Тадқиқоти академӣ, забони фаҳмо

Verianla | Тадқиқоти академӣ ва илм ба забони тоҷикӣ

17 ноябр 2026, сешанбе
VERİANLA Нашри мустақили илмӣ
Кушодан ё бастани меню
...
Саҳифаи асосӣ / Илмҳои физикӣ / Физика / Омӯзиши Системавии Ядроҳои Фавқулвазнин бо Hamiltonian-и Микроскопии Коллективӣ: Таъсири Флуктуатсияҳои Квантии Шакл
Физика

Омӯзиши Системавии Ядроҳои Фавқулвазнин бо Hamiltonian-и Микроскопии Коллективӣ: Таъсири Флуктуатсияҳои Квантии Шакл

Флуктуатсияҳои квантии шакл (quantum shape fluctuations, QSFs) ҳолатест, ки дар он ҳолати квантшудаи коллективии ядрои атом ба ҷойи маҳдуд мондан дар як нуқтаи собити деформатсия, дар болои шаклҳои гуногуни квадрупол амплитудаи ниҳоии эҳтимолият дорад.

17/11/2026  Veri Anla  60 боздид
Омӯзиши Системавии Ядроҳои Фавқулвазнин бо Hamiltonian-и Микроскопии Коллективӣ: Таъсири Флуктуатсияҳои Квантии Шакл

Флуктуатсияҳои квантии шакл (quantum shape fluctuations, QSFs) ҳолатест, ки дар он ҳолати квантшудаи коллективии ядрои атомӣ ба як нуқтаи собити деформатсия маҳдуд намешавад, балки бар рӯйи шаклҳои гуногуни квадруполӣ амплитудаи ниҳоии эҳтимолият дорад. Ин таҳқиқот ядроҳои ҷуфт-ҷуфти фавқулвазнинро бо шумораи протонҳои \(104\le Z\le126\) ва шумораи нейтронҳои \(N\le258\) бо истифодаи муштараки ҳисобҳои маҳдудшудаи triaxial relativistic Hartree–Bogoliubov (TRHB), ки ба функсионали релятивистии зичии PC-PK1 асос ёфтаанд, ва Ҳамилтониани микроскопии панҷченаи коллективӣ (5DCH), ки аз онҳо ҳосил мешавад, ба таври системавӣ меомӯзад. Натиҷаи асосии таҳқиқот ин аст, ки флуктуатсияҳои квантии шакл метавонанд баъзе сохторҳои тези шакл ва қабатро, ки дар сатҳи майдони миёна намоёнанд, ба таври назаррас нарм кунанд ва дар баъзе чоҳҳои тунуки потенсиалӣ ҳолатҳои номзади \(0^+\)-ро аз болои зини ҳамсояи тақсимшавӣ бароранд.

Доираи ҳисобии таҳқиқот хеле васеъ аст. Дар маҷмӯъ 585 ядрои ҷуфт-ҷуфти фавқулвазнин ба таври системавӣ таҳлил мешавад. Дар ҳоле ки ҳисобҳои TRHB-и майдони миёна минимумҳои энергияро дар деформатсияи муайяни \((\beta,\gamma)\)-и ядро медиҳанд, 5DCH функсияҳои мавҷи коллективиро бо ба ҳисоб гирифтани ларзишҳои квадруполӣ, гардишҳои сеандозаи коллективӣ ва пайвастагии квантии байни ин ҳаракатҳо ҳисоб мекунад.

Ҳангоми муқоиса бо маълумоти мавҷудаи масса, инҳирофи решаи миёнаи квадратии танҳо ҳисобҳои TRHB-и майдони миёна \(\sigma_1=2.30\) MeV аст, дар ҳоле ки натиҷаи TRHB+5DCH, ки QSF-ҳоро дар бар мегирад, онро то \(\sigma_1=0.57\) MeV коҳиш медиҳад. Агар танҳо 10 массаи мустақиман ченшуда истифода шаванд, инҳирофҳои мувофиқ мутаносибан \(2.18\) ва \(0.35\) MeV мебошанд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки ислоҳҳои 5DCH-и дар таҳқиқот истифодашуда систематикаи массаҳои фавқулвазнини мавҷударо нисбат ба натиҷаи майдони миёна ба таври назаррас беҳтар мекунанд; аммо ин нишондиҳанда маънои тасдиқи таҷрибавӣ барои ҳамаи ядроҳои фавқулвазнини номаълумро надорад.

Таҳқиқот дар занҷирҳои изотопии \(104\le Z\le118\) гузаришҳои такрории шаклро аз деформатсияҳои хуб инкишофёфтаи prolate ба сохторҳои миёнадеформатсияшуда ва \(\gamma\)-нарм ва баъдан ба сохторҳои курашакл пешгӯӣ мекунад. Минтақаҳои барҷаста тақрибан дар атрофи \(N=150\) ва \(N=210\) prolate, дар атрофи \(N=176\) ва \(N=246\) миёнадеформатсияшуда ва \(\gamma\)-нарм, ва дар атрофи \(N=184\) ва \(N=258\) курашакл мебошанд. Дар ядроҳои \(Z\ge120\) бошад, дар атрофи \(N\approx178\) деформатсияҳои oblate бартарӣ доранд.

Яке аз натиҷаҳои ҷолибтарин ин аст, ки махсусан дар минтақаҳои гузариши \(N\gtrsim184\) ва \(N\gtrsim240\) барои шумораи зиёди ядроҳо ҳолати асосии \(0^+\), ки аз зини ҳамсояи тақсимшавӣ поёнтар бошад, ёфт намешавад. Ин ҳолат, ки муаллифон онро “unbound” меноманд, маънои онро надорад, ки ядро аз ҳар ҷиҳати физикӣ ҳатман вуҷуд дошта наметавонад; он танҳо нишон медиҳад, ки дар потенсиали коллективии 5DCH-и истифодашуда ҳолати номзади \(0^+\) дар зери зини тақсимшавӣ, ки минимуми дахлдорро иҳота мекунад, аз ҷиҳати квантӣ-механикӣ пайваста намемонад.

Аз 585 ядро 175-тояшон ба ин маъно “unbound” тасниф шудаанд. Манбаъ нишон медиҳад, ки махсусан дар тарафи \(Z\ge116\) баъзе зинҳои тақсимшавӣ хеле паст мешаванд ва энергияи ларзиши нуқтаи сифр метавонад баромадан аз чоҳи тунуки коллективиро имконпазир гардонад. Дар изотопҳои Rf, Sg ва Hs дар атрофи \(N\sim170\) низ баъзе зинҳои тақсимшавӣ аз 2 MeV поён мемонанд.

Флуктуатсияҳои квантии шакл нишондиҳандаҳои басташавии қабатро низ тағйир медиҳанд. Дар ҳисобҳои майдони миёна тағйироти тези энергияи ҷудошавии ду нейтрон \(S_{2n}\) ва энергияи α-пошхӯрӣ \(Q_\alpha\), ки дар \(N=184\) ва \(N=258\) пайдо мешаванд, дар ҳисобҳои 5DCH нарм мешаванд ва нишонаҳои асосии shell-gap мутаносибан ба \(N=182\) ва \(N=256\) мекӯчанд. Таҳқиқот ин тағйиротро бо энергияи коррелятсияи динамикие мепайвандад, ки дар минтақаҳои қабати курашакл зуд тағйир меёбад.

Ин натиҷаҳо як маҳдудияти муҳим доранд. Ҷойгиршавии дақиқи минтақаҳои “unbound” ба баландии зини тақсимшавӣ хеле ҳассос аст; тарзи коркарди коррелятсияҳои pairing, функсионали релятивистии зичии истифодашуда ва деформатсияҳои октуполӣ, ки ба модели асосии 5DCH дохил нашудаанд, метавонанд натиҷаҳоро тағйир диҳанд. Аз ин рӯ муаллифон таъкид мекунанд, ки барои муайян кардани ҳадди дақиқи устуворӣ ҳисобҳои умумитарини Ҳамилтониани коллективии ҳафтчена (7DCH), ки дараҷаҳои озодии квадруполии triaxial ва октуполиро якҷоя дар бар мегиранд, заруранд.

Флуктуатсияи Квантии Шакл Устувории Ядрои Фавқулвазнинро Чӣ Гуна Тағйир Медиҳад?

Флуктуатсияи квантии шакл ядроиро на танҳо ҳамчун шакли собите, ки дар нуқтаи пасттарини сатҳи энергияи майдони миёна қарор дорад, балки ҳамчун функсияи мавҷи коллективии квантшудае баррасӣ мекунад, ки бар рӯйи деформатсияҳои гуногуни \(\beta\) ва \(\gamma\) паҳн шудааст; дар чоҳи тунуки потенсиалӣ энергияи ин ҳаракати коллективии нуқтаи сифр метавонад ба зини ҳамсояи тақсимшавӣ наздик шавад ё аз он гузарад ва ба ин тартиб минимуми дар майдони миёна мавҷуд ба назар расида метавонад дар сатҳи 5DCH ҳолати пайвастаи \(0^+\)-ро нисбат ба тақсимшавӣ нигоҳ надорад.

Ядрои фавқулвазнин чӣ маъно дорад?

Ядрои атом аз протонҳо ва нейтронҳо иборат аст. Шумораи протонҳо:

\[ Z \]

ва шумораи нейтронҳо:

\[ N \]

нишон дода мешавад. Шумораи умумии нуклонҳо ё адади масса:

\[ A=Z+N \]

мебошад.

Ин таҳқиқот ба фосилаи \(104\le Z\le126\) тамаркуз мекунад. Дар ҳоле ки элементҳои таҷрибавӣ синтезшуда имрӯз то \(Z=118\) мерасанд, минтақаҳои \(Z=120,122,124,126\)-и таҳқиқот соҳаи экстраполятсияи назариявӣ мебошанд.

“Ядрои ҷуфт-ҷуфт” чӣ маъно дорад?

Ядрои ҷуфт-ҷуфт (even-even) ядроест, ки ҳам шумораи протонҳо \(Z\) ва ҳам шумораи нейтронҳо \(N\) ҷуфтанд. Ба сабаби коррелятсияҳои pairing-и ядроӣ сохтори камэнергияи чунин ядроҳо махсусан барои моделҳои коллективӣ мувофиқ буда, ҳолатҳои асосии онҳо одатан:

\[ I^\pi=0^+ \]

ададҳои квантӣ доранд.

Дар ин ҷо \(I=0\) маънои онро дорад, ки моменти умумии кунҷӣ сифр аст; аломати \(+\) бошад нишон медиҳад, ки ҳолат паритети мусбат дорад.

“Шакл”-и ядро чӣ маъно дорад?

Шакли ядро дар маънои классикӣ объекти дорои сатҳи сахт нест. Геометрияи фазоии тақсимоти зичии нуклонҳоро бо деформатсияҳои гуногуни мултиполӣ тавсиф кардан мумкин аст. Дараҷаҳои асосии озодии коллективии ин таҳқиқот деформатсияҳои квадруполӣ мебошанд.

Шакли квадруполӣ бо ду параметри асосӣ ифода мешавад:

\[ \beta,\qquad\gamma. \]

\(\beta\) параметри беандозаест, ки бузургии деформатсияро муайян мекунад. Дар тафсири умумӣ:

  • \(\beta\approx0\): ядрои тақрибан курашакл,
  • \(\beta\)-и калонтар: дуршавии қавитар аз курашаклӣ.

\(\gamma\) параметри кунҷиест, ки навъи симметрияи меҳварӣ ва хусусияти triaxial-и деформатсияро муайян мекунад. Минтақаи ҳисобии таҳқиқот:

\[ 0^\circ\le\gamma\le60^\circ \]

мебошад.

Дар ин ифодаи стандартии квадруполӣ \(\gamma=0^\circ\) ба prolate, яъне сохтори меҳварии дарозшуда; \(\gamma=60^\circ\) ба oblate, яъне сохтори меҳварии ҳамворшуда мувофиқ аст. Дар қиматҳои миёна геометрияи triaxial имконпазир аст.

Prolate, oblate ва \(\gamma\)-нарм чӣ маъно доранд?

Сохтори prolate тақрибан тақсимоти зичиро ба эллипсоиди дар меҳвари дароз кашидашуда, сохтори oblate бошад ба эллипсоиди ҳамворшуда монанд мекунад.

Дар ядрои \(\gamma\)-soft ё \(\gamma\)-нарм энергияи потенсиалӣ дар самти \(\gamma\) хеле ҳамвор аст. Аз ин рӯ ядро ба як кунҷи ягонаи triaxial сахт баста намешавад; саҳми шаклҳои гуногуни \(\gamma\) ба функсияи мавҷи коллективӣ метавонад афзоиш ёбад.

Равиши майдони миёна чист?

Ҳалли мустақими шумораи зиёди нуклонҳои мутақобилан таъсиркунанда бо муодилаи пурраи бисёрҷисмии Schrödinger ниҳоят душвор аст. Назарияи функсионалии зичии ядроӣ масъалаи пурраи бисёрҷисмиро тавассути зичиҳои мувофиқи ядроӣ ва функсионалҳои самараноки энергия баррасӣ мекунад.

Дар равиши майдони миёна ядро метавонад шакли муайяни дохилиро интихоб кунад. Чунин ҳал метавонад симметрияҳои асосии Ҳамилтониан, масалан гардишро, ошкоро вайрон кунад; дар иваз коррелятсияҳои муҳими статикӣ, аз қабили деформатсия ва pairing-ро самаранок дар бар мегирад.

Аммо ядро объекти квантӣ аст. Ҳолати воқеии камэнергия шарт нест ба як шакли ягонаи mean-field пурра маҳкам шавад. Байни конфигуратсияҳои гуногуни шакл ҳаракати коллективии квантӣ метавонад вуҷуд дошта бошад. Вазифаи 5DCH ба ҳисоб гирифтани ҳамин коррелятсияҳои динамикӣ мебошад.

Равиши релятивистии Hartree–Bogoliubov чист?

Равиши релятивистии Hartree–Bogoliubov (RHB) усулест, ки майдони миёнаи релятивистии ядроиро бо коррелятсияҳои pairing байни нуклонҳо дар як формализми quasiparticle муттаҳид мекунад.

Дар ин таҳқиқот ҳисоб:

triaxial relativistic Hartree–Bogoliubov (TRHB)

мебошад. Ифодаи “Triaxial” маънои онро дорад, ки ядро танҳо ба шаклҳои меҳварии prolate ё oblate маҷбур карда намешавад; дараҷаи озодии \(\gamma\) низ ба ҳисоб гирифта мешавад.

Дар канали зарра–сӯрох PC-PK1 функсионали релятивистии зичӣ ва дар канали зарра–зарра, яъне pairing, finite-range separable pairing force истифода мешавад.

Мақолаи манбаъ шакли пурраи оператории муодилаи TRHB-ро аз нав наменависад; барои формализми дахлдор ба корҳои қаблӣ муроҷиат мекунад. Аз ин рӯ дар ин ҷо муодилаи муфассали TRHB, ки дар манбаъ вуҷуд надорад, аз нав сохта намешавад.

Чаро Ҳамилтониани Коллективии Панҷчена “Панҷчена” Номида Мешавад?

Панҷ координатаи коллективӣ дар 5DCH аз ду тағйирёбандаи квадруполии шакли ядро \(\beta\) ва \(\gamma\) ва се кунҷи Euler, ки самтгирии ядроиро дар фазои лабораторӣ муайян мекунанд, иборат аст; ҳамин тавр модел ларзишҳои дученаи шакл ва гардишҳои сеченаро дар дохили як Ҳамилтониани квантӣ мепайвандад.

Муодилаи асосии 5DCH

Дар манбаъ Ҳамилтониани микроскопии панҷченаи коллективӣ:

\[ \hat H(\beta,\gamma,\Omega) = \hat T_{\rm vib} + \hat T_{\rm rot} + V_{\rm coll} \tag{1} \]

дода мешавад.

\(\hat T_{\rm vib}\) энергияи кинетикии ларзишҳои коллективӣ дар самтҳои \(\beta\) ва \(\gamma\) мебошад.

\(\hat T_{\rm rot}\) энергияи кинетикии ҳаракати гардишии коллективии ядро дар атрофи се меҳвари асосӣ мебошад.

\(V_{\rm coll}\) потенсиали коллективӣ мебошад.

\(\Omega\) се кунҷи Euler-ро якҷоя нишон медиҳад.

Потенсиали коллективӣ чӣ гуна ба даст оварда мешавад?

Манбаъ:

\[ V_{\rm coll} = E_{\rm mf} - \Delta V_{\rm ZPE} \]

робитаро истифода мекунад.

\(E_{\rm mf}\) энергияи умумии майдони миёнаест, ки аз ҳисоби маҳдудшудаи TRHB ба даст меояд.

\(\Delta V_{\rm ZPE}\) ислоҳи энергияи нуқтаи сифр мебошад.

Аз ин рӯ потенсиали коллективии дар 5DCH истифодашуда танҳо сатҳи хоми энергияи потенсиалии mean-field нест. Ислоҳи нуқтаи сифр, ки аз ҳаракатҳои коллективии квантӣ ба вуҷуд меояд, тарҳ карда мешавад.

Оператори энергияи кинетикии ларзишӣ

Муодилаи (2)-и манбаъ:

\[ \begin{aligned} \hat T_{\rm vib} = -\frac{\hbar^2}{2\sqrt{wr}} \Bigg\{& \frac{1}{\beta^4} \left[ \frac{\partial}{\partial\beta} \sqrt{\frac{r}{w}} \beta^4 B_{\gamma\gamma} \frac{\partial}{\partial\beta} - \frac{\partial}{\partial\beta} \sqrt{\frac{r}{w}} \beta^3B_{\beta\gamma} \frac{\partial}{\partial\gamma} \right] \\ &+ \frac{1}{\beta\sin3\gamma} \left[ -\frac{\partial}{\partial\gamma} \sqrt{\frac{r}{w}} \sin3\gamma B_{\beta\gamma} \frac{\partial}{\partial\beta} + \frac{1}{\beta} \frac{\partial}{\partial\gamma} \sqrt{\frac{r}{w}} \sin3\gamma B_{\beta\beta} \frac{\partial}{\partial\gamma} \right] \Bigg\}. \end{aligned} \tag{2} \]

Гарчанде ин ифодаи дароз дар назари аввал мураккаб менамояд, вазифаи физикии он равшан аст: муайян мекунад, ки функсияи мавҷи коллективӣ дар координатаҳои шаклии \(\beta\) ва \(\gamma\) чӣ гуна ҳаракат мекунад.

\(B_{\beta\beta}\) параметри инерсияи коллективӣ дар самти \(\beta\) мебошад.

\(B_{\gamma\gamma}\) параметри инерсияи коллективӣ дар самти \(\gamma\) мебошад.

\(B_{\beta\gamma}\) узви инерсияи салибӣ мебошад, ки пайвастшавии ду ҳаракати шаклро ифода мекунад.

Ин бузургиҳо доимӣ нестанд; онҳо аз он вобастаанд, ки ядро дар кадом нуқтаи \((\beta,\gamma)\) ҷойгир аст.

Манбаъ:

\[ w = B_{\beta\beta}B_{\gamma\gamma} - B_{\beta\gamma}^2 \]

таърифро истифода мекунад.

\(w\) бузургиест, ки бо детерминанти матритсаи инерсияи ларзишии \(\beta-\gamma\) алоқаманд аст ва ба геометрияи оператори кинетикӣ дар фазои координатаҳои коллективӣ дохил мешавад.

Ҳамчунин:

\[ r=B_1B_2B_3 \]

таъриф мешавад. Манбаъ мегӯяд, ки бузургиҳои \(B_k\) аз моментҳои инерсияи гардишӣ \(\mathcal I_k\) ҳисоб карда мешаванд, аммо дар ин мақола формулаи ошкори \(B_k\)-ҳоро дубора намеорад.

Энергияи кинетикии гардишӣ

\[ \hat T_{\rm rot} = \frac12 \sum_{k=1}^{3} \frac{\hat J_k^2}{\mathcal I_k}. \tag{3} \]

\(\hat J_k\) компоненти моменти кунҷӣ дар тӯли се меҳвари асосӣ дар системаи координатаҳои ба ҷисми худи ядро басташуда мебошад.

\(\mathcal I_k\) моменти инерсияи коллективӣ дар атрофи меҳвари дахлдор мебошад.

Ҳангоми калон будани моменти инерсия, барои ҳамон моменти кунҷӣ энергияи гардишии камтар лозим мешавад. Аз ин рӯ дақиқии моментҳои инерсия дар модел ба ҷойгиршавии сатҳҳои энергияи гардишӣ ба монанди \(2^+\), \(4^+\) мустақиман таъсир мерасонад.

Ҳафт бузургии вобаста ба деформатсия дар 5DCH

Манбаъ ҳафт параметри вобаста ба деформатсияро истифода мекунад, ки динамикаи пурраи 5DCH-ро муайян мекунанд:

  • \(B_{\beta\beta}\),
  • \(B_{\beta\gamma}\),
  • \(B_{\gamma\gamma}\),
  • \(\mathcal I_1\),
  • \(\mathcal I_2\),
  • \(\mathcal I_3\),
  • \(V_{\rm coll}\).

Ин параметрҳо аз ҳалҳои маҳдудшудаи TRHB бо формулаҳои perturbative cranking ба таври микроскопӣ ҳосил карда мешаванд.

Схемаи бемиқёси усул, ки барои Verianla дар асоси бахши усули таҳқиқоти манбаъ омода шудааст. Нусхаи расми аслии манбаъ нест.

Функсияи мавҷи коллективӣ

Ҳангоми ҳалли масъалаи қимати хоси 5DCH, манбаъ функсияи мавҷи коллективиро:

\[ \Psi_{\alpha IM}(\beta,\gamma,\Omega) = \sum_{K\in\Delta I} \psi_{\alpha K}^{I}(\beta,\gamma) \Phi_{MK}^{I}(\Omega) \tag{4} \]

менависад.

\(I\) адади квантии моменти умумии кунҷӣ мебошад.

\(M\) проексияи моменти кунҷӣ ба меҳвари сеюми системаи координатаҳои лабораторӣ мебошад.

\(K\) проексияи моменти кунҷӣ ба меҳвари сеюми системаи координатаҳои дохилии ядро мебошад.

\(\alpha\) адади квантии иловагӣ мебошад, ки ҳолатҳои гуногуни коллективии дорои ҳамон қимати \(I\)-ро аз ҳам ҷудо мекунад.

\(\psi_{\alpha K}^{I}(\beta,\gamma)\) қисми функсияи мавҷ аст, ки аз координатаҳои шакл вобаста мебошад.

\(\Phi_{MK}^{I}(\Omega)\) функсияи базисии гардишӣ мебошад, ки аз кунҷҳои Euler вобаста аст.

Флуктуатсияи квантии шакл дар математика дар куҷо намоён мешавад?

Зичии эҳтимолияти ҳолати коллективӣ дар ҳамвории \((\beta,\gamma)\):

\[ \rho_{\alpha}^{I}(\beta,\gamma) = \sum_{K\in\Delta I} \left| \psi_{\alpha K}^{I}(\beta,\gamma) \right|^2 \beta^3. \tag{5} \]

дода мешавад.

Агар ин тақсимот дар як минтақаи хурд хеле зич ҷамъ шуда бошад, шакли коллективии ядро хуб муайян шудааст. Агар тақсимот ба минтақаи васеи \(\beta-\gamma\) паҳн шавад, флуктуатсияи квантии шакл қавитар аст.

Дар ин ҷо тафсири классикии “шакли ядро пайваста тасодуфан тағйир меёбад” нопурра аст. Муодилаи (5) амплитудаи эҳтимолияти ҳолати квантиро дар шаклҳои гуногуни коллективӣ тавсиф мекунад.

Чаро деформатсияи миёна миёнаи оддии арифметикӣ нест?

Манбаъ деформатсияи миёнаи \(\beta\)-ро:

\[ \langle\beta\rangle_{I\alpha} = \sqrt{ \langle\beta^2\rangle_{I\alpha} } \tag{6} \]

таъриф мекунад.

Пас \(\langle\beta\rangle\), ки дар ин ҷо истифода мешавад, миёнаи арифметикии оддии \(\int\beta\rho\,d\beta\) нест, балки решаи квадратии моменти дуюм мебошад.

Барои \(\gamma\) бошад:

\[ \langle\gamma\rangle_{I\alpha} = \frac13 \arccos \frac{ \langle\beta^3\cos3\gamma\rangle_{I\alpha} }{ \sqrt{ \langle\beta^2\rangle_{I\alpha} \langle\beta^4\rangle_{I\alpha} } }. \tag{7} \]

истифода мешавад.

Ин таърифи мураккабтар симметрияи кунҷии фазои шакли квадруполиро ба ҳисоб мегирад. Ба ҷойи миёнагирии \(\gamma\) ҳамчун координатаи хаттии оддӣ, инварианти \(\cos3\gamma\) истифода мешавад.

Минтақаи ҳисоби ададӣ

ПараметрҚимати манбаъМаъно
Фосилаи протон\(104\le Z\le126\)Скани системавии ядроҳои фавқулвазнин
Ҳадди болоии нейтрон\(N\le258\)То минтақаи назариявии хеле бой аз нейтрон фарогирӣ
Шумораи умумии ядроҳои ҳисобшуда585Ядроҳои ҷуфт-ҷуфти фавқулвазнин
Базиси оссилятори гармоникӣ18 major shellКушодашавии функсияҳои мавҷи TRHB quasiparticle
\(\beta_{\max}\)0.8Ҳадди болоии скани деформатсияи квадруполӣ
\(\Delta\beta\)0.05Фосилаи асосии grid-и деформатсия
Фосилаи \(\gamma\)0°–60°Фазои шакли triaxial
\(\Delta\gamma\)6°Фосилаи асосии grid-и кунҷӣ
Санҷиши grid-и зич\((\Delta\beta,\Delta\gamma)=(0.02,2^\circ)\)Санҷиши ҳамгароии ададӣ

Оё санҷиши grid-и зич воқеан натиҷаро тағйир медиҳад?

Supplemental Materials барои \(^{282}\mathrm{Ds}\) ва \(^{298}\mathrm{Ds}\) grid-и асосии:

\[ (\Delta\beta,\Delta\gamma) = (0.05,6^\circ) \]

ро бо grid-и зичтари:

\[ (0.02,2^\circ) \]

муқоиса мекунад.

Масалан, дар минимуми якуми \(^{282}\mathrm{Ds}\):

БузургӣGrid-и асосӣGrid-и зич
\((\beta,\gamma)\)(0.17, 0°)(0.17, 0°)
\(V_{\rm coll}^{\min}\)-2037.65 MeV-2037.66 MeV
\(E(0^+)\)-2036.42 MeV-2036.42 MeV
\(B_f\)-2034.94 MeV-2034.97 MeV
\(B_f-E(0^+)\)1.48 MeV1.45 MeV

тағйироти хеле хурд ба даст меояд. Манбаъ ин санҷишро ҳамчун тасдиқи ададии он пешниҳод мекунад, ки grid-и асосии истифодашуда барои мушоҳидашавандаҳои гузоришшуда ба қадри кофӣ ҳамгаро шудааст.

Аз Зини Тақсимшавӣ Поён Набудани Ҳолати \(0^+\) Чӣ Маъно Дорад?

Агар энергияи ҳолати номзади \(0^+\) дар минимуми потенсиали коллективӣ аз зини ҳамсояи тақсимшавӣ пасттар бошад, ҳолат дар дохили чоҳи маҳаллӣ бо монеаи энергетикӣ нисбат ба тақсимшавӣ иҳота мешавад; агар \(E(0^+)\) аз энергияи зин боло равад, дар фазои коллективии 5DCH болои минимум ҳолати мустақили пайвастаро муайян кардан мумкин нест ва таҳқиқот ин ҳолатро дар нохунак “unbound” тасниф мекунад.

Зини тақсимшавӣ чист?

Дар сатҳи энергияи потенсиалӣ минимуми маҳаллӣ конфигуратсияи муайяни шакли ядроиро ифода мекунад. Ҳангоми деформатсия шудани ядро ба самти тақсимшавӣ энергия метавонад аввал боло равад ва баъдан ба сӯйи водии тақсимшавӣ поён фарояд.

Қулла ё гузаргоҳи критикӣ дар роҳи гузариш аз минимум ба водии тақсимшавӣ fission saddle, яъне зини тақсимшавӣ номида мешавад.

Манбаъ энергияи ин зинро:

\[ B_f \]

нишон медиҳад.

Агар энергияи ҳолати коллективии номзад:

\[ E(0^+) \]

бошад, нишондиҳандаи амалии пайвастагӣ:

\[ B_f-E(0^+) \]

мебошад.

  • \(B_f-E(0^+)>0\): ҳолати \(0^+\) дар зери зин аст.
  • \(B_f-E(0^+)<0\): ҳолати \(0^+\) дар болои зин аст ва таҳқиқот онро “unbound” қабул мекунад.

Ин меъёр танҳо дар доираи потенсиали коллективӣ ва роҳи тақсимшавии истифодашуда амал мекунад; он динамикаи пурраи квантӣ-замонии ҳамаи каналҳои эҳтимолии пошхӯрии ядроиро ба танҳоӣ ҳал намекунад.

Чаро энергияи ларзиши нуқтаи сифр критикӣ аст?

Бигзор минимуми чоҳи потенсиалӣ:

\[ V_{\rm coll}^{\min} \]

бошад. Баландии ҳолати коллективии \(0^+\) аз минимум:

\[ E(0^+)-V_{\rm coll}^{\min} \]

дар манбаъ ҳамчун энергияи ларзиши нуқтаи сифр истифода мешавад.

Баландии зини тақсимшавӣ аз минимум бошад:

\[ B_f-V_{\rm coll}^{\min} \]

муайян карда мешавад.

Агар энергияи ларзиши нуқтаи сифр аз баландии зин зиёд шавад:

\[ E(0^+)-V_{\rm coll}^{\min} > B_f-V_{\rm coll}^{\min}, \]

ба таври ҳамарзиш:

\[ B_f-E(0^+)<0 \]

мешавад.

Яъне мавҷуд будани минимуми mean-field худ аз худ мавҷудияти ҳолати коллективии квантшудаи пайвастаро кафолат намедиҳад.

Мисоли \(^{282}\mathrm{Ds}\) ва \(^{298}\mathrm{Ds}\)

Ядро / минимум\((\beta,\gamma)\)\(V_{\rm coll}^{\min}\) (MeV)\(E(0^+)\) (MeV)\(B_f\) (MeV)\(B_f-E(0^+)\) (MeV)Шарҳи манбаъ
\(^{282}\mathrm{Ds}\), Min1(0.17, 0°)-2037.65-2036.42-2034.94+1.48\(0^+_1\)-и пайваста дар зери зин
\(^{282}\mathrm{Ds}\), Min2(0.51, 0°)-2038.15-2036.42-2036.76-0.34Дар минимуми маҳаллӣ \(0^+\)-и дуюми пайваста нест
\(^{298}\mathrm{Ds}\), Min1(0.00, 0°)-2119.93-2118.26-2118.42-0.16Номзади \(0^+\) дар болои зин
\(^{298}\mathrm{Ds}\), Min2(0.47, 0°)-2120.92-2120.06-2120.80-0.74Номзади \(0^+\) дар болои зин
Барои Verianla аз қиматҳои \(B_f-E(0^+)\), ки дар Ҷадвали I ва Расми 3-и манбаъ дода шудаанд, дубора сохта шудааст. Ҷойгиршавии амудӣ миқёси воқеии энергия нест; аломат ва қиматҳои ададӣ маълумоти манбаъ мебошанд.

“Quasi-localized state” чӣ маъно дорад?

Манбаъ мегӯяд, ки баъзе ҳалҳои \(0^+\)-и болои зин ҳатто ҳангоми калон кардани буриши деформатсия аз ҷиҳати энергия ва зичии эҳтимолият устувор мемонанд ва онҳоро ҳамчун quasi-localized, яъне ҳолатҳои нимамаҳаллишуда баррасӣ мекунад.

Ин ҳолатҳо метавонанд дар минтақаи муайяни потенсиал зичии назарраси эҳтимолият дошта бошанд, аммо ҳолати воқеан пайваста дар зери зини тақсимшавӣ нестанд.

Муаллифон баррасӣ мекунанд, ки чунин сохтор метавонад ҳангоми синтез ҳамчун резонанс пайдо шуда, баъдан дар миқёси вақт монанд ба тақсимшавии индуксияшуда ба тақсимшавӣ гузарад. Ин баёни тафсири физикии модел аст; мақола резонанси дар лаборатория ченшудаи ин ядроиро гузориш намекунад.

Санҷиши вобаста ба вақти \(^{298}\mathrm{Ds}\) дар Supplemental Materials

Supplemental Figure S25 зичии эҳтимолияти \(^{298}\mathrm{Ds}\)-ро барои ҳолати “unbound” \(0^+_1\) дар фазои коллективӣ бо муодилаи вобаста ба вақти Schrödinger пайгирӣ мекунад.

Лаҳзаҳои нишон додашуда:

  • 0 zs,
  • 20 zs,
  • 56 zs,
  • 144 zs

буда:

\[ 1\ {\rm zs}=10^{-21}\ {\rm s} \]

зептосония мебошад.

Дар расм зичии эҳтимолияте, ки дар оғоз маҳаллишудатар аст, бо гузашти вақт ба фазои деформатсияи коллективӣ паҳн мешавад. Ин ҳисоби supplementary нишон медиҳад, ки таснифи “unbound” танҳо ба муқоисаи статикии энергия такя намекунад; дар ҳолати намунавии \(^{298}\mathrm{Ds}\) динамикаи вобаста ба вақти гурези коллективӣ низ омӯхта шудааст.

Натиҷаи системавии 585 ядро

Манбаъ барои ҳамаи 585 SHN-и ҷуфт-ҷуфт ҳолати номзади \(0^+\)-ро дар амиқтарин минимум бо зини ҳамсояи тақсимшавӣ муқоиса кардааст.

Ду минтақаи васеи “unbound” пайдо мешаванд:

  • \(N\gtrsim184\),
  • \(N\gtrsim240\).

Илова бар ин, дар қиматҳои сабуктари \(Z\):

  • \(N\sim170\),
  • \(N\sim236\)

атрофи онҳо минтақаҳои иловагии “unbound” пешгӯӣ мешаванд.

Дар маҷмӯъ:

\[ 175 \]

ядро ба ин синф дохил мешавад.

Тибқи манбаъ, дар аксари ин ядроҳо энергияи ларзиши нуқтаи сифр тақрибан 0.3–2 MeV буда, аз ҳад зиёд калон нест. Мушкили асосӣ хеле паст шудани зинҳои тақсимшавӣ мебошад. Махсусан:

\[ Z\ge116 \]

дар ин минтақа баъзе зинҳо қариб нопадид мешаванд.

Натиҷа ба функсионали зичии истифодашуда то чӣ андоза ҳассос аст?

Supplemental Table IV барои \(^{298-308}\mathrm{Ds}\) функсионалҳои PC-PK1, PCF-PK1 ва DD-PC1-ро муқоиса мекунад. Нишондиҳандаи мустақимтарини пайвастагӣ \(B_f-E(0^+)\) аст:

Функсионал²⁹⁸Ds³⁰⁰Ds³⁰²Ds³⁰⁴Ds³⁰⁶Ds³⁰⁸Ds
PC-PK1-0.16-0.59-0.54-0.33-0.03+0.26
PCF-PK1+0.08-0.57-0.50-0.42-0.21+0.29
DD-PC1-0.43-0.38+0.34+0.64+1.00+1.23

Ин ҷадвал маҳдудияти хеле муҳимро нишон медиҳад. Масалан, \(^{302}\mathrm{Ds}\) бо PC-PK1 ва PCF-PK1 дар болои зин намоён аст, аммо бо DD-PC1 дар зери зин қарор мегирад. Аз ин рӯ ҷавоби саволи “маҳз кадом изотоп unbound аст?” ба функсионали интихобшудаи зичии энергия ҳассос мебошад.

Флуктуатсияҳои Квантии Шакл Гузаришҳои Шакли Ядроиро Чӣ Гуна Тағйир Медиҳанд?

Ҳисобҳои TRHB-и майдони миёна тағйироти деформатсияро ҳамчун гузаришҳои тезтари минимум нишон медиҳанд, дар ҳоле ки 5DCH ба функсияи мавҷии коллективӣ имкон медиҳад дар болои якчанд шакли \((\beta,\gamma)\) паҳн шавад; дар натиҷа, махсусан дар минтақаҳои гузариш, тағйироти пролат–облат нарм мешаванд ва деформатсияҳои миёна эволютсияи пайвастатари шумораи нейтронҳоро нишон медиҳанд.

Намунаи асосӣ дар занҷири Ds

Барои Ds:

\[ Z=110. \]

Манбаъ дар ядроҳои:

\[ ^{294}\mathrm{Ds} \]

ва:

\[ ^{368}\mathrm{Ds} \]

минимумҳои хеле амиқи сферӣ пайдо мекунад. Онҳо мутаносибан ба:

\[ N=184 \]

ва:

\[ N=258 \]

минтақаҳои қабати сферии нейтронӣ мувофиқат мекунанд.

Дар минтақаҳои байни қабатҳо:

\[ A=262-274 \]

ва:

\[ A=314-342 \]

дар изотопҳои Ds:

\[ \beta\approx0.25-0.30 \]

деформатсияҳои пролат дида мешаванд.

Дар атрофи изотопҳои гузариш:

\[ A=278-290,\quad298-310,\quad346-362 \]

ду ё зиёда минимуми маҳаллӣ метавонанд ҳамзамон мавҷуд бошанд ва сатҳи энергия дар самти \(\beta\) ё \(\gamma\) нарм гардад.

Эволютсияи умумии шакл

Дар занҷирҳои \(104\le Z\le118\), тартиби сохторҳои коллективие, ки дар манбаъ барҷастаанд, тақрибан чунин аст:

Схемаи бемиқёси Verianla, ки аз эволютсияи коллективии шакл, ки дар хулоса, Расми 5 ва Расми 6-и манбаъ тавсиф шудааст, омода гардидааст.

Дар изотопҳои \(Z\ge120\) бошад, дар атрофи:

\[ N\approx178 \]

деформатсияҳои облати миёна–калон бартарӣ доранд.

Фарқи муҳим байни майдони миёна ва 5DCH

Харитаҳои mean-field-и TRHB дар системаҳои сабуктари \(Z=104-118\) дар минтақаҳои:

  • \(N=140-160\),
  • \(N=188-220\)

деформатсияи қавии пролатро нишон медиҳанд.

Дар сатҳи mean-field, дар атрофи \(N\approx178\) ва \(N\approx250\) гузаришҳои тезтари пролат–облат дида шуда метавонанд.

Вақте QSF-ҳо бо 5DCH дохил карда мешаванд, ин гузаришҳо нарм мешаванд. Омехташавии конфигуратсияҳои гуногуни шакл аз ҷониби функсияи мавҷии коллективӣ намуди ҷаҳиши ногаҳонӣ аз як минимум ба минимуми дигарро кам мекунад.

Чаро \(E(2^+_1)\) шаклро нишон медиҳад?

\(2^+_1\) аввалин сатҳи коллективӣ дар болои ҳолати асосии \(0^+\) буда, квант-адади \(2^+\) дорад.

Ротори хуб деформатсияшуда моменти инерсияи калони гардишӣ дорад ва сатҳи аввалини гардишии \(2^+\) ба энергияи паст мефарояд.

Дар манбаъ, дар атрофи минтақаҳои сферии:

\[ N\approx184,\ 258 \]

қиматҳо метавонанд:

\[ E(2^+_1)\gtrsim1\ {\rm MeV} \]

бошанд, дар ҳоле ки дар минтақаҳои хуб деформатсияшуда:

\[ E(2^+_1)<100\ {\rm keV} \]

мумкин аст.

Муқоисаи таҷрибавӣ барои Rutherfordium

Манбаъ ду намунаи ченшударо меорад:

Ядро\(E(2^+_1)\)-и таҷрибавӣНатиҷаи 5DCH
\(^{254}\mathrm{Rf}\)48 keV66 keV
\(^{256}\mathrm{Rf}\)44 keV68 keV

Модел дар ин ҷо энергияҳои \(2^+\)-ро аз ҳад зиёд баҳогузорӣ мекунад.

Манбаъ инро ба он нисбат медиҳад, ки моментҳои инерсияи Inglis–Beliaev-и истифодашуда саҳмҳои азнавташкилёбии динамикии Thouless–Valatin-ро дар бар намегиранд. Тибқи гуфтаи муаллифон, ин равиш метавонад моментҳои эмпирикии инерсияро ба таври систематикӣ тақрибан %30–50 камтар баҳогузорӣ кунад.

Кам ҳисоб шудани моменти инерсия:

\[ E_{\rm rot}\sim\frac{I(I+1)}{2\mathcal I} \]

тибқи ҳамин мантиқ энергияи гардиширо баланд мекунад. Ин муодилаи охирин дар манбаъ ҳамчун муодилаи алоҳидаи рақамгузоришуда дода нашудааст; дар ин ҷо танҳо шарҳи таълимии вобастагии \(1/\mathcal I\) дар Муодилаи (3) мебошад.

\(R_{42}\) чист?

Манбаъ таносуби:

\[ R_{42} = \frac{E(4^+_1)} {E(2^+_1)} \]

-ро истифода мебарад.

Ин таносуб барои ҷудо кардани хусусияти гардишӣ ё бештар сферӣ/ларзишии спектри коллективии пастэнергия кумак мекунад.

Дар манбаъ минтақаҳои ба ротор наздик бо:

\[ R_{42}\gtrsim3.2 \]

тавсиф мешаванд.

Дар ядроҳои фавқулвазни сабуктари Z ва бештар сферӣ дар атрофи \(N\sim184\) ва 258:

\[ R_{42}\lesssim2.0 \]

ба даст меояд.

Дар ядроҳои гузаришии миёна:

\[ 2.0<R_{42}<3.0 \]

қиматҳо маъмуланд.

Барои \(^{254}\mathrm{Rf}\) ва \(^{256}\mathrm{Rf}\), модел:

\[ R_{42}=3.35,\qquad3.34 \]

ҳисоб мекунад, дар ҳоле ки қиматҳои таҷрибавӣ мутаносибан:

\[ 3.29,\qquad3.36 \]

дода шудаанд.

\(B(E2;2^+_1\rightarrow0^+_1)\) чиро чен мекунад?

\(B(E2)\) қимати камкардашудаи эҳтимолияти гузариши квадруполии электрикӣ буда, ба қувваи ҳаракати коллективии квадруполӣ дар ядро ҳассос аст.

Манбаъ натиҷаҳоро бо W.u., яъне Weisskopf units, медиҳад.

Дар минтақаҳои ротории хуб инкишофёфта:

\[ B(E2;2^+_1\rightarrow0^+_1) \gtrsim240\ {\rm W.u.} \]

қиматҳо ба даст меоянд, дар ҳоле ки дар минтақаҳои қабати сферӣ қувваи ин гузариш кам мешавад.

Чаро Нишонаҳои Қабатии N=184 ва N=258 дар 5DCH Метавонанд ба N=182 ва N=256 Ҷойиваз Шаванд?

Азбаски 5DCH ба энергияи пайвастшавии mean-field энергияҳои коррелятсияи динамикии вобаста ба деформатсияро, ки аз ларзиши шакл ва гардиш ба вуҷуд меоянд, илова мекунад, фарқҳои энергетикии изотопҳои ҳамсоя ба миқдори баробар тағйир намеёбанд; тағйироти тези энергияи коррелятсия дар наздикии басташавиҳои қабатии сферӣ метавонад шикастҳои тези mean-field-ро дар \(S_{2n}\) ва \(Q_\alpha\) нарм карда, қуллаҳои барҷастатарини gap-и ду-нейтрониро аз \(N=184\rightarrow182\) ва \(N=258\rightarrow256\) ҷойиваз кунад.

Энергияи ҷудокунии ду нейтрон чист?

\(S_{2n}\) бузургиест, ки бо энергияи барои ҷудо кардани ду нейтрон аз ядро зарур алоқаманд аст ва нишон медиҳад, ки пайвастшавӣ дар тӯли занҷири изотопҳо чӣ гуна тағйир меёбад.

Гарчанде манбаъ формуларо алоҳида наменависад, дар таърифи стандартии энергияи пайвастшавӣ онро ба таври мафҳумӣ чунин ифода кардан мумкин аст:

\[ S_{2n}(N,Z) = B(N,Z)-B(N-2,Z) \]

.

Ин муодила бозёфти нави алоҳидаи таҳқиқот нест; он таърифи стандартиест, ки маънои бузургии \(S_{2n}\)-ро шарҳ медиҳад.

Энергияи ҷудокунии ду протон

Ба ҳамин монанд:

\[ S_{2p}(N,Z) = B(N,Z)-B(N,Z-2). \]

\(S_{2p}\) ба систематикаи пайвастшавӣ дар самти протон ҳассос аст.

Энергияи α-пӯсиш \(Q_\alpha\)

Дар α-пӯсиш ядрои модарӣ ба ядрои гелий-4 ва ядрои духтарӣ табдил меёбад. Дар нишондоди мусбати энергияи пайвастшавӣ тавозуни стандартии энергияро метавон чунин ифода кард:

\[ Q_\alpha = B(N-2,Z-2) + B_\alpha - B(N,Z). \]

.

Ин формула ҳам дар манбаъ ҳамчун муодилаи алоҳидаи рақамгузоришуда дода нашудааст; он таърифи таълимии бузургии \(Q_\alpha\), ки мақола истифода мебарад, мебошад.

Самаранокии RMS бо додаҳои мавҷуда

МушоҳидашавандаTRHB RMS (MeV)5DCH RMS (MeV)
\(S_{2n}\)0.190.17
\(S_{2p}\)0.320.30
\(Q_\alpha\)0.370.32

Беҳбудӣ барои \(S_{2n}\) ва \(S_{2p}\) нисбатан маҳдуд, барои \(Q_\alpha\) бошад барҷастатар аст. Аз ин рӯ натиҷаро набояд ба шакли “5DCH ҳар як метрикаро ба таври драмавӣ беҳтар мекунад” умумӣ кард.

Gap-и ду-нейтрон ва ду-протон

Таърифҳои shell-gap, ки манбаъ ба таври возеҳ медиҳад:

\[ \delta_{2n} = S_{2n}(N,Z) - S_{2n}(N+2,Z) \]

ва:

\[ \delta_{2p} = S_{2p}(N,Z) - S_{2p}(N,Z+2) \]

мебошанд.

Дар атрофи shell closure тағйироти тези энергияи ҷудокунӣ ҳангоми гузаштан ба шумораи ҳамсояи нуклонҳо метавонад дар \(\delta_{2n}\) ё \(\delta_{2p}\) қулла ба вуҷуд орад.

Дар натиҷаҳои 5DCH қуллаҳои барҷастаи gap-и ду-нейтрон:

\[ N=162,\quad182,\quad256 \]

ёфт мешаванд.

Дар тарафи протон манбаъ нишонаҳои қабатиро:

  • дар минтақаи SHN-и нейтрон-кам дар \(Z=114\),
  • дар минтақаи нейтрон-бой дар \(Z=104\)

гузориш медиҳад.

Энергияи коррелятсияи динамикӣ чист?

Манбаъ энергияи коррелятсияи динамикиро ҳамчун фарқи байни энергияи минимуми дохилии mean-field ва энергияи ҳолати асосии квантшудаи \(0^+_1\) дар чаҳорчӯбаи лабораторӣ таъриф мекунад.

Ба таври схемавӣ:

\[ E_{\rm DCE} = E_{\rm mf}^{\min} - E(0^+_1) \]

ин фарқ таъсири коррелятсияҳои коллективии гардиш ва ларзиши шаклро, ки дар ҳалли mean-field вуҷуд надоранд, ба энергияи пайвастшавӣ чен мекунад.

Дар ядрои деформатсияшуда ҳам коррелятсияи коллективии гардишӣ ва ҳам ларзишӣ мавҷуд буда метавонад, дар ҳоле ки ядрои сферӣ асосан коррелятсияи ларзишӣ дорад. Аз ин рӯ DCE метавонад дар наздикии басташавии қабатӣ фурӯрафтагӣ нишон диҳад.

Манбаъ дар занҷири Ds дар атрофи:

\[ N=184 \]

фурӯрафтагии барҷастаи DCE-ро нишон медиҳад. Ин тағйироти тез шикасти каҷи mean-field-и \(S_{2n}\)-ро дар \(N=184\) аз нав шакл дода, коҳиши нави тезро ба байни \(N=182\) ва 184 интиқол медиҳад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Занҷири ҳисоб

  1. Барои ҳар як ядрои ҷуфт-ҷуфт бо функсионали зичии релативистии PC-PK1 ва finite-range separable pairing force ҳисоби constrained TRHB анҷом дода мешавад.
  2. Функсияҳои мавҷии quasiparticle-и TRHB дар координатаҳои Cartesian дар асоси оссилятори гармоникии сеченака бо истифода аз 18 major shell густариш дода мешаванд.
  3. Дар фазои деформатсияи \((\beta,\gamma)\) сатҳи бузургмиқёси энергияи маҳдудшуда ҳисоб карда мешавад.
  4. Grid-и асосӣ ҳамчун \(\beta\le0.8\), \(\Delta\beta=0.05\), \(\gamma=0^\circ-60^\circ\), \(\Delta\gamma=6^\circ\) истифода мешавад.
  5. Бо равиши perturбативии cranking се параметри массаи ларзишӣ ва се моменти инерсияи гардишӣ ҳосил карда мешаванд.
  6. Бо тарҳ кардани ислоҳҳои ZPE аз энергияи mean-field \(V_{\rm coll}\) сохта мешавад.
  7. Масъалаи қиматҳои хоси 5DCH ҳал шуда, сатҳҳои энергетикии \(E_{\alpha I}\) ва функсияҳои мавҷии коллективии \(\Psi_{\alpha IM}\) ба даст оварда мешаванд.
  8. \(\rho_\alpha^I(\beta,\gamma)\), \(\langle\beta\rangle\), \(\langle\gamma\rangle\), \(E(2^+_1)\), \(R_{42}\) ва \(B(E2)\) ҳисоб карда мешаванд.
  9. Аз энергияҳои пайвастшавӣ систематикаи \(S_{2n}\), \(S_{2p}\) ва \(Q_\alpha\) таҳқиқ мешавад.
  10. Бо муқоисаи энергетикии ҳолатҳои \(0^+\) дар минимумҳои амиқтарин бо зинҳои тақсимшавии ҳамсоя пайвастагии коллективӣ арзёбӣ мешавад.

Санҷиши энергияи пайвастшавӣ

Манбаъ ҳисобҳоро бо ядроҳои фавқулвазни even-even-и мавҷуд дар арзёбии массаи AME2020 муқоиса мекунад.

Модел\(\sigma_1\): 56 қимати мавҷудаи ченшуда/эмпирикии AME2020\(\sigma_2\): танҳо 10 массаи ченшуда
TRHB2.30 MeV2.18 MeV
TRHB+5DCH0.57 MeV0.35 MeV

Манбаъ инчунин барои \(\sigma_1\) қиматҳои:

  • WS4: 1.36 MeV,
  • FRDM: 2.83 MeV

-ро барои муқоиса меорад.

Ин муқоиса самаранокии хуби PC-PK1+5DCH-ро дар маҷмӯи додаҳои мавҷудаи таҳқиқшуда нишон медиҳад. Бо вуҷуди ин, минтақаи \(Z=120-126\), минтақаи хеле нейтрон-бой ва ҳудудҳои “unbound” аз нигоҳи додаҳои таҷрибавӣ асосан экстраполятсия мебошанд.

Таснифи умумии мушоҳидашавандаҳои коллективӣ

Минтақаи сохторӣНишонаҳои хосе, ки дар манбаъ дида мешаванд
Ротори хуб деформатсияшудаМинтақаҳои \(E(2^+_1)<100\) keV, \(R_{42}\gtrsim3.2\), \(B(E2)\gtrsim240\) W.u.
Минтақаи қабати сферӣДар атрофи \(N\sim184\) ва 258, \(E(2^+_1)\gtrsim1\) MeV, \(R_{42}\lesssim2\), \(B(E2)\)-и паст
Минтақаи гузариш\(R_{42}\) тақрибан 2–3; потенсиалҳои коллективии нарм ва флуктуатсияи қавии шакл

Тафсири физикии минтақаҳои “Unbound”

Натиҷаи пурқувваттарини манбаъ, ки ҳамзамон бояд бо эҳтиёти бештар тафсир шавад, ин аст, ки баъзе минимумҳои mean-field пас аз кванткунонии 5DCH ҳолати пайвастаи \(0^+\)-ро дар зери зини тақсимшавӣ ба вуҷуд оварда наметавонанд.

Ин натиҷа махсусан дар минтақаҳои:

\[ N\gtrsim184,\qquad N\gtrsim240 \]

маъмул аст.

Аммо муаллифон махсус таъкид мекунанд, ки ҳудуди дақиқ ба баландии fission saddle ва интихоби модел хеле ҳассос аст.

Чаро деформатсияи октупол маҳдудият эҷод мекунад?

5DCH-и асосӣ танҳо ҳаракатҳои коллективии квадруполии triaxial:

\[ \beta_2,\gamma \]

-ро коркард мекунад.

Деформатсияи октупол дараҷаи озодиест, ки шаклҳои тақсимоти зичии асимметрии инъикосӣ ва нокмонандро ифода мекунад:

\[ \beta_3 \]

.

Supplemental Figure S22 каҷҳои энергияи потенсиалии RHB-и квадрупол–октуполии меҳварии изотонҳои \(N=182-198\)-ро нисбат ба \(\beta_3\) таҳқиқ мекунад.

Манбаъ мегӯяд, ки деформатсияҳои октупол дар баъзе минтақаҳо метавонанд бо паст кардани минимумҳои ҳолати асосии ядроҳои фавқулвазнин ба устуворӣ саҳм гузоранд; аз тарафи дигар, дараҷаи озодии октупол дар маҷмӯъ метавонад монеаҳои тақсимшавиро низ паст кунад.

Ба сабаби рақобати ин ду таъсир, харитаи дақиқи ҳудудҳои “unbound” набояд танҳо бар асоси натиҷаи кунунии 5DCH ниҳоӣ ҳисобида шавад.

Чаро 7DCH пешниҳод мешавад?

Hamiltonian-и коллективии ҳафтченака, ки муаллифон таҳия карда истодани онро зикр мекунанд, ҳадаф дорад ба динамикаи мавҷудаи шакли квадруполии triaxial дараҷаҳои озодии октуполро низ илова кунад.

Ин модели оянда:

  • деформатсияи квадруполии triaxial,
  • деформатсияи октупол,
  • куплинги коллективии квантии онҳоро

дар як чаҳорчӯбаи beyond-mean-field баррасӣ карда, муайян кардани боэътимодтари минтақаҳои unbound-ро ҳадаф мегирад.

Ҷумла дар бораи Z=119 ва Z=120 чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Дар бахши натиҷаҳо манбаъ мегӯяд, ки элементҳои нави интизоршаванда дар минтақаи \(Z=119\) ва 120, \(N\approx178-180\), ҳангоми дохил кардани QSF ҳанӯз “bound” мебошанд.

Аммо маҷмӯи ҳисобҳои систематикии таҳқиқот ба таври возеҳ аз ядроҳои ҷуфт-ҷуфт иборат аст. \(Z=119\) шумораи тоқи протон аст ва аз ин рӯ мустақиман ба маҷмӯи додаҳои even-even дохил шуда наметавонад.

Аз ин сабаб Verianla ифодаи Z=119-ро ҳамчун “ядрои even-even-и \(Z=119\), ки мустақиман бо 5DCH ҳисоб шудааст” пешниҳод намекунад. Ин ҷумла ифодаи тафсирии муаллифон дар бораи устувории минтақаи синтези \(Z=119-120\) мебошад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

  • 5DCH-и асосёфта ба PC-PK1 систематикаи додаҳои мавҷудаи массаҳои фавқулвазни таҳқиқшударо нисбат ба натиҷаи танҳо TRHB mean-field ба таври назаррас беҳтар мекунад.
  • QSF-ҳо гузаришҳои фазавии шаклро дар ядроҳои фавқулвазнин нармтар мекунанд.
  • Атрофи \(N=184\) ва \(N=258\) ҳамчун минтақаҳои қавии қабати сферӣ пайдо мешаванд.
  • Энергияҳои коррелятсияи динамикӣ шикастҳои қабатии mean-field-ро дар \(S_{2n}\) ва \(Q_\alpha\) тағйир медиҳанд.
  • Таҳлили shell-gap-и 5DCH қуллаҳои gap-и ду-нейтрониро дар \(N=162,182,256\) медиҳад.
  • Дар ду минтақаи васеи гузариш шумораи зиёди ҳолатҳои номзади \(0^+\) дар зери fission saddle-и ҳамсоя пайваста нестанд.
  • Аз маҷмӯи 585 ядрои ҷуфт-ҷуфти SHN, 175 ядро тибқи модел ва меъёри кунунӣ ҳамчун “unbound” тасниф мешаванд.
  • Сабаби асосии ин ҳолат дар аксари минтақаҳо на энергияи азими нуқтаи сифр, балки чоҳҳои коллективии наонқадар ва зинҳои пасти тақсимшавӣ мебошанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

  • Ба таври таҷрибавӣ нишон дода нашудааст, ки 175 ядро дар табиат ҳатман вуҷуд дошта наметавонанд.
  • Таснифи “Unbound” ҳисоби дақиқи умри ядроӣ, ки ҳамаи каналҳои пӯсишро дар бар мегирад, нест.
  • Модел нишон намедиҳад, ки ядроҳои минтақаи Z=120–126 ба таври таҷрибавӣ синтез шудаанд.
  • Натиҷаи 5DCH таъсири пурраи beyond-mean-field-и деформатсияҳои октуполро дар бар намегирад.
  • Баландиҳои fission saddle қиматҳои универсалии мустақил аз модели pairing ва функсионали зичии энергия нестанд.
  • Кафолат дода намешавад, ки ҳудудҳои алоҳидаи bound/unbound, ки бо PC-PK1 ёфт шудаанд, дар functionals-и дигар айнан нигоҳ дошта шаванд.
  • Муваффақияти RMS-и масса маънои онро надорад, ки барои SHN-и хеле нейтрон-бой, ки додаҳои таҷрибавӣ надоранд, ҳамон сатҳи хато кафолат дода мешавад.
  • Манбаъ барои \(Z=119\) ҳисоби мустақими ядрои ҷуфт-ҷуфт пешниҳод намекунад.

Маҳдудиятҳои асосии усулӣ

Вобастагӣ аз функсионали зичии энергия: Supplemental Table IV нишон медиҳад, ки таснифи bound/unbound-и баъзе изотопҳои Ds метавонад байни PC-PK1, PCF-PK1 ва DD-PC1 тағйир ёбад.

Вобастагӣ аз pairing: Баландии fission saddle ба тарзи коркарди коррелятсияҳои pairing ва қувваи pairing ҳассос аст.

Шаклҳои тартиби баландтари дохилнашуда: 5DCH-и асосӣ дараҷаҳои озодии квадруполии triaxial-ро дар бар мегирад; деформатсияи октупол дар кванткунонии пурраи коллективӣ дохил нест.

Равиши моменти инерсия: Формулаи Inglis–Beliaev саҳми азнавташкилёбии динамикии Thouless–Valatin-ро дар бар намегирад; ин махсусан ба энергияҳои сатҳҳои пасти гардишӣ таъсир мерасонад.

Камбуди додаҳои таҷрибавӣ: Қисми бузурги минтақаҳои хеле фавқулвазнин ва нейтрон-бой экстраполятсия мебошанд, ки додаҳои мустақими таҷрибавӣ надоранд.

Динамикаи тақсимшавӣ: Таснифи асосии систематикӣ ба потенсиали статикии коллективӣ, энергияи квантшудаи 0⁺ ва муқоисаи saddle такя мекунад; эволютсияи коллективии time-dependent танҳо дар намунаҳои интихобшуда нишон дода мешавад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Systematic study of superheavy nuclei within a microscopic collective Hamiltonian: Impact of quantum shape fluctuations

Муаллифон: X. Q. Yang; R. Y. Hu; R. N. Mao; J. Xiang; Z. P. Li.

Тартиби муаллифон: Тартиби дар манбаъ додашуда айнан нигоҳ дошта шудааст.

Саҳми баробар: Сабти ношир дар назди номи R. Y. Hu эзоҳи “The author contributed equally to this work”-ро нишон медиҳад. Аммо азбаски дар файли боршуда равшан нишон дода нашудааст, ки ин эзоҳ саҳми баробарро бо кадом муаллифи дуюм муайян мекунад, номи дуюм тахмин карда нашудааст.

Corresponding author: Z. P. Li.

Почтаи электронӣ: zpliphy@swu.edu.cn

Муассисаи 1: School of Physical Science and Technology, Southwest University, Chongqing 400715, China.

Муассисаи 2: College of Physics and Electronic Engineering, Chongqing Normal University, Chongqing 401331, China.

Муассисаи 3: School of Physics and Electronic, Qiannan Normal University for Nationalities, Duyun 558000, China.

Маҷалла: Physics Letters B.

Ношир: Elsevier.

Ҷилд: 876.

Рақами мақола: 140382.

Соли нашр: 2026.

Сабти нашри онлайн: 25 Марти 2026.

Санаи ҷилди маҷалла: Майи 2026.

DOI: 10.1016/j.physletb.2026.140382

Пайванди расмии DOI: https://doi.org/10.1016/j.physletb.2026.140382

Навъи манбаъ: Physics Letters B Letter / Short Communication-и рецензияшуда ва дастрасии кушода.

Версияи PDF-и боршуда: Матни асосӣ тамғаи arXiv:2603.10361v1 [nucl-th]-ро дорад; пешниҳоди arXiv 11 Марти 2026 ва санаи дохилии PDF 12 Марти 2026 аст. Файл инчунин Supplemental Materials дорад.

Ҳолати рецензия: Таҳқиқот баъдан ҳамчун мақолаи рецензияшуда дар Physics Letters B нашр шудааст.

Литсензия: Сабти библиографии SCOAP³ литсензияи CC BY 3.0-ро нишон медиҳад.

Соҳаи асосии илмӣ: Физикаи назариявии ядроӣ; сохтори ядроҳои фавқулвазнин; назарияи функсионали зичии релативистии ядроӣ; динамикаи коллективии квантии beyond-mean-field.

Навъи асосии таҳқиқот: Моделсозии назариявӣ ва ададии сохтори ядроӣ. Ин таҷрибаи нави синтези элементи фавқулвазнин нест.

Модели асосӣ: Ҳисобҳои constrained triaxial relativistic Hartree–Bogoliubov, ки ба функсионали зичии энергияи релативистии PC-PK1 ва ҳамтаъсири finite-range separable pairing асос ёфтаанд + Hamiltonian-и микроскопии коллективии панҷченака.

Доираи ҳисоб: \(104\le Z\le126\), \(N\le258\), дар маҷмӯъ 585 ядрои ҷуфт-ҷуфти фавқулвазнин.

Андозаи асоси TRHB: 18 major harmonic-oscillator shell.

Grid-и деформатсия: \(\beta_{\max}=0.8\), \(\Delta\beta=0.05\); \(\gamma=0^\circ-60^\circ\), \(\Delta\gamma=6^\circ\).

Санҷиши ҳамгароӣ: Бо grid-и зичи \((\Delta\beta,\Delta\gamma)=(0.02,2^\circ)\) санҷида шудааст.

Муайян кардани fission saddle: Пас аз интерполятсияи потенсиали коллективӣ ба grid-и хеле зич бо техникаи стандартии cubic-spline, immersion method истифода шудааст.

Санҷиши асосии энергияи пайвастшавӣ: Барои TRHB \(\sigma_1=2.30\) MeV, барои TRHB+5DCH \(\sigma_1=0.57\) MeV; танҳо барои 10 массаи ченшуда мутаносибан \(\sigma_2=2.18\) ва \(0.35\) MeV.

Натиҷаҳои RMS-и ҷудокунӣ ва α-пӯсиш: Барои 5DCH, \(S_{2n}=0.17\) MeV, \(S_{2p}=0.30\) MeV ва \(Q_\alpha=0.32\) MeV.

Натиҷаи асосии шакл: Дар занҷирҳои \(104\le Z\le118\), тақрибан \(N=150\) ва 210 пролат; \(N=176\) ва 246 \(\gamma\)-soft бо деформатсияи миёна; \(N=184\) ва 258 сохтори сферӣ. Барои \(Z\ge120\), дар атрофи \(N\approx178\) тамоюли деформатсияи облат.

Натиҷаи асосии устуворӣ: Тибқи меъёри кунунии 5DCH, дар 175 аз 585 ядро ҳолати асосии пайвастаи \(0^+\) дар зери зини тақсимшавии дахлдор ёфт намешавад; минтақаҳои васеъ дар атрофи \(N\gtrsim184\) ва \(N\gtrsim240\) мебошанд.

Натиҷаи асосии қабатӣ: Сохторҳои тези ҳисоби mean-field дар \(N=184\) ва \(N=258\) барои \(S_{2n}\) ва \(Q_\alpha\) ҳангоми дохил кардани QSF суст мешаванд; қуллаҳои \(\delta_{2n}\) дар \(N=162,182,256\) пайдо мешаванд.

Supplemental Materials: Ҳамгароии ададии grid-и асосӣ, потенсиалҳои \((\beta,\gamma)\)-и занҷирҳои дигари элементҳо, муқоисаҳои PC-PK1/PCF-PK1/DD-PC1, каҷҳои деформатсияи октупол, харитаҳои васеи \(S_{2n}\), \(S_{2p}\), \(Q_\alpha\), энергияҳои коррелятсияи динамикӣ ва зичии эҳтимолияти коллективии вобаста ба вақт барои \(^{298}\mathrm{Ds}\) мавҷуданд.

Дастрасии додаҳо: Сабти ношир ифодаи “Data will be made available on request”-ро медиҳад.

Бархӯрди манфиатҳо: Сабти нашршуда мегӯяд, ки муаллифон изҳор кардаанд, ки манфиати молиявӣ ё муносибати шахсии маълум, ки метавонад ба таҳқиқот таъсир расонад, вуҷуд надорад.

Сипосгузорӣ: Муаллифон ба Prof. Jianmin Dong барои баҳсҳои судманд ташаккур мегӯянд.

Маблағгузорӣ: National Natural Science Foundation of China (Grant No. 12375126); Fundamental Research Funds for the Central Universities; PHD Foundation of Chongqing Normal University (No. 23XLB010); Science and Technology Research Program of Chongqing Municipal Education Commission (No. KJQN202300509); Joint Fund Project of Education Department in Guizhou Province (No. Qian Jiao He KY Zi[2022]098).

CRediT / саҳмҳои муфассали муаллифон: Дар манбаи боршуда бахши алоҳидаи CRediT author-contribution муайян нашудааст.

Маҳдудияти муҳими усулӣ: 5DCH-и асосӣ дараҷаҳои озодии квадруполии triaxial-ро дар бар мегирад; дараҷаи озодии октупол ба Hamiltonian-и пурраи коллективии beyond-mean-field дохил нест.

Вобастагӣ аз функсионал: Supplemental Table IV нишон медиҳад, ки дар баъзе изотопҳои Ds аломати \(B_f-E(0^+)\) метавонад байни PC-PK1, PCF-PK1 ва DD-PC1 тағйир ёбад. Аз ин рӯ ҳудудҳои алоҳидаи bound/unbound набояд ҳамчун ҳақиқатҳои қатъии ядроии мустақил аз модел қабул карда шаванд.

Маҳдудияти инерсия: Азбаски моментҳои инерсияи Inglis–Beliaev-и истифодашуда саҳми азнавташкилёбии динамикии Thouless–Valatin-ро дар бар намегиранд, баъзе энергияҳои барангезиши гардишӣ метавонанд ба таври систематикӣ баланд ҳисоб карда шаванд.

Ҳадди тафсири Z=119: Манбаъ дар бахши натиҷаҳо мегӯяд, ки минтақаи синтези Z=119–120 метавонад пайваста боқӣ монад; аммо азбаски маҷмӯи ҳисобҳои систематикӣ аз ядроҳои ҷуфт-ҷуфт иборат аст, Z=119 нуқтаи мустақими ҳисобии even-even нест.

Ёддошти истинодҳои дохилии манбаъ: Дар баъзе параграфҳои версияи боршуда байни истинодҳои расм/ҷадвал дар матни асосӣ ва рақамгузории намоён омехтагиҳои навъи “Fig. S5 / Fig. 2” ё “Table IV / Table I” мавҷуданд. Verianla додаҳои илмии дахлдорро бо расмҳо ва ҷадвалҳои намоён мутобиқ кардааст ва омехтагии рақамҳои истинодро бо мундариҷаи нави илмӣ пур накардааст.


Мубодила:

Шарҳҳо пас аз баррасӣ нашр мешаванд. Шарҳи шумо ба раванди тасдиқ фиристода шуда, пас аз пазируфта шудан намоён мегардад.

Шарҳ гузоред

Нишонии почтаи электронии шумо нашр намешавад. Майдонҳои ҳатмӣ бо * нишон дода шудаанд