O‘tkir Stanford A turidagi aorta disseksiyasi — aortaning yurakka eng yaqin qismidagi devor qatlamlari bir-biridan ajraladigan va shoshilinch jarrohlikni talab qiladigan hayot uchun xavfli holatdir. Aorta yoyini almashtirishni talab qiladigan operatsiyalar texnik jihatdan murakkab; miya va boshqa a’zolarni himoya qilish uchun tana haroratini pasaytirish va qon aylanishini nazorat ostida to‘xtatish zarur bo‘lishi mumkin. Bu jarayon uzaygan sari qon ketishi, ivish buzilishi va a’zolar shikastlanishi xavfi ortishi mumkin.

Ushbu retrospektiv tadqiqotda 2021–2025 yillar oralig‘ida ayni jarrohlik jamoasi tomonidan operatsiya qilingan 50 bemor taqqoslangan. Yigirma besh bemorga Fontus tarmoqlangan stent-grefti bilan birga “MUSIC” strategiyasi qo‘llangan. Bu yondashuv o‘rtacha darajadagi gipotermik qon aylanishini to‘xtatish, o‘ng tomondan bir yo‘nalishli selektiv antegrad miya perfuziyasi, bosh va bo‘yinni sovitish hamda ayrim dori vositalarini qo‘llashni birlashtirgan. Boshqa 25 bemor esa chuqur gipotermik qon aylanishini to‘xtatish sharoitida an’anaviy Sun operatsiyasini boshdan kechirgan.

Fontus-MUSIC guruhida qon aylanishi to‘xtatilgan vaqt o‘rtacha 29,96 daqiqa, nazorat guruhida esa 34,44 daqiqa bo‘lgan. Qon aylanishi qayta boshlanganidan operatsiya yakunlanguncha o‘tgan vaqt ham 283,44 daqiqaga nisbatan 318,12 daqiqa bo‘lgan. Fontus-MUSIC guruhida operatsiyadan keyingi drenaj hajmi pastroq, birinchi kundagi o‘pka oksigenatsiyasi yaxshiroq va mexanik ventilyatsiya davomiyligi qariyb 37 soat qisqaroq deb xabar qilingan.

Operatsiyadan keyingi dastlabki ikki kunda protrombin vaqti va trombin vaqti Fontus-MUSIC guruhida me’yoriy holatga tezroq yaqinlashgan. Jigar fermentlarining birinchi haftadagi tiklanishi ham ushbu guruhda ijobiyroq ko‘ringan. Biroq reanimatsiyada qolish muddati, shifoxonada yotish muddati, ECMO qo‘llanishi, buyrakni qo‘llab-quvvatlovchi davolash, insult va 30 kunlik o‘lim ko‘rsatkichi bo‘yicha statistik jihatdan ahamiyatli farq ko‘rsatilmagan.

Bu natijalar yangi yondashuv ayrim operatsion va erta laborator ko‘rsatkichlarni yaxshilashi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq tadqiqot randomizatsiyalangan emas, faqat 25 tadan bemordan iborat ikki guruhni qamrab olgan va bir vaqtning o‘zida ko‘plab turli aralashuvlarni taqqoslaydi. Shu sababli Fontus-MUSIC yondashuvi yashash davomiyligini oshirishi, katta asoratlarni kamaytirishi yoki turli hududiy markazlarda xavfsiz ravishda muntazam qo‘llanishi mumkinligi hozircha ko‘rsatilmagan.

O‘tkir A turidagi aorta disseksiyasi nega shoshilinch holat hisoblanadi?

Aorta yurakdan chiqadigan qonni butun tanaga olib boradigan asosiy arteriyadir. Aorta devorining ichki qatlamida yirtiq paydo bo‘lganda qon devor qatlamlari orasiga kirib, “soxta lümen” deb ataladigan ikkinchi kanalni hosil qilishi mumkin. Ajralish ko‘tariluvchi aorta va aorta yoyini qamrab olsa, u Stanford A turidagi disseksiya sifatida tasniflanadi.

Disseksiya yurak tamponadasi, aorta yetishmovchiligi, yurakni oziqlantiruvchi tomirlarning zararlanishi, insult, a’zolarga qon oqimining buzilishi yoki aorta yorilishi kabi oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli tadqiqotchilar tashxis bilan operatsiya orasidagi vaqtni imkon qadar qisqa saqlash zarurligini ta’kidlaydi.

Tadqiqotning asosiy asoslantirishi shundaki, murakkab aorta yoyi operatsiyalari odatda faqat yuqori ixtisoslashgan markazlarda bajarilishi mumkin va bemorlar bu markazlarga ko‘chirilayotganda vaqt yo‘qotishi mumkin. Tadqiqotchilar texnik jihatdan osonroq qo‘llanadigan usul hududiy yurak jarrohligi markazlarida shoshilinch operatsiyaga kirish imkonini oshirishi mumkinligini ilgari suradi.

An’anaviy Sun operatsiyasi nima?

Nazorat guruhida qo‘llangan Sun yondashuvi total aorta yoyi protezlanishini tushuvchi ko‘krak aortasiga “muzlatilgan fil xartumi” deb ataladigan stent-greftni joylashtirish bilan birlashtirgan. Operatsiya vaqtida qon aylanishi chuqur gipotermiya sharoitida to‘xtatilgan.

Nazorat protokolida qon aylanishini to‘xtatish uchun:

• Nazofaringeal haroratning 15°C gacha tushirilishi
• Siydik pufagi haroratining 20°C gacha tushirilishi
• Chuqur gipotermik qon aylanishini to‘xtatish
• Protez greft bilan total aorta yoyi protezlanishi
• Tushuvchi aortaga muzlatilgan fil xartumi stent-greftining joylashtirilishi

qo‘llangan.

Chuqur gipotermiya miya va a’zolarning kislorodga bo‘lgan ehtiyojini kamaytirishi mumkin; biroq sovitish va qayta isitish jarayonini uzaytirishi hamda qon ivish funksiyasiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Tadqiqot savoli yumshoqroq gipotermiyani jarrohlikni soddalashtirish bilan birlashtirish erta perioperativ natijalarni yaxshilaydimi, degan masaladir.

Fontus stent-grefti operatsiyani qanday soddalashtirishni maqsad qilgan?

Aorta yoyidan uchta katta tomir chiqadi: braxiosefalik arteriya, chap umumiy uyqu arteriyasi va chap o‘mrov osti arteriyasi. Ayniqsa chap o‘mrov osti arteriyasining ko‘krak qafasi ichida chuqur joylashishi uni ajratish va tikishni qiyinlashtirishi mumkin.

Fontus grefti asosiy tanasiga ulangan yon tarmoqqa ega ochiq jarrohlik stent tizimidir. Yon tarmoq chap o‘mrov osti arteriyasiga joylashtirilib, bu tomirni chuqur hududda alohida-alohida tikish zaruratini kamaytirishga qaratilgan.

Tadqiqotning 19. sahifasidagi 1-rasm to‘rt bosqichni ko‘rsatadi:

• A: Braxiosefalik arteriya orqali bir tomonlama antegrad miya perfuziyasi
• B: Fontus stent-greftining ochiq aorta yoyiga joylashtirilishi
• C: Greftning asosiy tanasi va yon tarmog‘ining ochilgan ko‘rinishi
• D: Operatsiyadan keyingi kontrastli KTning uch o‘lchamli rekonstruksiyasi

Operatsiya tasvirlarida greftning to‘g‘ridan-to‘g‘ri ochiq jarrohlik maydoniga joylashtirilgani va tarmoqlangan tuzilmaning aorta yoyi tomirlariga yo‘naltirilgani ko‘rinadi. Uch o‘lchamli KT tasviri esa stent-greftning aorta yoyi va tushuvchi aorta bo‘ylab egilib davom etishini ko‘rsatadi.

“MUSIC” strategiyasi qaysi tarkibiy qismlardan iborat?

Maqolada MUSIC nomi uch operatsion komponentning birikmasi sifatida ishlatilgan:

• M — Moderate hypothermia: O‘rtacha darajadagi gipotermik qon aylanishini to‘xtatish
• US — Unilateral Selective antegrade cerebral perfusion: Bir tomonlama selektiv antegrad miya perfuziyasi
• IC — Ice Cap: Bosh va bo‘yin sohasiga qo‘llanadigan tashqi sovitish tizimi

Shuning uchun MUSIC faqat stent-greft texnikasining nomi emas. Jarrohlik grefti, haroratni boshqarish, miya perfuziyasi, tashqi bosh-bo‘yin sovitishi va farmakologik muolajalar birgalikda baholangan.

O‘rtacha gipotermiya protokoli qanday qo‘llangan?

Fontus-MUSIC guruhida kardiopulmonar bypass Sorin S5 yurak-o‘pka apparati va Medtronic membranali oksigenatori bilan amalga oshirilgan. Boshlang‘ich eritma quyidagi tarkibiy qismlarni o‘z ichiga olgan:

• 1.000 mL murakkab elektrolit eritmasi
• 500 mL suksinillangan jelatin
• 100 mL mannitol
• 50 mg geparin
• 40 g albumin

Faollashtirilgan ivish vaqti 480 soniyadan oshganda kardiopulmonar bypass boshlangan va oqim 2,4 L/(m²·daqiqa) darajasida ushlab turilgan.

Aorta qisilganidan so‘ng 8–12°C haroratdagi jami 1.000 mL, 4:1 nisbatdagi del Nido kardioplegiya eritmasi yuborilgan. Alohida koronar perfuziyada taxminan 600 mL chap koronar arteriyaga, 400 mL o‘ng koronar arteriyaga qo‘llangan.

Qon aylanishini to‘xtatish quyidagi haroratlarda boshlangan:

• Nazofaringeal harorat: 25°C
• Siydik pufagi harorati: 28°C

Nazorat guruhidagi 15°C va 20°C maqsadlari bilan taqqoslaganda Fontus-MUSIC bemorlari ancha kam sovitilgan.

Qayta isitish vaqtida suv vannasi bilan nazofaringeal harorat o‘rtasidagi farq cheklangan; nazofaringeal harorat 36,5°C ga va siydik pufagi harorati taxminan 35,5–36°C ga yetganda bypassdan ajratish baholangan.

Miyaga qon oqimi qanday davom ettirilgan?

O‘ng aksillyar, o‘mrov osti yoki braxiosefalik arteriyalardan biri serebral perfuziya uchun ishlatilgan. Qon aylanishi to‘xtatilganda femoral arteriya perfuziyasi to‘xtatilgan; miyaning o‘ng tomoniga selektiv antegrad qon oqimi davom ettirilgan.

Maqolada serebral perfuziya oqimi 5–10 mL/(m²·daqiqa), nasos bosimi esa 55–75 mmHg deb xabar qilingan. Jarrohlik davomida ikki tomonlama mintaqaviy miya kislorod to‘yinganligi yaqin infraqizil spektroskopiya yordamida kuzatilgan.

Chap umumiy uyqu arteriyasining greft bilan ulanishi yakunlangach, ikki tomonlama miya perfuziyasi qayta tiklangan. Tadqiqotchilar Fontus grefti chap o‘mrov osti arteriyasini boshqarishni osonlashtirib, chap tomon miya qon aylanishini ertaroq qayta tiklashga yordam berishi mumkinligini ilgari suradi.

Bosh va bo‘yin qanday sovitilgan?

O‘rtacha gipotermik qon aylanishini to‘xtatishdan besh daqiqa oldin kardiopulmonar bypass konturidan quyidagi dorilar yuborilgan:

• 5 g arginin
• 2,5 g magniy sulfat
• 2 mg/kg propofol

Bundan tashqari, tadqiqot jamoasi ishlab chiqqan bosh-bo‘yin sovitish qurilmasi ishlatilgan. Maqolada qurilma quloqlarni sovuq shikastidan himoya qiluvchi qismlar va bo‘yin hamda karotid sohalarni nishonga oluvchi sozlanadigan sovitish halqasini o‘z ichiga olishi aytilgan.

Biroq tadqiqotda bosh yoki miya harorati bo‘yicha taqqoslama natijalar berilmagan. Qurilmaning ta’siri to‘g‘ridan-to‘g‘ri harorat o‘lchovlari bilan emas, balki serebral kislorod to‘yinganligi va nevrologik natijalar orqali bilvosita baholangan.

Bemorlar qanday tanlangan?

Tadqiqot 2021 yil yanvardan 2025 yil oktyabrgacha Second Affiliated Hospital of Soochow University shifoxonasida operatsiya qilingan bemorlarning yozuvlarini retrospektiv ko‘rib chiqishga asoslangan.

Kiritish mezonlari:

• O‘tkir A turidagi aorta disseksiyasi sabab jarrohlik amaliyoti o‘tkazilishi
• 18–70 yosh oralig‘ida bo‘lish

Chiqarib tashlash mezonlari:

• Operatsiyadan oldin og‘ir jigar yoki buyrak funksiyasi buzilishi
• Oldindan mavjud og‘ir qon ivish buzilishi
• Bir vaqtda klapan operatsiyasiga ehtiyoj
• Koronar bypassga ehtiyoj
• Tug‘ma yurak jarrohligiga ehtiyoj

Fontus-MUSIC yoki an’anaviy Sun operatsiyasini tanlash randomizatsiya orqali amalga oshirilmagan. Bemorlarga, qaror qabul qila olmaydigan bemorlarda esa ularning oilalariga ikki yondashuvning xavflari va xarajatlari tushuntirilgan; guruh tanlovi bemor yoki uning oilasi qaroriga qoldirilgan.

Bu tanlash usuli muhim tarafkashlik manbaidir. Moliyaviy holat, xavfni qabul qilish, bemorning klinik og‘irligi, murojaat sanasi yoki jarroh tavsiyasi davolash tanloviga ta’sir qilishi mumkin. Tadqiqotda bu ehtimollar uchun moyillik balli moslashtirish yoki ko‘p o‘zgaruvchili tuzatish qo‘llanmagan.

Guruhlar boshlang‘ich holatda bir-biriga o‘xshash edimi?

Har bir guruhda 25 bemor bo‘lgan. Asosiy xususiyatlarda statistik farq qayd etilmagan:

“Statistik farq yo‘q” degan natija guruhlar barcha klinik jihatlardan haqiqatan teng ekanini isbotlamaydi. Har birida yigirma besh kishidan iborat guruhlarda o‘rtacha kattalikdagi farqlarni aniqlash quvvati cheklangan. Disseksiyaning anatomik tarqalishi, a’zolarga yetarli qon bormasligi, operatsiyadan oldingi shok, simptom boshlanishidan jarrohlikkacha bo‘lgan vaqt va jarrohlik yillari kabi muhim o‘zgaruvchilar asosiy taqqoslash jadvalida keltirilmagan.

Operatsiya vaqti qancha qisqardi?

Fontus-MUSIC yondashuvi qon aylanishini to‘xtatish vaqtini o‘rtacha 4,48 daqiqaga, qon aylanishi qayta boshlanganidan operatsiya oxirigacha bo‘lgan vaqtni esa taxminan 34,68 daqiqaga qisqartirgan.

20. sahifadagi 2-rasmda Fontus-MUSIC guruhiga tegishli ko‘k qon aylanishi to‘xtashi ustuni va binafsha operatsiyadan keyingi qism qisqaroq ekani ko‘rinadi. Xatolik chiziqlari qaysi taqsimot o‘lchovini ifodalashi rasm izohida alohida ko‘rsatilmagan.

Tadqiqotchilar operatsiyaning ikkinchi qismidagi qisqarishni kamroq gipotermiya, tezroq qayta isitish va qon ketishini osonroq nazorat qilish bilan bog‘laydi. Biroq jami kardiopulmonar bypass va aorta klempi vaqtlari asosiy natijalar jadvalida keltirilmagan.

Miya oksigenatsiyasi saqlanib qoldimi?

Qon aylanishi to‘xtatilishidan oldingi miya kislorod to‘yinganligi ikki guruhda o‘xshash bo‘lgan. Qon aylanishi to‘xtatilgan vaqt davomida o‘ng va chap tomondagi o‘zgarishlar bo‘yicha ahamiyatli farq kuzatilmagan.

Qon aylanishini qayta boshlashdan darhol oldin:

Chap tomondagi farq statistik chegaradan o‘tgan. O‘ng tomonda xuddi shu yo‘nalishdagi tendensiya bo‘lsa-da, p qiymati 0,05 dan yuqori.

Operatsiyadan keyingi og‘ir kognitiv funksiya buzilishi Fontus-MUSIC guruhida 1, nazorat guruhida 4 bemorda; insult esa mos ravishda 0 va 1 bemorda kuzatilgan. Farqlar statistik jihatdan ahamiyatli emas.

Kognitiv funksiya buzilishi qanday ta’riflangani, qaysi test bilan o‘lchangani va baholovchilar guruhlardan bexabar bo‘lgan-bo‘lmagani tushuntirilmagan. Shu sababli nevrologik himoya bo‘yicha qat’iy ustunlikni ko‘rsatib bo‘lmaydi.

O‘pka oksigenatsiyasi va mexanik ventilyatsiya qanday o‘zgardi?

Operatsiyadan oldingi oksigenatsiya indekslari ikki guruhda o‘xshash bo‘lgan. Operatsiyadan keyingi birinchi kunda Fontus-MUSIC guruhidagi oksigenatsiya indeksi yuqoriroq bo‘lgan:

21. sahifadagi 3A-rasmda har ikki guruhda oksigenatsiya operatsiyadan keyin pasaygani, biroq Fontus-MUSIC guruhi birinchi kunda yuqoriroq darajada qolganini ko‘rish mumkin. 3B-rasmdagi violin grafik nazorat guruhida ventilyatsiya vaqtlarining kengroq tarqalganini va ayrim bemorlarda 300 soatdan oshganini ko‘rsatadi.

Mexanik ventilyatsiya davomiyligidagi o‘rtacha farq taxminan 36,83 soat. Biroq qayta intubatsiya, pnevmoniya, o‘tkir respirator distress sindromi yoki traxeostomiya kabi natijalar xabar qilinmagan.

Qon ketishi va drenaj natijalari qanday edi?

Operatsiya paytidagi qon yo‘qotish Fontus-MUSIC guruhida taxminan 241 mL kamroq ko‘ringan, biroq p=0,073 bo‘lgani uchun tadqiqot belgilagan ahamiyatlilik chegarasidan o‘tmagan. Operatsiyadan keyingi drenaj farqi taxminan 176 mL bo‘lib, statistik jihatdan ahamiyatli topilgan.

Qon yo‘qotishni hisoblashda har bir jarrohlik dokasida 20 mL qoldiq qon qolishi faraz qilingan. Ishlatilgan qon mahsulotlari miqdori, qayta qon ketishi sababli qayta operatsiya ko‘rsatkichi va drenaj qaysi muddat davomida yig‘ilgani asosiy jadvalda berilmagan.

Qon ivish testlari qanday o‘zgardi?

Operatsiyadan oldin faollashtirilgan qisman tromboplastin vaqti, protrombin vaqti va trombin vaqti bo‘yicha farq topilmagan. Operatsiyadan keyingi birinchi hafta ichida o‘lchovlar ikki guruhda ham asosan me’yoriy holatga qaytgan.

APTT bo‘yicha guruhlar orasida hech bir vaqt nuqtasida ahamiyatli farq ko‘rsatilmagan. Biroq protrombin vaqti va trombin vaqti dastlabki ikki kunda nazorat guruhida uzoqroq bo‘lib qolgan:

23. sahifadagi 5-rasm APTT, PT va TT qiymatlarini uch o‘lchamli ustunlarda ko‘rsatadi. PT va TT ustunlarida dastlabki ikki kun uchun nazorat guruhida yuqoriroq qiymatlar ko‘rinadi. Aniq qiymatlar matnda berilgan bo‘lsa-da, murojaat qilingan Qo‘shimcha jadval 3 yuklangan nusxada mavjud emas.

Tadqiqotchilar bu topilmalarni o‘rtacha gipotermiya qon ivish funksiyasini yaxshiroq saqlashi mumkinligi sifatida talqin qilgan. Biroq qaysi ivish omillari ta’sirlangani o‘lchanmagan; fibrinogen, D-dimer, tromboelastografiya va trombotsit funksiyasi baholanmagan.

Jigar funksiyasi qanday ta’sirlangan bo‘lishi mumkin?

AST va ALT ikki guruhda ham operatsiyadan keyingi dastlabki ikki kunda oshgan. Ushbu erta davrda guruhlar orasida ahamiyatli farq kuzatilmagan. Birinchi haftada esa Fontus-MUSIC guruhidagi qiymatlar me’yorga tezroq yaqinlashgan.

24. sahifadagi 6A-rasmda birinchi haftada nazorat guruhidagi AST ustuni yuqoriroq qolganini ko‘rsatadi. 6B va 6C-rasmlardagi violin grafiklarda Fontus-MUSIC guruhida AST va ayrim ALT o‘zgarishlari ko‘proq pastga yo‘nalganini ko‘rish mumkin.

Operatsiyadan oldin AST yoki ALT qiymati 200 U/L dan yuqori bo‘lgan bemorlar ushbu tahlillardan chiqarilgan. Matnda uch bemorda og‘ir AST ko‘tarilishi bo‘lgani aytilgan, biroq bu bemorlarning guruhlar bo‘yicha taqsimoti va jigar tahlillaridagi yakuniy maxrajlar tushuntirilmagan.

Tadqiqotda klinik jigar yetishmovchiligi, bilirubin, INR, laktat yoki jigarni qo‘llab-quvvatlovchi davolash kabi natijalar xabar qilinmagan. Shu sababli topilmalar erta ferment tiklanishi bilan cheklangan.

Buyrak funksiyasi bo‘yicha ustunlik ko‘rsatildimi?

Guruhlarning kreatinin darajalari hech bir vaqt nuqtasida bir-biridan statistik jihatdan ahamiyatli farq qilmagan. Buyrak o‘rnini bosuvchi davolash Fontus-MUSIC guruhida 2, nazorat guruhida 3 bemorga qo‘llangan va farq ahamiyatli bo‘lmagan.

Nazorat guruhida birinchi kun kreatinin qiymati operatsiyadan oldingi darajaga nisbatan oshgani xabar qilingan:

• Operatsiyadan oldin: 40,48 ± 37,56 µmol/L
• Birinchi kun oshishi: 68,00 ± 54,37 µmol/L
• p=0,043

25. sahifadagi 7-rasm har ikki guruhda kreatinin qiymatlari birinchi kuni ko‘tarilib, birinchi haftaga tomon pasayganini ko‘rsatadi. O‘zgarish grafigida birinchi kun farqi belgilangan bo‘lsa-da, asosiy matn guruhlar orasida vaqt nuqtalari bo‘yicha ahamiyatli kreatinin farqi bo‘lmaganini aniq aytadi.

Shu sababli tadqiqot Fontus-MUSIC yondashuvi buyrakni himoya qilishini isbotlamaydi. Nazorat guruhidagi guruh ichidagi o‘zgarishning ahamiyatli, Fontus guruhidagi o‘zgarishning esa ahamiyatsiz bo‘lishi ikki guruh bir-biridan ahamiyatli darajada farq qiladi degani emas.

Stent burchagi va haqiqiy lümen kengayishi nimani ko‘rsatdi?

Disseksiyadan so‘ng aortada qon odatda oqishi kerak bo‘lgan kanal “haqiqiy lümen”, devor qatlamlari orasida hosil bo‘ladigan kanal esa “soxta lümen” deb ataladi. Jarrohlik va stent bilan davolash maqsadlaridan biri haqiqiy lümenning qayta kengayishini qo‘llab-quvvatlashdir.

Tadqiqotchilar stentning ikki uchidagi perpendikulyar kesimlar orasidagi burchakni o‘lchagan va haqiqiy hamda soxta lümenni stentdan 2 cm distal joyda baholagan.

Matnda o‘rtacha stent burchagi 70,79° deb berilgan. Ushbu o‘rtachadan yuqori bo‘lgan bemorlarda haqiqiy lümen nisbati:

• Yuqori burchakli guruhda: 0,87 ± 0,12
• Past burchakli guruhda: 0,69 ± 0,15
• p=0,003

22. sahifadagi 4-rasmda operatsiyadan oldingi va keyingi KT kesimlarida haqiqiy lümen qizil, soxta lümen ko‘k chiziqlar bilan ko‘rsatilgan. Uch o‘lchamli tasvirlarda misol sifatida 84° va 61° burchakli ikki stent taqdim etilgan. Violin grafik yuqori burchakli guruhda haqiqiy lümen nisbati yuqoriroq bo‘lganini ko‘rsatadi.

Biroq rasmdagi guruh chegarasi 70,96° deb yozilgan, asosiy matnda esa 70,79° ishlatilgan. Bu raqam nomuvofiqligi tuzatilmagan. Bundan tashqari, chegara klinik jihatdan oldindan belgilangan qiymat emas, balki faqat 25 Fontus bemoridagi o‘rtacha burchakdan chiqarilgan. Aniq hisoblash usuli, har bir guruhdagi bemorlar soni va uzoq muddatli aorta remodellanishi natijalari berilmagan.

Reanimatsiyada qolish, shifoxonada qolish va o‘lim ko‘rsatkichlari o‘zgardimi?

Raqam jihatdan ayrim natijalar Fontus-MUSIC guruhida yaxshiroq ko‘rinadi. Biroq hodisalar soni juda kam va farqlarning hech biri statistik jihatdan ahamiyatli emas. Tadqiqot o‘lim yoki katta nevrologik asoratlarda klinik ustunlikni ko‘rsatadigan darajada katta emas.

“Xavfsizroq” degan xulosa qay darajada qo‘llab-quvvatlanadi?

Tadqiqotning eng kuchli topilmalari operatsiya vaqti, drenaj, ayrim erta laborator ko‘rsatkichlar, birinchi kun oksigenatsiyasi va ventilyatsiya davomiyligidir. Bular muhim perioperativ ko‘rsatkichlardir; biroq bevosita bemor uchun muhim katta klinik natijalar bilan bir xil emas.

Quyidagi natijalarda ahamiyatli farq ko‘rsatilmagan:

• 30 kunlik o‘lim
• Insult
• Og‘ir kognitiv funksiya buzilishi
• ECMO ehtiyoji
• Buyrak o‘rnini bosuvchi davolash ehtiyoji
• Reanimatsiya davomiyligi
• Shifoxonada qolish muddati

Shu sababli “perioperativ xavfni kamaytirdi” iborasini barcha klinik xavflar kamaygan deb emas, balki ayrim oraliq ko‘rsatkichlarda ijobiyroq natijalar kuzatilgan deb tushunish kerak.

Statistik yondashuvning cheklovlari nimalardan iborat?

Tadqiqotda uzluksiz o‘zgaruvchilar mustaqil namuna t-testi, kategorik o‘zgaruvchilar esa xi-kvadrat testi bilan taqqoslangan. Ahamiyatlilik chegarasi p<0,05 deb belgilangan.

Biroq:

• Oldindan bajarilgan namuna hajmi yoki statistik quvvat hisob-kitobi xabar qilinmagan.
• Har birida faqat 25 kishidan iborat guruhlar mavjud.
• Ko‘plab vaqt nuqtalari, laborator o‘lchovlar va klinik natijalar sinovdan o‘tkazilgan.
• Ko‘p martalik taqqoslashlar uchun tuzatish qo‘llanmagan.
• Taqsimot farazlarining tekshirilishi xabar qilinmagan.
• Insult, o‘lim, ECMO va buyrak davolashi kabi kam sonli hodisalarda qo‘llangan testlarning mosligi tushuntirilmagan.
• Ko‘p o‘zgaruvchili regressiya yoki moyillik balli moslashtirish bajarilmagan.
• Ta’sir kattaliklari va ishonch intervallari berilmagan.

Bunday sharoitda ayrim p qiymatlarining tasodifan 0,05 dan past tushish ehtimoli ortadi. Natijalarni tasdiqlovchi emas, gipoteza hosil qiluvchi deb baholash kerak.

Ikki guruh faqat harorat bo‘yicha farq qilganmi?

Yo‘q. Taqqoslangan paketlar bir vaqtning o‘zida ko‘plab jihatlarda farq qiladi:

Shuning uchun yaxshiroq ko‘ringan natijani faqat Fontus greftiga, faqat o‘rtacha gipotermiyaga yoki faqat bosh sovitishiga bog‘lab bo‘lmaydi. Tadqiqot paketli yondashuvni baholagan.

Tadqiqotning kuchli tomonlari nimalar?

• Haqiqiy hududiy yurak jarrohligi markazidagi shoshilinch bemorlar o‘rganilgan.
• Har ikki guruhdagi operatsiyalar bir xil tajribali jamoa tomonidan bajarilgan.
• Operatsiya vaqti faqat umumiy davomiylik sifatida emas, balki qon aylanishini to‘xtatish va undan keyingi qism sifatida alohida baholangan.
• Ikki tomonlama miya kislorod to‘yinganligi operatsiya davomida kuzatilgan.
• Qon ivishi, o‘pka, jigar va buyrak ko‘rsatkichlari bir nechta vaqt nuqtasida baholangan.
• Stent geometriyasi bilan erta haqiqiy lümen kengayishi o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganilgan.
• Operatsiya fotosuratlari va uch o‘lchamli KT rekonstruksiyalari bilan texnika vizual ko‘rsatilgan.
• Etik tasdiq, moliyalashtirish, manfaatlar to‘qnashuvi va ma’lumotlarga kirish bayonotlari taqdim etilgan.

Tadqiqotning asosiy cheklovlari nimalar?

• Preprint holati: Mustaqil ekspert baholashidan o‘tmagan.
• Retrospektiv dizayn: Aralashuvlar tadqiqot uchun istiqbolli tarzda taqsimlanmagan.
• Randomizatsiya yo‘q: Davolash tanlovi bemor yoki uning oilasi qaroriga qoldirilgan.
• Bir markaz: Natijalar bitta Xitoy shifoxonasi va bitta jarrohlik jamoasiga tegishli.
• Kichik namuna: Har bir guruhda faqat 25 bemor bor.
• Tanlab olingan bemorlar: Klapan, koronar bypass yoki boshqa murakkab bir vaqtdagi amaliyotlarga muhtoj bemorlar chiqarib tashlangan.
• Chalg‘ituvchi o‘zgaruvchilar: Kasallik og‘irligi, murojaat vaqti, malperfuzion va davolash yili bo‘yicha tuzatish kiritilmagan.
• Paket aralashuvi: Greft, gipotermiya, perfuziya, sovitish qurilmasi va dorilarning ta’sirlarini alohida ajratib bo‘lmaydi.
• O‘rganish va davr ta’siri: Texnik tajribaning vaqt o‘tishi bilan oshishi natijalarga qo‘shgan hissasi o‘rganilmagan.
• Ko‘p martalik testlar: Ko‘p sonli natijalar uchun tuzatish kiritilmagan.
• Ishonch intervallari yo‘q: Natijalarning noaniqligi yetarlicha ko‘rsatilmagan.
• Qo‘shimcha material yetishmaydi: Havola qilingan qo‘shimcha jadvallar va qo‘shimcha rasmlar yuklangan nusxada mavjud emas.
• Stent chegarasi nomuvofiqligi: Matnda 70,79°, rasmda 70,96° ishlatilgan.
• Stent kichik guruh tahlili: Chegara kichik namunaning o‘rtachasiga ko‘ra va ma’lumotlardan keyin tuzilgan.
• Uzoq muddatli kuzatuv yo‘q: Kech o‘lim, qayta operatsiya, endoleak, soxta lümen trombozi va aorta kengayishi baholanmagan.
• Xarajat tahlili yo‘q: Bemorlarga xarajat ma’lumoti berilganiga qaramay, ikki usulning xarajatlari taqqoslanmagan.
• Hududiy qo‘llash imkoniyati o‘lchanmagan: O‘qitish muddati, jarrohning o‘rganish egri chizig‘i, qurilmaga kirish va markaz infratuzilmasi baholanmagan.

Tadqiqot nimani qo‘llab-quvvatlaydi?

• Fontus-MUSIC paketini ushbu markazda qo‘llash mumkinligini qo‘llab-quvvatlaydi.
• Gipotermik qon aylanishini to‘xtatish vaqti bir necha daqiqaga qisqarishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Qon aylanishi qayta boshlanganidan keyingi operatsiya qismi taxminan 35 daqiqaga qisqarishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Dastlabki ikki kundagi PT va TT tiklanishi tezroq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Operatsiyadan keyingi drenaj kamroq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Birinchi kundagi o‘pka oksigenatsiyasi yaxshiroq va mexanik ventilyatsiya qisqaroq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Jigar fermentlari birinchi haftada tezroq tiklanishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Stent geometriyasi erta haqiqiy lümen kengayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligi haqida izlanish xususiyatidagi signal beradi.

Tadqiqot nimani isbotlamaydi?

• Fontus-MUSIC yondashuvi o‘lim ko‘rsatkichini kamaytirishini isbotlamaydi.
• Insult yoki kognitiv buzilishni kamaytirishini ko‘rsatmaydi.
• Buyrak yetishmovchiligi yoki dializ ehtiyojini kamaytirishini ko‘rsatmaydi.
• Reanimatsiya yoki shifoxonada qolish muddatini ahamiyatli darajada qisqartirishini ko‘rsatmaydi.
• Natijalarga faqat Fontus grefti sabab bo‘lganini ko‘rsatmaydi.
• Bosh-bo‘yin sovitish qurilmasining mustaqil foydasini ko‘rsatmaydi.
• 70,79° yoki 70,96° burchak klinik jihatdan tasdiqlangan chegara ekanini ko‘rsatmaydi.
• Har bir hududiy markaz usulni xavfsiz qo‘llay olishini ko‘rsatmaydi.
• Usul “universal” ekanini ko‘rsatmaydi.
• Turkiyada ayni natijalar olinishi mumkinligini ko‘rsatmaydi.

Turkiya nuqtai nazaridan ilmiy va klinik ahamiyati nima?

Tadqiqotning Turkiya uchun eng muhim tomoni muayyan Xitoy stent-greftini bevosita qabul qilishdan ko‘ra, o‘tkir aorta disseksiyasi jarrohligini hududiy markazlarda xavfsiz bajarish uchun qaysi texnik va institutsional komponentlar zarurligiga e’tibor qaratishidir.

Turkiyada o‘xshash yondashuv baholansa, faqat operatsiya vaqti emas, balki tashxisdan operatsiyagacha bo‘lgan jami vaqt va boshqa markazga yuborish sababli yuzaga kelgan kechikish ham o‘lchanishi kerak. Maqsad jarrohlikni ko‘proq markazga yoyish bemorni haqiqatdan ham ertaroq operatsiya qilishga olib keladimi, shuni ko‘rsatishdir.

Turkiyada o‘tkaziladigan tasdiqlash tadqiqotida quyidagilar muhim:

• Ko‘p markazli va istiqbolli dizayn
• Randomizatsiya mumkin bo‘lmasa, batafsil moyillik balli yoki ko‘p o‘zgaruvchili tuzatish
• Kasallik og‘irligi va a’zolar malperfuzionini standart tasniflash
• Simptom boshlanishi, tashxis, ko‘chirish va operatsiya vaqtlarini qayd etish
• Jarroh va markazning yillik aorta jarrohligi hajmini xabar qilish
• Standart nevrologik va kognitiv baholash
• Qon mahsulotlari ishlatilishi va qayta qon ketish uchun qayta operatsiyalarni qayd etish
• O‘tkir buyrak shikastlanishi va jigar yetishmovchiligi uchun standart ta’riflar
• Kamida bir yillik aorta KT kuzatuvi
• Stent xarajati, o‘qitish ehtiyoji va markaz infratuzilmasini baholash

Mavjud tadqiqot Turkiyaga bevosita operatsion protokol berishdan ko‘ra, kamroq chuqur gipotermiya bilan bajariladigan soddalashtirilgan aorta yoyi jarrohligini o‘rganishga arziydigan yondashuv ekanini ko‘rsatadi.

Tadqiqot usuli va natijalari

Manba va usul haqida izoh

Tadqiqotning to‘liq asl nomi: The Fontus-MUSIC Surgical Technique: A Universal Approach for Acute Type A Aortic Dissection in Regional Medical Centers

Maqoladagi mualliflarning to‘liq tartibi: Yumei Shen, Junding Lu, Yanfei Zhou, Yuchen Zou, Tianye Du, Jingyuan Cai, Chao Qian, Rongying Zhu, Sukai Xu, Yifei Wang, Xiang Xue, Shanzhou Duan, Yongbing Chen va Lei Chen.

Bibliografik tartib izohi: SSRN metadata yozuvidagi mualliflar tartibi sarlavha sahifasi bilan ikki nuqtada mos kelmaydi. Ilmiy bayonda maqolaning o‘z sarlavha sahifasidagi tartib saqlangan.

Teng hissa qo‘shgan birinchi mualliflar: Yumei Shen, Junding Lu va Yanfei Zhou.

Teng katta mualliflar: Shanzhou Duan, Yongbing Chen va Lei Chen.

Mas’ul mualliflar: Lei Chen, Yongbing Chen va Shanzhou Duan.

Muassasalar:

• Department of Cardiothoracic Surgery, the Second Affiliated Hospital of Soochow University, Suzhou, Xitoy
• Suzhou Medical College, Soochow University, Suzhou, Xitoy
• State Key Laboratory of Radiation Medicine and Protection, Soochow University, Suzhou, Xitoy

DOI:10.2139/ssrn.6945361

Rasmiy havola:SSRN tadqiqot yozuvi

Nashr platformasi: SSRN.

SSRNda ko‘rsatilgan maqsadli jurnal:Surgery Open Science.

Nashr holati: SSRN yozuvida “Under Review” sifatida ko‘rsatilgan. Bu ibora tadqiqot qabul qilingan yoki ekspert baholangan jurnalda chop etilganini anglatmaydi.

Ekspert baholash holati: Ko‘rib chiqilgan nusxa ekspert baholashidan o‘tmagan preprintdir.

Nashr sanasi: 19 iyun 2026.

Manba turi: Elli bemor ma’lumotlariga asoslangan, bir markazli, retrospektiv va randomizatsiyalanmagan taqqoslama klinik tadqiqot.

Etik tasdiq: Second Affiliated Hospital of Soochow University Ethics Committee; JD-HG-2020-18.

Xabardor qilingan qaror: Bemorlarga yoki qaror qabul qila olmaydigan bemorlarda ularning oilalariga ikki operatsiyaning xavf va xarajatlari tushuntirilgan; yondashuv ushbu ma’lumot berilgandan so‘ng tanlangan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar tadqiqotga ta’sir qiluvchi raqobatdosh manfaat yoki shaxsiy munosabat mavjud emasligini bildirgan.

Ma’lumotlarga kirish: Foydalanilgan ma’lumotlar to‘plamini asosli so‘rov bo‘yicha mas’ul muallifdan olish mumkinligi ko‘rsatilgan. Ochiq ma’lumotlar ombori yoki doimiy ma’lumot kirish raqami berilmagan.

Moliyalashtirish: Tadqiqot National Natural Science Foundation of China, Suzhou Key Discipline for Medicine, Second Affiliated Hospital of Soochow University Medical New Technology Assistance Project, State Key Laboratory of Radiation Medicine and Protection loyihalari, Suzhou klinik tadqiqot salohiyati va texnologiya dasturlari hamda turli mahalliy fan va intizomni rivojlantirish fondlari tomonidan qo‘llab-quvvatlangan.

Sun’iy intellektdan foydalanish bayonoti: Mualliflar qayta ko‘rib chiqish vaqtida inglizcha bayonni tahrirlashda ChatGPTdan foydalanganini bildirgan.

Bog‘liq intellektual mulk: Tadqiqotda ishlatilgan bosh-bo‘yin sovitish qurilmasi tadqiqot jamoasining Xitoy foydali model patenti CN222304040U bilan bog‘langan.

Yetishmayotgan qo‘shimcha material: Asosiy matnda Qo‘shimcha jadvallar 1–4 va Qo‘shimcha rasmlar 1–3 ga havola qilingan bo‘lsa-da, ushbu materiallar yuklangan 26 sahifalik nusxada mavjud emas.

Ushbu turkcha ilmiy bayon yuklangan tadqiqotning asosiy matni, usullari, operatsiya tasvirlari, KT rekonstruksiyalari, grafik va jadvali asosida tayyorlangan. Tadqiqotda ko‘rsatilmagan yashash bo‘yicha ustunlik, qat’iy a’zo himoyasi, universal qo‘llanish yoki Turkiyada klinik foydalanish da’vosi qo‘shilmagan.

Tadqiqotning eng muhim uslubiy cheklovlari kichik namuna, retrospektiv va randomizatsiyalanmagan dizayn, bemor yoki oilaning tanloviga asoslangan guruh taqsimoti, ko‘plab bir vaqtdagi aralashuvlarning bitta paket sifatida taqqoslanishi, chalg‘ituvchi o‘zgaruvchilar uchun tuzatish qilinmagani, ko‘p martalik statistik testlar, qisqa kuzatuv va qo‘shimcha materiallarning yetishmasligidir.

Fontus-MUSIC yondashuvining hududiy markazlarda muntazam qo‘llanishini qo‘llab-quvvatlash uchun ko‘p markazli, istiqbolli, yetarli statistik quvvatga ega va uzoq muddatli tasvirlash hamda bemor markazli natijalarni o‘z ichiga olgan mustaqil tasdiqlash talab etiladi.