Kazi hii ya kinadharia inahoji kuwa mema na mabaya si dhana zilizobuniwa tu na wanadamu, dini au dola. Kwa mujibu wa mwandishi, binadamu hawakuviumba, bali waliwapa majina aina za mahusiano ambazo tayari zilikuwepo katika asili. Jaribio kuu hapa ni kutafuta chanzo cha maadili si katika mamlaka ya kibinadamu, bali katika matokeo ya kimwili ya uhusiano kati ya viumbe wenye fahamu.

Tatizo kuu

Kwa muda mrefu katika historia, haki ya kufafanua mema na mabaya imekuwa mikononi mwa wafalme, dini, itikadi au dola. Swali la ukosoaji la mwandishi ni hili: ikiwa mamlaka hii ya kufafanua hugeuka kuwa chombo cha nguvu kila mara, je, tofauti ya kimaadili inaweza kuelezwa kwa msingi thabiti zaidi ulio ndani ya asili yenyewe? Yaani, tabia iwe “nzuri” au “mbaya” si kwa sababu mamlaka imesema hivyo, bali kwa sababu inahifadhi au inaharibu fahamu za wengine?

Mbinu

Kazi hii haifanyi jaribio; inajenga hoja ya kinadharia inayounganisha termodinamiki, uteuzi wa kimageuzi, fahamu na nadharia za ushirikiano. Mwandishi huona uhai kama mchakato unaohifadhi na kuendeleza mpangilio wa ndani, na fahamu kama uwezo wa kutofautisha hali ya ndani na ulimwengu wa nje huku ukiitikia vyanzo vya nishati. Kutokana na msingi huo, uhusiano wa fahamu moja kwa nyingine hupata maana ya kimaadili.

Matokeo

Tofauti kuu inayopendekezwa ni rahisi: ikiwa viumbe wenye fahamu wa aina moja wanatambuana kama fahamu zilizo sawa na kuunda maendeleo na ulinzi wa pande zote, hilo linachukuliwa kuwa “jema”. Ikiwa mmoja anamwona mwingine kama kitu, chombo au rasilimali ya kutumiwa, hilo linaelezwa kuwa “baya”. Mtazamo huu haujifungi kwenye nia au desturi, bali kwenye matokeo ya kimwili ya muda mrefu kwa mfumo mzima.

Kazi pia inasisitiza kuwa mikakati ya uharibifu imekuwa hatari zaidi katika enzi ya teknolojia. Ikiwa hapo awali mikakati kama hiyo ilisababisha kuporomoka kwa eneo fulani tu, sasa katika mazingira ya uwezo wa nyuklia na kibayolojia inaweza hata kuondoa uwezekano wa ustaarabu kuanza upya.

Kwa nini hili ni muhimu?

Kazi hii inahamisha mjadala wa maadili kutoka swali la “ni mamlaka gani inasema kweli?” hadi swali la “ni aina gani ya uhusiano inalinda fahamu, inaziendeleza na kuifanya mfumo uwe endelevu?” Mtazamo huo ni muhimu hasa katika enzi ya siasa, teknolojia, vita na usalama wa kimataifa.

Kwa Verianla, ujumbe mkuu ni huu: wakati mwingine mema na mabaya yanaweza kuangaliwa si kwa mila au amri pekee, bali kwa jinsi viumbe wenye fahamu wanavyotendewa na matokeo ya kimwili ambayo uhusiano huo huleta kwa siku zijazo.