Ushbu tadqiqot sud-tibbiy tekshiruvlarda uchrashi mumkin boʻlgan seminal suyuqlik dogʻlarining turli toʻqimachilik yuzalarida qanday tarqalishi va qanday shakllanishini miqdoriy jihatdan taqqoslaydi. Seminal suyuqlik dogʻi tahlili biologik suyuqlik matoga tushirilgandan keyin hosil boʻlgan dogʻning oʻlchami, geometriyasi va vaqtga bogʻliq tarqalish xulqi oʻrganiladigan sud ekspertizasi yondashuvidir. Tadqiqotda Acoba, Banian, Cotton, Chiffon, Nylon, Denim, Silk, Satin, Polyester, Jute va Wool kabi 11 ta mato tekshirilgan; fotosuratlardan dogʻ diametri, radiusi, gʻovakligi va shakl faktori, videolardan esa tarqalish darajasi va tarqalish tezligi MATLAB yordamida hisoblangan.

Manbadagi Jadval 1 ga koʻra eng katta dogʻ diametri Silk ustida 931.3979 units deb oʻlchangan; undan keyin Satin 686.6454 va Chiffon 643.2722 keladi. Eng kichik diametr Acoba ustida 42.2412 units. Eng yuqori chiziqli tarqalish tezligi Wool da 0.1246 mm/s, eng past qiymat esa Cotton da 0.0009 mm/s deb berilgan. Tarqalish maydoni boʻyicha ham Wool 2.0899 mm²/s bilan manba jadvalidagi eng yuqori qiymatga ega.

Shakl faktori qiymatlari dogʻlarning geometrik tartibida matolar orasidagi farqlar nisbatan cheklanganligini koʻrsatadi. Banian uchun 0.96583, Polyester uchun 0.94561 va Denim uchun 0.93213 qiymatlar berilgan boʻlsa, Nylon 0.71314 bilan eng past shakl faktoriga ega. Gʻovaklik boʻyicha eng yuqori qiymat Nylon da 0.43707, eng past qiymat Cotton da 0.17879 deb xabar qilingan.

Tadqiqot toʻqimachilik tuzilishi sud-biologik dogʻning koʻrinishini sezilarli darajada oʻzgartirishi mumkinligini koʻrsatadi. Biroq manbada haqiqiy ANOVA F va p qiymatlari, tajriba takrorlari soni, qoʻllangan seminal suyuqlik hajmi va tasvirlarni fizik uzunlik shkalasiga aylantirishda ishlatilgan kalibrlash koeffitsiyenti berilmagan. Shu sababli natijalar kuchli qiyosiy ma’lumotlar toʻplami sifatida ishlatilishi mumkin; ammo chop etilgan ma’lumotlardan matolar orasidagi barcha farqlar statistik jihatdan ahamiyatli yoki muayyan mato xususiyatlari kuzatilgan xulqqa aniq sabab boʻladi degan xulosaga kelmaslik kerak.

Tadqiqotning sud ekspertizasi muammosi

Biologik suyuqlik bir xil miqdorda qoldirilgan boʻlsa ham, turli matolarda bir xil koʻrinishga ega boʻlishi shart emas. Tola tuzilishi, sirt teksturasi, toʻqish tartibi va suyuqlikning mato ichiga yoki sirt boʻylab harakatlanish shakli dogʻ diametri, geometriyasi va vaqt davomida kengayish xulqini oʻzgartirishi mumkin.

Sud ekspertizasida faqat dogʻning yakuniy koʻrinishiga qarash, matoning ta’siri hisobga olinmasa, notoʻgʻri talqinlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli manba tadqiqoti dogʻ morfologiyasini faqat sifat jihatdan tasvirlash oʻrniga foto va videolardan sonli parametrlar chiqarib, 11 ta matoni taqqoslashni maqsad qilgan.

MATLAB Seminal Suyuqlik Dogʻlarini Qanday Oʻlchaydi?

Tadqiqotdagi MATLAB ish oqimi mato fotosuratini raqamli piksel matritsasi sifatida qayta ishlab, kulrang tusga oʻtkazish, shovqinni filtrlash, thresholding va segmentatsiya yordamida dogʻ hududini fondan ajratadi; soʻng dogʻning maydon va perimetr kabi geometrik xususiyatlaridan diametr, radius va shakl parametrlarini hosil qiladi. Video tahlilida ayni dogʻ hududi ketma-ket kadrlarda kuzatilib, maydonning vaqt boʻyicha oʻzgarishi va tarqalish tezligi hisoblanadi.

Tajriba davomida tekshirilgan 11 ta mato

• Acoba
• Banian
• Cotton
• Chiffon
• Nylon
• Denim
• Silk
• Satin
• Polyester
• Jute
• Wool

Metod jadvalida oxirgi mato “Woolen”, natija jadvallarida esa “Wool” deb yozilgan. Ularning bir xil tajriba guruhini anglatishi manba tuzilishidan kelib chiqib taxmin qilinishi mumkin boʻlsa-da, Verianla manbada mavjud boʻlmagan yangi toʻqimachilik ta’rifini yaratmaydi.

Qoʻllanilgan laboratoriya jihozlari va reagentlar

Manbada probirka, predmet oynasi, qoplagich oynasi, beker, spatula, tomizgich, shisha tayoqcha, qoʻlqop, paxta va shkala kabi asosiy materiallar; stereo mikroskop va compound microscope; yod eritmasi, kaliy yodid eritmasi, metilen koʻki va distillangan suv sanab oʻtiladi.

Florence presumptive testi

Manba tajribadan oldin namunaning seminal suyuqlik ekanligi Florence presumptive testi yordamida tekshirilganini bildiradi. Test prinsipi seminal suyuqlikdagi xolinning yod bilan reaksiyaga kirishib, mikroskop ostida koʻrinadigan jigarrang, ignasimon choline periodide kristallarini hosil qilishiga asoslangan.

Manba quyidagi protsedurani beradi:

1. Shubhali dogʻdan kichik namuna olish.
2. Uni toza predmet oynasiga joylashtirish.
3. 1-2 tomchi yod eritmasi qoʻshish.
4. 1-2 tomchi kaliy yodid eritmasi qoʻshish.
5. Qoplagich oynani joylashtirish.
6. 10x va 40x kattalashtirishda mikroskop orqali tekshirish.
7. Toʻq jigarrang ignasimon kristallarni kuzatish.

Tadqiqot metodologiyasi boʻlimida bundan tashqari bir “Confirmative Test” bajarilgani aytiladi. Biroq chop etilgan metod va natijalarda ushbu tasdiqlovchi testning nomi, protsedurasi yoki topilmasi berilmagan.

Eksperimental qoʻllash ketma-ketligi

1. Namunaning seminal suyuqlik ekanligini tekshirish.
2. Tekshiriladigan matolardan boʻlaklar tayyorlash.
3. Matolarga bir necha tomchi seminal suyuqlik tomizish.
4. Tomizish vaqtida video yozuv olish.
5. Dogʻ yoniga shkala qoʻyib fotosurat olish.
6. Dogʻ tushgan matoni mikroskop ostida tasvirlash.
7. Foto va videolarni MATLAB ga oʻtkazish.
8. MATLAB yordamida dogʻ dinamikasi parametrlarini hisoblash.
9. Hisoblangan natijalarni taqqoslash.

Annotatsiyada “controlled volumes” iborasi ishlatilgan boʻlsa-da, metod boʻlimida ushbu hajmning sonli miqdori berilmagan. Shu sababli qoʻllangan suyuqlik hajmi nuqtai nazaridan tajribani aynan takrorlashga imkon beruvchi miqdoriy ma’lumot manbada yoʻq.

MATLAB tasvirni qayta ishlash pipeline-i

Manbada fotosuratlarni qayta ishlash uchun quyidagi MATLAB bosqichlari belgilangan:

• imread() orqali tasvirni yuklash.
• imshow() orqali tasvirni koʻrsatish.
• rgb2gray() orqali kulrang tusga oʻtkazish.
• Shovqinni kamaytiruvchi filtrlash.
• imbinarize() orqali thresholding.
• Zarur boʻlsa qoʻlda Region of Interest (ROI) tanlash.
• bwareaopen() orqali kichik keraksiz obyektlarni olib tashlash.
• regionprops() orqali Area va Perimeter kabi xususiyatlarni hisoblash.
• Piksel qiymatlarini kalibrlash faktori bilan haqiqiy birliklarga oʻtkazish.
• Maydon orqali radius va diametrni aniqlash.
• Grafiklarni yaratish va natijalarni saqlash.

Manba ushbu kalibrlash faktorining sonli qiymatini bermaydi. Natijalar jadvalida diametr va radius birligi ham faqat “units” deb yozilgan.

MATLAB video qayta ishlash pipeline-i

Vaqtga bogʻliq tarqalishni oʻlchash uchun manba quyidagi amallarni koʻrsatadi:

• VideoReader() orqali videoni yuklash.
• readFrame() orqali kadrlarni chiqarish.
• Har bir kadrni kulrang tusga oʻtkazish.
• Filtrlash va thresholding.
• Birinchi kadrda stain ROI tanlash.
• Ayni jarayonni barcha kadrlarga qoʻllash.
• Har bir kadr uchun dogʻ maydonini hisoblash.
• Maydon va vaqt qiymatlarini birga saqlash.
• Piksel oʻlchovlarini haqiqiy birliklarga oʻtkazish.
• Spreading rate va spreading speed ni hisoblash.
• Area-Time va Speed-Time grafiklarini chizish.

Qaysi Matolarda Dogʻ Eng Koʻp Tarqalgan?

Manbadagi Jadval 1 da dogʻ diametri boʻyicha eng yuqori qiymat Silk ustida 931.3979 units, undan keyin Satin ustida 686.6454 units va Chiffon ustida 643.2722 units deb xabar qilingan. Eng kichik diametr Acoba da 42.2412 units; demak tadqiqot sharoitlarida yakuniy dogʻ oʻlchami matolar orasida taxminan yigirma ikki baravar diapazonni koʻrsatgan.

Diametr va radius

Diametr va radius tabiiy ravishda bir xil tartibni kuzatadi. Silk ham eng katta diametr, ham eng katta radius qiymatiga ega; Acoba esa har ikki oʻlchovda ham eng past guruhda.

PDFning 4-sahifasidagi 1-rasm va 2-rasm diametr va radius qiymatlarini matolar boʻyicha ustunli grafiklarda koʻrsatadi. Grafiklarda Silk, Satin va Chiffon ustunlari boshqa matolardan aniq darajada baland ekani koʻrinadi.

Gʻovaklik

Manba ma’lumotlariga koʻra eng yuqori gʻovaklik:

1. Nylon: 0.43707
2. Satin: 0.43294
3. Wool: 0.38801

Eng past gʻovaklik esa Cotton da 0.17879 va Jute da 0.19124.

Manba yuqori gʻovaklikni suyuqlikning mato matritsasiga koʻproq kirib borish salohiyati bilan bogʻlaydi. Biroq gʻovaklik qaysi matematik tasvir mezoni bilan hisoblangani tushuntirilmagani sababli, bu qiymatlarni fizik toʻqimachilik gʻovakligi bilan aynan bir xil deb qabul qilmaslik kerak.

Shakl faktori / doiraviylik

Shape factor 1 ga yaqinlashgan sari manba dogʻlarni yanada tartibli va doiraviy deb talqin qiladi. Eng yuqori uchta qiymat:

• Banian: 0.96583
• Polyester: 0.94561
• Denim: 0.93213

Eng past qiymat Nylon da 0.71314. Cotton 0.7607 va Jute 0.76094 bilan yana nisbatan past qiymatlarni koʻrsatadi.

PDFning 5-sahifasidagi 3-rasm ushbu farqni grafikda koʻrsatadi. Biroq manba shape factor hisoblash formulasini chop etmagani sababli qiymatlar qaysi aniq doiraviylik ta’rifi asosida olingani koʻrsatilmagan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tarqalish darajasi bilan tarqalish tezligi bir xil narsa emas

Manba ikkita alohida dinamik oʻlchovdan foydalanadi. “Spreading rate” mm²/s birligida boʻlib, dogʻ maydonining vaqt davomida qanchalik tez oʻzgarishini ifodalaydi. “Spreading speed” esa mm/s da berilgan va chiziqli tarqalish tezligini ifodalovchi alohida metrikdir.

Eng yuqori tarqalish darajalari

Eng past spreading rate qiymatlari Acoba uchun 0.2279 mm²/s va Cotton uchun 0.2367 mm²/s.

Eng yuqori chiziqli tarqalish tezliklari

Cotton 0.0009 mm/s bilan manba jadvalidagi eng past tarqalish tezligiga ega.

PDFning 5-sahifasidagi 5-rasm spreading rate ni, 6-sahifadagi 6-rasm esa spreading speed ni 11 ta mato uchun taqqoslaydi.

Dogʻ Eng Katta Boʻlgan Mato Eng Tez Tarqaladigan Matomi?

Yoʻq. Manba ma’lumotlarida eng katta yakuniy dogʻ diametri Silk ustida 931.3979 units boʻlsa, eng yuqori chiziqli tarqalish tezligi Wool da 0.1246 mm/s va eng yuqori maydon tarqalish darajasi yana Wool da 2.0899 mm²/s. Bu farq yakuniy dogʻ oʻlchami bilan dogʻning vaqtga bogʻliq tarqalish dinamikasi bir xil fizik oʻlchov emasligini koʻrsatadi.

Masalan, Satin juda katta yakuniy dogʻ diametriga va 0.0828 mm/s kabi yuqori tarqalish tezligiga ega boʻlsa, Jute 519.6485 units lik keng dogʻga va 1.8667 mm²/s lik yuqori maydon tarqalish darajasiga ega. Aksincha, Silk yakuniy oʻlcham boʻyicha eng katta boʻlsa-da, uning tarqalish tezligi 0.0350 mm/s deb xabar qilingan.

Tavsifiy SPSS natijalari

Manba matni oʻrtachasi 0.0482 boʻlgan oʻzgaruvchini “spreading speed” deb talqin qilsa, Jadval 2 oʻzgaruvchi nomini “spreadingexp” deb koʻrsatadi. Bu ham nashr ichidagi oʻzgaruvchi nomlashdagi nomuvofiqlikdir.

Diametr uchun standart ogʻishning 312.38191 boʻlishi, 322.4701 oʻrtacha qiymatga nisbatan matolar orasida juda keng taqsimot borligini koʻrsatadi. Radius uchun ham xuddi shunday yuqori oʻzgaruvchanlik mavjud. Shape factor esa 0.08647 standart ogʻish bilan torroq diapazonda jamlangan.

Tadqiqot Matolar Orasida Statistik Jihatdan Ahamiyatli Farq Borligini Isbotlaydimi?

Chop etilgan natijalar oʻz-oʻzicha bunday xulosani tasdiqlash uchun yetarli emas. Manba metod boʻlimida one-way ANOVA va Tukey post-hoc testi qoʻllanishini bildirsa-da, natijalarda ANOVA ning F qiymati, erkinlik darajasi, p qiymati yoki Tukey juft taqqoslash jadvali berilmagan; koʻrsatilgan SPSS chiqishlari asosan minimum, maksimum, oʻrtacha va standart ogʻish kabi tavsifiy statistik koʻrsatkichlardir.

Shu sababli “matolar orasida sezilarli va katta sonli farqlar mavjud” degan xulosa toʻgʻridan-toʻgʻri ma’lumotlar bilan qoʻllab-quvvatlanadi. Ammo “bu farqlarning statistik ahamiyati ANOVA bilan koʻrsatilgan” degan ifodani chop etilgan chiqishdan mustaqil ravishda qayta tasdiqlab boʻlmaydi.

Bundan tashqari, SPSS Jadval 2 da har bir oʻlchov oʻzgaruvchisi uchun N=11 koʻrsatilgan boʻlsa, “cloth” oʻzgaruvchisi uchun N=0 va “Valid N (listwise)” uchun 0 yozilgani statistik ma’lumotlar tuzilishi qanday shakllantirilgani haqida qoʻshimcha noaniqlik tugʻdiradi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan natijalar

• Ayni biologik suyuqlik turli matolarda turlicha dogʻ geometriyasi va tarqalish xulqini koʻrsatadi.
• Silk, Satin va Chiffon manba sharoitlarida katta dogʻ diametrlarini hosil qilgan.
• Wool eng yuqori spreading rate va spreading speed qiymatlarini koʻrsatgan.
• Banian va Polyester yuqori shape factor qiymatlari bilan yanada doiraviy dogʻ geometriyasiga ega.
• Nylon manba jadvalidagi eng yuqori gʻovaklik qiymatiga ega.
• MATLAB foto va videolardan miqdoriy dogʻ parametrlarini chiqarish uchun ishlatilishi mumkin.
• SPSS matolar orasidagi tavsifiy farqlarni taqqoslashda ishlatilgan.

Tadqiqot oʻz-oʻzicha qoʻllab-quvvatlamaydigan natijalar

• Matolar orasidagi barcha farqlar statistik jihatdan ahamiyatli ekani chop etilgan ANOVA chiqishi bilan koʻrsatilmagan.
• Muayyan mato xususiyati dogʻ xulqiga aniq sababiy mexanizm bilan olib kelishi isbotlanmagan.
• Dogʻ diametri va radiusining “units” qiymatlari mm ekani koʻrsatilmagan.
• Gʻovaklik qiymatlari standart fizik toʻqimachilik gʻovakligi oʻlchovi bilan bir xil ekani koʻrsatilmagan.
• Bitta dogʻdan hodisaning aniq yuz berish shakli chiqarilishi mumkinligi koʻrsatilmagan.
• Ushbu natijalar turli seminal suyuqlik hajmlari, turli shaxslar, turli atrof-muhit sharoitlari yoki barcha toʻqimachilik turlari uchun oʻzgarmasligi koʻrsatilmagan.

Qayta ishlab chiqarish uchun yetishmaydigan ma’lumotlar

Tadqiqotni mustaqil laboratoriyada aynan takrorlash uchun manbada tushuntirilmagan ayrim ma’lumotlar mavjud:

• Har bir matoga qoʻllangan aniq seminal suyuqlik hajmi.
• Har bir matodagi tajriba takrorlari soni.
• Mato boʻlaklarining oʻlchamlari.
• Matolarning yuvilganligi yoki oldindan ishlov holati.
• Toʻqish yoʻnalishi nazorat qilingan-qilinmagani.
• Tajriba muhiti harorati va nisbiy namligi.
• Fotosurat aniqligi va kamera geometriyasi.
• Pikseldan fizik uzunlikka oʻtish koeffitsiyenti.
• Gʻovaklikni hisoblash formulasi.
• Shape factor ni hisoblash formulasi.
• Spreading rate va spreading speed uchun toʻliq matematik hisoblash usuli.
• ANOVA F va p qiymatlari.
• Tukey post-hoc natijalari.

Manba va Usul Haqida Izoh

• Asl sarlavha: Seminal fluids dynamics in different fabrics: A comparative study using MATLAB
• Muallif 1: Deva Bharathi
• Muallif 2: Steni Grace SA
• Muallif 3: Amal Deleep
• Muallif 4: BJ Sriharini
• Muallif 5: Vishnu R
• Muallif 6: S Raghuram
• Muallif 7: Solaman Yadeediy
• Mas’ul muallif: Steni Grace SA
• Muassasa: Department of Forensic Science and Criminology, Annai Fathima College of Arts and Science, Madurai Kamaraj University, Tirumangalam, Madurai, Tamil Nadu, India
• Jurnal: International Journal of Forensic Medicine
• Nashriyot: AkiNik Publications
• Jild: 8
• Son: 4
• Sahifalar: 08–14
• Yil: 2026
• DOI: 10.33545/27074447.2026.v8.i4a.131
• P-ISSN: 2707-4447
• E-ISSN: 2707-4455
• Qabul qilingan sana: 05-02-2026
• Qabul sanasi: 10-03-2026
• Manba turi: Qiyosiy eksperimental sud ekspertizasi, MATLAB tasvir/video tahlili va SPSS statistik tadqiqoti
• Taqriz holati: Jurnalning rasmiy sayti uni peer-reviewed/refereed deb ta’riflaydi.
• Litsenziya: CC BY-NC-SA 4.0
• Manfaatlar toʻqnashuvi: Manbada “Not available” deb koʻrsatilgan.
• Moliyaviy yordam: Manbada “Not available” deb koʻrsatilgan.
• Rasmiy DOI havolasi:https://doi.org/10.33545/27074447.2026.v8.i4a.131

Manba ichidagi metodologik nomuvofiqlik qaydi

Manba tasdiqlovchi test qoʻllanganini bildirsa-da, faqat Florence presumptive test protsedurasini taqdim etadi. One-way ANOVA va Tukey testi protsedura sifatida tushuntirilgan, ammo inferensial natijalar chop etilmagan. SPSS Jadval 2 da “cloth” uchun N=0 va Valid N (listwise)=0 boʻlishi ham izohlanmagan ma’lumot tuzilishi muammosidir.

Bibliografik yaxlitlik qaydi

Manba matni ayrim tasvirni qayta ishlash va dogʻ xulqiga oid fikrlarni “James et al., 2014” bilan qoʻllab-quvvatlaydi; biroq bibliografiyadagi 5-raqamli yozuv Marlon Jamesning “A Brief History of Seven Killings” nomli adabiy asaridir. Shu sababli mazkur iqtibos bilan bibliografik yozuvning ilmiy mavzu nuqtai nazaridan mos kelmasligi koʻrinadi.

Sud ekspertizasi talqini chegarasi

Ushbu tadqiqot mato turi seminal suyuqlik dogʻining koʻrinishi va tarqalish dinamikasini oʻzgartira olishi haqida eksperimental miqdoriy ma’lumot taqdim etadi. Biroq bitta dogʻdan hodisaning yuz berish shakli, qoldirilgan suyuqlikning boshlangʻich hajmi yoki hodisa sharoitlari aniq chiqarib olinishi mumkinligini koʻrsatmaydi. Sud ekspertizasi ishini talqin qilishda mato turi koʻplab kontekstual va laboratoriya topilmalaridan faqat biri sifatida baholanishi kerak.