Nadharia ya kawaida ya mlaji ina nguvu katika kueleza ni chaguo zipi watu huzipendelea na kwa mpangilio gani. Hata hivyo mara nyingi huacha swali hili nyuma: mapendeleo hayo yanatokana na hitaji gani? Kwa nini bidhaa moja huonekana “ghali sana” kwa mtu mmoja lakini “inaweza kununulika” kwa mwingine? Kwa nini bei ileile ya soko hubeba uzito tofauti katika akili za watu tofauti?

Utafiti huu unapendekeza kusoma tabia ya mlaji si kwa mpangilio wa mapendeleo pekee, bali pia kwa ukubwa wa hitaji. Dhana kuu ya mwandishi ni “uwanja wa hitaji la pambizo”. Hitaji la pambizo linaeleza kiasi ambacho matumizi ya kitengo kimoja cha ziada cha bidhaa hupunguza hitaji lililopo. Kadiri ukubwa wa hitaji unavyoongezeka, bidhaa ileile huonekana nafuu zaidi kwa mlaji kwa mtazamo wake; hitaji linapopungua, bei ileile huhisiwa kuwa ghali zaidi.

Fomula iliyo katikati ya utafiti ni “bei ya kibinafsi”. Bei ya kibinafsi hupatikana kwa kugawa bei ya soko kwa ukubwa wa hitaji. Kwa hiyo uchaguzi wa mlaji unatafsiriwa si kwa bajeti na bei pekee, bali pia kama aina ya usawazishaji au arbitrage ya ndani kati ya mahitaji.

Tatizo ni nini?

Nadharia ya kawaida ya mlaji kwa kawaida hufafanua mapendeleo kwa mpangilio. Ikiwa mtu anapendelea kikapu A kuliko kikapu B, nadharia huangalia kama mpangilio huo una uthabiti wa kimantiki. Mbinu hii ina nguvu kihisabati kwa sababu hutoa mfumo wa kutosha wa kuwakilisha mapendeleo, kujenga kazi za mahitaji na kufanya uchambuzi wa usawa.

Lakini mfumo huu unasema machache kuhusu maudhui ya mapendeleo. Kwa nini mtu anapendelea A kuliko B? Je, mapendeleo hayo yanatokana na njaa, mazoea, shinikizo la kipato, hadhi ya kijamii, utegemezi, au hali ya muda ya kisaikolojia? Mara nyingi modeli ya kawaida huacha maswali haya nje kwa makusudi.

Mwandishi anafasiri hali hii kama “ukandamizaji wa taarifa wa ordinalism”. Ordinalism ni mtazamo unaozingatia mpangilio wa mapendeleo pekee. Huhifadhi mpangilio huo, lakini huweka nyuma ukubwa wa motisha, chanzo cha hitaji na hali ya ndani ya mlaji.

Tatizo la utafiti ni hili: nadharia ya mlaji inaeleza sintaksia rasmi ya mapendeleo, lakini inaacha maana yake, yaani semantiki, ikiwa pungufu. Mwandishi anapendekeza kurejesha dhana ya hitaji ndani ya nadharia kama tabaka hili la semantiki lililokosekana.

Mbinu inapendekeza nini?

Huu si utafiti wa majaribio, bali pendekezo la modeli ya kinadharia. Badala ya kuanza na kazi ya utility kama ilivyo kawaida katika nadharia ya mlaji, mwandishi anaanza na “uwanja wa hitaji la pambizo”. Hii ni mabadiliko muhimu ya mwelekeo.

Katika nadharia ya kawaida, kwa kawaida kazi ya utility hudhaniwa kwanza na kisha utility ya pambizo hutolewa kutoka humo. Katika utafiti huu, uwanja wa hitaji hufafanuliwa kwanza. Kazi ya utility huwa hali maalumu inayoweza kupatikana baadaye ikiwa masharti fulani ya kihisabati yanatimizwa.

Kitu cha msingi cha modeli ni mgawo wa hitaji unaoonyeshwa kwa \(\beta_{i,k}\). Hapa \(i\) humwakilisha mtu na \(k\) bidhaa. \(\beta_{i,k}\) huonyesha kiasi cha hitaji la pambizo ambalo mtu fulani analo kwa bidhaa fulani kutokana na kikapu chake cha sasa na hali yake ya ndani.

Kutoka kwenye muundo huu hutolewa dhana ya “bei ya kibinafsi”. Bei ya soko inaweza kuwa sawa kwa kila mtu, lakini ukubwa wa hitaji hutofautiana kutoka mtu hadi mtu, hivyo maana ya kibinafsi ya bei ileile hubadilika. Kwa mtu mwenye njaa, chakula kinaweza “kuhisiwa kuwa nafuu” kuliko kwa mtu aliyeshiba, kwa sababu bei ileile inalingana na upunguzaji mkubwa zaidi wa hitaji.

Utafiti pia unachukulia pesa kama bidhaa maalumu. Pesa si njia ya kubadilishana pekee; kama rasilimali ya kuhifadhiwa, ina mgawo wake wa hitaji. Kwa mtu wa kipato cha chini, hitaji la kushikilia pesa linaweza kuwa kubwa zaidi. Hii hufanya bidhaa ileile ionekane kuwa na gharama tofauti kwa mtazamo wa watu wenye viwango tofauti vya kipato.

Fomula zinaeleza nini?

Fomula ya msingi zaidi ya utafiti ni ufafanuzi wa bei ya kibinafsi:

Hapa \(\pi_{i,k}\) ni bei ya kibinafsi kwa mtu \(i\) na bidhaa \(k\), \(p_k\) ni bei ya soko ya bidhaa hiyo, na \(\beta_{i,k}\) ni ukubwa wa hitaji la pambizo kwa bidhaa hiyo. Hitaji linapoongezeka, denominator huongezeka na bei ya kibinafsi hupungua. Kwa hiyo bidhaa ileile inaweza kuonekana rahisi zaidi kununua wakati hitaji ni kubwa.

Bei ya kibinafsi ya kulinganisha kati ya bidhaa mbili hufafanuliwa hivi:

Fomula hii inaeleza ni upande gani mlaji anaweza kuelekeza mahitaji yake kati ya bidhaa mbili. Ikiwa hitaji la bidhaa \(V\) linaongezeka kwa nguvu ikilinganishwa na bei yake, mtu anaelekea kwa bidhaa \(V\). Ikiwa bidhaa \(C\) inakuwa na faida zaidi kwa mtazamo wa kibinafsi, mwelekeo wa matumizi hubadilika.

Uwanja wa hitaji la pambizo kwa ujumla hufafanuliwa hivi:

Hapa \(\Omega\) ni nafasi ya vikapu vya matumizi vinavyowezekana, \(S\) ni hali ya ndani ya mtu, \(x_i\) ni kikapu cha sasa cha matumizi cha mtu, na \(s_i\) huwakilisha hali za ndani kama njaa, uchovu, shinikizo la kipato au hali nyingine. Uwanja huu unasisitiza kwamba mahitaji si thabiti, bali hutegemea hali na historia ya matumizi.

Tofauti muhimu ya kihisabati katika utafiti ni sharti la “integrability”. Katika hali ya bidhaa mbili, sharti ni hili:

Usawa huu ukitimia, uwanja wa hitaji unaweza kutenda kama gradient ya kazi ya utility. Gradient ni muundo wa kihisabati unaoonyesha mwelekeo na kasi ambayo kazi inaongezeka. Katika hali hii nadharia ya kawaida ya mlaji inaweza kupatikana tena.

Katika hali ya jumla, sharti la integrability huandikwa hivi:

Symmetry hii ikivunjika, huenda isiwezekane kujenga kazi moja ya utility ya kimataifa. Hii ina maana kwamba hata kama mlaji hufanya maamuzi yanayoeleweka kwa ndani, maamuzi yake yote huenda yasielezwe na kazi moja ya jumla ya utility.

Katika hali maalumu inayoweza kuunganishwa, uhusiano kati ya utility na hitaji lililobaki huonyeshwa hivi:

Hapa \(U_i\) ni utility na \(N_i\) ni hitaji lililobaki lililokusanywa. Kwa tafsiri hii, utility ni jumla yenye ishara kinyume ya kupungua kwa hitaji. Kwa maneno mengine, bidhaa humpa mlaji utility kwa kiwango ambacho inapunguza hitaji lililobaki.

Mgawo wa hitaji la pesa unaopendekezwa na utafiti ni huu:

Hapa \(R_i\) ni kipato kinachoweza kutumika na \(\beta_{i,M}\) ni hitaji la pambizo la kushikilia pesa. Kipato kinapopungua, hitaji la kuhifadhi pesa huongezeka. Hii hutumika kueleza kwa nini bei ileile inaweza kuhisiwa kuwa nzito zaidi kwa mtu wa kipato cha chini.

Bei ya reservation iliyojengeka ndani hufafanuliwa hivi:

Thamani hii huonyesha bei ya kizingiti ambayo mtu anaweza kuwa tayari kulipa kwa bidhaa fulani kutokana na hitaji na kipato chake cha sasa. Bei ya soko ikiwa chini ya kizingiti hiki, ununuzi huwa na uwezekano mkubwa zaidi.

Modeli ya uwezekano wa ununuzi ya kiuchumi inayopendekezwa na utafiti ni hii:

Fomula hii inaeleza kwamba uwezekano wa mtu kununua bidhaa fulani kwa wakati fulani unaweza kuhusishwa na ukubwa wa hitaji, bei na hitaji la kuhifadhi pesa. Muundo huu hufanya nadharia iweze kujaribiwa kwa data ya miamala.

Ujumbe mkuu wa grafu, jedwali na skimu

Katika utafiti huu, ufafanuzi rasmi, mapendekezo na tofauti za kihisabati ni muhimu zaidi kuliko grafu za kawaida. Skimu kuu inapendekeza kufikiri tabia ya mlaji katika tabaka tatu: bei ya soko, ukubwa wa hitaji na hitaji la kuhifadhi pesa.

Ujumbe wa kwanza ni huu: bei ya soko ni ya nje na ya pamoja, lakini upinzani wa kununua unaweza kuwa wa kibinafsi. Hata ikiwa bidhaa ileile inauzwa kwa bei ileile, hubeba “uzito” tofauti kwa watu tofauti. Hii ni kwa sababu uwezo wake wa kupunguza hitaji na ulazima wa kushikilia pesa hutofautiana kati ya watu.

Ujumbe wa pili ni kwamba nadharia ya kawaida ya utility haikataliwi kabisa ndani ya modeli hii. Ikiwa uwanja wa hitaji unaweza kuunganishwa kihisabati, nadharia ya kawaida ya utility hurudi. Katika hali hiyo utility ya pambizo hutafsiriwa upya kama hitaji la pambizo.

Ujumbe wa tatu ni kwamba wakati uwanja wa hitaji hauwezi kuunganishwa, baadhi ya tabia ambazo ni ngumu kwa modeli ya kawaida zinaweza kuelezwa kwa urahisi zaidi. Athari za muktadha, athari ya umiliki, uthamini unaotegemea historia ya matumizi na mizunguko ya matumizi ya homeostatic huonekana kama matokeo ya kawaida ya mfumo badala ya makosa ya kipekee.

Ujumbe wa nne ni kuona pesa si njia ya kubadilishana tu, bali pia kama kitu chenye hitaji lake. Mbinu hii inalenga kuunganisha dhana za uchumi wa kitabia kama “maumivu ya kulipa” na “upendeleo wa ukwasi” kwenye msingi wa mikro.

Majaribio yalifanywaje?

Utafiti huu hautoi data ya majaribio. Mwandishi hafanyi jaribio jipya la uwanjani, maabara au uchambuzi wa data halisi ya miamala. Badala yake, anajenga mfumo wa kinadharia na kupendekeza itifaki ya kiuchumi ya namna ya kuujaribu baadaye.

Njia ya majaribio inayopendekezwa inategemea data ya miamala yenye mzunguko mkubwa. Data hii huonyesha ni bidhaa gani mtu alinunua, lini, kwa bei gani na katika muktadha gani kwa kipindi cha muda. Aina hii ya data inaweza kutoa viashiria vya moja kwa moja wakati hitaji lenyewe haliwezi kuonekana moja kwa moja.

Katika utafiti, hali ya hitaji inachukuliwa kama kigezo fiche. Kigezo fiche ni kitu ambacho hakiwezi kupimwa moja kwa moja lakini kinakadiriwa kupitia tabia inayoonekana. Kwa mfano, kiwango cha hitaji la chakula kinaweza kukadiriwa kwa kutumia hifadhi ya chakula, muda tangu ununuzi wa mwisho, kipato na mzunguko wa ununuzi.

Mwandishi anapendekeza mbinu inayofanana na hidden Markov model. Hidden Markov model ni mbinu ya takwimu inayodhani kwamba hali zisizoonekana moja kwa moja hubadilika kwa muda na kwamba tabia inayoonekana huathiriwa na hali hizo. Katika mfumo huu, ununuzi unamodeliwa kama tukio linalopunguza hitaji.

Ni muhimu modeli iweze kukanushwa. Kwa mfano, kulingana na nadharia, hitaji la pambizo la pesa linapaswa kupungua kipato kinapoongezeka. Ikiwa data ya miamala haiungi mkono uhusiano huu kwa uthabiti, dai la modeli kuhusu hitaji la pesa na upinzani wa kulipa hudhoofika.

Matokeo yanaonyesha nini?

Utafiti haukatai kabisa nadharia ya kawaida ya mlaji; unaiweka upya kama hali maalumu ndani ya mfumo mpana zaidi. Ikiwa uwanja wa hitaji ni wa kawaida na wa symmetric, nadharia ya kawaida ya utility inaendelea kufanya kazi. Katika hali hii mlaji anaweza kuwakilishwa kama mhusika anayefanya utility yake iwe kubwa zaidi.

Lakini ikiwa uwanja wa hitaji si symmetric, tabia ya mlaji huenda isiweze kuelezwa na kazi moja ya utility ya kimataifa. Katika hali hiyo mlaji hufanya maamuzi ya ndani yenye maana na uthabiti, lakini mfululizo wa maamuzi huwa tegemezi kwa njia. Kwa hiyo kufikia kikapu kilekile cha mwisho kupitia njia tofauti kunaweza kuwa na thamani tofauti kwa mtu.

Mbinu hii hutoa formalization mpya kwa matokeo ya uchumi wa kitabia kama athari ya umiliki. Athari ya umiliki ni hali ambapo watu hutathmini kupoteza kitu wanachomiliki tofauti na kununua kitu hicho hicho. Modeli inajaribu kuitafsiri si kama hitilafu ya kisaikolojia pekee, bali kama matokeo ya muundo wa uwanja wa hitaji unaotegemea njia.

Utafiti pia unasisitiza tabia ya mzunguko wa matumizi. Mahitaji ya binadamu hayamaliziki milele baada ya kutimizwa mara moja. Njaa, usingizi, kiu, nishati na mahitaji yanayofanana hujitokeza tena kadiri muda unavyopita. Kwa hiyo tabia ya mlaji si optimization iliyofungwa ya mara moja, bali mchakato wazi na wenye mienendo wa kusimamia mahitaji.

Kwa nini hili ni muhimu?

Utafiti huu unajaribu kuleta dhana ya “utility” inayotumiwa sana katika uchumi kwenye msingi unaoonekana zaidi. Katika modeli nyingi utility ni chombo rasmi cha kuwakilisha mpangilio wa mapendeleo. Mwandishi anataka kufanya muundo wa hitaji nyuma ya utility uonekane wazi.

Mbinu hii inaweza kuwa muhimu katika kuelewa tabia halisi za walaji. Watu hawajibu bei tu; wanaamua pia kulingana na ukubwa wa hitaji, shinikizo la kipato, hifadhi walizonazo, uchovu, njaa, mazoea na upinzani wa kisaikolojia wakati wa malipo.

Hasa, kwa nini watu wa kipato cha chini na cha juu hutambua bei ileile tofauti huwa wazi zaidi ndani ya modeli hii. Hata kama bidhaa ina bei ileile ya soko, mtu wa kipato cha chini ana hitaji kubwa zaidi la kuhifadhi pesa na kwa hiyo bidhaa huonekana ghali zaidi kwa mtazamo wake.

Modeli pia inalenga kujenga daraja kati ya uchumi wa kitabia na nadharia ya neoclassical. Uchumi wa kitabia mara nyingi huchunguza mikengeuko kutoka modeli ya kawaida. Utafiti huu unapendekeza kwamba baadhi ya mikengeuko hiyo inaweza kuwa ya kimfumo na kueleweka ndani ya modeli pana zaidi ya uwanja wa hitaji.

Mambo ya kuzingatia

Kwa kuwa utafiti ni working paper, haupaswi kutazamwa kama nadharia ya mwisho iliyopitiwa na wenzao. Ingawa unatoa mfumo wenye nguvu na ubunifu wa dhana, itifaki yake ya kiuchumi inahitaji kujaribiwa kwa data halisi.

Jambo la pili ni upimaji wa dhana ya “hitaji”. Hitaji si kigezo kinachoonekana moja kwa moja. Njaa, uchovu au hitaji la kushikilia pesa vinaweza kupimwa katika baadhi ya mazingira, lakini katika makundi mengi ya matumizi hitaji, tamaa, mazoea, shinikizo la kijamii na motisha ya hadhi vinaweza kuchanganyika.

Jambo la tatu ni kwamba modeli inakuwa tata zaidi kihisabati. Modeli ya kawaida ya utility ni rahisi na yenye nguvu. Modeli ya uwanja wa hitaji inaweza kutoa maelezo tajiri zaidi, lakini kwa gharama ya data zaidi, dhana zaidi na michakato migumu zaidi ya ukadiriaji.

Jambo la nne ni tafsiri za kimaadili. Mtu kuwa na hitaji kubwa la kitu fulani haimaanishi matumizi hayo ni mazuri kwa ustawi wake wa muda mrefu. Utafiti unakubali tofauti hii katika mfano wa utegemezi. Kwa hiyo hitaji na ustawi si kitu kimoja.

Jambo la tano ni kwamba nguvu ya kueleza ya modeli inategemea majaribio ya kimajaribio. Hasa utabiri kuhusu uhusiano wa kipato na hitaji la pesa, hifadhi na uwezekano wa ununuzi, pamoja na kupungua kwa hitaji baada ya ununuzi unapaswa kujaribiwa kwa data ya miamala.

Hitimisho

Utafiti huu unapendekeza kuongeza tabaka la semantiki linalotegemea hitaji kwenye nadharia ya mlaji. Nadharia ya kawaida inaeleza mpangilio wa mapendeleo, huku modeli hii ikijaribu kufanya ukubwa wa hitaji unaosababisha mapendeleo hayo uonekane.

Dhana muhimu zaidi ni “bei ya kibinafsi”. Bei ya soko inaweza kuwa sawa kwa kila mtu, lakini kwa kuwa ukubwa wa hitaji na hitaji la kuhifadhi pesa hutofautiana, bei ya kibinafsi ya bidhaa ileile hubadilika. Hii inalenga kuunganisha sentensi za kawaida kama “hii ni ghali kwangu”, “nahitaji hii sasa” na “lazima nihifadhi pesa yangu” na nadharia rasmi.

Nguvu ya utafiti ni kupanua nadharia ya neoclassical ya mlaji bila kuitupilia mbali kabisa. Katika hali ya integrability, nadharia ya kawaida hurudi; katika hali isiyoweza kuunganishwa, inafungua nafasi pana zaidi ya kueleza muktadha, utegemezi wa njia na mizunguko ya homeostatic.

Kwa ujumla, utafiti unapendekeza kumwona mlaji si kama mhusika wa kufikirika anayepanga mapendeleo pekee, bali kama mtoa maamuzi ambaye mahitaji yake hubadilika kwa muda, anayeona pesa pia kama kitu cha hitaji, na anayefanya maamuzi yaliyo na uthabiti wa ndani lakini yaliyopachikwa katika muktadha.

Dokezo la Chanzo na Mbinu

Maudhui haya yametayarishwa kwa msingi wa working paper ya Paolo Boschetti yenye kichwa “The Field of Needs: Subjective Prices and a Semantic Foundation for Consumer Theory”. Utafiti unatafsiri upya nadharia ya mlaji kupitia dhana za uwanja wa hitaji la pambizo, bei ya kibinafsi, integrability, hitaji la pesa na itifaki ya kiuchumi inayoweza kujaribiwa kwa data ya miamala.

Maudhui haya si tafsiri ya neno kwa neno; wazo kuu la utafiti limerahisishwa kulingana na mtindo wa uchapishaji wa Verianla na kubadilishwa kuwa makala asilia ya uhariri ya Kiswahili.

Misemo ya kihisabati imewasilishwa kwa namna inayoendana na MathJax huku muundo wa alama wa asili ukihifadhiwa kadiri iwezekanavyo. Kwa kuwa utafiti ni working paper ya kinadharia, matokeo hayapaswi kutafsiriwa kama sheria ya mwisho ya kiuchumi au mwongozo wa maamuzi ya kifedha.