Бул изилдөө соттук-медициналык экспертизаларда кездешиши мүмкүн болгон семиналдык суюктук тактарынын ар түрдүү текстиль беттеринде кандай жайыларын жана кандай формага келерин сандык түрдө салыштырат. Семиналдык суюктук тактарын талдоо — биологиялык суюктук кездемеге түшкөндөн кийин пайда болгон тактын өлчөмү, геометриясы жана убакытка жараша жайылуу жүрүм-туруму изилденүүчү соттук илим ыкмасы. Изилдөөдө Acoba, Banian, Cotton, Chiffon, Nylon, Denim, Silk, Satin, Polyester, Jute жана Wool болуп 11 кездеме каралган; сүрөттөрдөн тактын диаметри, радиусу, көзөнөктүүлүгү жана форма фактору, видеолордон болсо жайылуу ылдамдыгынын аянттык көрсөткүчү жана сызыктуу жайылуу ылдамдыгы MATLAB аркылуу эсептелген.

Булактагы Таблица 1ге ылайык, эң чоң так диаметри Silk кездемесинде 931.3979 units болуп өлчөнгөн; андан кийин Satin 686.6454 жана Chiffon 643.2722 турат. Эң кичине диаметр Acoba кездемесинде 42.2412 units. Эң жогорку сызыктуу жайылуу ылдамдыгы Wool үчүн 0.1246 mm/s, эң төмөнкү көрсөткүч Cotton үчүн 0.0009 mm/s деп берилген. Жайылуу аянтынын ылдамдыгы боюнча да Wool 2.0899 mm²/s менен булак таблицасындагы эң жогорку мааниге ээ.

Форма факторунун маанилери тактардын геометриялык тартибинде кездемелердин ортосунда салыштырмалуу чектелген айырмачылык бар экенин көрсөтөт. Banian үчүн 0.96583, Polyester үчүн 0.94561 жана Denim үчүн 0.93213 маанилери берилсе, Nylon 0.71314 менен эң төмөн форма факторуна ээ. Көзөнөктүүлүк боюнча эң жогорку көрсөткүч Nylon үчүн 0.43707, эң төмөн көрсөткүч Cotton үчүн 0.17879 деп билдирилген.

Изилдөө текстилдин түзүлүшү соттук-биологиялык тактын көрүнүшүн олуттуу өзгөртө аларын көрсөтөт. Бирок булакта чыныгы ANOVA F жана p маанилери, эксперименттин кайталануу саны, колдонулган семиналдык суюктуктун көлөмү жана сүрөттөрдү физикалык узундук шкаласына айлантууда колдонулган калибрлөө коэффициенти берилген эмес. Ошондуктан жыйынтыктар күчтүү салыштырмалуу маалымат топтому катары пайдаланылышы мүмкүн; бирок жарыяланган маалыматтардан кездемелер арасындагы бардык айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү же белгилүү кездеме өзгөчөлүктөрү байкалган жүрүм-турумга сөзсүз себеп болот деген тыянак чыгарылбашы керек.

Изилдөөнүн соттук илим көйгөйү

Биологиялык суюктук бирдей көлөмдө түшүрүлсө да, ар кандай кездемелерде сөзсүз бирдей көрүнүшкө ээ болбойт. Була түзүлүшү, беттик текстура, токуу тартиби жана суюктуктун кездеменин ичине же бети боюнча кыймылдоо мүнөзү тактын диаметрин, геометриясын жана убакыттын өтүшү менен кеңейүү жүрүм-турумун өзгөртө алат.

Соттук экспертизада кездеменин таасири эсепке алынбаса, тактын акыркы көрүнүшүнө гана таянуу туура эмес чечмелөөгө алып келиши мүмкүн. Ошондуктан булак изилдөө тактын морфологиясын сапаттык гана сүрөттөөдөн көрө сүрөт жана видеолордон сандык параметрлерди чыгарып, 11 кездемени салыштырууну максат кылган.

MATLAB Семиналдык Суюктук Тактарын Кантип Өлчөйт?

Изилдөөдөгү MATLAB иш агымы кездеменин сүрөтүн сандык пиксел матрицасы катары иштетип, боз түскө айлантуу, ызы-чууну чыпкалоо, босого коюу жана сегментация аркылуу так аймагын фондон бөлөт; андан кийин тактын аянт жана периметр сыяктуу геометриялык өзгөчөлүктөрүнөн диаметр, радиус жана форма параметрлерин чыгарат. Видео талдоодо ошол эле так аймагы ырааттуу кадрларда көзөмөлдөнүп, аянттын убакыт боюнча өзгөрүшү жана жайылуу ылдамдыгы эсептелет.

Экспериментте изилденген 11 кездеме

• Acoba
• Banian
• Cotton
• Chiffon
• Nylon
• Denim
• Silk
• Satin
• Polyester
• Jute
• Wool

Метод таблицасында акыркы кездеме “Woolen”, натыйжа таблицаларында болсо “Wool” деп жазылган. Булардын бир эле эксперименттик топту билдириши булак түзүлүшүнөн болжолдоого мүмкүн болсо да, Verianla булакта жок жаңы текстиль аныктамасын түзбөйт.

Колдонулган лабораториялык жабдуулар жана реагенттер

Булакта пробирка, предметтик айнек, жабуучу айнек, стакан, шпатель, тамчылаткыч, айнек таякча, колкап, пахта жана шкала сыяктуу негизги материалдар; стерео микроскоп жана compound microscope; йод эритмеси, калий йодид эритмеси, метилен көгү жана дистилденген суу тизмектелет.

Florence presumptive тести

Булак экспериментке чейин үлгүнүн семиналдык суюктук экендиги Florence presumptive тести менен текшерилгенин айтат. Тесттин принциби семиналдык суюктуктагы холин йод менен реакцияга кирип, микроскопто көрүнгөн күрөң, ийне сымал choline periodide кристаллдарын түзүшүнө негизделген.

Булак төмөнкү процедураны берет:

1. Шектүү тактан кичинекей үлгү алуу.
2. Таза предметтик айнекке жайгаштыруу.
3. 1-2 тамчы йод эритмесин кошуу.
4. 1-2 тамчы калий йодид эритмесин кошуу.
5. Жабуучу айнекти жайгаштыруу.
6. 10x жана 40x чоңойтууда микроскоп менен кароо.
7. Кочкул күрөң ийне сымал кристаллдарды байкоо.

Изилдөөнүн метод бөлүмүндө кошумча бир “Confirmative Test” жүргүзүлгөнү айтылат. Бирок жарыяланган метод жана натыйжаларда бул ырастоочу тесттин аталышы, процедурасы же жыйынтыгы берилген эмес.

Эксперименттик колдонуу ырааттуулугу

1. Үлгүнүн семиналдык суюктук экенин текшерүү.
2. Изилдене турган кездемелерден бөлүктөрдү даярдоо.
3. Кездемелерге бир нече тамчы семиналдык суюктук тамызуу.
4. Тамызуу учурунда видео тартуу.
5. Тактын жанына шкала коюп сүрөткө тартуу.
6. Так түшкөн кездемени микроскоп астында сүрөткө алуу.
7. Сүрөт жана видеолорду MATLABга өткөрүү.
8. MATLAB аркылуу так динамикасынын параметрлерин эсептөө.
9. Эсептелген натыйжаларды салыштыруу.

Аннотацияда “controlled volumes” деген сөз айкашы колдонулганы менен, метод бөлүмүндө бул көлөмдүн сандык мааниси берилген эмес. Ошондуктан колдонулган суюктуктун көлөмү жагынан экспериментти так кайталоого мүмкүнчүлүк берген сандык маалымат булакта жок.

MATLAB сүрөт иштетүү pipeline-ы

Булакта сүрөттөрдү иштетүү үчүн төмөнкү MATLAB кадамдары көрсөтүлгөн:

• imread() менен сүрөттү жүктөө.
• imshow() менен сүрөттү көрсөтүү.
• rgb2gray() менен боз түскө айлантуу.
• Ызы-чууну азайтуучу чыпкалоо.
• imbinarize() менен босого коюу.
• Керек болсо кол менен Region of Interest (ROI) тандоо.
• bwareaopen() менен майда керексиз объекттерди алып салуу.
• regionprops() менен Area жана Perimeter сыяктуу өзгөчөлүктөрдү эсептөө.
• Пиксел маанилерин калибрлөө фактору аркылуу чыныгы бирдиктерге айлантуу.
• Аянт аркылуу радиус жана диаметрди аныктоо.
• Графиктерди түзүү жана натыйжаларды сактоо.

Булак бул калибрлөө факторунун сандык маанисин бербейт. Натыйжа таблицасында диаметр менен радиустун бирдиги да жөн гана “units” деп жазылган.

MATLAB видео иштетүү pipeline-ы

Убакытка жараша жайылууну өлчөө үчүн булак төмөнкү иштерди көрсөтөт:

• VideoReader() менен видеону жүктөө.
• readFrame() менен кадрларды чыгаруу.
• Ар бир кадрды боз түскө айлантуу.
• Чыпкалоо жана босого коюу.
• Биринчи кадрда stain ROI тандоо.
• Ошол эле иштетүүнү бардык кадрларга колдонуу.
• Ар бир кадр үчүн тактын аянтын эсептөө.
• Аянт жана убакыт маанилерин бирге сактоо.
• Пиксел өлчөөлөрүн чыныгы бирдиктерге айлантуу.
• Spreading rate жана spreading speed эсептөө.
• Area-Time жана Speed-Time графиктерин түзүү.

Кайсы Кездемелерде Так Эң Көп Жайылган?

Булактагы Таблица 1де так диаметри боюнча эң жогорку маани Silk үчүн 931.3979 units, андан кийин Satin үчүн 686.6454 units жана Chiffon үчүн 643.2722 units деп көрсөтүлгөн. Эң кичине диаметр Acoba үчүн 42.2412 units; демек изилдөө шарттарында акыркы так өлчөмү кездемелердин арасында болжол менен жыйырма эки эсе диапазонду көрсөткөн.

Диаметр жана радиус

Диаметр менен радиус табигый түрдө бир эле иретти карманат. Silk эң жогорку диаметрге да, эң жогорку радиуска да ээ; Acoba эки өлчөмдө тең эң төмөн топто.

PDFтин 4-бетиндеги 1-сүрөт жана 2-сүрөт диаметр менен радиус маанилерин кездемелер боюнча мамыча графиктерде көрсөтөт. Графиктерде Silk, Satin жана Chiffon мамычалары башка кездемелерден байкаларлык жогору экени көрүнөт.

Көзөнөктүүлүк

Булак маалыматтары боюнча эң жогорку көзөнөктүүлүк:

1. Nylon: 0.43707
2. Satin: 0.43294
3. Wool: 0.38801

Эң төмөн көзөнөктүүлүк Cotton үчүн 0.17879 жана Jute үчүн 0.19124.

Булак жогорку көзөнөктүүлүктү суюктуктун кездеме матрицасына көбүрөөк кирип кетүү мүмкүнчүлүгү менен байланыштырат. Бирок көзөнөктүүлүк кайсы математикалык сүрөт өлчөмү менен эсептелгени түшүндүрүлбөгөндүктөн, бул маанилерди физикалык текстиль көзөнөктүүлүгүнө толук эквивалент деп кабыл алууга болбойт.

Форма фактору / тегеректилик

Shape factor 1ге жакындаган сайын булак тактарды көбүрөөк тартиптүү жана тегерек деп чечмелейт. Эң жогорку үч маани:

• Banian: 0.96583
• Polyester: 0.94561
• Denim: 0.93213

Эң төмөн маани Nylon үчүн 0.71314. Cotton 0.7607 жана Jute 0.76094 менен да салыштырмалуу төмөн маанилерди көрсөтөт.

PDFтин 5-бетиндеги 3-сүрөт бул айырмачылыкты графикте көрсөтөт. Бирок булак shape factor эсептөө формуласын жарыялаган эмес, ошондуктан маанилер кайсы так тегеректилик аныктамасы боюнча алынганы көрсөтүлгөн эмес.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Натыйжалары

Жайылуу көрсөткүчү менен жайылуу ылдамдыгы бир эле нерсе эмес

Булак эки өзүнчө динамикалык өлчөөнү колдонот. “Spreading rate” mm²/s бирдигинде болуп, так аянтынын убакыттын өтүшү менен канчалык тез өзгөрөрүн билдирет. “Spreading speed” болсо mm/s менен берилет жана сызыктуу жайылуу ылдамдыгын туюнткан өзүнчө метрика.

Эң жогорку жайылуу көрсөткүчтөрү

Эң төмөн spreading rate маанилери Acoba үчүн 0.2279 mm²/s жана Cotton үчүн 0.2367 mm²/s.

Эң жогорку сызыктуу жайылуу ылдамдыктары

Cotton 0.0009 mm/s менен булак таблицасындагы эң төмөн жайылуу ылдамдыгына ээ.

PDFтин 5-бетиндеги 5-сүрөт spreading rateти, 6-бетиндеги 6-сүрөт болсо spreading speedти 11 кездеме үчүн салыштырат.

Так Эң Чоң Болгон Кездеме Эң Тез Жайылган Кездемеби?

Жок. Булак маалыматтарында эң чоң акыркы так диаметри Silk үчүн 931.3979 units болсо, эң жогорку сызыктуу жайылуу ылдамдыгы Wool үчүн 0.1246 mm/s жана эң жогорку аянттык жайылуу көрсөткүчү да Wool үчүн 2.0899 mm²/s. Бул айырма акыркы так өлчөмү менен тактын убакытка жараша жайылуу динамикасы бир эле физикалык өлчөм эмес экенин көрсөтөт.

Мисалы, Satin жетишерлик чоң акыркы так диаметри жана 0.0828 mm/s сыяктуу жогорку жайылуу ылдамдыгына ээ, ал эми Jute 519.6485 units көлөмүндөгү кең так жана 1.8667 mm²/s жогорку аянттык жайылуу көрсөткүчүнө ээ. Тескерисинче, Silk акыркы өлчөм боюнча эң чоң болгону менен жайылуу ылдамдыгы 0.0350 mm/s деп билдирилген.

Сыпаттамалык SPSS жыйынтыктары

Булак текстинде орточо мааниси 0.0482 болгон өзгөрмө “spreading speed” деп чечмеленсе, Таблица 2де өзгөрмөнүн аты “spreadingexp” деп көрсөтүлгөн. Бул да жарыянын ичиндеги өзгөрмө аталышынын шайкешсиздиги.

Диаметр үчүн стандарттык четтөө 312.38191 болушу, 322.4701 орточо мааниге салыштырганда кездемелер арасында өтө кең таралуу бар экенин көрсөтөт. Radius үчүн да ушундай эле жогорку өзгөрмөлүүлүк бар. Shape factor болсо 0.08647 стандарттык четтөө менен кыйла тар диапазондо топтолгон.

Изилдөө Кездемелердин Ортосунда Статистикалык Жактан Маанилүү Айырма Бар Экенин Далилдейби?

Жарыяланган натыйжалар өз алдынча мындай тыянакты ырастоого жетишсиз. Булак метод бөлүмүндө one-way ANOVA жана Tukey post-hoc тесттери колдонуларын айтса да, натыйжаларда ANOVAнын F мааниси, эркиндик даражасы, p мааниси же Tukey жуптук салыштыруу таблицасы берилген эмес; көрсөтүлгөн SPSS чыгыштары негизинен минимум, максимум, орточо жана стандарттык четтөө сыяктуу сыпаттамалык статистикалардан турат.

Ошондуктан “кездемелер арасында айкын жана чоң сандык айырмачылыктар бар” деген тыянак түздөн-түз маалыматтар менен колдоого алынат. Бирок “бул айырмачылыктардын статистикалык маанилүүлүгү ANOVA менен көрсөтүлгөн” деген билдирүүнү жарыяланган чыгыштан өз алдынча кайра ырастоо мүмкүн эмес.

Мындан тышкары, SPSS Таблица 2де ар бир өлчөө өзгөрмөсү үчүн N=11 көрсөтүлүп турганда, “cloth” өзгөрмөсү үчүн N=0 жана “Valid N (listwise)” үчүн 0 деп жазылышы статистикалык маалымат түзүлүшү кандай курулганына байланыштуу кошумча белгисиздик жаратат.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Бир эле биологиялык суюктук ар кандай кездемелерде ар башка так геометриясын жана жайылуу жүрүм-турумун көрсөтөт.
• Silk, Satin жана Chiffon булак шарттарында чоң так диаметрлерин жараткан.
• Wool эң жогорку spreading rate жана spreading speed маанилерин көрсөткөн.
• Banian жана Polyester жогорку shape factor маанилери менен көбүрөөк тегерек так геометриясына ээ.
• Nylon булак таблицасындагы эң жогорку көзөнөктүүлүк маанисине ээ.
• MATLAB сүрөт жана видеолордон сандык так параметрлерин чыгаруу үчүн колдонулушу мүмкүн.
• SPSS кездемелер арасындагы сыпаттамалык айырмачылыктарды салыштырууда колдонулган.

Изилдөө өз алдынча колдобогон жыйынтыктар

• Кездемелердин арасындагы бардык айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү экени жарыяланган ANOVA чыгышы менен көрсөтүлгөн эмес.
• Белгилүү бир кездеме касиети так жүрүм-турумуна сөзсүз себептик механизм менен алып келери далилденген эмес.
• Так диаметри жана радиусунун “units” маанилери mm экени көрсөтүлгөн эмес.
• Көзөнөктүүлүк маанилери стандарттык физикалык текстиль көзөнөктүүлүк өлчөмүнө барабар экени көрсөтүлгөн эмес.
• Бир тактан окуянын так кандай болгонун чыгарууга болору көрсөтүлгөн эмес.
• Бул натыйжалар ар башка семиналдык суюктук көлөмдөрү, ар башка адамдар, ар башка айлана-чөйрө шарттары же бардык текстиль түрлөрү үчүн өзгөрбөй калаары көрсөтүлгөн эмес.

Кайра өндүрүү үчүн жетишпеген маалыматтар

Изилдөөнү көз карандысыз лабораторияда так кайталоо үчүн булакта түшүндүрүлбөгөн айрым маалыматтар бар:

• Ар бир кездемеге колдонулган так семиналдык суюктуктун көлөмү.
• Ар бир кездеме үчүн эксперименттин кайталануу саны.
• Кездеме бөлүктөрүнүн өлчөмдөрү.
• Кездемелердин жуулган же алдын ала иштетилген абалы.
• Токуу багыты көзөмөлдөнгөн-көзөмөлдөнбөгөнү.
• Эксперимент чөйрөсүнүн температурасы жана салыштырмалуу нымдуулугу.
• Сүрөт чечилиши жана камера геометриясы.
• Пикселден физикалык узундукка айлантуу коэффициенти.
• Көзөнөктүүлүктү эсептөө формуласы.
• Shape factor эсептөө формуласы.
• Spreading rate жана spreading speed үчүн толук математикалык эсептөө ыкмасы.
• ANOVA F жана p маанилери.
• Tukey post-hoc жыйынтыктары.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

• Оригиналдуу аталышы: Seminal fluids dynamics in different fabrics: A comparative study using MATLAB
• Автор 1: Deva Bharathi
• Автор 2: Steni Grace SA
• Автор 3: Amal Deleep
• Автор 4: BJ Sriharini
• Автор 5: Vishnu R
• Автор 6: S Raghuram
• Автор 7: Solaman Yadeediy
• Жооптуу автор: Steni Grace SA
• Мекеме: Department of Forensic Science and Criminology, Annai Fathima College of Arts and Science, Madurai Kamaraj University, Tirumangalam, Madurai, Tamil Nadu, India
• Журнал: International Journal of Forensic Medicine
• Басмакана: AkiNik Publications
• Том: 8
• Сан: 4
• Беттер: 08–14
• Жыл: 2026
• DOI: 10.33545/27074447.2026.v8.i4a.131
• P-ISSN: 2707-4447
• E-ISSN: 2707-4455
• Келип түшкөн күнү: 05-02-2026
• Кабыл алынган күнү: 10-03-2026
• Булак түрү: Салыштырмалуу эксперименттик соттук илим, MATLAB сүрөт/видео талдоосу жана SPSS статистикалык изилдөөсү
• Рецензия абалы: Журналдын расмий сайты аны peer-reviewed/refereed деп аныктайт.
• Лицензия: CC BY-NC-SA 4.0
• Кызыкчылыктардын кагылышы: Булакта “Not available” деп көрсөтүлгөн.
• Каржылык колдоо: Булакта “Not available” деп көрсөтүлгөн.
• Расмий DOI шилтемеси:https://doi.org/10.33545/27074447.2026.v8.i4a.131

Булактын ичиндеги методологиялык шайкешсиздик жөнүндө эскертүү

Булак ырастоочу тест колдонулганын айтса да, Florence presumptive test процедурасын гана берет. One-way ANOVA жана Tukey тести процедура катары түшүндүрүлгөн, бирок инференциалдык жыйынтыктары жарыяланган эмес. SPSS Таблица 2де “cloth” үчүн N=0 жана Valid N (listwise)=0 болушу да түшүндүрүлбөгөн маалымат түзүлүшүнүн көйгөйү.

Библиографиялык бүтүндүк жөнүндө эскертүү

Булак текстинде айрым сүрөт иштетүү жана так жүрүм-турумуна байланыштуу билдирүүлөр “James et al., 2014” менен бекемделген; бирок библиографиядагы 5-номердеги жазуу Marlon Jamesтин “A Brief History of Seven Killings” аттуу адабий чыгармасы. Ошондуктан бул шилтеме менен библиографиялык жазуунун илимий темага ылайык келбегени көрүнүп турат.

Соттук чечмелөө чеги

Бул изилдөө кездеме түрү семиналдык суюктук тактын көрүнүшүн жана жайылуу динамикасын өзгөртө ала турганы жөнүндө эксперименттик сандык маалымат берет. Бирок бир тактан окуянын кантип болгонун, түшүрүлгөн суюктуктун баштапкы көлөмүн же окуя шарттарын так аныктоого болорун көрсөтпөйт. Соттук ишти чечмелөөдө кездеме түрү көптөгөн контексттик жана лабораториялык табылгалардын бири катары гана бааланууга тийиш.