Дар баҳсҳои идоракунии зеҳни сунъӣ одатан чунин фарқ пеш меояд: матн аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳатмӣ аст ё санади принсипҳои ихтиёрӣ? Ин фарқ муҳим аст, аммо таҳқиқот нишон медиҳад, ки танҳо ҳамин кофӣ нест. Зеро мақоми ҳуқуқии матн ва кори забоние, ки ҷумлаҳои он анҷом медиҳанд, як чиз нестанд.

Як санади танзимӣ метавонад аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳатмӣ бошад, аммо баъзе бахшҳои он ба ҷойи амр кардан бештар вазифаи шарҳ, асосноккунӣ ё роҳнамоиро иҷро кунанд. Баръакс, як кодекси соҳавии аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ихтиёрӣ метавонад бо ибораҳое чун “мо ин корро хоҳем кард” ва “мо ба ин уҳдадор мешавем” забони қавии худуҳдадоркуниро ба вуҷуд оварад. Аз ин рӯ, таҳқиқот фарқи байни “legal force”, яъне қувваи ҳуқуқӣ, ва “speech-act force”, яъне қувваи амали гуфториро дар матнҳои идоракунии AI меомӯзад.

Бозёфти асосӣ чунин аст: бахшҳои асосноккунандаи санадҳои танзимии Иттиҳоди Аврупо нисбат ба моддаҳои ҳатмӣ забони модалии нармтар истифода мекунанд ва аз баъзе ҷиҳатҳо ба санадҳои soft law наздик мешаванд. Дар муқобил, кодексҳои AI, ки аз ҷониби бахши хусусӣ имзо мешаванд, на бештар ба сиғаи амр, балки ба забони уҳдадорӣ такя мекунанд. Яъне дар идоракунии AI қудрат танҳо дар моддаҳои амркунандае чун “shall / бояд” пайдо намешавад; он ҳамчунин дар ибораҳои худуҳдадоркунандае чун “will / хоҳем кард” ва “commit to / уҳдадор мешавем” зуҳур мекунад.

Мушкил дар чист?

Идоракунии зеҳни сунъӣ ҷаҳони босуръат афзояндаи санадҳоро ба вуҷуд овардааст. Санадҳои ҳатмӣ чун EU AI Act, матнҳои пешинаи ҳифзи маълумот чун GDPR, санадҳои президентии ИМА, чаҳорчӯбаҳои NIST, принсипҳои OECD, раванди G7 Hiroshima, уҳдадориҳои ихтиёрии соҳа ва сохторҳои омехта чун General-Purpose AI Code of Practice дар як соҳа паҳлу ба паҳлу қарор доранд.

Барои фаҳмидани ин матнҳо аксар вақт фарқи “hard law” ва “soft law” истифода мешавад. Hard law ба танзими аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳатмӣ ишора мекунад. Soft law бошад санадҳои принсипӣ, роҳнамо, чаҳорчӯба ё уҳдадориҳои ихтиёриро, ки мустақиман ҳатмӣ нестанд, дар бар мегирад. Аммо ин ҷудосозии дугона ҳамеша шарҳ намедиҳад, ки забон дар дохили матн чӣ гуна кор мекунад.

Масалан, моддаҳои як танзими Иттиҳоди Аврупо метавонанд уҳдадориҳои ҳатмӣ муқаррар кунанд. Аммо параграфҳои асосноккунанда дар оғози ҳамон матн метавонанд ба ҷойи муқаррар кардани уҳдадорӣ мантиқи танзимро шарҳ диҳанд. Гарчанде ин бахшҳо дар дохили ҳамон абзори ҳуқуқӣ ҷойгиранд, кори ҷумлаҳо аз ҳам фарқ мекунад.

Ба ҳамин монанд, кодексҳои ихтиёрии AI, ки ширкатҳои соҳавӣ имзо мекунанд, метавонанд аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ба маънои классикӣ қонун набошанд. Аммо вақте ширкатҳо мегӯянд “мо уҳдадор мешавем” ё “мо ин корро хоҳем кард”, аз ҷиҳати забонӣ амали гуфторие месозанд, ки худро дар назди ҷомеа мебандад. Ин аз гирифтани амр фарқ мекунад, аммо боз ҳам қудрати танзимкунанда тавлид менамояд.

Саволи асосии таҳқиқот дар ҳамин ҷо ба миён меояд: дар матнҳои идоракунии AI ҳатмияти ҳуқуқӣ ва ҳатмияти забонӣ то чӣ андоза ба ҳам мувофиқанд ва дар куҷо аз ҳам ҷудо мешаванд?

Усул чӣ пешниҳод мекунад?

Таҳқиқот санадҳои идоракунии AI-ро бо назарияи амали гуфторӣ ва таҳлили модалият меомӯзад. Назарияи амали гуфторӣ қабул мекунад, ки ҷумлаҳо танҳо иттилоот намедиҳанд; онҳо ҳамзамон корҳое чун амр додан, уҳдадор шудан, эълон кардан, шарҳ додан ё эҳсосро ифода кардан иҷро мекунанд.

Дар ин чаҳорчӯба ҷумлаҳои матн дар панҷ категорияи асосӣ арзёбӣ мешаванд: assertive, directive, commissive, expressive ва declaration. Ҷумлаҳои assertive вазъиятро шарҳ медиҳанд ё иттилоот медиҳанд. Ҷумлаҳои directive ба касе мегӯянд, ки чӣ бояд кунад. Ҷумлаҳои commissive уҳдадориҳое мебошанд, ки гӯянда худро ба амали оянда мебандад. Ҷумлаҳои declaration бо нуфузи институтсионалӣ вазъияти нави ҳуқуқӣ ё созмониро ба вуҷуд меоранд. Ҷумлаҳои expressive бошад вазифаҳои ифодаӣ, аз ҷумла эътироф, қаноатмандӣ ё баёни арзишро иҷро мекунанд.

Дар таҳқиқот инчунин қувваи модалӣ баррасӣ мешавад. Қувваи модалӣ нишон медиҳад, ки ҷумла то чӣ андоза уҳдадории маҷбуркунанда ё нарм эҷод мекунад. Масалан, “shall” ва “must” қувваи баланди уҳдадорӣ доранд; “should” қувваи миёнаи роҳнамоӣ дорад; “may”, “can” ва “could” қувваи пасттари иҷозат ё эҳтимолро ифода мекунанд.

Муаллиф корпусе аз 19 санади идоракунии AI месозад. Дар ин корпус танзимҳои ҳатмӣ, уҳдадориҳои ихтиёрии соҳа, санадҳои принсипӣ, роҳнамоҳои ахлоқӣ, чаҳорчӯбаҳои амалиётӣ ва роҳнамоҳои тафсирӣ мавҷуданд. Матнҳо дар сатҳи ҷумла коркард мешаванд; ҳар ҷумла бо таснифгари қоидамеҳвар ва санҷишшаванда аз рӯйи синфи амали гуфторӣ ва қувваи модалӣ тамғагузорӣ мешавад.

Интихоби муҳими методологӣ ин аст, ки бахшҳои асосноккунӣ ва моддаҳои ҳатмии санадҳои Иттиҳоди Аврупо алоҳида таҳлил карда мешаванд. Бо ин роҳ санҷида мешавад, ки оё дар дохили ҳамон матни ҳуқуқӣ минтақаҳои забонии гуногун вуҷуд доранд.

Формулаҳо чӣ мегӯянд?

Дар таҳқиқот модели математикӣ ё формулаи физикӣ ба маънои классикӣ вуҷуд надорад. Аммо таҳлили корпус аз рӯйи нисбатҳо, миёнаҳои қувваи модалӣ ва андозаи таъсир пеш меравад. Аз ин рӯ, блокҳои MathJax-и зерин барои нишон додани мантиқи ченкунии таҳқиқот ба шакли содда ва мувофиқ ба CMS омода шудаанд.

Ченаки асосии аввал нишон медиҳад, ки як навъи муайяни амали гуфторӣ ба ҳар 10.000 калима то чӣ андоза зич ҷойгир шудааст. Ин имкон медиҳад санадҳои дарозии гуногун муқоисашаванда гарданд.

Қувваи модалӣ барои чен кардани шиддати ибораҳои ифодакунандаи уҳдадорӣ ё иҷозат дар сатҳҳои паст, миёна ва баланд баррасӣ мешавад. Мантиқи таҳқиқотро ба таври содда чунин нишон додан мумкин аст:

Бо ин миқёс, ибораҳои қувваашон пасттар чун “may / can” ба 1, роҳнамоии миёна чун “should” ба 2 ва ибораҳои уҳдадории баланд чун “shall / must” ба 3 наздик ҳисоб мешаванд.

Даъвои асосии ҷудошавии таҳқиқотро метавон чунин ҷамъбаст кард:

Ин ифода дар таҳқиқот айнан ҳамчун формула дода нашудааст; он ҷамъбасти редаксиониест, ки барои содда кардани ғояи асосӣ омода шудааст. Матни аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳатмӣ дар ҳар ҷумла бо як дараҷа амр намекунад; матни аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ихтиёрӣ низ метавонад аз ҷиҳати забонӣ уҳдадориҳои қавӣ дошта бошад.

Барои санадҳои Иттиҳоди Аврупо мантиқи таҳқиқот чунин фарқро пеш мегузорад:

Ин намоиши содда шарҳ медиҳад, ки бахшҳои асосноккунӣ ва моддаҳои ҳатмӣ метавонанд дар дохили ҳамон матни ҳуқуқӣ қувваи забонии гуногун дошта бошанд.

Барои кодексҳои AI, ки аз ҷониби соҳа имзо шудаанд, робитаи асосиро чунин ҷамъбаст кардан мумкин аст:

Яъне дар ин матнҳо кори танзимкунанда бештар на бо роҳи аз берун амр додан, балки бо роҳи ба амалҳои муайян дар назди ҷомеа бастани худи ширкатҳо анҷом меёбад.

Паёми асосии графикҳо, ҷадвалҳо ва схемаҳо

Паёми асосии натиҷаҳо ин аст, ки матнҳои идоракунии AI-ро наметавон танҳо дар як хат аз “ҳуқуқи нарм” то “ҳуқуқи сахт” ҷойгир кард. Матнҳо бештар аз рӯйи профилҳои гуногуни амали гуфторӣ гурӯҳбандӣ мешаванд. Қонунҳои ҳатмӣ, уҳдадориҳои соҳавӣ ва санадҳои принсипӣ минтақаҳои забонии ҷудогона ташкил медиҳанд.

Муқоисаи soft law ва hard law баъзе фарқҳои интизориро нишон медиҳад. Дар танзимҳои ҳатмӣ зичии directive ва declaration баландтар аст. Яъне ин матнҳо уҳдадориҳои бештар мегузоранд ва вазъиятҳои институтсионалии бештар ба вуҷуд меоранд. Дар санадҳои принсипӣ ва роҳнамоҳои ғайриҳатмӣ бошад, ҷумлаҳои assertive-и шарҳдиҳанда, нақлкунанда ва асосноккунанда бештар ҳукмронанд.

Аммо натиҷаи аз ҳама ҷолиб дар сохтори дохилии санадҳои Иттиҳоди Аврупо пайдо мешавад. Дар санадҳое чун EU AI Act ва GDPR, бахшҳои асосноккунӣ нисбат ба моддаҳои ҳатмӣ қувваи модалии хеле нармтар доранд. Бахшҳои асосноккунӣ ба забони роҳнамоии миёна чун “should” наздик мешаванд, дар ҳоле ки моддаҳои ҳатмӣ бо забони уҳдадории баланд чун “shall” кор мекунанд. Аз ин рӯ, дар дохили ҳамон санад ду режими гуногуни забонӣ вуҷуд дорад: забони асосноккунандае, ки шарҳ ва роҳнамоӣ мекунад; ва забони моддаҳое, ки амр медиҳанд ва натиҷаи институтсионалӣ месозанд.

Ин фарқ муҳим аст, зеро гирифтани як миёнаи қувваи модалӣ барои тамоми санад воқеиятро хира мекунад. Вақте бахшҳои асосноккунӣ ва моддаҳо якҷо миёна карда мешаванд, сахтии моддаҳои ҳатмӣ пасттар менамояд ва нармии бахшҳои асосноккунӣ аз воқеият баландтар нишон дода мешавад. Аз ин рӯ, таҳқиқот бар он аст, ки матнҳои ҳуқуқӣ бояд дар сатҳи бахшҳо ҷудо таҳлил шаванд.

Дар кодексҳои AI, ки аз ҷониби соҳа имзо шудаанд, манзараи дигар пайдо мешавад. Дар ин матнҳо сохторҳои commissive чун “ширкатҳо ин корро хоҳанд кард” ё “имзокунандагон ба ин уҳдадор мешаванд” хеле зичанд. Дар муқобил, зичии directive-и мустақим паст аст. Ин нишон медиҳад, ки уҳдадориҳои ихтиёрии AI на бо забони классикии амр, балки бо забони худуҳдадоркунӣ мехоҳанд таъсири танзимкунанда эҷод кунанд.

Намоиши кластеркунӣ нишон медиҳад, ки 19 санад дар се минтақаи асосӣ ҷамъ мешаванд. Қонунҳои ҳатмӣ дар як кластер, матнҳои уҳдадории имзошудаи соҳа дар кластер дуюм ва санадҳои принсипӣ ва чаҳорчӯбаҳои амалиётӣ дар кластер сеюм ҷой мегиранд. Ин манзара дастгирӣ мекунад, ки матнҳои идоракунии AI на танҳо аз рӯйи мақоми ҳуқуқӣ, балки аз рӯйи вазифаи забонӣ низ ҷудо мешаванд.

Таҷрибаҳо чӣ гуна гузаронида шудаанд?

Таҳқиқот озмоиши лабораторӣ анҷом намедиҳад; он таҳлили корпусии ҳуқуқӣ-забоншиносиро пеш мебарад. Корпус аз 19 санади идоракунии AI дар ИМА, Иттиҳоди Аврупо ва ниҳодҳои байниҳукуматӣ иборат аст. Дар миёни онҳо се statute-и ҳатмӣ мавҷуд аст: EU AI Act, GDPR ва Colorado AI Act. Санадҳои дигар аз уҳдадориҳои соҳавӣ, санадҳои принсипӣ, роҳнамоҳои ахлоқӣ, чаҳорчӯбаҳои амалиётӣ ва ҳуҷҷатҳои тафсирӣ иборатанд.

Матнҳо дар сатҳи ҷумла ҷудо карда мешаванд. Ҷумлаҳои хеле кӯтоҳ ё хеле дароз барои кам кардани боқимондаҳои ҷадвал ва саҳифа хориҷ карда мешаванд. Корпуси ниҳоии таҳлил 8.253 ҷумла ва 259.624 token дорад.

Барои таснифи амали гуфторӣ низоми қоидамеҳвар ва parser-дастгирӣ истифода мешавад. Ин интихоб муҳим аст, зеро таҳқиқот мехоҳад тасниф санҷишшаванда ва шарҳпазир бошад. Барои ҳар ҷумла метавон пайгирӣ кард, ки бо кадом қоида ба кадом синф даромадааст. Синфҳои истифодашуда assertive, directive, commissive, expressive ва declaration мебошанд.

Таснифгар бо намунаи тиллоии 300 ҷумла, ки инсонҳо тамғагузорӣ кардаанд, тасдиқ мешавад. Ду забоншиноси мустақил намунаҳоро ишора мекунанд ва сатҳи баланди мувофиқат ба даст меояд. Таснифгар дар маҷмӯъ ба 0,855 macro-F1 мерасад; дар синфи commissive бошад F1 ба 0,940 мерасад. Ин нишон медиҳад, ки бозёфти таҳқиқот дар бораи забони уҳдадории санадҳои имзошудаи соҳа нисбат ба хатои таснифгар нисбатан устувор аст.

Дар таҳлили оморӣ усулҳои ғайрипараметрӣ истифода мешаванд. Сабаб ин аст, ки шумораи санадҳо кам буда, зичии баъзе навъҳои амали гуфторӣ дар бисёр санадҳо ба сифр наздик аст. Барои андозаи таъсир Cliff’s delta истифода мешавад; p-value-ҳо ва ислоҳи Benjamini-Hochberg ҳамчун дастгирӣ гузориш дода мешаванд.

Натиҷаҳо чӣ нишон медиҳанд?

Натиҷаи аввал ин аст, ки фарқи классикии soft law / hard law барои шарҳи санадҳои идоракунии AI метавонад аз ҳад дағал бошад. Танзимҳои ҳатмӣ дар маҷмӯъ амр ва таърифҳои институтсионалии бештар доранд, аммо ин фарқ вобаста ба кадом бахши матн дида мешавад, тағйир меёбад.

Натиҷаи дуюм ин аст, ки бахшҳои асосноккунӣ ва моддаҳои ҳатмии санадҳои Иттиҳоди Аврупо қувваи забонии гуногун доранд. Бахшҳои асосноккунӣ нисбат ба моддаҳои ҳамон санад профили модалие нишон медиҳанд, ки ба санадҳои soft law наздиктар аст. Ин нишон медиҳад, ки дар дохили матни аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳатмӣ метавонад зержанри аз ҷиҳати прагматикӣ нармтар вуҷуд дошта бошад.

Натиҷаи сеюм ин аст, ки кодексҳои AI, ки аз ҷониби соҳа имзо шудаанд, сохтори commissive-dominant доранд. Дар ин матнҳо кори танзимкунанда на бо забони як мақоме, ки мегӯяд “ин корро бояд кунед”, балки бо забони худуҳдадоркунандаи “мо ин корро хоҳем кард / уҳдадор мешавем” анҷом мешавад. Ин нишон медиҳад, ки уҳдадориҳои ихтиёрӣ ҳатман аз ҷиҳати забонӣ заиф нестанд.

Натиҷаи чорум ин аст, ки қувваҳои directive ва commissive дар самтҳои муқобил ҷудо мешаванд. Дар қонунҳои ҳатмӣ забони амр ва уҳдадорӣ зичтар мешавад; дар матнҳои имзошудаи соҳа бошад амри мустақим кам шуда, забони уҳдадорӣ зиёд мешавад. Ин ишора мекунад, ки қудрати танзимкунанда метавонад на танҳо аз фармони беруна, балки аз уҳдадории оммавӣ низ тавлид шавад.

Натиҷаи панҷум сохтори кластерии санадҳои идоракунии AI мебошад. Корпус бештар ба кластерҳои гуногуни вазифаи забонӣ ҷудо мешавад, на ба як хати оддӣ аз нарм ба сахт. Қонунҳои ҳатмӣ, уҳдадориҳои соҳавӣ ва санадҳои принсипӣ/роҳнамоӣ метавонанд бо профилҳои ҷудогонаи амали гуфторӣ тавсиф шаванд.

Чаро ин муҳим аст?

Дар идоракунии зеҳни сунъӣ танҳо ба мақоми ҳуқуқии матн нигоҳ кардан кофӣ нест. “Ҳатмӣ” будани матн маънои онро надорад, ки ҳар ҷумлаи он ҳамон дараҷаи уҳдадориро месозад. Ба ҳамин монанд, “ихтиёрӣ” будани матн маънои онро надорад, ки он аз ҷиҳати забонӣ заиф ё беаҳамият аст.

Ин фарқ махсусан ҳангоми хондани санадҳои калон чун EU AI Act муҳим аст. Бахшҳои асосноккунӣ мантиқ, ҳадафҳо ва чаҳорчӯбаи тафсирии танзимро шарҳ медиҳанд; аммо бо ҳамон қувваи забонии моддаҳои ҳатмӣ кор намекунанд. Аз ин рӯ, дар таҳлили матни танзимӣ фарқи байни бахши асосноккунӣ ва модда бояд нигоҳ дошта шавад.

Дар мавриди уҳдадориҳои соҳавӣ низ таҳқиқот ҳушдори муҳим медиҳад. Вақте ширкатҳои бузурги технологӣ мегӯянд “мо уҳдадор мешавем”, ин ифода, гарчанде мисли забони классикии қонун амр намедиҳад, дар назди ҷомеа интизорӣ ва фазои ҳисоботдиҳиро ба вуҷуд меорад. Ин гуна матнҳо дар экосистемаи танзимӣ бояд на танҳо ҳамчун ҳуҷҷатҳои робита бо ҷомеа, балки ҳамчун амали гуфтории худуҳдадоркунанда низ баррасӣ шаванд.

Аз дидгоҳи ҳуқуқ-забоншиносӣ, таҳқиқот саволи “матнҳои ҳуқуқӣ чӣ кор мекунанд?”-ро нозуктар мекунад. Ҷумла танҳо “иттилоот медиҳад”, “амр мекунад” ё “таъриф мекунад” нест; вобаста ба навъи санад, бахш ва мавқеи институтсионалӣ метавонад қувваи гуногун ба даст оварад.

Нуктаҳои муҳими эҳтиёт

Нуктаи аввал ин аст, ки таҳқиқот preprint мебошад. Азбаски ҳанӯз аз арзёбии ҳамсолон нагузаштааст, усул, тасниф ва тафсирҳо метавонанд баъдтар тағйир ёбанд. Бозёфтҳо бояд на ҳамчун стандарти ниҳоии ҳуқуқ-забоншиносӣ, балки ҳамчун пешниҳоди қавии таҳқиқотӣ хонда шаванд.

Нуктаи дуюм англисӣ будани корпус аст. Санадҳо чун EU AI Act ва GDPR дар чанд забон аз ҷиҳати ҳуқуқӣ authentic мебошанд. Фарқи “should” ва “shall” дар англисӣ метавонад дар матнҳои authentic-и фаронсавӣ ё олмонӣ айнан муодил набошад. Аз ин рӯ, барои фаҳмидани он ки ҷудоии бахши асосноккунӣ-модда ба забони умумии қонунгузории Иттиҳоди Аврупо тааллуқ дорад ё не, тасдиқи чандзабона лозим аст.

Нуктаи сеюм маҳдуд будани шумораи санадҳои ҳатмӣ аст. Ҷониби hard law танҳо бо се statute намояндагӣ мешавад. Пойгоҳи васеътар аз танзимҳои ҳатмӣ метавонад умумисозии бозёфтҳоро қавитар кунад.

Нуктаи чорум ҳудуди мустақилияти санадҳои имзошудаи соҳа аст. Бахшҳои General-Purpose AI Code of Practice дар ҳамон заминаи танзимӣ омода шудаанд. Аз ин рӯ, чор санади имзошудаи соҳа набояд ҳамчун чор намунаи комилан мустақил хонда шаванд. Таҳқиқот ин бозёфтро на ҳамчун иддаои қатъии сатҳи аҳолӣ, балки ҳамчун case study бар асоси ду контексти навишт пешниҳод мекунад.

Нуктаи панҷум маҳдудияти таснифгари қоидамеҳвар аст. Санҷишшаванда будани он қувват аст; аммо кам кардани амалҳои мураккаби гуфторӣ ба як тамға метавонад баъзе қабатҳои маъниро аз даст диҳад. Хусусан дар ҷумлаҳои таърифӣ, ки “shall” доранд, қувваҳои directive ва declaration метавонанд якҷо мавҷуд бошанд.

Ниҳоят, ин мӯҳтаво тафсири ҳуқуқӣ ё тавсияи мутобиқат нест. Танзимҳои AI, кодексҳои ихтиёрӣ ва уҳдадориҳои ширкатҳо бояд дар заминаи воқеии ҳуқуқӣ аз ҷониби ҳуқуқшиносони тахассусӣ арзёбӣ шаванд.

Хулоса

Ин таҳқиқот барои фаҳмидани матнҳои идоракунии AI фарқи муҳимеро пешниҳод мекунад: қувваи ҳуқуқӣ ва қувваи амали гуфторӣ як чиз нестанд. Матн метавонад аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ҳатмӣ бошад, аммо баъзе бахшҳои он забони модалии шарҳдиҳанда ва нарм истифода баранд. Матн метавонад аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ихтиёрӣ бошад, аммо бо забони қавии уҳдадорӣ вазифаи танзимкунандаи худуҳдадоркунанда иҷро кунад.

Қавитарин бозёфт ин аст, ки дар санадҳои Иттиҳоди Аврупо бахшҳои асосноккунӣ ва моддаҳои ҳатмӣ дар як режими забонӣ кор намекунанд. Бахшҳои асосноккунӣ профили модалии ба санадҳои soft law наздик нишон медиҳанд, дар ҳоле ки моддаҳои ҳатмӣ бо забони уҳдадории баланд кор мекунанд. Ин аҳамияти хондани матнҳои ҳуқуқиро дар сатҳи бахшҳо нишон медиҳад.

Бозёфти қавии дуюм ин аст, ки дар кодексҳои AI-и имзошудаи соҳа забони уҳдадорӣ аз забони амр бештар пеш меояд. Ифодаҳои ширкатҳо чун “мо хоҳем кард” ва “мо уҳдадор мешавем” шакли алтернативии қудрати танзимкунандаро нисбат ба сохтори классикии directive ба вуҷуд меоранд.

Аз дидгоҳи Verianla, паёми асосии таҳқиқот чунин аст: барои фаҳмидани таъсири матнҳо дар идоракунии AI танҳо саволи “ҳатмӣ аст ё ихтиёрӣ?” кофӣ нест. Бояд инчунин дид, ки кадом бахши матн чӣ гуна амали гуфторӣ эҷод мекунад, бо кадом қувваи модалӣ сухан мегӯяд ва кӣ худро ба чӣ мебандад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин мӯҳтаво бар асоси preprint-и Kunming Li бо унвони “Legal vs. speech-act force in codes and statutes of AI governance” омода шудааст. Таҳқиқот таҳлили корпусиро оид ба синфҳои амали гуфторӣ, қувваи модалӣ, фарқи soft law / hard law, ҷудошавии бахшҳои асосноккунӣ ва моддаҳо дар санадҳои Иттиҳоди Аврупо ва забони commissive-dominant дар кодексҳои AI-и имзошудаи соҳа пешниҳод мекунад.

Ин мӯҳтаво тарҷумаи калима ба калима нест; ғояи асосии таҳқиқот мутобиқ ба хатти нашрии Verianla содда карда шуда, ба мақолаи аслии редаксионии тоҷикӣ табдил дода шудааст.