Тасаввур кунед, ки ба шахсе, ки дар ҷустуҷӯи кор аст, танҳо ду шартнома пешниҳод мешавад. Шартномаи аввал вақти камтари кор ва музди пасттар, шартномаи дуюм бошад вақти бештари кор ва музди баландтар дорад. Тибқи равиши стандартии интихоби оқилона, пас аз он ки шахс тартиби афзалияти худро байни ин ду интихоб муайян мекунад, илова шудани шартномаи сеюме, ки аз ҷиҳати иқтисодӣ бадтар ё номарбут аст, набояд интихоби ӯро байни ду варианти аввал тағйир диҳад.

Аммо тадқиқоти иқтисоди рафторӣ нишон медиҳанд, ки афзалиятҳо аксар вақт то ин андоза устувор нестанд. Варианти сеюм бо хусусиятҳои миёна метавонад одамонро ба “дар миёна мондан” майл диҳад, илова шудани варианти ошкоро бадтар метавонад варианти дигареро, ки ба он монанд аст, ҷолибтар намояд ё одамонро водор кунад, ки ба варианти музди баландтарин аз ҳадди муқаррарӣ бештар вазн диҳанд.

Ricardo Serrano-Padial ва Yin Zhang таҳқиқ кардаанд, ки оё чунин “таъсирҳои меню” дар интихоби шартномаҳои меҳнатӣ байни занон ва мардон фарқ мекунанд ё не. Таҳқиқот озмоиши онлайнии думарҳилагӣ мебошад, ки дар он иштирокчиён воқеан вазифа иҷро мекарданд ва шартномаҳои интихобшуда метавонистанд ба пардохти воқеии музд оварда расонанд.

Дар марҳилаи аввал аз иштирокчиён хоҳиш карда шуд, ки ҳадди ақали муздеро, ки барои иҷрои ҷамъан 10–70 вазифаи ҳисоб кардани аломатҳо дар як то ҳафт вохӯрии яксоата дар давоми рӯз қабул мекарданд, баён кунанд. Бо истифода аз ин маълумот барои ҳар иштирокчӣ каҷи инфиродии пешниҳоди меҳнат ё музди резервӣ сохта шуд.

Дар марҳилаи дуюм муҳаққиқон ба ҳар иштирокчӣ менюҳои шахсисозишудаи шартномаҳоро пешниҳод карданд, ки аз муздҳои худи он шахс гузоришдода тартиб дода шуда буданд. Бо ин роҳ, интизориҳои асосии музд байни занон ва мардон аз каҷравиҳои рафторие, ки аз тарзи пешниҳоди интихобҳо бармеоянд, ҷудо карда шуданд.

Ба марҳилаи аввал зиёда аз 700 нафар ворид шуданд ва тақрибан 384–385 нафар онро ба анҷом расонданд. Дар бахшҳои гуногуни матн дар бораи шумораи анҷомдиҳандагон ихтилофи якнафарӣ мавҷуд аст. 352 нафаре, ки барои марҳилаи дуюм мувофиқ буданд, даъват шуданд, 247 нафар озмоишро анҷом доданд ва як мушоҳидаи иловагӣ бинобар гузориши номувофиқи ҷинс аз таҳлил хориҷ карда шуд.

Натиҷаи муҳимтарини марҳилаи аввал ин буд, ки дар музди резервии занон ва мардон фарқи умумӣ ва низомманд вуҷуд надошт. Масалан, барои 10 вазифа музди миёнарав дар ҳар ду гурӯҳ 2 доллар; барои 50 вазифа дар ҳар ду гурӯҳ 9 доллар; ва барои 70 вазифа барои занон 13 ва барои мардон 14 доллар гузориш шудааст. Ин фарқҳои хурд аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуданд.

Ҷудошавии асосӣ дар менюҳои интихоб пайдо шуд. Мардон дар ҳолатҳое, ки шартномаи музди баланд ва давомнокии бештар аз рӯи меъёри шахсӣ оптималӣ буд, ин шартномаро нисбат ба занон тақрибан 7 банди фоизӣ бештар интихоб карданд. Рӯйи дигари ин натиҷа он аст, ки мардон ба варианти музди баланд ва давомнокии бештар аз он чи музди резервии шахсии онҳо талаб мекард, бештар майл мекарданд.

Занон бошад, ҳатто агар дар менюи ибтидоии дуинтихобӣ шартномаи оптималиро интихоб карда бошанд ҳам, ҳангоми илова шудани шартномаи сеюм ва аз ҷиҳати иқтисодӣ заифтар аз интихоби оптималӣ нисбат ба мардон тақрибан 10 банди фоизӣ бештар дур шуданд.

Ин фарқ махсусан дар ду намунаи рафторӣ дида шуд:

• Таъсири созиш: Вақте миёни ду қутби музди паст-вақти кӯтоҳ ва музди баланд-вақти дароз шартномаи миёна илова шуд, занон нисбат ба мардон бештар ба варианти миёна рӯ оварданд.
• Таъсири ҷалб: Илова шудани варианти “дом”, ки аз шартномаи дигар ошкоро бадтар буд, дар баъзе менюҳо интихоби занонро байни вариантҳои мавҷуда нисбат ба мардон қавитар тағйир дод.

Дар байни шахсоне, ки аввал шартномаи дурустро интихоб карда, баъд аз илова шудани варианти сеюм афзалияти худро тағйир доданд, барои барқарор кардани интихоби оптималӣ лозим шуд музди шартнома тақрибан %15–20 зиёд карда шавад. Афзоиши иловагии музде, ки барои баргаштани занон ба шартномаи оптималии музди паст ва вақти кӯтоҳ лозим буд, ба ҳисоби миёна 1,5 банди фоизӣ бештар аз мардон буд.

Ин натиҷа нишон намедиҳад, ки занон ё мардон аз рӯи фитрат қарорҳои дурусттар ё нодурусттар мегиранд. Таҳқиқот нишон медиҳад, ки шахсоне, ки афзалиятҳои асосии монанд дар бораи кор ва музд доранд, метавонанд ба ҳамон хусусиятҳои шартнома вобаста ба сохтори меню ба таври гуногун посух диҳанд.

Чаро афзалиятҳои шартномаи меҳнатӣ танҳо аз музд ва вақти кор иборат нестанд?

Шартномаҳои меҳнатӣ одатан якбора чандин хусусиятро дар бар мегиранд:

• Музд,
• Вақти умумии кор,
• Тақсимоти соатҳои корӣ,
• Чандирӣ,
• Зарурати рафтуомад ба ҷойи кор,
• Интизориҳои иҷро,
• Амнияти шуғл,
• Имтиёзҳои иловагӣ.

Хоҳиши гирифтани музди баландтар ҳатман маънои онро надорад, ки корманд кори дарозтарин ё пуршиддаттаринро интихоб мекунад. Шахс афзоиши муздро бо вақт, чандирӣ ё хароҷоти дигар муқоиса мекунад.

Модели стандартии иқтисодӣ фарз мекунад, ки ҳар шахс нисбат ба ин хусусиятҳо афзалиятҳои нисбатан устувор дорад. Аз ин рӯ, агар шартномаи A нисбат ба B бештар афзал дониста шавад, илова шудани варианти номарбути C ба меню набояд тартиби A ва B-ро тағйир диҳад.

Ин шарт бо принсипи “истиқлол аз алтернативаҳои номарбут” шарҳ дода мешавад. Таъсирҳои меню дар ин таҳқиқот ҳолатҳоеро ифода мекунанд, ки илова шудани варианти сеюм интихоби байни ду шартномаи аввалро тағйир медиҳад.

Шартномаҳо чӣ гуна муайян карда шуданд?

Дар таҳқиқот ҳар шартнома бо ду хусусияти асосӣ нишон дода шуд:

\[ A=(h_A,w_A) \]

• \(h_A\): Вақти кор ё шумораи вазифаҳое, ки шартномаи A талаб мекунад,
• \(w_A\): Музде, ки шартномаи A мепардозад.

Варианти кор накардан чунин нишон дода шуд:

\[ O=(0,0) \]

Агар шартнома ба андозае музд диҳад, ки хароҷоти корро ҷуброн кунад, шахс онро нисбат ба кор накардан афзал медонад.

Музди резервӣ чист?

Музди резервӣ ҳадди ақали муздест, ки шахс барои қабул кардани кори муайян талаб мекунад. Агар музди резервии иштирокчӣ барои 30 вазифа 6 доллар бошад, интизор меравад, ки ӯ пешниҳоди камтар аз 6 долларро рад кунад ва пешниҳоди 6 доллар ё бештарро қабул намояд.

Дар таҳқиқот вақти вазифа \(h\), бо ҳадди ақали музди \(r(h)\), ки барои ин вақт талаб мешавад, нишон дода шуд. Барои ҳар иштирокчӣ каҷи шахсии навъи зерин сохта шуд:

\[ r_1,r_2,\ldots,r_7 \]

Ин арзишҳо ҳадди ақали муздҳои талабшударо барои 10, 20, 30, 40, 50, 60 ва 70 вазифа ифода мекунанд.

Дар Шакли 3-и саҳифаи ҳаштуми PDF, минтақаи сабзи болои каҷ шартномаҳоеро нишон медиҳад, ки шахс нисбат ба кор накардан афзал медонад; минтақаи сурхи зери каҷ шартномаҳоеро нишон медиҳад, ки ӯ рад мекунад.

Чаро менюҳои шартномаҳои шахсисозишуда истифода шуданд?

Ду нафар метавонанд ба як шартномаи 20-доллара ба таври гуногун вокуниш нишон диҳанд. Барои шахси аввал 20 доллар хеле ҷолиб бошад, барои шахси дуюм нокифоя буда метавонад. Агар ба ҳамаи иштирокчиён ҳамон шартномаҳо пешниҳод мешуданд, муайян кардан душвор буд, ки фарқҳои бадастомада аз хоҳиши асосии кор кардан ё аз таъсири меню бармеоянд.

Муҳаққиқон ин масъаларо бо истифода аз музди резервии ҳар иштирокчӣ ҳал карданд. Шартномаҳои марҳилаи дуюм мувофиқи ҳадди музди худи шахс тартиб дода шуданд.

Масалан, агар музди резервии шахс барои кори муайян \(r_A\) бошад, шартномаи ибтидоии оптималӣ чунин сохта шуд:

\[ A'=(h_A,1{,}10r_A) \]

Ин шартнома аз музди резервии шахс %10 бештар мепардохт. Шартномаи дигари муқоисавӣ танҳо музди резервиро мепардохт.

Аз ин рӯ, вақте шахс шартномаи аввалро интихоб намекард, муҳаққиқон метавонистанд бигӯянд, ки ин танҳо бо “нокифоя будани музд” шарҳ дода намешавад.

Вазифаи воқеии меҳнатӣ чӣ буд?

Ба иштирокчиён матритсаҳои аломатҳо бо 10 сатр ва 15 сутун нишон дода шуданд. Дар ҳар давр аз онҳо хоҳиш мешуд, ки шумораи пайдо шудани аломати мушаххасеро ба мисли “?”, “!”, “1”, “0”, “7”, “t” ё қавсҳо дар матритса ҳисоб кунанд.

То ворид кардани шумораи дуруст гузаштан ба вазифаи навбатӣ имкон надошт. Агар ҷавоб нодуруст бошад, матритсаи нав ва аломати нави ҳисобшаванда нишон дода мешуд.

Намунаҳои саҳифаҳои 10 ва 36-и PDF нишон медиҳанд, ки вазифа диққат талаб мекард, вале донишҳои махсуси касбиро талаб намекард. Муаллифон бар асоси таҳқиқоти пешина ин вазифаи ҳисоб кардани аломатҳоро ҳамчун вазифаи воқеии меҳнатӣ интихоб карданд, ки аз ҷиҳати иҷро ба ҷинс вобаста нест.

Вақти кор чӣ гуна воқеӣ карда шуд?

Ҳар даҳ вазифа ба як вохӯрии яксоата пайваст карда шуд. Вобаста ба шартномаи қабулшуда, иштирокчӣ рӯзи дигар бояд аз соати 10.00 то 16.00 як то ҳафт бор ба низоми онлайн бармегашт.

Иштирокчӣ бояд блоки вазифаҳоро дар 30 дақиқаи аввали ҳар вохӯрӣ анҷом медод. Иштирокчиёне, ки шумораи муайяни вохӯриҳоро аз даст медоданд, метавонистанд музди худро аз даст диҳанд. Ҳамин тавр, шартномаҳо на танҳо вазифаҳои бештар, балки тақсим шудани қисми калонтари рӯз ба вохӯриҳоро ҳам дар бар мегирифтанд.

Усуле, ки дар марҳилаи аввал ба гузориши дурусти музд ҳавасманд мекард

Барои муайян кардани музди резервӣ механизми Becker–DeGroot–Marschak истифода шуд.

Иштирокчӣ аввал ҳадди ақали музди худро барои шумораи муайяни вазифаҳо баён мекард. Сипас компютер ба таври тасодуфӣ шумораи вазифаҳо \(m\) ва пардохт \(f\)-ро интихоб мекард:

• Агар \(f\geq r_m\) бошад, иштирокчӣ бояд рӯзи дигар вазифаҳоро иҷро мекард ва музди \(f\)-ро мегирифт.
• Агар \(f<r_m\) бошад, иштирокчӣ вазифаро иҷро намекард ва танҳо ҳаққи иштирокро мегирифт.

Азбаски пардохти тасодуфӣ аз изҳороти иштирокчӣ мустақил буд, механизм чунин тарҳрезӣ шуда буд, ки ба манфиати шахс бошад ҳадди воқеии қабули худро баён кунад.

Муҳаққиқон музди изҳоршударо инчунин бо саволҳои пайдарпайи “Оё барои ин музд кор мекардед?” санҷиданд. Агар иштирокчӣ қабул мекард, музд %10 кам карда мешуд; агар рад мекард, %10 зиёд карда мешуд ва ҳадди дақиқтар муайян мегардид.

Нақшаи муфассали ҷараён дар саҳифаи 30-и PDF нишон медиҳад, ки ин санҷиш метавонист байни %70 ва %140-и музди резервӣ идома ёбад.

Дар марҳилаи аввал кӣ иштирок кард?

Дар Prolific зиёда аз 700 нафар марҳилаи аввалро оғоз карданд. Дар як бахши таҳқиқот гуфта мешавад, ки 385 нафар, дар бахши баъдии таҳлил бошад 384 нафар онро анҷом додаанд. Ҷадвали демографӣ 185 зан ва 199 мард, ҷамъ 384 нафарро дар бар мегирад.

Фарқи демографии аз ҳама равшан байни занон ва мардон дар сатҳи кори пурравақт буд. Дар таҳлилҳои регрессия ҳолати шуғл ва дигар хусусиятҳои демографӣ назорат карда шуданд.

Оё муздҳои дархосткардаи занон ва мардон фарқ мекарданд?

Музди миёнарав барои ҳар вазифа низ байни гурӯҳҳо ба ҳам наздик буд. Дар ягон сатҳи вазифа фарқи зан-мард аз ҷиҳати оморӣ аҳамиятнок набуд.

Дар Шакли 6-и саҳифаи 15-и PDF, каҷҳои музди ду гурӯҳ қариб болои ҳам ҳаракат мекунанд. Дар корҳои дарозтар каҷҳо каме нишебтар мешаванд. Ин нишон медиҳад, ки дар корҳои дароз хароҷоти ҳаддии ҳар вазифа ё вохӯрии иловагӣ меафзояд.

Регрессияи музди резервӣ

Дар таҳқиқот модели зерин истифода шудааст:

\[ r_{mi} = \alpha + \beta_1m + \beta_2m^2 + \delta age_i + \gamma female_i + \sum_j\mu_jx_{ij} + \sum_j\eta_j(female_i\times x_{ij}) + \varepsilon_{mi} \]

• \(r_{mi}\): Музди резервии иштирокчии \(i\) барои блоки вазифаҳои \(m\),
• \(m\): Шумораи блокҳои вазифаҳо аз як то ҳафт,
• \(m^2\): Ҳадде, ки афзоиши ғайрихаттии хароҷотро дар корҳои дароз чен мекунад,
• \(age_i\): Синни иштирокчӣ,
• \(female_i\): Нишондиҳандаи иштирокчии зан,
• \(x_{ij}\): Хусусиятҳо ба мисли шахси вобаста, кори пурравақт, вазъи оилавӣ ва гурӯҳи этникӣ,
• \(\eta_j\): Таъсирҳои мутақобиле, ки фарқи робитаи ин хусусиятҳоро барои занон чен мекунанд.

Коэффисиентҳои \(m\) ва \(m^2\) мусбат ва аҳамиятноканд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки бо зиёд шудани вақти кор музди дархостшуда бо суръати рӯзафзун боло меравад.

Коэффисиенти тағйирёбандаи зан аҳамиятнок нест. Аз ин рӯ, гипотезаи якуми таҳқиқот, ки “музди резервии занон пасттар ва пешниҳоди меҳнати онҳо чандиртар хоҳад буд”, дар намунаи умумӣ дастгирӣ нашуд.

Чандирии музди резервӣ

Ҳассосияти музд байни сатҳҳои пайдарпайи вазифаҳо чунин чен карда шуд:

\[ E_{mi} = m\left( \frac{r_{m+1,i}-r_{m,i}}{r_{m,i}} \right) \]

Ин меъёр нишон медиҳад, ки ҳангоми зиёд шудани шумораи вазифаҳо музди дархостшудаи шахс ба таври нисбӣ чӣ қадар тағйир меёбад.

Байни занон ва мардон фарқи умумии чандирӣ ёфт нашуд. Пешниҳоди меҳнати иштирокчиёни дорои шахси вобаста чандиртар ба назар расид. Аммо ин робита танҳо ба занон хос набуд.

Ду истисно дар зергуруҳҳои демографӣ

Бо вуҷуди набудани фарқи умумии ҷинсӣ, ду натиҷаи зергуруҳӣ барҷаста буданд:

• Музди резервии мардони ғайрисафед аз занони ғайрисафед баландтар буд.
• Каҷҳои музди резервии иштирокчиёни дорои шахси вобаста чандиртар буданд.

Музди резервии занони ғайрисафед ба иштирокчиёни сафедпӯст наздик буд. Бояд дар хотир дошт, ки ин натиҷаҳо ба муқоисаи зергуруҳҳо такя мекунанд ва нисбат ба натиҷаи асосии ҷинсӣ бо эҳтиёти бештар шарҳ дода шаванд.

Марҳилаи дуюм чӣ гуна тарҳрезӣ шуд?

Аз байни анҷомдиҳандагони марҳилаи аввал 33 нафаре, ки музди резервии нобовар, аз ҳад зиёд ё ошкоро коҳишёбанда гузориш дода буданд, аз марҳилаи дуюм хориҷ карда шуданд. 352 нафари боқимонда даъват шуданд ва 247 нафар марҳилаи дуюмро анҷом доданд.

Иштирокчиён дар марҳилаи аввал намедонистанд, ки марҳилаи дуюм баргузор мешавад. Ин тарҳ барои пешгирӣ кардани тағйир додани гузоришҳои аввалини музд бо мақсади таъсир расондан ба менюҳои оянда истифода шуд.

Дар марҳилаи дуюм ба иштирокчиён тақрибан 20–40 менюи шартнома нишон дода шуд. Эҳтимоли он ки яке аз қарорҳо ба шартномаи воқеӣ табдил ёбад, %20 буд. Шахси интихобшуда рӯзи дигар дар соатҳои муайян вазифаҳои воқеиро иҷро мекард ва музди шартномаро мегирифт.

Менюи ибтидоии дуинтихобӣ

Дар менюи ибтидоӣ ду шартнома буд:

• Шартномае, ки аз музди резервии шахс %10 бештар мепардохт ва аз ҷониби муҳаққиқон “оптималӣ” номида мешуд,
• Шартномаи дигаре, ки музди резервии шахсро пурра мепардохт.

Шартномаи оптималӣ дар баъзе менюҳо кӯтоҳмуддат ва каммузд, дар баъзе дигар дарозмуддат ва баландмузд буд. Ин сохтор чен мекард, ки оё шахс танҳо бо сабаби сатҳи музд ба шартномаи баландмузд аз ҳад зиёд майл мекунад ё не.

Менюи сеинтихобӣ ва муздҳои афзоянда

Пас аз қарори ибтидоӣ ба ҳамон ду шартнома варианти сеюм илова карда шуд. Агар иштирокчӣ аз шартномаи оптималӣ дур шавад, музди шартномаи оптималӣ марҳила ба марҳила зиёд карда мешуд:

Вақте шахс ба шартномаи оптималӣ бармегашт, барои ҳамон таъсир менюи нав нишон дода намешуд. Ҳамин тавр афзоиши музде, ки барои ислоҳи каҷравии интихоб лозим буд, чен карда шуд.

Шакли 8-и саҳифаи 31-и PDF ин равандро нишон медиҳад: менюи ибтидоии дуинтихобӣ, менюи аввалини сеинтихобӣ бо афзоиши %10 ва сипас дар ҳолати зарурат менюҳои %20 ва %30.

Ғарази музди баланд чист?

Ғарази музди баланд ҳолатест, ки шахс шартномаи дароз ва баландмуздро интихоб мекунад, ҳатто агар шартномаи кӯтоҳтар аз рӯи музди резервии худи ӯ муфидтар бошад.

Дар менюҳои дуинтихобӣ сатҳҳои интихоби оптималӣ чунин буданд:

Интихоби оптималии мардон вақте шартномаи оптималӣ баландмузд буд, тақрибан 20 банд зиёд шуд. Афзоиш дар занон тақрибан 9 банд буд.

Дар таҳлили logit, ки хусусиятҳои демографиро назорат мекард, дар шартномаи оптималии каммузд байни занон ва мардон фарқи аҳамиятнок дида нашуд. Аммо вақте шартномаи баландмузд оптималӣ буд, занон варианти оптималиро тақрибан 7 банди фоизӣ камтар интихоб карданд.

Муаллифон ин намунаи асимметриро ҳамчун ғарази қавитари музди баланд дар мардон шарҳ медиҳанд. Афзалиятҳои мардон ба он ки шартнома баландмузд аст ё не, бештар вобаста буданд.

Оё интихобҳо метавонистанд тасодуфӣ бошанд?

Муҳаққиқон гузаришҳоро дар менюҳои ду ва сеинтихобӣ бо сатҳҳое муқоиса карданд, ки аз интихоби комилан тасодуфӣ интизор мешуданд.

Намунаҳои мушоҳидашудаи интихоб аз тақсимоти интизоршавандаи интихоби тасодуфӣ ба таври равшан фарқ мекарданд ва гипотезаи рафтори тасодуфӣ дар сатҳи %0,1 рад шуд.

Ин натиҷа нишон медиҳад, ки интихобҳои ғайриоптималии иштирокчиён танҳо аз пахшҳои беэҳтиёт иборат набуданд; онҳо бо сохтори меню ба таври низомманд алоқаманд буданд.

Вақте варианти сеюм илова шуд, чӣ рӯй дод?

Таҳлили менюи сеинтихобӣ танҳо ба иштирокчиёне маҳдуд шуд, ки дар менюи ибтидоӣ бо ҳамон ду шартнома интихоби оптималӣ карда буданд.

Ҳамин тавр маълум буд, ки шахс пеш аз илова шудани варианти сеюм кадом шартномаро афзал медонист ва мушоҳида кардан мумкин шуд, ки оё варианти нав воқеан тағйири афзалиятро ба вуҷуд овард ё не.

Тибқи натиҷаи регрессия, занон ҳангоми илова шудани шартномаи сеюм ва ғайриоптималӣ нисбат ба мардон тақрибан 10,2 банди фоизӣ эҳтимоли камтар доштанд, ки дар шартномаи оптималӣ бимонанд.

Ин фарқ:

• Синну сол,
• Доштани шахси вобаста,
• Гурӯҳи этникӣ,
• Кори пурравақт,
• Вазъи оилавӣ

назорат карда шуданаш ҳам идома ёфт.

Афзоиши музде, ки барои баргаштан ба интихоби оптималӣ лозим буд

Пардохти иловагӣ, ки барои баргаштани шахси аз интихоби оптималӣ бинобар шартномаи сеюм дуршуда ба шартномаи оптималӣ лозим буд, ҳамчун андозаи иқтисодии таъсири меню истифода шуд.

Дар регрессияи умумӣ муайян шуд, ки занон дар ҳолате, ки шартномаи оптималӣ кӯтоҳ ва каммузд буд, нисбат ба мардон ба афзоиши музди тақрибан 1,46 банди фоизӣ бештар ниёз доштанд.

Иштирокчиёни ғайрисафед низ барои баргаштан ба интихоби оптималӣ тақрибан 2,56 банди фоизӣ музди иловагии бештар талаб карданд.

Вақте шахсоне, ки аввал оптималӣ интихоб карда, баъд аз илова шудани варианти сеюм қарорро тағйир дода буданд, алоҳида арзёбӣ шуданд, афзоиши зарурии музд вобаста ба навъи таъсири меню тақрибан ба %15–20 расид.

Ин миқдор нишон медиҳад, ки шартномаи сеюм ҳатто вақте аз ҷиҳати иқтисодӣ беҳтар набуд, метавонист интихоби шахсро тағйир диҳад.

Таъсири ҷалб чист?

Дар таъсири ҷалб ба меню шартномаи “дом”-е илова мешавад, ки ба яке аз шартномаҳои мавҷуда монанд, вале аз он ошкоро бадтар аст.

Масалан:

• Шартномаи A: 20 вазифа ва 5 доллар,
• Шартномаи B: 60 вазифа ва 12 доллар,
• Шартномаи дом: 60 вазифа ва музди %5 камтар аз B.

Шартномаи дом аз рӯи мантиқ набояд интихоб шавад. Аммо ҳузури он метавонад шартномаи B-ро беҳтар нишон диҳад ва шахсро аз A ба B равона кунад.

Натиҷаҳои доми муздӣ

Гарчанде шартномаи кӯтоҳ оптималӣ буд, вақте дар канори шартномаи дароз доми каммузд илова шуд, тақрибан %31-и занон ва %16-и мардон аз шартномаи кӯтоҳи оптималӣ дур шуданд.

Дар ин менюи махсус таъсири ҷалб дар занон тақрибан ду баробари мардон буд. Афзоиши музде, ки барои баргардондани интихоб лозим шуд, дар занон тақрибан %20 ва дар мардон %25,6 буд.

Дар шартномаҳои дом, ки аз рӯи шумораи вазифаҳо сохта шуданд, фарқи зан-мард хурдтар буд ва дар баъзе ҳолатҳо мардон бештар таъсир гирифтанд.

Таъсири созиш чист?

Дар таъсири созиш байни вариантҳои музди паст-вақти кӯтоҳ ва музди баланд-вақти дароз шартномаи сеюм бо хусусиятҳои миёна илова мешавад.

Масалан, байни шартномаҳои 10 ва 70 вазифа шартномаи 40-вазифагӣ ҷой дода мешавад. Шартномаи миёна танҳо музди резервии шахсро мепардозад ва аз рӯи меъёри шахсисозишуда оптималӣ нест.

Бо вуҷуди ин, шахс метавонад барои канорагирӣ аз ду қутб варианти миёнаро интихоб кунад.

Таъсири созиш дар ҳар ду ҳолат дар занон баландтар буд. Вақте шартномаи дароз аз рӯи меъёри шахсӣ оптималӣ буд, тақрибан %16-и занон, вале танҳо %6,5-и мардон ба шартномаи миёна рӯ оварданд.

Муаллифон ин натиҷаро бо майли қавитари занон ба канорагирӣ аз вариантҳои қутбӣ алоқаманд медонанд. Аммо озмоиш ин механизми равониро мустақиман чен накардааст.

Оё ин натиҷаро бо интихоби вазифаҳои роҳбарии баландмузд алоқаманд кардан мумкин аст?

Таҳқиқот баррасӣ мекунад, ки варианти дорои хусусиятҳои миёна метавонад шартномаи баландмузд ва пуршиддатро барои баъзе занон камтар ҷолиб кунад. Ин намуна метавонад бо дурӣ аз вазифаҳои роҳбарии баландмузд ва серталаб алоқаманд бошад.

Аммо озмоиш вазифаҳои воқеии роҳбариро таҳқиқ намекунад. Иштирокчиён байни вазифаҳои кӯтоҳмуддати онлайн интихоб карданд. Аз ин рӯ, ин робита натиҷаи мустақими нишон додашудаи бозори меҳнат нест, балки хулосаи эҳтимолиест, ки бояд дар оянда санҷида шавад.

Таъсири монандӣ чист?

Дар таъсири монандӣ ба меню шартномаи сеюме илова мешавад, ки ба яке аз вариантҳои мавҷуда хеле монанд аст. Ду варианти монанд метавонанд ҳиссаи афзалияти якдигарро тақсим кунанд ва эҳтимоли интихоби шартномаи дигарро зиёд намоянд.

Таъсири монандӣ дар ҳамаи ҳолатҳо зери %12 монд. Намунаи ҷинсие, ки муҳаққиқон пешакӣ муайян карда буданд, дастгирӣ нашуд ва бинобар паҳншавии кам, дар натиҷаҳои умумӣ нақши маҳдуд дошт.

Натиҷаҳои гипотезаҳо

Дар бахши таъсири ҷалб матн мегӯяд, ки натиҷаи марбут ба он бо “Гипотезаи 4” қисман мухолиф аст. Аммо интизории пешакӣ муайяншуда барои таъсири ҷалб Гипотезаи 3 мебошад. Ин эҳтимолан хатои истиноди дохилӣ дар пешчоп аст.

Фарқи байни афзалиятҳои асосӣ ва интихобҳои воқеӣ

Муҳимтарин саҳми таҳқиқот ҷудо кардани ду сатҳи фарқкунанда байни занон ва мардон аст:

1. Афзалияти асосии пешниҳоди меҳнат: Ҳадди ақали музде, ки барои вақти муайяни вазифа талаб мешавад.
2. Афзалияти вобаста ба меню: Интихобе, ки ҳангоми пешниҳоди ҳамон арзишҳои иқтисодӣ ҳамроҳ бо вариантҳои гуногун анҷом мешавад.

Дар сатҳи якум фарқи низомманди ҷинсӣ пайдо нашуд. Дар сатҳи дуюм бошад фарқҳои равшан дида шуданд.

Аз ин рӯ, натиҷаҳоро бо ҷумлаҳои “занон камтар кор кардан мехоҳанд” ё “мардон музди баландтар мехоҳанд” ҷамъбаст кардан мумкин нест. Шахсоне, ки арзёбиҳои асосии якхелаи музд ва вақт доранд, метавонанд ба тарзи пешниҳоди интихобҳо ба таври гуногун вокуниш нишон диҳанд.

Чаро таъсирҳои меню аз ҷиҳати иқтисодӣ муҳиманд?

Дар бозори воқеии меҳнат ба кормандон ҳамеша ҳамаи шартномаҳои имконпазир пешниҳод намешаванд. Ширкатҳо диапазонҳои муайяни музд, бастҳои корӣ, вариантҳои пурравақт-нимравақт ва бастаҳои имтиёзҳоро тарҳрезӣ мекунанд.

Таркиби меню метавонад ба қарорҳои зерин таъсир расонад:

• Барои кор ариза додан ё надодан,
• Пурравақт ё нимравақт кор кардан,
• Ворид шудан ба роҳи пешбарӣ,
• Қабул кардани нақши роҳбарӣ,
• Қабул кардани коҳиши музд барои кори чандир,
• Интихоби шартномаи дорои кори изофӣ.

Таҳқиқот нишон медиҳад, ки илова шудани шартномаи сеюм дар паҳлуи ҳамон вариантҳои иқтисодӣ метавонад ин қарорҳоро барои занон ва мардон ба таври гуногун тағйир диҳад.

Оё тарҳи меню метавонад нобаробарӣ эҷод кунад?

Тибқи натиҷаҳои муаллифон, ҳатто вақте занон ва мардон дар ибтидо афзалиятҳои монанд доранд, менюи шартномаҳо метавонад натиҷаҳои гуногун ба вуҷуд оварад.

Масалан:

• Менюе, ки варианти баландмуздро хеле барҷаста мекунад, метавонад мардонро бештар ба шартномаҳои дарозмуддат равона кунад.
• Шартномаи созишии ҷойгиршуда дар миёна метавонад занонро бештар аз вариантҳои қутбӣ дур кунад.
• Шартномаи доми аз ҷиҳати иқтисодӣ бадтар метавонад шартномаи дигарро барои занон ба таври номутаносиб ҷолиб нишон диҳад.

Аммо самти таъсир яксон нест. Ҳамон таъсири рафторӣ метавонад дар баъзе менюҳо занонро ба шартномаи баландмузд равона кунад ва дар менюҳои дигар аз он дур намояд.

Аз ин рӯ, таҳқиқот намегӯяд, ки тарҳи муайяни меню ҳамеша ба манфиати занон ё мардон аст.

Таҳқиқот чӣ мегӯяд

• Музди резервии занон ва мардон вобаста ба вақти вазифа дар маҷмӯъ монанд аст.
• Бо дароз шудани вақти кор музди талабшуда бо суръати афзоянда боло меравад.
• Интихобҳои мардон нисбат ба занон бештар ба шартномаҳои баландмузд ва дарозмуддат майл мекунанд.
• Ҳангоми илова шудани шартномаи сеюм занон нисбат ба мардон тақрибан 10 банди фоизӣ бештар аз интихоби оптималӣ дур мешаванд.
• Таъсири созиш дар занон нисбат ба мардон бештар маъмул аст.
• Дар баъзе менюҳои доми муздӣ таъсири ҷалб дар занон тақрибан ду баробари мардон аст.
• Таъсири монандӣ дар ҳар ду гурӯҳ кам ба назар мерасад.
• Фарқи музде, ки барои баргаштан ба афзалияти оптималӣ лозим аст, дар шахсони тағйирдиҳандаи қарор тақрибан ба %15–20 мерасад.
• Таъсирҳои меню метавонанд новобаста аз афзалиятҳои асосии пешниҳоди меҳнат аз рӯи ҷинс фарқ кунанд.
• Тарзи пешниҳоди шартномаҳо метавонад муайян кунад, ки кормандон ба кадом вариантҳо бештар рӯ меоранд.

Таҳқиқот чӣ намегӯяд

• Он нишон намедиҳад, ки занон дар маҷмӯъ нисбат ба мардон қарорҳои ғайриоқилонатар мегиранд.
• Он исбот намекунад, ки мардон дар ҳама ҳолат кори баландмуздтарро интихоб мекунанд.
• Он нишон намедиҳад, ки хоҳиши асосии занон барои кор ё интизории музди онҳо пасттар аст.
• Он ҳисоб намекунад, ки таъсирҳои меню кадом қисми фарқи умумии музди гендериро шарҳ медиҳанд.
• Он нишон намедиҳад, ки фарқи 1,5 банди фоизии дар озмоиш ёфтшуда дар бозори воқеии меҳнат ҳамон андоза хоҳад буд.
• Он нишон намедиҳад, ки корфармоён менюҳоро қасдан барои равона кардани занон ё мардон тарҳрезӣ мекунанд.
• Он фарз намекунад, ки интихоби шартномаи баландмузд дар ҳама ҳолат натиҷаи беҳтари касбӣ медиҳад.
• Он нишон намедиҳад, ки натиҷаҳои вазифаҳои кӯтоҳмуддати онлайнро метавон мустақиман ба қарорҳои шуғли доимӣ умумӣ кард.
• Он муайян накардааст, ки масъулиятҳои нигоҳубин интизориҳои умумии музди занонро паст мекунанд.
• Он механизми биологӣ ё тағйирнопазири фарқи ҷинсиро нишон намедиҳад.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

• Афзалиятҳои асосии кор ва интихобҳои вобаста ба менюро дар ду марҳилаи алоҳида чен мекунад,
• Барои ҳар иштирокчӣ менюи шахсисозишудаи шартнома месозад,
• Вазифаи воқеӣ ва музди воқеиро истифода мебарад,
• Музди резервиро бо механизми мутобиқ ба ҳавасмандӣ муайян мекунад,
• Бо талаб кардани бозгашти иштирокчиён дар соатҳои муайяни рӯзи дигар хароҷоти воқеии вақт эҷод мекунад,
• Ғарази музди баланд, таъсири ҷалб, созиш ва монандиро дар як озмоиш меомӯзад,
• Андозаи иқтисодии каҷравии афзалиятро бо афзоиши музд чен мекунад,
• Шахсони дар ибтидо оптималӣ интихобкардаро пайгирӣ карда тағйирҳои воқеии афзалиятро муайян мекунад,
• Озмоиш дар низоми сабти AEA пешакӣ сабт шудааст,
• Назорати синну сол, ҳолати шуғл, шахси вобаста, вазъи оилавӣ ва гурӯҳи этникиро истифода мебарад,
• Шарҳи интихоби тасодуфиро мустақиман месанҷад.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

• Таҳқиқот пешчопи аз ҷониби ҳамтоён баррасинашуда аст.
• Иштирокчиён корбарони Prolific мебошанд ва аҳолии умумиро намояндагӣ намекунанд.
• Корбарони Prolific метавонанд ба корҳои кӯтоҳмуддат ва чандири онлайн одат карда бошанд.
• Гарчанде вазифаҳо воқеӣ ҳастанд, нисбат ба шартномаҳои дарозмуддати шуғл хавфи кам доранд.
• Музд ва ҳаҷми вазифаҳо нисбат ба қарорҳои воқеии касбӣ хурданд.
• Шартномаҳо танҳо хусусиятҳои музд ва вақти корро дар бар мегиранд.
• Амнияти шуғл, пешбарӣ, имтиёзҳо, маънои кор ва муҳити корӣ омӯхта нашудаанд.
• Ҷинс танҳо бо категорияҳои зан ва мард чен шудааст.
• Дар дастурҳои озмоиш “sex”, дар матни асосӣ бошад “gender” истифода шудааст.
• Шумораи анҷомдиҳандагони марҳилаи аввал дар матн бо ду шакл, 385 ва 384, оварда шудааст.
• Матн мегӯяд ҳамаи марҳилаҳо дар апрели 2022 баргузор шуданд, аммо ҳамзамон зикр мекунад, ки марҳилаи дуюм 11 майи 2022 гузаронида шудааст.
• Сатҳи кори пурравақт дар марҳилаи аввал байни занон ва мардон ба таври равшан фарқ дошт.
• Гузариш ба марҳилаи дуюм ба эътимоднокии ҷавобҳои марҳилаи аввал вобаста буд.
• Даъватшудагоне, ки марҳилаи дуюмро анҷом надоданд, метавонанд ғарази интихобро ба вуҷуд оваранд.
• Шумораи мушоҳидаҳо дар баъзе таъсирҳои меню кам аст.
• Камбуди таъсири монандӣ дақиқии муқоисаи ҷинсиро коҳиш медиҳад.
• Натиҷаҳои зергуруҳӣ ба муқоисаҳои зиёд такя мекунанд.
• Азбаски менюҳо шахсисозӣ шуданд, интихоби комилан ҳамон шартномаҳои номиналӣ аз ҷониби занон ва мардон мушоҳида намешавад.
• Озмоиш вокунишҳои ширкатҳои воқеиро ба муайян кардани музд ё кироя дар бар намегирад.

Дар оянда кадом тадқиқотҳо лозиманд?

• Санҷидани менюҳои музд ва вақти кор дар эълонҳои воқеии ҷойи кор тавассути озмоишҳои саҳроӣ,
• Омӯхтани шартномаҳои пешбарӣ ва роҳбарӣ,
• Илова кардани кори фосилавӣ, гибридӣ ва идорӣ ба меню,
• Истифодаи амнияти шуғл ва имтиёзҳо ҳамчун хусусиятҳои ҷудогона,
• Такрори озмоишҳо бо вазифаҳои баландмуздтар ва дарозмуддаттар,
• Чен кардани вақт ва шиддати масъулияти нигоҳубин бо тафсилоти бештар,
• Омӯхтани он ки корфармоён менюҳои шартномаро чӣ гуна месозанд,
• Муқоисаи тартиби меню, варианти пешфарз ва таъкидҳои визуалӣ,
• Такрори тадқиқотҳо дар кишварҳо ва бозорҳои меҳнати гуногун,
• Пайгирии таъсири дарозмуддати меню ба музди воқеӣ, вақти кор ва пешбарӣ.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Номи пурраи аслии таҳқиқот:Menu Effects and Contract Choice across Gender: An Experimental Study

Муаллифон ва тартиби онҳо: Ricardo Serrano-Padial ва Yin Zhang.

Ҳаммуаллифии аввал: Дар PDF изҳороте дар бораи саҳми баробар ё ҳаммуаллифии аввал вуҷуд надорад.

Пайвандҳои институтсионалӣ:

• Ricardo Serrano-Padial: School of Economics, Drexel University.
• Yin Zhang: Bates White, LLC.

Санаи таҳқиқот: 18 июни 2026.

Навъи манбаъ: Озмоиши иқтисоди рафтории думарҳилагӣ, онлайнӣ, ҳавасмандшуда ва дорои вазифаи воқеии меҳнатӣ.

Платформаи нашр: SSRN.

Рақами сабти SSRN: 7089012.

Ҳолати баррасии ҳамтоён: Дар ҳар саҳифаи PDF гуфта шудааст, ки таҳқиқот аз баррасии ҳамтоён нагузаштааст.

DOI: Дар PDF маълумоти DOI дода нашудааст.

Кодҳои JEL: D90, J31 ва C91.

Калидвожаҳо: Gender, context-dependent preferences, contract choice ва work flexibility.

Пешсабти озмоиш: AEA RCT Registry, AEARCTR-0008946; феврали 2022.

Платформаҳои озмоиш: Prolific барои ҷалби иштирокчиён, oTree барои интерфейси озмоиш.

Вақти озмоиш: Марҳилаи аввал дар апрели 2022, марҳилаи дуюм 11 майи 2022 гузаронида шуд. Ифодаи матни асосӣ, ки “ҳамаи марҳилаҳо дар апрели 2022 баргузор шуданд”, бо санаи гузоришшудаи марҳилаи дуюм мувофиқат намекунад.

Намунаи марҳилаи аввал: Дар матн рақамҳои гуногуни 384 ва 385 гузориш шудаанд. Ҷадвали демографӣ 384 иштирокчиро нишон медиҳад: 185 зан ва 199 мард.

Марҳилаи дуюм: 352 нафар даъват шуданд, 247 нафар анҷом доданд ва як мушоҳидаи дорои гузориши номувофиқи ҷинс низ хориҷ карда шуд.

Вазифа: Дар матритсаи 10×15 аломатҳо шумораи пайдо шудани аломати муайянро дуруст ҳисоб кардан.

Давомнокии шартнома: 10–70 вазифа; як то ҳафт вохӯрӣ байни 10.00–16.00 рӯзи дигар.

Усули музди резервӣ: Механизми Becker–DeGroot–Marschak ва саволҳои тасдиқии афзоишӣ-коҳишӣ.

Таъсирҳои меню: Ғарази музди баланд, таъсири ҷалб, таъсири созиш ва таъсири монандӣ.

Ченкунии афзоиши музд: Шартномаи оптималӣ дар ибтидо %10 аз музди резервӣ болотар ва дар ҳолати зарурат %20 ва %30 болотар пешниҳод шуд.

Эҳтимоли амалӣ шудани шартнома: Эҳтимоли он ки яке аз интихобҳои марҳилаи дуюм ба вазифаи воқеӣ табдил ёбад, %20 буд.

Маблағгузорӣ: LeBow College of Business, Drexel University Innovation Micro-Grants.

Огоҳии назари институтсионалӣ: Гуфта шудааст, ки назарҳои мақола танҳо ба муаллифон тааллуқ доранд ва назари Bates White, LLC ё кормандони онро ифода намекунанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Дар PDF изҳороти алоҳидаи бархӯрди манфиатҳо вуҷуд надорад.

Кумитаи ахлоқ: Дар матни асосии PDF номи кумитаи ахлоқ ё рақами қарори он зикр нашудааст. Ба иштирокчиён шакли ризоияти тадқиқот пешниҳод шудааст.

Истифодаи зеҳни сунъӣ: Дар PDF дар бораи истифодаи зеҳни сунъии тавлидӣ ё навиштани дастгиришуда бо AI изҳороте вуҷуд надорад.

Усули омодасозӣ: Ин мақолаи тоҷикӣ бо баррасии якҷояи хулоса, муқаддима, шарҳи адабиёт, чаҳорчӯбаи назариявӣ, гипотезаҳо, тарҳи озмоиш, таҳлили музди резервӣ, натиҷаҳои менюҳои ду ва сеинтихобӣ, ҷадвалҳо аз рӯи намудҳои таъсир, бахши натиҷа ва ҳамаи дастурҳои озмоиш дар PDF-и 48-саҳифаи боршуда омода шудааст.

Баррасии визуалӣ: Нақшаҳои таъсири ҷалб ва созиш дар саҳифаи панҷум; таъсири монандӣ дар саҳифаи ҳафтум; пешниҳоди шахсии меҳнат ва тарҳи шартнома дар саҳифаи ҳаштум; матритсаи вазифа дар саҳифаи 10; графики музди резервӣ дар саҳифаи 15; ҷадвалҳои меню дар саҳифаҳои 26–28; ҷараёнҳои қарор дар саҳифаҳои 30–31 ва барномаи вохӯриҳо дар саҳифаи 44 низ ба таври визуалӣ баррасӣ шудаанд.

Ҳадди асосии тафсир: Таҳқиқот чен намекунад, ки фарқҳои мушоҳидашудаи интихоб то чӣ андоза ба натиҷаҳои воқеии касбӣ табдил меёбанд. Қавитарин натиҷа ин аст, ки дар ҳоле ки афзалиятҳои асосии музд-вақти занон ва мардон монанд менамоянд, вокуниши рафтории онҳо ба таркиби вариантҳо фарқ мекунад.