Дар соҳаҳое чун математика, илм, муҳандисӣ ва технология пасттар арзёбӣ кардани фаъолияти худ аз ҷониби занон одатан бо эътимод ба худ, интихоби касб ва майли муроҷиат ба ҷойҳои корӣ пайваст карда мешавад. Аммо барои пайдоиши ин фарқ як шарҳи алтернативии муҳим вуҷуд дорад: занон ва мардон шояд математика ва илмро ба як андоза дӯст надоранд ё интихоб накунанд. Агар одамон дар соҳае, ки ба он майл доранд, қобилияти худро мусбаттар арзёбӣ кунанд, фарқи мушоҳидашудаи эътимод метавонад на аз стереотипи ҷинсии худи соҳа, балки аз тафовути афзалияти шахсӣ сарчашма гирад.

Биллур Аксой, Иан Чадд ва Бун Ҳан Ко барои санҷидани ин эҳтимол тарҳи озмоишии таҳқиқоти соли 2022-и Christine Exley ва Judd Kessler-ро ба таври наздик такрор карданд. Онҳо ба тарҳи асосӣ марҳилаи нав илова намуданд, ки дар он афзалияти воқеии иштирокчиён миёни саволҳои математика-илм ва саволҳои шифоҳӣ чен карда мешуд.

Аз иштирокчиён пурсида шуд, ки дар санҷиши шашсаволие, ки баъдтар иҷро хоҳанд кард, кадом навъи саволҳоро бештар дӯст медоранд. Ҷавоби онҳо воқеан шумораи саволҳои математика-илм ва шифоҳиро дар он санҷиш муайян кард; аммо муваффақияти ин санҷиши охирин ба даромади онҳо таъсир надошт. Ҳамин тавр интихоб на стратегияи пулкоркунӣ, балки ченаки натиҷадори он шуд, ки шахс иҷрои кадом навъи вазифаро дӯст медорад.

Баъд аз ин ҳамаи иштирокчиён санҷиши даҳсаволии математика ва илмро, ки барои он пардохти пулӣ пешбинӣ шуда буд, анҷом доданд. Онҳо аввал бе донистани холҳои воқеии худ ва баъд пас аз нишон дода шудани холҳо фаъолияти худро арзёбӣ карданд.

Натиҷаи аввал ин буд, ки мардон дар муқоиса бо заноне, ки ҳамон натиҷаи санҷишро доштанд, афзалияти қавитар ба математика ва илм нишон доданд. Аммо натиҷаи дувум ва муҳимтар чунин буд: ин фарқи афзалият фарқи эътимод ба худ ва хударзёбиро шарҳ надод.

Заноне, ки бо мардон холҳои воқеан баробар доштанд, одатан шумораи ҷавобҳои дурусти худро пасттар тахмин карданд, фаъолияти худро сахттар арзёбӣ намуданд, барои муроҷиат ба коре, ки малакаи математика ва илмро талаб мекунад, камтар омода буданд ва ба муваффақ шудан дар чунин кор камтар бовар доштанд.

Муаллифон афзалияти математика-илмро бо се роҳ назорат карданд: ченаки афзалияти ташвиқшуда, ки таркиби воқеии санҷишро муайян мекард; ченаки пурсишӣ дар бораи лаззат аз вазифаҳои математика-илм ва шифоҳӣ; ва нишондиҳандаи он, ки иштирокчӣ дар соҳаи STEM таҳсил кардааст ё не. Ҳеҷ яке аз ин назоратҳо фарқи занону мардонро дар эътимод ва хударзёбӣ ба таври назаррас кам накард.

Ин маънои онро надорад, ки афзалияти соҳа муҳим нест. Иштирокчиёне, ки математика ва илмро бештар интихоб мекарданд, умуман эътимоди бештар ва хударзёбии мусбаттар нишон доданд. Аммо фарқи миёнаи афзалият байни занон ва мардон сабаби он набуд, ки занони дорои ҳамон иҷрои воқеӣ худро сахттар арзёбӣ мекарданд.

Муаллифон мегӯянд, ки ин натиҷаҳо бо шарҳе мувофиқанд, ки хусусиятҳои дигари соҳа, аз ҷумла стереотипҳои ҷинсии марбут ба математика ва илм, метавонанд нақши муҳим дошта бошанд. Бо вуҷуди ин, таҳқиқот худи стереотипҳоро мустақиман тағйир ё чен накардааст. Аз ин рӯ натиҷа набояд ҳамчун исботи қатъии он хонда шавад, ки сабаб ҳатман стереотип аст.

Чаро эътимод ва хударзёбӣ аз нигоҳи иқтисодӣ муҳиманд?

Арзёбии шахс аз фаъолияти худ танҳо эҳсоси равонӣ нест. Он метавонад ба он таъсир расонад, ки шахс ба барномаи рақобатӣ муроҷиат мекунад ё не, худро барои эълони корӣ кофӣ меҳисобад ё не, барои пешбарӣ ё маош гуфтушунид мекунад ё не, таҳсили STEM-ро идома медиҳад ё не ва қобилияти худро ба дигарон чӣ гуна муаррифӣ мекунад.

Агар ду нафар қобилият ва иҷрои баробар дошта бошанд, аммо яке худро пасттар арзёбӣ кунад, эҳтимоли муроҷиат ба ҳамон имкониятҳо метавонад фарқ кунад. Аз ин рӯ фарқҳои низомманди хударзёбӣ метавонанд ба нобаробариҳои васеътар дар таҳсил ва бозори меҳнат саҳм гузоранд.

Эътимод ва хударзёбӣ як чизанд?

Дар таҳқиқот эътимод ва хударзёбӣ ба ҳам наздик, вале ҷудо баррасӣ шудаанд. Эътимод бовари рақамии иштирокчӣ дар бораи он аст, ки аз даҳ саволи математика ва илм чандтоашро дуруст ҷавоб додааст. Иштирокчиён аз 0 то 10 тахмин доданд ва дурустии тахмин бо пардохти иловагӣ ҳавасманд карда шуд.

Хударзёбӣ маънои васеътар ва субъективӣ дорад: иштирокчӣ иҷрои худро дар миқёси «бад» то «олӣ» баҳогузорӣ кард, ба ҷумлаи «Ман дар ин санҷиш хуб иҷро кардам» посух дод, майли муроҷиат ба кори ниёзманди чунин иҷро ва бовар ба муваффақият дар чунин корро аз 0 то 100 нишон дод.

Чаро афзалияти соҳа шарҳи алтернативӣ мебошад?

Одамон дар вазифаҳое, ки ба онҳо шавқ доранд, худро беҳтар арзёбӣ карда метавонанд. Онҳо дар он соҳа таҷрибаи бештар, ҳувияти қавитар, ангезаи бештар ё хотираи муваффақтар дошта метавонанд. Агар мардон дар математика ва илм бештар афзалият дошта бошанд, ин метавонад хударзёбии пасттари занонро зоҳиран ба вуҷуд оварад.

Дар ин ҳолат танҳо назорат кардани иҷрои санҷиш кофӣ намебуд. Ду нафар бо як хол, вале бо дараҷаи гуногуни дӯст доштани соҳа, метавонанд иҷрои худро гуногун маънидод кунанд.

Чаро интихоб аз рӯи афзалият дар ҳаёти воқеӣ муҳим аст?

Дар озмоишҳои лабораторӣ иштирокчиён аксар вақт вазифаро интихоб намекунанд. Дар ҳаёти воқеӣ, аммо одамон то андозае аз рӯи майл ба соҳаҳои таҳсил, касб ва эълонҳои корӣ ҷудо мешаванд. Агар афзалият шарҳи асосии фарқ мебуд, озмоишҳое, ки ба ҳама вазифаи математика медиҳанд, метавонистанд фарқро аз воқеият калонтар нишон диҳанд. Аммо агар фарқ баъд аз назорати афзалият ҳам боқӣ монад, пас ҳатто дар миёни занону мардоне, ки соҳаро дӯст медоранд ё интихоб мекунанд, хударзёбӣ метавонад фарқ кунад.

Чаро таҳқиқот кори Exley ва Kessler-ро такрор мекунад?

Таҳқиқоти Exley ва Kessler нишон дода буд, ки занон нисбат ба мардон эътимод ва худмуаррифии пасттар доранд, махсусан дар вазифаҳои математика ва илм, ки бо мардон бештар алоқаманд дониста мешаванд. Дар вазифаҳои шифоҳии бидуни стереотипи равшан чунин фарқи калон дида нашуд. Таҳқиқоти Аксой, Чадд ва Ко ин натиҷаро аз нав санҷида, ба он ченаки афзалияти соҳа илова кардааст.

Иштирокчиён ва сохтори озмоиш

Дар моҳи июни 2024 тавассути Prolific 600 иштирокчии сокини ИМА ҷамъоварӣ шуд. Дар таҳлили асосӣ 583 нафар монданд: 288 мард ва 295 зан. Ҳафт нафар, ки танҳо гурӯҳи transgender, non-binary ё дигарро интихоб карданд, бинобар хурдии намуна ба муқоисаи зан-мард дохил нашуданд. Даҳ нафаре, ки дар ду ё зиёда санҷиши диққат ноком шуданд, тибқи меъёри пешакӣ хориҷ гардиданд.

Озмоиш тақрибан 11 дақиқа давом кард. Пардохти собит 2,50 доллар буд ва дар яке аз қисмҳои тасодуфан интихобшуда имкони бонус дода мешуд.

Озмоиш панҷ қисм дошт: интихоб миёни математика-илм ва вазифаи шифоҳӣ; санҷиши ташвиқшудаи математика-илм; арзёбӣ пеш аз донистани хол; арзёбӣ баъд аз донистани хол; ва санҷиши ниҳоии шашсаволие, ки таркибаш аз интихоби аввал вобаста буд.

Ченаки афзалият чӣ гуна буд?

Иштирокчиён дар миқёси ҳафтдараҷа интихоб карданд: танҳо математика ва илм, хеле бештар математика ва илм, каме бештар математика ва илм, баробар, каме бештар шифоҳӣ, хеле бештар шифоҳӣ ё танҳо шифоҳӣ. Ин интихоб баъдтар воқеан таркиби санҷиши шашсаволиро муайян кард. Азбаски иҷрои ин санҷиш ба пардохт таъсир надошт, интихоб бештар лаззат ва майлро инъикос мекард, на стратегияи даромад.

Санҷиши математика ва илм

Ҳамаи иштирокчиён даҳ савол аз манбаи ASVAB иҷро карданд: илми умумӣ, reasoning арифметикӣ, донишҳои математикӣ, фаҳмиши механикӣ ва ҷамъ кардани объектҳо. Барои ҳар савол 30 сония дода шуд. Агар ин қисм барои пардохт интихоб мешуд, ҳар ҷавоби дуруст 15 сент меовард.

Арзёбӣ пеш ва баъд аз хол

Пас аз санҷиш иштирокчиён пеш аз донистани хол тахмин карданд, ки чанд саволро дуруст ҷавоб доданд, ва иҷрои худро бо чанд миқёс арзёбӣ намуданд. Баъдан ба онҳо холҳои воқеӣ нишон дода шуд ва ҳамон хударзёбиҳо дубора пурсиданд. Ин тарҳ фарқ гузошт миёни нодуруст донистани хол ва маънидод кардани ҳамон хол.

Натиҷаҳои асосӣ

Мардон ба математика ва илм бештар майл нишон доданд. Ин фарқ ҳатто пас аз назорати иҷро ва демография боқӣ монд. Аммо занон бо ҳамон холҳо ҳанӯз ҳам эътимоди пасттар, хударзёбии сахттар, майли пасттари муроҷиат ба кор ва бовари камтар ба муваффақият дар кор нишон доданд.

Пеш аз нишон додани хол, фарқҳои стандартшуда чунин буданд: эътимод −0,308; баҳодиҳии ҳафтдараҷа −0,305; хударзёбии доимӣ −0,267; майли муроҷиат ба кор −0,388; бовар ба муваффақият дар кор −0,395. Ҳамаи инҳо дар сатҳи 1 дарсад маънонок буданд.

Пас аз нишон додани хол, фарқҳои мустақими арзёбӣ хурдтар шуданд, вале майли муроҷиат ба кор ва бовар ба муваффақият ҳанӯз қавӣ боқӣ монданд.

Назорати афзалият чӣ нишон дод?

Вақте ба регрессияҳо ченаки афзалияти ташвиқшуда, ченаки пурсишии лаззат аз математика-илм ва шифоҳӣ, ё нишондиҳандаи таҳсили STEM илова шуд, коэффисиентҳои зан қариб тағйир наёфтанд. Барои эътимод коэффисиент аз −0,308 ба −0,301, −0,272 ё −0,282 тағйир ёфт. Барои майли муроҷиат ба кор низ фарқ боқӣ монд.

Яъне афзалияти соҳа хударзёбӣ бо алоқаманд аст, вале фарқи миёнаи занону мардонро шарҳ намедиҳад.

Стереотип чӣ нақш дошта метавонад?

Натиҷаҳо бо андеша мувофиқанд, ки вазифаи дорои стереотипи мардона метавонад ба хударзёбии занон таъсир расонад: ҳамон хатогӣ метавонад сахттар маънидод шавад, муваффақият ба тасодуф нисбат дода шавад ё барои муроҷиат ба кор меъёри баландтар истифода гардад. Аммо таҳқиқот стереотипро мустақиман иваз накардааст, бинобар ин ин механизми қатъӣ исбот нашудааст.

Таҳлилҳои устуворӣ

Илова кардани синну сол, таҳсил ва нишондиҳандаи сафед будан натиҷаҳоро тағйир надод. Дохил кардани даҳ нафаре, ки дар санҷишҳои диққат ноком шуданд, низ хулосаро дигар накард. Таҳлилҳои зергуруҳӣ аз рӯи синну сол, тамоюли ҷинсӣ ва таҳсили STEM фарқи қавӣ ва пайвастаи механизмро нишон надоданд, ҳарчанд дар баъзе зергуруҳҳо андозаҳо кам ё зиёд менамуданд.

Таҳқиқот чӣ мегӯяд?

• Мардон дар намунаи таҳқиқот математика ва илмро нисбат ба занон бештар интихоб карданд.
• Ин фарқи афзалият ҳатто пас аз назорати иҷро боқӣ монд.
• Занон бо ҳамон холҳо эътимоди пасттар ва хударзёбии сахттар нишон доданд.
• Занон барои муроҷиат ба кори марбут ва бовар ба муваффақият дар он камтар омода буданд.
• Нишон додани хол баъзе фарқҳоро кам кард, вале ҳамаи онҳоро нест накард.
• Се навъи назорати афзалият фарқи ҷинсиро шарҳ надоданд.

Таҳқиқот чӣ намегӯяд?

• Он намегӯяд, ки ҳамаи занон математика ва илмро дӯст намедоранд.
• Он нишон намедиҳад, ки занон дар математика қобилияти пасттар доранд.
• Он исбот намекунад, ки фарқ ҳатман аз стереотип сарчашма мегирад.
• Он як санҷиши кӯтоҳро ченаки тамоми қобилияти STEM намеҳисобад.
• Он нишон намедиҳад, ки афзалияти соҳа барои интихоби касб муҳим нест.
• Он ягон сиёсати мушаххасро озмоиш накардааст.

Аҳамият

Таҳқиқот нишон медиҳад, ки масъалаи иштирок дар STEM на танҳо масъалаи дӯст доштани соҳа аст. Ҳатто вақте иҷро ва афзалият назорат мешавад, занон метавонанд ҳамон натиҷаро ба таври сахттар арзёбӣ кунанд ва онро ба имкониятҳои корӣ камтар табдил диҳанд. Аз ин рӯ муассисаҳои таълимӣ ва корфармоён бояд на танҳо шавқи STEM, балки тарзи тафсири иҷро, меъёрҳои муроҷиат ва эҳсоси тааллуқро низ баррасӣ кунанд.

Усули таҳқиқот ва натиҷаҳо

Навъи таҳқиқот

Ин таҳқиқот такрори наздики озмоиши «Private Study»-и Exley ва Kessler мебошад. Он пешакӣ дар AsPredicted.org бо рақами 179043 сабт шудааст. Дар он OLS-регрессияҳо бо таъсирҳои собити холҳои воқеии тест истифода шуданд, то занону мардони дорои ҳамон иҷро муқоиса шаванд.

Хулосаи техникӣ

Маҳдудиятҳо

• Намуна аз Prolific ва танҳо аз ИМА мебошад.
• Озмоиш кӯтоҳ ва онлайн аст.
• Санҷиши даҳсаволӣ тамоми қобилияти математика ва илмро намепӯшонад.
• Ченаки муроҷиат ба кор изҳори озмоишӣ аст, на муроҷиати воқеӣ.
• Стереотип мустақиман манипулятсия нашудааст.
• Гурӯҳҳои ғайрибинарӣ барои таҳлили ҷудогона хеле хурд буданд.
• Натиҷаҳои зергуруҳӣ қудрати омории маҳдуд доранд.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин матн ба таҳқиқоти Does Domain Preference Explain Gender Gaps in Self-Evaluation? аз Billur Aksoy, Ian Chadd ва Boon Han Koh асос ёфтааст. Он ҳамчун озмоиши онлайн, пешакӣ сабтшуда ва бо ҳавасмандии пулӣ гузаронида шудааст. Матн нишон медиҳад, ки афзалияти соҳа бо хударзёбӣ алоқаманд аст, аммо фарқи ҷинсӣ дар хударзёбиро шарҳ намедиҳад. Дар PDF DOI ва маълумоти маҷалла оварда нашудааст; вазъи ниҳоии нашр аз худи ҳуҷҷат тасдиқ намешавад. Натиҷаҳо ба маълумоти озмоишӣ ва худгузориши иштирокчиён асос ёфтаанд ва таъсири воқеии дарозмуддати таҳсил, маош ё касбро мустақиман намесанҷанд.