Utafiti huu ni utafiti wa kutengeneza kipimo cha maadili ya utafiti wa kisayansi kwa wanafunzi wa uzamili. Kwa aina ya kazi, haujawasilishwa kama makala ya jarida iliyopitia mapitio ya rika, bali kama preprint ambayo bado haijapitiwa na wahakiki. Kitaaluma uko katika makutano ya sayansi ya elimu, ushauri wa kisaikolojia, upimaji na tathmini, saikometria na maadili ya utafiti.

Lengo kuu la utafiti ni kutengeneza chombo halali na cha kuaminika kinachoweza kupima kiwango cha kujitolea kwa wanafunzi wa shahada za uzamili na uzamivu kwa maadili ya utafiti wa kisayansi. Kwa hiyo, badala ya kutoa pendekezo la moja kwa moja la sera ya elimu, kazi inapendekeza muundo wa kipimo cha kisaikometria kinachoweza kutumiwa kupima maadili ya utafiti.

Utafiti hauingii katika eneo nyeti la ushauri wa kitabibu, kisheria au kifedha. Hata hivyo, kwa kuwa unahusiana na maadili ya kitaaluma, tathmini ya wanafunzi na michakato ya maamuzi ya taasisi, matokeo yake hayapaswi kutumiwa peke yake kama chombo cha kuadhibu au kigezo cha mwisho cha maamuzi.

Utafiti huu unalenga kutengeneza kipimo cha “maadili ya utafiti wa kisayansi” kwa wanafunzi wa uzamili wanaosoma katika vyuo vikuu vya Jordan. Kwanza fasihi ilipitiwa, kisha vipengele vya kipimo vikarekebishwa kwa kuzingatia maoni ya wataalamu. Kipimo kilichoanza na vipengele 35 katika hatua ya awali kilibadilishwa, baada ya tathmini na uchanganuzi, kuwa muundo wa vipengele 25 wenye vipimo vinne.

Kipimo kina vipimo vinne vya msingi: maadili ya jumla yanayohusu mada ya utafiti, washiriki wa utafiti na usiri wa taarifa, uwasilishaji na tafsiri ya matokeo, pamoja na uaminifu na uadilifu wa kisayansi. Utafiti ulitumia exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis na Cronbach alpha reliability coefficient. Matokeo yanaonyesha kuwa kipimo kina viwango vya juu vya uthabiti wa ndani na kwamba muundo uliopendekezwa wa vipimo vinne unaungwa mkono kwa ujumla.

Tatizo ni nini?

Utafiti wa kisayansi si shughuli ya kuzalisha maarifa pekee. Pia unahusisha kanuni za maadili kama uaminifu, usiri, kuheshimu haki za washiriki, matumizi sahihi ya data, tafsiri isiyoegemea upande wowote na uaminifu kwa vyanzo. Wanafunzi wa uzamili hasa hupitia hatua nyingi muhimu katika tasnifu na utafiti wa kitaaluma, kama ukusanyaji wa data, matumizi ya vyanzo, tafsiri ya matokeo na uandishi wa kisayansi.

Hoja ya kuanzia ya utafiti ni hii: ili kupima kiwango ambacho wanafunzi wa uzamili wanazingatia maadili ya utafiti, kunahitajika kipimo kinachofaa muktadha wa ndani, chenye uhalali na uaminifu. Waandishi wanaeleza kuwa katika muktadha wa vyuo vikuu vya Jordan hakuna chombo kamili cha upimaji kinachokidhi hitaji hili.

Tatizo hili halihusu tu tabia ya mwanafunzi mmoja mmoja. Katika mazingira ambako maadili ya utafiti ni dhaifu, ubora wa tasnifu, machapisho ya kitaaluma na tafiti za elimu pia unaweza kuathirika. Kwa hiyo, kupima uelewa wa maadili ni muhimu kwa maendeleo ya wanafunzi na kwa ubora wa utafiti wa vyuo vikuu.

Mbinu inapendekeza nini?

Utafiti unategemea mkabala wa utafiti wa kimaelezo. Mkabala wa kimaelezo ni muundo wa utafiti unaolenga kuelewa na kupima jambo katika hali yake ya sasa. Katika utafiti huu, jambo linalotakiwa kupimwa ni kujitolea kwa wanafunzi wa uzamili kwa maadili ya utafiti wa kisayansi.

Sampuli ya utafiti ina wanafunzi 309 wa shahada za uzamili na uzamivu wanaosoma katika vitivo vya elimu vya baadhi ya vyuo vikuu vya umma nchini Jordan. Wanafunzi walichaguliwa kutoka idara kama saikolojia, usimamizi wa elimu na mbinu za ufundishaji. Kipimo kiliandaliwa kwa muundo wa majibu wa Likert wa ngazi tano. Kipimo cha aina ya Likert ni njia ya upimaji inayoweka daraja la kiwango ambacho mshiriki anakubaliana na kauli au mara ngapi anaonyesha tabia fulani.

Mchakato wa kutengeneza kipimo ulifanyika katika hatua kadhaa. Kwanza, fasihi inayohusu maadili ya utafiti na vipimo vya awali ilipitiwa. Kisha benki ya awali ya vipengele 35 iliundwa. Baada ya maoni ya wataalamu, baadhi ya vipengele viliondolewa au kurekebishwa. Baada ya majaribio ya awali na uchanganuzi wa sababu, kipimo kilipunguzwa hadi vipengele 25.

Utafiti ulitumia mbinu mbili muhimu za kisaikometria. Exploratory factor analysis ilitumika kugundua vipengele vinakusanyika chini ya vipimo gani. Confirmatory factor analysis ilitumika kupima ni kwa kiwango gani muundo uliopendekezwa wa vipimo vinne unaendana na data.

Fomula zinaeleza nini?

Utafiti hautoi kwa uwazi fomula za kina za kihisabati. Hata hivyo, mantiki yake ya kisaikometria inategemea viashiria vya takwimu kama coefficients za correlation, factor loadings, fit indices na Cronbach alpha reliability coefficient.

Muundo wa alama wa Likert wa ngazi tano unaweza kuonyeshwa kwa urahisi hivi:

Hapa 1 inawakilisha “kamwe”, na 5 inawakilisha kiwango cha juu zaidi cha marudio ya tabia ya kimaadili kwa maana ya “daima”. Alama ya jumla ya mwanafunzi katika kipimo inaweza kutafsiriwa kupitia jumla au wastani wa majibu yake kwa vipengele.

Cronbach alpha coefficient iliyotumiwa katika utafiti ni kipimo cha uthabiti wa ndani kinachoonyesha ni kwa kiwango gani vipengele vinapima muundo uleule kwa uthabiti. Uwasilishaji wake wa jumla ni huu:

Katika fomula hii \(k\) ni idadi ya vipengele katika kipimo; \(\sigma_i^2\) ni variance ya kila kipengele; na \(\sigma_T^2\) ni variance ya alama ya jumla. Kadiri alpha inavyokuwa juu, ndivyo inavyokubalika zaidi kwamba vipengele vinapima muundo mmoja kwa uthabiti. Hata hivyo, alpha iliyo juu sana inaweza pia kuashiria uwezekano kwamba baadhi ya vipengele vinafanana kupita kiasi.

Factor loadings pia ni kiashiria muhimu katika utafiti. Factor loading inaonyesha ni kwa kiwango gani kipengele kinahusiana na kipimo fiche kinachokihusu. Kwa urahisi inaweza kufikiriwa hivi:

Kwa mfano, ikiwa kipengele kina loading ya juu kwenye kipimo cha “usiri wa taarifa”, kinachukuliwa kuwa kiashiria chenye nguvu cha kupima maadili ya usiri.

Ujumbe mkuu wa grafu, jedwali na mchoro

Ujumbe mkuu wa majedwali ya utafiti ni kwamba kipimo kilichotengenezwa kinakusanyika katika vipimo vinne vikuu na kwamba vipimo hivi vina uhusiano wenye maana kati yao. Toleo la mwisho la kipimo lina vipengele 25. Vipengele hivyo vimekusanywa chini ya vichwa vinne: maadili ya jumla yanayohusu mada ya utafiti, washiriki na usiri wa taarifa, uwasilishaji wa matokeo na uaminifu wa kisayansi, pamoja na uaminifu na uadilifu wa kisayansi.

Mahusiano kati ya vipengele na vipimo kwa ujumla yalionekana katika kiwango kinachokubalika. Hii inaonyesha kuwa vipengele vinahusiana na vipimo vinavyovihusu. Mahusiano ya vipimo na alama ya jumla ya kipimo pia ni ya juu. Ugunduzi huu unaashiria kwamba ingawa vipimo vinne vina maana kila kimoja peke yake, vyote vinaelekea kwenye dhana moja ya jumla, yaani maadili ya utafiti wa kisayansi.

Matokeo ya factor analysis yanaonyesha kwamba muundo wa factors nne unaeleza takribani asilimia 68 ya total variance. Katika tafiti za kisaikometria, kiwango hiki kinaweza kutafsiriwa kuwa kipimo kinaweza kueleza sehemu muhimu ya muundo unaokusudiwa kupimwa.

Katika confirmatory factor analysis, RMSEA ya 0.080 inaonyesha kuwa model fit iko kwenye mpaka unaokubalika. Kwa upande mwingine, baadhi ya fit indices kama CFI, TLI na GFI si zenye nguvu sana na zinahitaji tafsiri ya tahadhari zaidi. Kwa hiyo, ingawa utafiti unaonyesha kwamba kipimo kina muundo wa kuahidi, ni muhimu kukipima tena katika sampuli tofauti.

Majaribio yalifanywaje?

Utafiti huu si jaribio la maabara, bali ni utafiti wa kutengeneza kipimo na kuthibitisha sifa zake za kisaikometria. Mchakato wa utafiti uliendeshwa kwa kuwapa washiriki vipengele vya kipimo na kuchanganua majibu hayo kwa takwimu.

Katika hatua ya kwanza, watafiti walipitia vyanzo vya kinadharia na tafiti za awali za vipimo zinazohusu maadili ya utafiti wa kisayansi. Kutokana na mapitio hayo, benki ya awali ya vipengele iliundwa. Kisha maoni ya wataalamu 12 yalipatikana, na uwazi wa vipengele pamoja na kufaa kwake kwa kipimo husika ukatathminiwa.

Jaribio la awali lilifanywa kwa wanafunzi 50 wa uzamili. Hatua hii ilitumika kuona viashiria vya awali vya uaminifu na uhalali wa kipimo. Baadaye exploratory na confirmatory factor analyses zilifanywa kwenye sampuli kuu ya watu 309.

Katika exploratory factor analysis ilionekana kwamba baadhi ya vipengele havikuwa na factor loading ya kutosha au havikutenda kwa namna inayolingana na muundo uliokusudiwa, na kipimo kikapunguzwa hadi vipengele 25. Katika confirmatory factor analysis, ilipimwa ni kwa kiwango gani vipengele hivyo 25 vinaunga mkono muundo wa vipimo vinne.

Matokeo yanaonyesha nini?

Matokeo yanaonyesha kwamba kipimo kilichotengenezwa cha maadili ya utafiti wa kisayansi kina viwango vya juu vya uthabiti wa ndani. Cronbach alpha ya jumla ya kipimo iliripotiwa kuwa 0.963 katika matumizi makuu. Thamani hii inaonyesha kuwa kuna uthabiti mkubwa kati ya vipengele vya kipimo.

Viwango vya juu vya uaminifu pia vilipatikana katika vipimo vidogo vya kipimo. Kila moja ya vipimo vya maadili ya jumla yanayohusu mada ya utafiti, washiriki na usiri wa taarifa, uwasilishaji wa matokeo na uaminifu wa kisayansi, pamoja na uaminifu na uadilifu wa kisayansi, vilionyesha uthabiti wa ndani wa juu.

Exploratory factor analysis iliunga mkono muundo wa factors nne. Confirmatory factor analysis pia ilionyesha kuwa kwa ujumla muundo huu unaendana na data. Hata hivyo, baadhi ya model fit values hazikuwa katika kiwango kinachoweza kuitwa chenye nguvu, bali zilikuwa zaidi katika kiwango kinachokubalika au karibu na mpaka. Kwa hiyo, kipimo kinahitaji kupimwa tena katika vyuo vikuu, nchi na taaluma tofauti.

Utafiti pia unadai kuwa kipimo kinaonyesha measurement invariance kati ya wanafunzi wa uzamili na uzamivu. Measurement invariance ni jaribio muhimu la kisaikometria linalouliza kama kipimo kinapima maana inayofanana katika makundi tofauti. Ikiwa ugunduzi huu utaungwa mkono ipasavyo, kulinganisha alama za wanafunzi wa uzamili na uzamivu kunaweza kuwa na maana zaidi.

Kwa nini hili ni muhimu?

Maadili ya utafiti wa kisayansi ni sharti la msingi la kuaminika kwa uzalishaji wa kitaaluma. Tasnifu au utafiti haujitoshelezi kwa kuwa na mbinu nzuri pekee; pia unapaswa kuwa mwaminifu, wazi, unaoheshimu haki za washiriki na wa haki katika matumizi ya vyanzo.

Wanafunzi wa uzamili ni wanataaluma, watafiti na wataalamu wa baadaye. Kupima uelewa wa maadili katika hatua hii kunaweza kutumika si tu kutathmini utendaji wa mwanafunzi, bali pia kuona maeneo yenye mapungufu na kuboresha programu za elimu.

Utafiti huu unajaribu kuondoa maadili ya utafiti kutoka kwenye kuwa dhana ya kufikirika na kuyagawa katika vipimo vinavyoweza kupimwa. Kipimo kama hiki kinaweza kusaidia vyuo vikuu kupanga programu za elimu ya maadili, washauri kutoa mwongozo unaolengwa zaidi kwa wanafunzi, na taasisi kutengeneza sera za kuboresha ubora wa utafiti.

Mambo ya kuzingatia

Jambo muhimu zaidi la kuzingatia ni kwamba utafiti ni preprint ambayo haijapitia mapitio ya rika. Kwa hiyo, matokeo yanapaswa kusomwa si kama hitimisho la mwisho la kitaaluma, bali kama matokeo ya utafiti yaliyo wazi kwa tathmini.

Sampuli imezuiliwa kwa vitivo vya elimu vya baadhi ya vyuo vikuu nchini Jordan. Kwa hiyo, haiwezi kusemwa kwamba matokeo yanafaa moja kwa moja kwa nchi, vitivo au taaluma nyingine.

Kipimo kinategemea self-report. Hii ina maana kwamba wanafunzi walijitathmini wenyewe kuhusu tabia zao za kimaadili. Katika vipimo vya aina hii, social desirability effect inaweza kuonekana. Washiriki wanaweza kutoa majibu yanayowafanya waonekane wenye maadili zaidi kuliko wanavyotenda kwa kweli.

Kuna baadhi ya thamani za jedwali zilizoripotiwa katika utafiti ambazo zinahitaji kusomwa kwa tahadhari. Kwa mfano, kuna dalili ya kutolingana kati ya idadi ya wanafunzi wa uzamili na uzamivu na asilimia zilizotolewa. Aidha, ingawa baadhi ya model fit values zilitafsiriwa na watafiti kuwa zinakubalika, zinaweza kuonekana kuwa na mipaka kwa vigezo vikali zaidi vya kisaikometria.

Cronbach alpha iliyo juu sana ni kiashiria chanya cha uthabiti wa ndani, lakini pia inaweza kuibua uwezekano kwamba vipengele vya kipimo vinafanana kupita kiasi. Kwa hiyo, ni bora kutafsiri kipimo kwa tahadhari si kwa alama ya jumla pekee, bali pia kwa msingi wa vipimo vidogo.

Hitimisho

Utafiti huu unapendekeza kipimo chenye vipimo vinne na vipengele 25 kwa ajili ya kupima maadili ya utafiti wa kisayansi kwa wanafunzi wa uzamili. Vipimo vya msingi vimeainishwa kuwa maadili ya jumla yanayohusu mada ya utafiti, washiriki na usiri wa taarifa, uwasilishaji na tafsiri ya matokeo, pamoja na uaminifu na uadilifu wa kisayansi.

Uchanganuzi wa kisaikometria unaonyesha kuwa kipimo kina viwango vya juu vya uthabiti wa ndani na kwamba muundo wa factors nne unaungwa mkono kwa ujumla. Hata hivyo, kwa kuwa utafiti ni preprint, sampuli imezuiliwa kwa muktadha maalumu na baadhi ya fit indices zinahitaji kutafsiriwa kwa tahadhari, ni muhimu kukipima tena kipimo katika makundi tofauti.

Kwa ujumla, utafiti ni wa thamani kwa kuonyesha kwamba maadili ya utafiti wa kisayansi katika vyuo vikuu si mada ya kinadharia inayofundishwa darasani pekee, bali ni eneo la umahiri wa kitaaluma linaloweza kupimwa, kufuatiliwa na kuboreshwa.

Dokezo la chanzo na mbinu

Maudhui haya yametayarishwa kwa msingi wa preprint “Constructing a scale of scientific research ethics among graduate students and its psychometric properties” iliyoandaliwa na Wafa A. Aleid na Sukiena M. Alrawashdeh. Utafiti ni kazi ya kutengeneza kipimo na uthibitishaji wa kisaikometria kwa ajili ya kupima maadili ya utafiti wa kisayansi kwa wanafunzi wa uzamili.

Maudhui haya si tafsiri ya moja kwa moja; wazo kuu la utafiti limerahisishwa kwa mujibu wa mstari wa uchapishaji wa Verianla na kubadilishwa kuwa makala asilia ya uhariri kwa Kiswahili.

Matokeo ya takwimu ya makala, mantiki ya kutengeneza kipimo, matokeo ya factor analysis na viashiria vya uaminifu yameelezwa kwa lugha rahisi. Maudhui yanalenga kutoa taarifa za jumla kuhusu maadili ya kitaaluma na hayapaswi kutumiwa peke yake kama kigezo cha mwisho cha tathmini ya mwanafunzi, uchunguzi wa kinidhamu au maamuzi ya taasisi.