Бир жумуш издеген кишийе гана ики келишим суунулдугуну дүшүнелим. Биринжи келишим азыраак иш убактысы жана төмөнүрөөк эмгек акы, икинжи келишим исе узагыраак иш убактысы жана жогорураак эмгек акы ичерсин. Стандарт рационалдуу тандоо йаклашымына боюнча киши бул ики сеченек арасындаки сыраламасыны белирледиктен кийин, менүйе экономикалык ачыдан дагы көтү же илгисиз үчүнчү бир келишимнин екленмеси илк ики сеченек арасындаки тандоои өзгөртирсүт эмүүчүдир.

Жүрүм-турумсал економи изилдөөлары исе тандоолорин чогу заман бул кадар сабит олмадыгыны көрсөтөт. Орталама өзелликлере сахип үчүнчү бир сеченек инсанлары “ortada kalmaya”, ачык бичимде дагы көтү бир сеченегин екленмеси она бензейен башка бир сеченеги дагы чекижи көрүүйе же ен жогорку эмгек акылуу сеченеге нормалден көп агырлык вермейе йөнелтебилир.

Рижардо Serrano-Padial жана Йин Зханг, бул түр “меню эффекттеринин” аялдардын жана эркектердин эмгек келишими тандоолоринде фарклы олуп олмадыгыны араштырмыштыр. Изилдөө, катышуучуларын герчектен тапшырма йаптыгы жана сечмененн келишимдерин чыныгы эмгек акы төлөмү догурабилдиги ики ашамалы онлайн бир экспериментдир.

Биринжи ашамада катышуучулардан, гүн бойунжа бир менен йеди айры сааттык жолугушуу убактысыда жалпы 10–70 символ саноо тапшырмаи йапмалары каршылыгында кабул едежеклери ен төмөн акыи билдирмелери истенмиштир. Бул билимлер кулланыларак хер катышуучу үчүн кишисел бир эмгек сунушу же резервация акысы егриси түзүлгөн.

Икинжи ашамада изилдөөжылар хер катышуучуйа, кишинин өз билдирдиги акыларден хазырланан жекелештирилген келишим менүлери суунмуштур. Бөйлеже аялдарла эркектер арасындаки негизги акы беклентмененри менен сеченеклерин суунулушундан келип чыккан жүрүм-турумсал сапмалар бирбиринден айрылабилмиштир.

Биринжи ашамайа 700’ден көп киши гириш йапмыш, болжол менен 384–385 киши ашамайы тамамламыштыр. Метнин фарклы бөлүмлеринде тамамлайан киши саны кам көрүүындан бир жеке уйумсуузлук булунмактадыр. Икинжи ашамайа уйгун булунан 352 киши давет едилмиш, 247 киши эксперименти тамамламыш жана тутарсыз гендер билдирүүсү себепийле бир ек байкоо анализден чыкарылмыштыр.

Биринжи ашаманын ен өнемли сонужу, аялдар менен эркектерин резервасйон акыларынде генел жана систематик бир фарк булунмамасыдыр. Өрнегин 10 тапшырма үчүн ортанжа акы хер ики групта 2 долар; 50 тапшырма үчүн хер ики групта 9 долар; 70 тапшырма үчүн аялдарда 13, эркектерде 14 долар катары кабарланган. Бул чакан фарклылыклар статистикалык катары маанилүү эмес.

Асыл айрышма сеченек менүлеринде ортайа чыкмыштыр. Эркеклер, жогорку эмгек акылуу жана дагы узак мөөнөтли келишимнин кишисел өлчүте боюнча оптималдуу экени абалларда бул келишимйи аялдардан болжол менен 7 йүзде упайы дагы көп сечмиштир. Бунун каршыт йүзү, эркектерин жогорку эмгек акылуу жана узак мөөнөтли сеченеге кишисел резервасйон акыларынин геректирдигинден дагы көп йөнелмесидир.

Аяллар исе ики сеченекли баштапкы менүсүнде оптималдуу келишимйи сечмиш олсалар бменен менүйе үчүнчү жана экономикалык ачыдан дагы алсыз бир келишим еклендигинде оптималдуу тандооден эркектере боюнча болжол менен 10 йүзде упайы дагы көп узаклашмыштыр.

Бу фарк өзелликле ики жүрүм-турумсал өрүнтүде байкалган:

• Компромисс эффекти: Аяллар, төмөн акы-кыса мөөнөт жана жогорку акы-узак мөөнөт учлары арасына орталама бир келишим еклендигинде орта сеченеге эркектерден дагы сык йөнелмиштир.
• Тартылуу эффекти: Башка бир келишимден ачыкча дагы көтү олан “жем” сеченегин екленмеси, аялдарын учурдагы сеченеклер арасындаки тандооини щелочьы менүлерде эркектерден дагы күчтүү бичимде өзгөртирмиштир.

Башлангычта догру келишимйи сечип үчүнчү сеченегин екленмесийле тандоо өзгөртирен кишмененрде, оптималдуу тандоои кайра сагламак үчүн келишим акыинин болжол менен %15–20 артырылмасы герекмиштир. Аялларын төмөн эмгек акылуу жана кыса мөөнөтли оптималдуу келишимйе гери дөнмеси үчүн герекен ек акы өсүшы эркектерден орталама 1,5 йүзде упайы дагы жогоркутир.

Бу жыйынтык аялдарын же эркектерин догуштан дагы догру йа да дагы йанлыш карар вердигини гөстермемектедир. Изилдөө, бензер негизги изилдөө жана акы тандоолорине сахип кишмененрин айны келишим өзелликлерине, менүнүн түзүлүшсына баглы катары фарклы тепки веребилдигини көрсөтөт.

Иш келишимси тандоолори себеп гана акы жана иш убактысынден олушмуйор?

Иш келишимдери чогунлукла бирден көп сапаттыкиги айны анда камтыйт:

• Эмгек акы,
• Топлам иш убактысы,
• Изилдөө саатлеринин дагылымы,
• Еснеклик,
• Ише гидип гелме зорунлулугу,
• Перформанс беклентиси,
• Иш ишенимжеси,
• Йан хаклар.

Бир кызматкерын жогорураак эмгек акы истемеси, мутлака ен узак же ен йогун иши тандоо едежеги маанисин билдирбейт. Киши акы өсүшыны заман, еснеклик же дигер малийетлерле каршылаштырыр.

Стандарт экономикалык модель, хер кишинин бул өзелликлере илишкин боюнчаже истикрарлы тандоолори булундугуну варсайар. Буна боюнча А келишимси Б’ден дагы чок тандоо едилийорса, менүйе илгисиз бир Ж сеченегинин екленмеси А менен Б арасындаки сыраламайы өзгөртирсүт эмүүчүдир.

Бу кошул “тиешеси жок альтернативалардан көз карандысыздык” илкесикйле ачыкланмактадыр. Изилдөөдаки меню эффекттери, үчүнчү бир сеченегин екленмесинин илк ики келишим арасындаки тандоои өзгөртирдиги абаллары ифаде етмектедир.

Келишимлер насыл танымланды?

Изилдөөда хер келишим ики негизги өзелликле көрсөтүлгөн:

\[ A=(h_A,w_A) \]

• \(h_A\): А келишимсинин геректирдиги иш убактысы же тапшырма саны,
• \(w_A\): А келишимсинин өдедиги акы.

Изилдөөма сеченеги исе:

\[ O=(0,0) \]

бичиминде көрсөтүлгөн. Бир келишимнин изилдөө малийетини каршылайажак кадар акы төлөмү абалында киши келишимйи иштебөө вариантыне тандоо етмектедир.

Резервация акысы недир?

Резервация акысы, кишинин белирли бир иши кабул етмек үчүн истедиги ен төмөн акытир. Катышуучунын 30 тапшырма үчүн резервация акысы 6 доларса, 6 доларын алтындаки бир теклифи реддетмеси, 6 долар же үзериндеки теклифи кабул етмеси бекленир.

Изилдөөда тапшырма мөөнөтси \(h\), бул мөөнөт үчүн истенен ен төмөн акы \(р(х)\) менен көрсөтүлгөн. Хер катышуучу үчүн ашагыдаки түрде кишисел бир егри түзүлгөн:

\[ r_1,r_2,\ldots,r_7 \]

Бурадаки маанилер 10, 20, 30, 40, 50, 60 жана 70 тапшырма үчүн талеп едмененн ен төмөн акылары ифаде етмектедир.

PDF’нин секизинжи сайфасындаки Шекил 3’те егринин үзериндеки йешил алан, кишинин изилдөөмайа боюнча тандоо едежеги келишимдери; егринин алтындаки кырмызы алан исе реддедежеги келишимдери көрсөтөт.

Неден жеке ылайыкташтырылган келишим менүлери кулланылды?

Ики киши айны 20 доларлык келишимйе фарклы тепки веребилир. Биринжи киши үчүн 20 долар чок чекижи, икинжи киши үчүн йетерсиз болушу мүмкүн. Бүтүн катышуучулара айны келишимдер суунулсайды, ортайа чыкан фарклылыкларын негизги изилдөө истегинден ми же менү еткисинден ми булакландыгы айырт едмененмезди.

Изилдөөжылар бул соруну хер катышуучунын резервасйон акыларыни кулланарак чөзмүштүр. Икинжи ашамадаки келишимдер, кишинин өз акы ешигине боюнча хазырланмыштыр.

Өрнегин кишинин белирли бир иш үчүн резервация акысы \(r_A\) исе оптималдуу келишим баштапкыта:

\[ A'=(h_A,1{,}10r_A) \]

катары түзүлгөн. Бул келишим кишинин резервация акысынден %10 дагы көп төлөм йапмактадыр. Каршылаштырылан башка бир келишим исе гана резервация акысыни төлөмктедир.

Ошондуктан киши илк келишимйи тандоо етмедигинде, изилдөөжылар бунун гана “акыi yetersiz bulma” менен ачыкланамайажагыны савунабилмиштир.

Герчек емек тапшырмаи нейди?

Катышуучулара 10 сатыр жана 15 сүтундан олушан карактер матрицалери көрсөтүлгөн. Хер турда “?”, “!”, “1”, “0”, “7”, “т” же парандиссертация сыяктуу белирли бир карактерин матрицате кач кез булундугуну саймалары истенмиштир.

Догру саны гирилмеден кийинки тапшырмае кечмененмемиштир. Йанлыш жевап маалыматлдигинде йени бир матрица жана йени бир сажылажак карактер көрсөтүлгөн.

PDF’нин 10. жана 36. сайфаларындаки үлгүлер, тапшырмаин көңүл буруу геректирен факат өзел кесиптик билим истемейен түзүлүшсыны көрсөтөт. Йазарлар, мурдаки изилдөөлара дайанарак бул түр символ саноо тапшырмаини перформанс кам көрүүындан жинсийеттен көз карандысыз бир чыныгы эмгек тапшырмасы катары сечмиштир.

Изилдөө мөөнөтси насыл герчекчи хâле гетирилди?

Хер он тапшырма бир сааттык жолугушуу убактысыйла илишкмененндирилмиштир. Катышуучунын кабул еттиги келишимйе боюнча ертеси гүн 10.00 менен 16.00 арасында бир менен йеди кез онлайн системе дөнмеси герекмиштир.

Катышуучунын хер жолугушуу убактысынун илк 30 дакикасы үчүнде тапшырма блогуну тамамламасы герекмиштир. Белирли саныда жолугушуу убактысыйу качыран катышуучулар акыларыни кайбедебилмиштир. Бөйлеже келишимдер гана дагы көп тапшырма эмес, гүнүн дагы чоң бөлүмүнүн жолугушуу убактысыларла бөлүнмеси анламына гелмиштир.

Биринжи ашамада догру акы билдиримини тешвик еден ыкма

Резервасйон акыларынин белирленмесинде Бежкер–DeGroot–Марсжхак меканизмасы пайдаланылган.

Катышуучу мурда белирли тапшырма саны үчүн ен төмөн акыини билдирмиштир. Ардындан билимсайар кокус тапшырма саны \(m\) жана төлөм \(f\) сечмиштир:

• \(f\geq r_m\) исе катышуучунын ертеси гүн тапшырмалери йапмасы жана \(f\) акыини алмасы герекмиштир.
• \(f<r_m\) исе катышуучу тапшырмаи йапмамыш жана гана катылым акыини алмыштыр.

Растгеле төлөм катышуучунын бейанындан көз карандысыз экени үчүн кишинин герчек кабул ешигини билдирмеси өз йарарына олажак шекилде тасарланмыштыр.

Изилдөөжылар айрыжа билдирмененн акыи арт арда “Бу акы каршылыгында чалышыр мысыныз?” соруларыйла контрол етмиштир. Катышуучу кабул едерсе акы %10 азайтылган, реддедерсе %10 көбөйтүлгөн жана чек ара дагы так хâле гетирилмиштир.

PDF’нин 30. сайфасындаки айрынтылы акыш схемасы, бул догруламанын резервация акысынин %70’и менен %140’ы арасында мененрлейебилдигини көрсөтөт.

Биринжи ашамайа кимлер катылды?

Пролифиж үзеринде 700’ден көп киши биринчи ашамайа башламыштыр. Изилдөөнын бир бөлүмүнде 385 кишинин, кийинки анализ бөлүмүнде исе 384 кишинин ашамайы тамамладыгы йазылмактадыр. Демографик табло 185 аял жана 199 эркек олмак үзере жалпы 384 кишийи камтыйт.

Аяллар менен эркектер арасындаки ен белиргин демографик фарк толук убакыт изилдөө катышындадыр. Регресйон анализлеринде изилдөө абалы жана дигер демографик өзелликлер контрол едилмиштир.

Аялларын жана эркектерин истедиги акылар фарклы мыйды?

Тапшырма башына ортанжа акылар де груплар арасында бирбирине йакындыр. Хичбир тапшырма деңгэколунда статистикалык катары маанилүү бир аял-эркек фаркы булунмамыштыр.

PDF’нин 15. сайфасындаки Шекил 6’да ики грубун акы егрмененри нередейсе үст үсте мененрлемектедир. Егрмененр узак тапшырмалерде хафифче диклешмектедир. Бул абал дагы узак ишлерде хер ек тапшырма же жолугушуу убактысынун маржинал малийетинин арттыгыны көрсөтөт.

Резервация акысы регрессияу

Изилдөөда ашагыдаки модель пайдаланылган:

\[ r_{mi} = \alpha + \beta_1m + \beta_2m^2 + \delta age_i + \gamma female_i + \sum_j\mu_jx_{ij} + \sum_j\eta_j(female_i\times x_{ij}) + \varepsilon_{mi} \]

• \(r_{mi}\): \(i\) катышуучусынын \(m\) тапшырма блогу үчүн резервация акысы,
• \(m\): Бир менен йеди арасындаки тапшырма блогу саны,
• \(m^2\): Узун ишлерде малийетин догрусал олмайан бичимде артмасыны өлчен терим,
• \(age_i\): Катышуучунын йашы,
• \(female_i\): Аял катышуучу гөстергеси,
• \(x_{ij}\): Бакмакла йүкүмлү киши, толук убакыт иш, үй-бүлөлүк абал жана этникалык топ сыяктуу өзелликлер,
• \(\eta_j\): Бул өзелликлерин аялдар үзериндеки фарклы илишкисини өлчен еткмененшимлер.

\(m\) жана \(m^2\) коэффициентлары позитиф жана маанилүүдыр. Бул жыйынтык иш убактысы арттыкча истенен акыин гидерек артан бир хызла йүкселдигини көрсөтөт.

Аял өзгөркенинин коэффициентсы маанилүү эмес. Долайысыйла изилдөөнын “аялдарын резервация акысынин дагы төмөн жана емек арзларынын дагы еснек олажагы” йөнүндеки биринчи хиподиссертацияи генел үлгүлемде дестекленмемиштир.

Резервация акысы еснеклиги

Ардышык тапшырма деңгээллери арасындаки акы дуйарлылыгы ашагыдаки бичимде өлчүлмүштүр:

\[ E_{mi} = m\left( \frac{r_{m+1,i}-r_{m,i}}{r_{m,i}} \right) \]

Бу өлчүт, тапшырма саны арттыгында кишинин истедиги акыин катышсал катары не кадар өзгөртигини көрсөтөт.

Аяллар менен эркектер арасында генел бир еснеклик фаркы булунмамыштыр. Бакмакла йүкүмлү кишиси олан катышуучуларын эмгек сунушу дагы еснек гөрүнмүштүр. Бирок бул илишки гана аялдара өзгү эмес.

Демографик алт групларда булунан ики истисна

Генел жинсийет фаркы булунмамакла бирликте ики алт груп сонужу өне чыкмыштыр:

• Ак эмес эркектерин резервасйон акылары ак эмес аялдардан дагы жогоркутир.
• Бакмакла йүкүмлү кишиси булунан катышуучуларын резервация акысы егрмененри дагы еснектир.

Ак эмес аялдарын резервасйон акылары бейаз катышуучулара йакын табылган. Бул жыйынтыкларын алт груп салыштырууларына дайандыгы жана изилдөөнын негизги жинсийет сонужундан дагы ихтийатлы йорумланмасы геректиги унутулмамалыдыр.

Икинжи ашама насыл олуштурулду?

Биринжи ашамайы тамамлайанлар арасындан ишенимилмез, ашыры же белиргин бичимде азалан резервасйон акылары билдирен 33 киши икинжи ашамадан чыкарылмыштыр. Герийе калан 352 киши давет едилмиш жана 247 киши икинжи ашамайы тамамламыштыр.

Катышуучулар биринчи ашамадайкен икинжи ашаманын түзүлүшлажагыны билмийорду. Бул дүзкеңдике, илк ашамадаки акы билдиримлерини келечекте каршылашажаклары менүлери еткмененмек амажыйла өзгөртирмелерини өнлемек үчүн пайдаланылган.

Икинжи ашамада катышуучулара болжол менен 20–40 келишим менюсу көрсөтүлгөн. Карарлардан биринин герчек келишимйе дөнүшме оласылыгы %20’дир. Сечмененн киши ертеси гүн белирленен саатлерде герчек тапшырмалери йерине гетиререк келишим акыини алмыштыр.

Ики сеченекли баштапкы менүсү

Башлангыч менүсүнде ики келишим йер алмыштыр:

• Кишинин резервация акысынден %10 көп өдейен жана изилдөөжылар тарафындан “оптималдуу” катары танымланан келишим,
• Кишинин там резервация акысыни өдейен дигер келишим.

Оптимал келишим щелочьы менүлерде кыса мөөнөтли-төмөн эмгек акылуу, щелочьы менүлерде узак мөөнөтли-жогорку эмгек акылуу болгон. Бул түзүлүш, кишинин жогорку эмгек акылуу келишимйе гана акы деңгээли себепийле ашыры йөнелип йөнелмедигини өлчмүштүр.

Үч сеченекли менү жана артан акылар

Башлангыч карарындан кийин айны ики келишимйе үчүнчү бир сеченек екленмиштир. Катышуучу оптималдуу келишимден узаклашырса оптималдуу келишимнин акыи ашамалы катары көбөйтүлгөнтыр:

Киши оптималдуу келишимйе дөндүгүнде айны етки үчүн йени менү гөстерилмемиштир. Бөйлеже тандоо сапмасыны дүзелтмек үчүн герекен акы өсүшы өлчүлмүштүр.

PDF’нин 31. сайфасындаки Шекил 8 бул мененрлемейи көрсөтөт: ики сеченекли баштапкы менүсү, %10 өсүшлы илк үч сеченекли менү, ардындан герекирсе %20 жана %30 өсүшлы менүлер.

Жогорку эмгек акыга ыктуулук недир?

Жогорку эмгек акыга ыктуулук, кишинин дагы аз мөөнөтли келишим өз резервасйон акыларыне боюнча дагы авантажлы олмасына рагмен дагы чок акы өдейен узак келишимйи сечмесидир.

Ики сеченекли менүлерде оптималдуу тандоо катышлары шөйледир:

Эркеклерин оптималдуу тандоои, оптималдуу келишим жогорку эмгек акылууйкен болжол менен 20 упай арткантыр. Аяллардаки өсүш болжол менен 9 упайдыр.

Демографик өзелликлери контрол еден логит анализинде аялдар менен эркектер арасында төмөн эмгек акылуу оптималдуу келишимде маанилүү фарк гөрүлмемиштир. Бирок жогорку эмгек акылуу келишим оптималдуу экенинда аялдар оптималдуу сеченеги болжол менен 7 йүзде упайы дагы аз сечмиштир.

Йазарлар бул асиметрик өрүнтүйү эркектерде дагы күчтүү жогорку эмгек акыга ыктуулук катары йорумламактадыр. Эркеклерин тандоолори, келишимнин жогорку эмгек акылуу олуп олмамасына дагы күчтүү бичимде баглыдыр.

Сечимлер кокус болушу мүмкүн мийди?

Изилдөөжылар ики жана үч сеченекли менүлердеки кечишлери тамамен кокус тандооден бекленен катышларла каршылаштырмыштыр.

Гөзленен тандоо өрүнтүлери кокус тандооден бекленен дагылымдан белиргин бичимде айрылмыш жана кокус жүрүм-турум хиподиссертацияи %0,1 деңгэколунда реддедилмиштир.

Бу жыйынтык катышуучуларын оптималдуу олмайан тандоолоринин гана көңүл буруусиз тыкламалардан олушмадыгыны; менү түзүлүшсыйла систематик бичимде байланыштуу экенин көрсөтөт.

Үчүнжү бир сеченек еклендигинде не олду?

Үч сеченекли менү анализи, гана айны ики келишимли баштапкы менүсүнде оптималдуу тандоои йапмыш катышуучуларла чек араландырылмыштыр.

Бөйлеже кишинин үчүнчү сеченек екленмеден мурда ханги келишимйи тандоо еттиги билинсульткте жана йени сеченегин герчек бир тандоо өзгөримине йол ачып ачмадыгы көзленебилмектедир.

Регресйон сонужуна боюнча аялдар, үчүнчү жана оптималдуу олмайан келишим еклендигинде оптималдуу келишимде калма кам көрүүындан эркектерден болжол менен 10,2 йүзде упайы дагы төмөн оласылыга сахиптир.

Бу фарк:

• Йаш,
• Бакмакла йүкүмлү киши,
• Етник груп,
• Там заманлы изилдөө,
• Медени абал

контрол едилдигинде де девам етмиштир.

Оптимал тандоое дөнмек үчүн герекен акы өсүшы

Үчүнжү келишим себепийле оптималдуу тандооден узаклашан кишинин кайра оптималдуу келишимйи сечмеси үчүн герекен ек төлөм, менү еткисинин экономикалык чоңлүгү катары пайдаланылган.

Генел регрессияда аялдарын, оптималдуу келишимнин кыса жана төмөн эмгек акылуу экени абалда эркектере боюнча болжол менен 1,46 йүзде упай жогорураак эмгек акы өсүшына ихтийач дуйдугу табылган.

Ак эмес катышуучулар да оптималдуу тандоое дөнмек үчүн болжол менен 2,56 йүзде упай дагы жогорку ек акые ихтийач дуймуштур.

Башлангычта оптималдуу сечип үчүнчү сеченек еклендигинде карар өзгөртирен кишмененр айры маанилендирилдигинде герекен акы өсүшы менү еткисинин түрүне боюнча болжол менен %15–20’йе улашмыштыр.

Бу миктар, үчүнчү келишимнин экономикалык ачыдан дагы ийи олмамасына рагмен кишинин тандооини өзгөртиребилдигини көрсөтөт.

Тартылуу эффекти недир?

Тартылуу эффектинде менүйе, учурдагы бир келишимйе бензейен факат ондан ачык бичимде дагы көтү бир “жем” келишим екленмектедир.

Өрнегин:

• А келишимси: 20 тапшырма жана 5 долар,
• Б келишимси: 60 тапшырма жана 12 долар,
• Йем келишим: 60 тапшырма жана Б’ден %5 төмөнүрөөк эмгек акы.

Йем келишим рационалдуу катары сечилсүт эмүүчүдир. Бирок варлыгы Б келишимсини дагы ийи гөстеререк кишинин А’дан Б’йе йөнелмесине себеп болушу мүмкүн.

Эмгек акы жеминин жыйынтыклары

Кыса келишим оптималдуу олмасына рагмен узак келишимнин йанына төмөнүрөөк эмгек акыли бир жем еклендигинде аялдарын болжол менен %31’и, эркектерин исе болжол менен %16’сы оптималдуу кыска келишимден узаклашмыштыр.

Бу өзел менүде аялдардаки тартылуу эффекти эркектерин болжол менен ики катыдыр. Тержихи гери чевирмек үчүн герекен акы өсүшы аялдарда болжол менен %20, эркектерде %25,6’дыр.

Тапшырма саны аркылуу олуштурулан жем келишимлеринде исе аял-эркек фаркы дагы чакан олмуш жана щелочьы абалларда эркектер дагы көп еткмененнмиштир.

Компромисс эффекти недир?

Компромисс эффектинде төмөн акы-кыса мөөнөт жана жогорку акы-узак мөөнөт сеченеклеринин арасына орталама өзелликлере сахип үчүнчү бир келишим екленмектедир.

Өрнегин 10 жана 70 тапшырмалик ики келишим арасына 40 тапшырмалик бир келишим йерлештирмененбилир. Орта келишим гана кишинин резервация акысыни төлөмкте жана жекелештирилген өлчүте боюнча оптималдуу эмес.

Буна рагмен киши ики уч арасында калмактан качынарак ортадаки сеченеги сечебилир.

Аялларда компромисс эффекти хер ики абалда да дагы жогоркутир. Узун келишим кишисел өлчүте боюнча оптималдуу экенинда аялдарын болжол менен %16’сы, эркектерин гана %6,5’и орто келишимйе йөнелмиштир.

Йазарлар бул сонужу аялдарда четки варианттарден качынма егилиминин дагы күчтүү олмасыйла илишкмененндирмектедир. Бирок эксперимент бул псиколожик меканизмайы түздөн-түз өлчмемиштир.

Бу жыйынтык жогорку эмгек акылуу йөнетижилик тандоолорийле илишкмененндирмененбилир ми?

Изилдөө, орталама өзелликли бир сеченегин жогорку эмгек акылуу жана йогун эмгек келишимини щелочьы аялдар үчүн дагы аз чекижи хâле гетиребмененжегини төсүшмактадыр. Бул өрүнтү, жогорку эмгек акылуу жана талепкâр йөнетижилик позисйонларындан узаклашмайла байланыштуу болушу мүмкүн.

Бирок эксперимент герчек йөнетижилик позисйонларыны инжелемемектедир. Катышуучулар кыса мөөнөтли онлайн тапшырмалер арасында тандоо йапмыштыр. Долайысыйла бул багланты түздөн-түз гөстерилмиш бир иш гүжү пимыйзамсы сонужу эмес, келечекте сынанмасы герекен оласы бир тыянакдыр.

Окшоштук эффекти недир?

Окшоштук эффектинде менүйе учурдагы сеченеклерден бирине чок бензейен үчүнчү бир келишим екленир. Ики бензер сеченек бирбиринин тандоо пайыны бөлерек дигер келишимнин сечилме оласылыгыны артырабилир.

Окшоштук эффекти бүтүн абалларда %12’нин алтында калган. Изилдөөжыларын мурдаден белирледиги жинсийет өрүнтүсү дестекленмемиш жана төмөн йайгынлыгы себепийле генел жыйынтыкларда чек аралы рол ойнамыштыр.

Хиподиссертациялерин жыйынтыклары

Метнин тартылуу эффекти бөлүмүнде илгили сонужун “Хиподиссертация 4” менен кысмен челиштиги йазылмыштыр. Бирок тартылуу эффектине илишкин мурдаден танымланмыш бекленти Хиподиссертация 3’түр. Бул ифаде өн баскыдаки оласы бир чапраз реферанс хатасыдыр.

Темел тандоолор менен герчеклешен тандоолор арасындаки айрым

Изилдөөнын ен өнемли каткысы, аялдар жана эркектер арасында ики фарклы деңгээли айырмасыдыр:

1. Темел эмгек сунушу тандоои: Белирли тапшырма мөөнөтси үчүн истенен ен төмөн акы.
2. Менүйе баглы тандоо: Айны экономикалык маанилер фарклы сеченеклерле бирликте суунулдугунда түзүлүшлан тандоо.

Биринжи деңгээлде систематик жинсийет фаркы булунмамыштыр. Икинжи деңгээлде исе белиргин фарклылыклар байкалган.

Ошондуктан жыйынтыклар “аялдар дагы аз изилдөөк истийор” же “эркектер жогорураак эмгек акы истийор” шеклинде өзетленемез. Айны негизги акы жана мөөнөт маанилендирмесине сахип кишмененр, сеченеклерин суунулуш бичимине фарклы тепки веребилмектедир.

Меню эффекттери себеп экономикалык ачыдан өнемлидир?

Герчек эмгек рыногунда кызматкерлера хер заман бүтүн оласы келишимдер суунулмаз. Компаниялер белирли акы бантлары, вардийалар, толук убакыт-жарым убакыт сеченеклер жана йан хак пакетлери олуштурур.

Менү бмененшими ашагыдаки карарлары еткмененйебилир:

• Бир ише башвуруп башвурмама,
• Там же жарым убакыт изилдөө,
• Терфи йолуна гирме,
• Йөнетижи ролү кабул етме,
• Еснек изилдөө үчүн акы кайбыны кабул етме,
• Фазла месаи камтыган келишимйи сечме.

Изилдөө, айны экономикалык сеченеклерин йанына екленен үчүнчү бир келишимнин аялдардын жана эркектердин бул карарларыны фарклы бичимде өзгөртиребмененжегини көрсөтөт.

Менү тасарымы теңсиздик олуштурабилир ми?

Йазарларын жыйынтыкларына боюнча, аялдар жана эркектер баштапкыта бензер тандоолоре сахип олса бменен келишим менюсу фарклы жыйынтыклар олуштурабилир.

Өрнегин:

• Йүксек акыли сеченегин белиргин бичимде өне чыкарылдыгы менү эркектери узак мөөнөтли келишимдере дагы көп йөнелтебилир.
• Ортада йер алан узлашма келишимси аялдарын четки варианттарден узаклашмасына дагы көп себеп болушу мүмкүн.
• Економик ачыдан дагы көтү бир жем келишим, башка бир келишимйи аялдар үчүн катыштысыз бичимде чекижи гөстеребилир.

Бирок еткинин йөнү тек бичимли эмес. Айны жүрүм-турумсал етки щелочьы менүлерде аялдары жогорку эмгек акылуу келишимйе йөнелтиркен башка менүлерде жогорку эмгек акылуу келишимден узаклаштырабилир.

Долайысыйла изилдөө белирли бир менү тасарымынын хер заман аялдарын же эркектерин лехине экенин сөйлемемектедир.

Изилдөөнын сөйледиги

• Аяллар менен эркектерин тапшырма мөөнөтсине боюнча резервасйон акылары генел катары бензердир.
• Изилдөө мөөнөтси узадыкча талеп едмененн акы артан бир хызла йүкселмектедир.
• Эркеклерин тандоолори жогорку эмгек акылуу жана узак мөөнөтли келишимдере аялдардан дагы күчтүү бичимде йөнелмектедир.
• Үчүнжү бир келишим еклендигинде аялдар оптималдуу тандооден эркектере боюнча болжол менен 10 йүзде упайы дагы көп узаклашмактадыр.
• Аялларда компромисс эффекти эркектерден дагы йайгындыр.
• Базы акы-жеми менүлеринде аялдардаки тартылуу эффекти эркектерин болжол менен ики катыдыр.
• Окшоштук эффекти хер ики групта да сейректир.
• Оптимал тандоое гери дөнмек үчүн герекен акы фаркы, карар өзгөртиренлерде болжол менен %15–20’йе улашмактадыр.
• Меню эффекттери негизги эмгек сунушу тандоолоринден көз карандысыз катары жинсийете боюнча фарклылашабилмектедир.
• Келишимлерин насыл суунулдугу, кызматкерлерын ханги сеченеклере йөнелдигини өзгөртиребилир.

Изилдөөнын сөйлемедиги

• Аялларын генел катары эркектерден дагы иррационалдуу чечим вердигини гөстермемектедир.
• Эркеклерин хер абалда жогорураак эмгек акыли иши тандоо еттигини канытламамактадыр.
• Аялларын негизги изилдөө истегинин же акы беклентисинин дагы төмөн экенин гөстермемектедир.
• Меню эффекттеринин генел жинсийет акы фаркынын белирли бир бөлүмүнү ачыкладыгыны хесапламамактадыр.
• Экспериментде булунан 1,5 йүзде упайлык фаркын герчек эмгек рыногунда айны чоңлүкте олажагыны гөстермемектедир.
• Ишверенлерин менүлери аялдары же эркектери аң-сезимли бичимде йөнлендирмек үчүн тасарладыгыны гөстермемектедир.
• Йүксек акыли келишимйи сечменин хер абалда дагы ийи карийер сонужу экенин варсаймамактадыр.
• Кыса мөөнөтли онлайн тапшырмалерден елде едмененн жыйынтыкларын калыжы истихдам карарларына түздөн-түз генелленебмененжегини гөстермемектедир.
• Бакым сорумлулукларынын аялдарын генел акы беклентисини дүшүрдүгүнү булмамыштыр.
• Бийоложик же өзгөрмез бир жинсийет фаркы меканизмасы гөстермемектедир.

Изилдөөнын күчтүү жактари

• Темел изилдөө тандоолори менен менүйе баглы тандоолори ики айры ашамада өлчмеси,
• Хер катышуучу үчүн жекелештирилген келишим менюсу олуштурмасы,
• Герчек тапшырма жана чыныгы эмгек акы кулланмасы,
• Резервация акысыни стимулга шайкеш меканизмайла белирлемеси,
• Катышуучуларын ертеси гүн белирли саатлерде гери дөнмесини геректирен чыныгы убакыт чыгымы олуштурмасы,
• Йүксек акы, чеким, узлашма жана бензерлик еткмененрини айны экспериментде инжелемеси,
• Тержих сапмасынын экономикалык чоңлүгүнү акы өсүшыйла өлчмеси,
• Башлангычта оптималдуу тандоо йапан кишмененри излейерек герчек тандоо өзгөримлерини белирлемеси,
• Экспериментин AEA жазуу системинде мурдаден кайдедилмиш олмасы,
• Йаш, изилдөө абалы, багууга милдеттүү адамы бар киши, үй-бүлөлүк абал жана этникалык топ контроллери кулланмасы,
• Растгеле тандоо түшүндүрмөсыны түздөн-түз тест етмеси.

Изилдөөнын чектөөлөры

• Изилдөө хакем маанилендирмесинден кечмемиш бир өн баскыдыр.
• Катышуучулар Пролифиж кулланыжыларыдыр жана генел нүфусуу темсил етмемектедир.
• Пролифиж кулланыжылары кыса мөөнөтли жана еснек онлайн ишлере алышкын болушу мүмкүн.
• Тапшырмалер герчек олса да узак вадели истихдам келишимдерине боюнча төмөн тобокелдиклидир.
• Эмгек акылер жана тапшырма миктарлары герчек карийер карарларына боюнча чакантүр.
• Келишимлер гана акы жана иш убактысы өзелликлерини камтыйт.
• Иш ишенимжеси, кызмат көтөрүлүү, йан хак, ишин анламы жана изилдөө ортамы инжеленмемиштир.
• Жинсийет гана аял жана эркек категормененрийле өлчүлмүштүр.
• Эксперимент йөнергелеринде “сеx”, ана метинде исе “gender” каврамы кулланылмактадыр.
• Биринжи ашамайы тамамлайан киши саны метинде 385 жана 384 катары ики фарклы бичимде маалыматлмиштир.
• Метин бүтүн ашамаларын Нисан 2022’де герчеклештигини сөйлэрте икинжи ашаманын 11 Майыс 2022’де түзүлүшлдыгыны айрыжа белгилейт.
• Биринжи ашамадаки толук убакыт изилдөө катышы аялдар жана эркектер арасында белиргин бичимде фарклыдыр.
• Икинжи ашамайа кечиш катышуучуларын биринчи ашамадаки йанытларынын ишенимилирлигине баглыдыр.
• Икинжи ашамайы тамамламайан даветлмененр сечилим йанлылыгы олуштурабилир.
• Базы меню эффекттериндеки байкоо сажылары чакантүр.
• Окшоштук эффектинин сейреклиги жинсийет салыштырууларынын хассасийетини азалтмактадыр.
• Алт груп жыйынтыклары чок саныда салыштырууйа негизделет.
• Менүлер кишиселлештирилдиги үчүн аялдарла эркектерин тамамен айны номинал келишимдери сечмеси көзленмемектедир.
• Эксперимент, герчек фирмаларын акы белирлеме же ише алым тепкмененрини ичермемектедир.

Гележекте ханги изилдөөлар түзүлүшлмалы?

• Герчек жумуш жарыяларында акы жана иш убактысы менүлеринин саха экспериментлерийле сынанмасы,
• Терфи жана йөнетижилик келишимдеринин инжеленмеси,
• Узактан, хибрит жана офис изилдөөсынын менүйе екленмеси,
• Иш ишенимжеси жана кошумча укуктарын айры өзелликлер катары колдонулушу,
• Даха жогорку эмгек акылуу жана узак мөөнөтли тапшырмалерле текрар экспериментлер түзүлүшлмасы,
• Бакым сорумлулугунун заманы жана йогунлугунун дагы айрынтылы өлчүлмеси,
• Ишверенлерин келишим менүлерини насыл олуштурдугунун араштырылмасы,
• Менү сыраламасы, демейки вариант жана визуалдык басымларын каршылаштырылмасы,
• Фарклы өлкөлер жана иш гүжү пимыйзамдарында текрар изилдөөлар түзүлүшлмасы,
• Меню эффекттеринин чыныгы эмгек акы, иш убактысы жана кызмат көтөрүлүү жыйынтыкларына узак мезгилли еткисинин изленмеси.

Булак жана метод эскертүүсү

Изилдөөнын там өзгүн ады:Мену Еффежтс анд Жонтражт Жхоиже ажросс Гендер: Ан Еxпериментал Студй

Йазарлар жана сыралары: Рижардо Serrano-Padial жана Йин Зханг.

Еш биринчи йазарлык: PDF’де еш каткы же еш биринчи йазарлык түшүндүрмөсы жок.

Курумсал баглантылар:

• Рижардо Serrano-Padial: Сжхоол оф Ежономижс, Дреxел Университй.
• Йин Зханг: Батес Wхите, LLC.

Изилдөө тарихи: 18 Хазиран 2026.

Булак түрү: Ики ашамалы, онлайн, тешвикли жана герчек емек тапшырмали жүрүм-турум экономикасы эксперименти.

Йайын платформу: SSRN.

SSRN жазуу нумарасы: 7089012.

Хакемлик абалы: PDF’нин хер сайфасында изилдөөнын хакем маанилендирмесинден кечмедиги белиртилмектедир.

DOI: PDF’де DOI билимси маалыматлмемиштир.

JEL коддору: D90, J31 жана C91.

Анахтар келимелер: Гендер, жонтеxт-депендент преференжес, жонтражт жхоиже жана wорк флеxибилитй.

Эксперимент өн кайды: AEA RCT Регистрй, AEARCTR-0008946; Шубат 2022.

Эксперимент платформлары: Катышуучу булма үчүн Пролифиж, эксперимент арайүзү үчүн оТрее.

Эксперимент заманы: Биринжи ашама Нисан 2022’де, икинжи ашама 11 Майыс 2022’де колдонулган. Ана метиндеки “bütün aşamalar Nisan 2022’de gerçekleşti” ифадеси икинжи ашаманын билдирмененн тарихийле уйушмамактадыр.

Биринжи ашама үлгүлеми: Метинде 384 жана 385 бичиминде фарклы сажылар билдирилмектедир. Демографик табло 185 аял жана 199 эркек олмак үзере 384 катышуучуйы көрсөтөт.

Икинжи ашама: 352 киши давет едилмиш, 247 киши тамамламыш жана тутарсыз гендер билдирүүсү булунан бир байкоо айрыжа чыкарылмыштыр.

Тапшырма: 10×15 символ матрицасынде белирленен карактерин кач кез булундугуну догру бичимде сайма.

Келишим мөөнөтси: 10–70 тапшырма; ертеси гүн 10.00–16.00 арасында бир менен йеди жолугушуу убактысы.

Резервация акысы ыкмаи: Бежкер–DeGroot–Марсжхак меканизмасы жана артан-азалан догрулама сорулары.

Меню эффекттери: Жогорку эмгек акыга ыктуулук, тартылуу эффекти, компромисс эффекти жана окшоштук эффекти.

Эмгек акы өсүшы өлчөөү: Оптимал келишим резервация акысынин баштапкыта %10, герекирсе %20 жана %30 үзеринде суунулмуштур.

Келишимнин герчеклешме оласылыгы: Икинжи ашамадаки тандоолорден биринин герчек тапшырмае дөнүшме оласылыгы %20’дир.

Финансман: LeBow Жоллеге оф Бусинесс, Дреxел Университй Ынноватион Micro-Grants.

Курумсал гөрүш уйарысы: Макаладеки гөрүшлерин гана йазарлара аит экени жана Батес Wхите, LLC же кызматкерлерынын гөрүшлерини темсил етмедиги белиртилмектедир.

Чыкар чатышмасы: PDF’де айры бир чыкар чатышмасы бейаны жок.

Етик курул: PDF’де курум этикалык курулунун ады же карар нумарасы ана метинде белиртилмемиштир. Катышуучулара изилдөө онам форму суунулмуштур.

Йапай зекâ колдонулушу: PDF’де өндүрүмдүү жасалма интеллект же жасалма интеллект дестекли йазым колдонулушуна илишкин түшүндүрмө жок.

Хазырлама ыкмаи: Бул Түркче макала, йүкленен 48 сайфалык PDF’нин тамамындаки өзет, гириш, литератүр инжелемеси, теориялык алкак, хиподиссертациялер, эксперимент тасарымы, резервация акысы анализи, ики жана үч сеченекли менү жыйынтыклары, етки түрлерине боюнча таблолар, жыйынтык бөлүмү жана бүтүн эксперимент йөнергелери бирликте маанилендирмененрек хазырланмыштыр.

Гөрсел инжелеме: Бешинжи сайфадаки чеким жана компромисс эффекти схемалары; йединжи сайфадаки окшоштук эффекти; секизинжи сайфадаки кишисел эмгек сунушу жана келишим тасарымы; 10. сайфадаки тапшырма матрицаи; 15. сайфадаки резервация акысы графиги; 26–28. сайфалардаки менү таблолары; 30–31. сайфалардаки карар акышлары жана 44. сайфадаки жолугушуу убактысы програмы айрыжа гөрсел катары изилденген.

Темел йорум чек араы: Изилдөө, көзленен тандоо фарклылыкларынын герчек карийер жыйынтыкларына не өлчүде дөнүштүгүнү өлчмемектедир. Ен күчтүү табылга, аялдар менен эркектерин негизги акы-мөөнөт тандоолори бензер гөрүнүркен сеченеклерин бмененшимине вердиклери жүрүм-турумсал тепкинин фарклылашмасыдыр.