Паради миллии аспи Коста-Рика чорабинии бузурги фарҳангист, ки дар он тақрибан 2.000 асп аз кӯчаҳои Сан José дар масири 3,5 километр мегузаранд. Издиҳом, мусиқии баланд, интизории тӯлонӣ, кӯшиши ҷисмонӣ, дахолати савора ва ангезандаҳои муҳитӣ масъалаҳои ҷиддии некӯаҳволии аспҳоро ба миён меоранд.

Ин таҳқиқот паради соли 2023-ро баррасӣ кард ва пурсид, ки оё нишонаҳои мушоҳидашавандаи стресс ё нороҳатӣ дар тӯли масир тағйир меёбанд. Дар нуқтаҳои оғоз, миёна ва анҷом 557 асп ҳар кадом як дақиқа мушоҳида шуд. Васеъшавии сӯрохиҳои бинӣ, мавқеи гардан, ба қафо хобидани гӯшҳо, ҷунбондани сар, оби даҳони аз ҳад зиёд, арақкунӣ, навъи роҳравӣ, истифодаи қамчин, ҳузури шпор, рафтори хашмгин ва истеъмоли намоёни машрубот сабт гардид.

Бар асоси 346 акси мувофиқи чашм, чинҳои атрофи чашм ва намоёнии склера гурӯҳбандӣ шуданд. Инҳо меъёрҳои саҳроии некӯаҳволӣ мебошанд, ки бе даст расондан ба асп ва бе намунаи биологӣ истифода мешаванд.

Натиҷаҳо нишон доданд, ки гиперфлексияи гардан, гӯшҳои ба қафо хобида, ҷунбондани сар, оби даҳони зиёд, васеъшавии бинӣ ва тӯрисаи ҷамъшуда ба тарафи анҷом афзуданд. Қамчини аз ҳад зиёд ва рафтори хашмгин низ дар анҷом баландтарин буд. Шпор дар миёна ба авҷ расид; машруботи намоён тағйири маънодор надошт.

Нишондиҳандаҳои чеҳра баръакс дар миёна бештар буданд. Муҳаққиқон инро чунин тафсир мекунанд: чеҳра метавонад бедоршавии эҳсосии зудро нишон диҳад, дар ҳоле ки рафтори тамоми бадан хастагии ҷамъшуда, бори ҷисмонӣ ва таъсири савораро инъикос мекунад.

Таҳқиқот стрессро биохимиявӣ исбот намекунад. Аммо тағйири ҳамзамони якчанд нишондиҳанда нишон медиҳад, ки дар баъзе аспҳо хатари некӯаҳволӣ ва нороҳатии афзоянда вуҷуд дошта метавонад.

Масъалаи асосии таҳқиқот чист?

Парад ҳар сол 26 декабр дар Сан José баргузор мешавад. Тақрибан 2.000 асп дар масири 3,5 km байни издиҳом, мусиқӣ, баландгӯякҳо ва тамошобинон ҳаракат мекунанд. Гурӯҳҳои ҳифзи ҳайвонот аз шпорҳои тасдиқнашуда, интиқоли бепарвоёна, обу ғизои нокифоя, садои баланд, савораҳои бетаҷриба ё маст ва фишори ҷисмонӣ ба аспҳои хаста нигарон буданд.

Саволи илмӣ ин буд: оё нишонаҳои нороҳатӣ ё стресс дар чунин чорабинии бузург бо усули стандартӣ, объективӣ ва такроршаванда, бе дахолати ҷисмонӣ ба ҳайвон, чен мешаванд?

Чаро захм надоштан кофӣ нест?

Некӯаҳволӣ танҳо набудани осеб нест; ҳолати эҳсосӣ, тарс, хастагӣ, нороҳатӣ ва қобилияти тоб овардан ба муҳитро низ дар бар мегирад. Гӯшҳои ба қафо хобида, гардани аз ҳад хамшуда, ҷунбондани сар, сӯрохиҳои васеи бинӣ, кафки даҳон, шиддати атрофи чашм ва склераи намоён ба танҳоӣ ташхис нестанд, аммо якҷоя метавонанд қолаби маънодор диҳанд.

Этограмма ва тарҳ

Этограмма рӯйхати таърифҳои равшан барои рафторҳои мушоҳидашаванда аст. Он шарҳҳои субъективиро кам мекунад. Таҳқиқот перспективӣ ва мушоҳидавӣ буд; муҳаққиқон ба аспҳо ё савораҳо дахолат накарданд.

Нишондиҳандаҳои асп ва савора

Дар савораҳо қамчин, шпор, рафтори хашмгин ва машруботи намоён сабт шуд. Барои шпор танҳо ҳузур қайд гардид, на истифодаи фаъол.

Омор ва натиҷаҳо

Рафторҳо бо санҷиши ки-квадрат муқоиса шуданд: [ \chi^2 = \sum \frac{(O_{ij}-E_{ij})^2}{E_{ij}} ]. Ҳангоми натиҷаи маънодор санҷиши z барои ду таносуб ва ислоҳи Bonferroni истифода шуд; ҳангоми шумораи ками интизорӣ Fisher ва барои намоиши муносибатҳо таҳлили мувофиқат истифода гардид.

Арақкунӣ байни истгоҳҳо фарқи маънодор надошт: [ \chi^2 = 3.29,\quad p = 0.193 ].

Тафсири рафторҳо

Васеъшавии бинӣ метавонад ҳам талаби нафаскашӣ ва ҳам стрессро нишон диҳад. Тӯрисаи ҷамъшуда метавонад суръати дилро то тақрибан 190 зарба/дақиқа наздик кунад ва истеъмоли оксигенро зиёд намояд; дар 34,8% аспҳо сабт шуд. Гиперфлексия дар тақрибан 46% аспҳои анҷом дида шуд ва метавонад ҳаракати табииро маҳдуд кунад, аммо сабабаш қатъӣ муайян нашудааст. Оби даҳони зиёд низ танҳо нишонаи оромӣ нест; он метавонад бо даҳонак, ҷилав, фурӯбарӣ ва latherin алоқаманд бошад.

Афзоиши фишори савора метавонад бо хастагии асп, кӯшиши назорат, издиҳом ё тафсири нодурусти хастагӣ алоқаманд бошад; таҳқиқот сабабиятро исбот намекунад.

Чашм, чеҳра ва мувофиқат

Нуқтаи оғоз бо бинӣ ва оби даҳони муқаррарӣ, набудани арақкунӣ, набудани ҷунбондани сар ва набудани шпор алоқаманд буд. Миёна бо васеъшавии бинӣ, арақкунӣ ва шпор; анҷом бо оби даҳони зиёд, гиперфлексия, ҷунбондани сар, гӯшҳои ба қафо, қамчин ва рафтори хашмгин алоқаманд шуд.

Склера дар оғоз тақрибан 34%, дар миёна 40% ва дар анҷом 21–22% буд. Чини қавӣ дар оғоз 35%, миёна 44% ва анҷом 30% буд. Ҳама чинҳо бо склера маънодор набуданд: [ \chi^2 = 2.01,\quad p = 0.157 ]; чини сабук низ не: [ \chi^2 = 1.36,\quad p = 0.244 ]; аммо чини қавӣ бо склера маънодор буд: [ \chi^2 = 7.23,\quad p = 0.007 ].

Аҳамият, маҳдудиятҳо ва хулоса

Таҳқиқот нишон медиҳад, ки этограмма ва аксҳои чеҳра метавонанд дар чорабиниҳои калон ҳамчун воситаи зуд ва бидуни дахолат истифода шаванд. Назорат бояд дар оғоз, миёна ва анҷом бошад; махсусан қисми охири масир барои гиперфлексия, гӯшҳои ба қафо, ҷунбондани сар, оби даҳони зиёд, қамчин ва рафтори хашмгин муҳим аст.

Қувватҳо: саҳрои воқеӣ, 557 асп, 346 акси чашм, се нуқтаи масир, арзёбии ҳамзамони асп ва савора, этограмма, ки-квадрат, post hoc, Bonferroni ва таҳлили мувофиқат. Маҳдудиятҳо: preprint, тарҳи мушоҳидавӣ, номаълум будани пайгирии ҳамон аспҳо, набудани кортизол, суръати дил, лактат ё ҳарорат, як сол ва як чорабинӣ, модел нашудани зот ва муҳит, ғарази эҳтимолии аксҳо, чен нашудани истифодаи фаъолонаи шпор ва набудани сатҳи спирти хун.

Усул ва натиҷаҳои таҳқиқот

Хулоса: бисёр рафторҳои марбут ба стресс ё нороҳатӣ дар охири парад зиёд шуданд; чеҳра дар миёна барвақттар вокуниш нишон дод; рафтори савораҳо низ ба тарафи анҷом манфӣ тағйир ёфт. Таҳқиқот клиникӣ будани стресс, сабаби ягона, зарар ба ҳамаи аспҳо ё самаранокии тадбирҳои идоракуниро исбот намекунад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин мундариҷа ба “From Tradition to Equine Welfare: Measuring Observational Stress Indicators During Costa Rica’s National Horse Parade” такя мекунад. Дар метамаълумоти PDF Ana Arias-Esquivel ҳамчун муаллиф дида мешавад, аммо рӯйхати пурраи муаллифон аз матни асосӣ тасдиқ нашудааст. Таҳқиқот дар SSRN ҳамчун preprint дастрас аст ва аз баррасии ҳамсолон нагузаштааст. Он сабабият, ташхиси биохимиявии стресс ё айбдоркунии савораи мушаххасро нишон намедиҳад.