgalteriya bo‘limidagi jami xodimlar sonini, xodimlarning haqiqiy ko‘nikma darajasini, ish haqi/maosh investitsiyasini yoki ishga qabul qilingan xodimlar raqamli vositalardan amalda qanday foydalanishini ko‘rsatmaydi.

Kuzatilmagan kompaniya yoki sektor shoklari bir vaqtning o‘zida ham raqamli buxgalteriya isteʼdodiga talabga, ham moliyaviy hisobot tanlovlariga taʼsir qilishi mumkin. Sobit effektlar, muvozanatlash usullari va instrumental o‘zgaruvchi dizayni bu muammoni kamaytirishga qaratilgan bo‘lsa-da, uni to‘liq yo‘q qilgani ko‘rsatilmagan.

Kelajak tadqiqotlarda amaldagi bandlik maʼlumotlari, normallashtirilgan raqamli buxgalteriya ishga qabul qilish koeffitsiyentlari va mahalliy raqamli isteʼdod taklifi shoklaridan foydalanish tavsiya etiladi.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Accounting Digital Talent Demand and Financial Reporting Quality: Evidence from Job Posting

Muallif: Jianyu Zhao.

Muassasa: School of Accountancy, Central University of Finance and Economics, Beijing 100081, China.

Jurnal: Accounting and Auditing.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Bibliografik qayd: Accounting and Auditing, 2026, Volume 2, Issue 3, Article 14.

DOI: 10.3390/accountaudit2030014

Nashr sanasi: 4 avgust 2026.

Tahririy sanalar: Received 20 May 2026; Revised 14 July 2026; Accepted 31 July 2026.

Manba turi: Taqrizdan o‘tgan empirik tadqiqot maqolasi.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Verianla matni manba maqolaning bevosita tarjimasi emas; manbada keltirilgan ilmiy usul, maʼlumotlar va natijalar mustaqil o‘zbekcha ilmiy bayon bilan tushuntirilgan.

Maʼlumot manbalari: Onlayn ish eʼlonlari CnOpenData orqali olingan; kompaniya darajasidagi moliyaviy va buxgalteriya maʼlumotlari China Stock Market and Accounting Research (CSMAR) maʼlumotlar bazasidan olingan.

Tanlanma: 2014–2022 davrida 2204 Xitoy A-share kompaniyasidan 18.075 firma-yil kuzatuvi.

Asosiy tushuntiruvchi o‘zgaruvchi: DigitalJob; raqamli ko‘nikmalar talab qiladigan buxgalteriya ish eʼlonlarining kompaniya darajasidagi yillik soni bo‘lib, asosiy regressiyada bir yil kechiktirib ishlatilgan.

Asosiy bog‘liq o‘zgaruvchi: DA; o‘zgartirilgan Jones modeli yordamida baholangan mutlaq diskretsion akkruallarning 100 ga ko‘paytirilgan qiymati. Yuqoriroq DA akkruallar asosidagi foydani boshqarish ko‘proq ekanini anglatadi.

Asosiy usul: Firma va yil sobit effektlarini o‘z ichiga olgan OLS panel regressiyalari; firma darajasida klasterlangan standart xatolar. Uzluksiz o‘zgaruvchilar 1. va 99. persentillarda winsorize qilingan.

Barqarorlik va endogenlik tahlillari: Propensity score matching, entropy balancing, ayni sektordagi boshqa firmalarning raqamli buxgalteriya isteʼdodiga talabiga asoslangan instrumental o‘zgaruvchi yondashuvi, akkruallar asosidagi foydani boshqarishning muqobil ko‘rsatkichlari, foizga asoslangan DigitalJob o‘lchovi, real faoliyatga asoslangan foydani boshqarish sinovlari, axborot mazmuni past eʼlonlarni chiqarib tashlash va ijtimoiy/kognitiv/kasbiy ko‘nikmalar talablarini nazorat qilish.

Moliyalashtirish: National Natural Science Foundation of China, grant number 72102246.

Institutional Review Board: Qo‘llanilmaydi.

Xabardor qilingan rozilik: Qo‘llanilmaydi.

Maʼlumotlarning mavjudligi: CnOpenData ish eʼlonlari maʼlumotlariga kirish cheklangan va CnOpenData ruxsatini talab qiladi.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Muallif manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bildirgan.

Muallif hissasi: Tadqiqot bir muallif tomonidan bajarilgan. Manba PDF-da alohida CRediT muallif hissasi bo‘limi keltirilmagan.

Asosiy talqin chegarasi: Natijalar buxgalteriyada raqamli isteʼdodga talab bilan akkruallar asosidagi foydani boshqarishning pastroq darajasi o‘rtasida barqaror statistik bog‘liqlikni ko‘rsatadi; biroq ish eʼlonlari amaldagi ishga qabulni o‘lchamagani va kuzatilmagan shoklar to‘liq istisno qilinmagani sababli natijalar qatʼiy sababiy taʼsir sifatida talqin qilinmasligi kerak.