Huu ni makala ya kitaaluma ya sheria inayokutana na nadharia ya sheria ya jinai, falsafa ya sheria, falsafa ya maadili na uhalali wa kimaadili wa adhabu. Maandishi yanajadili kwa nini dola inaweza kumwekea mtu aliyefanya uhalifu madhara au mzigo. “Madhara” hapa hayamaanishi kisasi cha kawaida; yanamaanisha adhabu inayotekelezwa na dola kama kifungo, kunyimwa uhuru, adhabu kali au mzigo wa kisheria.

Swali kuu la makala ni hili: Ikiwa dola inachukuliwa kuwa ipo ili kuwalinda raia na kutenda kwa manufaa yao, kwa nini inaweza kumdhuru kwa makusudi raia aliyefanya uhalifu? Swali hili ni muhimu hasa katika falsafa ya adhabu, kwa sababu tendo lile lile likifanywa na mtu binafsi huonekana kuwa dhuluma, lakini likifanywa na maafisa wa dola baada ya mchakato wa kisheria mara nyingi hukubaliwa kama “adhabu”.

Mwandishi anasema hoja mbili za jadi za kuhalalisha adhabu hazitoshi. Utilitarianism hutetea adhabu kwa sababu inaongeza manufaa ya jumla ya jamii, lakini kinadharia inaweza kufungua njia ya kumuadhibu mtu asiye na hatia. Retributivism, kwa maana ya adhabu inayostahiliwa, hutegemea intuitions za kuadhibu, lakini haielezi vya kutosha kwa nini hisia kali zinaweza kutupa ufikiaji wa kuaminika wa ukweli wa kimaadili.

Mchango asilia wa makala ni kutafsiri adhabu kama “disavowal”, yaani jamii kutenganisha wazi uhalifu mkubwa na maadili yake yenyewe. Kwa mtazamo huu, ikiwa uhalifu mkubwa haukataliwi kwa nguvu ya kutosha, mtazamaji mwenye busara anaweza kufikiri kwamba jamii inaona uhalifu huo kuwa unaendana na maadili yake. Dai kuu la mwandishi ni kwamba kwa uhalifu mkubwa, kukataa huko kwa nguvu ya kutosha kunawezekana tu kwa kumwadhibu mkosaji.

Maudhui haya si ushauri wa kisheria. Sheria ya jinai, uhalifu, adhabu, haki za mkosaji, haki za mwathiriwa na mamlaka ya dola kuadhibu hutofautiana kati ya nchi na kulingana na hali halisi. Lengo hapa ni kueleza hoja ya kitaaluma ya utafiti kwa njia rahisi na isiyoegemea upande.

Makala inatualika kufikiria upya kwa nini adhabu inaweza kuruhusiwa kimaadili. Ikiwa jirani angekufungia katika chumba kidogo kwa mwaka mmoja kwa sababu anadai umefanya kosa, huenda tungeita hilo dhuluma. Lakini hali ile ile ikitekelezwa na afisa wa dola baada ya uamuzi wa mahakama na mchakato wa kisheria, watu wengi hukubali kama adhabu. Mwandishi anauliza kama kukubalika huku ni mazoea tu.

Utafiti unaona hoja mbili za jadi za adhabu kuwa hazitoshi. Kwa hoja ya utilitarian, adhabu ni halali kwa sababu inaongeza manufaa ya jumla ya jamii. Lakini mantiki hii, katika baadhi ya hali kali, inaweza hata kufanya adhabu ya mtu asiye na hatia ionekane kukubalika. Kwa hoja ya retributivist, mkosaji huadhibiwa kwa sababu anastahili adhabu kwa kosa lake. Hata hivyo, mtazamo huu mara nyingi hutegemea hisia kali za kuadhibu na hauonyeshi vya kutosha kwa nini hisia hizo ni mwongozo wa kuaminika wa maadili.

Kisha mwandishi anageukia nadharia za adhabu za kiuelezi. Kwa nadharia hizi, adhabu ni namna jamii inavyolaani uhalifu. Lakini nadharia zilizopo zinakabiliwa na pingamizi mbili kubwa. Kwanza, kwa nini uhalifu mkubwa lazima ulaaniwe? Pili, ikiwa uhalifu utaadhibiwa, kwa nini laana hiyo lazima ifanywe kupitia adhabu?

Mtazamo mpya unaopendekezwa unaona adhabu kama “kukataa kupitia kulaani”. Uhalifu mkubwa haupatani na maadili ya msingi ya jamii kama maisha, uhuru, mali na utu wa binadamu. Ikiwa jamii haikatai uhalifu huu kwa nguvu ya kutosha, mtu mwenye busara anayetazama kutoka nje anaweza kudhani kwamba jamii haina kujali au inaukubali kimya kimya. Kwa dai la mwandishi, katika uhalifu mkubwa namna yenye nguvu zaidi ya kukataa ni kumwadhibu mkosaji.

Tatizo ni nini?

Adhabu ni tendo linalohitaji maelezo ya kimaadili, kwa sababu dola inapoadhibu humwekea mtu madhara au mzigo kwa makusudi. Kifungo huzuia uhuru; faini hupunguza mali; baadhi ya adhabu zinaweza kuathiri maisha ya kijamii, mwili, afya ya kisaikolojia au siku zijazo za mtu. Ikiwa kumdhuru mtu kwa kawaida ni kosa, kwa nini dola inaweza kufanya hivyo lazima kuhalalishwe tofauti.

Mtazamo wa utilitarian hujibu swali hili kwa matokeo. Ikiwa adhabu inapunguza uhalifu wa baadaye, inaongeza usalama wa jamii, inapunguza hofu ya watu au inaongeza ustawi wa jumla, inaweza kuonekana halali. Lakini mwandishi anaonyesha udhaifu wake mkuu: kama itazidisha manufaa ya jumla, hata kumuadhibu mtu asiye na hatia kunaweza kuhalalishwa kinadharia. Hili ni hitimisho lisilokubalika kwa mitazamo mingi ya sheria na maadili.

Retributivism, kwa maana ya adhabu inayostahiliwa, husema mkosaji anastahili adhabu kwa sababu ya kosa alilofanya. Watu wengi wanaweza kuwa na intuitions kali za kuadhibu wanapokabiliwa na uhalifu mkubwa. Lakini mwandishi anasema hisia hizi pekee si msingi wa kutosha. Watu wanaweza kufanya maamuzi chini ya hasira, mshtuko, karaha au kisasi ambayo baadaye wanaona kuwa yalikuwa mabaya. Kwa hiyo kusema “tunajisikia hivyo” hakujengi peke yake uhalali wa kimaadili wa adhabu.

Nadharia za adhabu za kiuelezi hutoa maelezo ya kina zaidi. Kwa mujibu wake, adhabu si kuzuia au kulipiza kisasi tu; ni jamii kulaani uhalifu hadharani. Lakini pia hapa maswali mawili yanaibuka. Kwanza, kwa nini uhalifu mkubwa lazima ulaaniwe? Pili, kwa nini laana ifanywe kwa kumwadhibu mkosaji badala ya kwa maneno, alama, maandamano, fidia, kutengwa au njia nyingine?

Tatizo kuu la makala ni kujibu pingamizi hizi mbili. Mwandishi haoni uhalifu tu kama shambulio dhidi ya hadhi ya mwathiriwa au uvunjaji wa kanuni, bali pia kama jaribio linalofanya maadili ya msingi ya jamii yasomeke kutoka nje. Mwitikio wa jamii unaonyesha kile inachothamini kweli. Kwa hiyo mjadala wa adhabu hauhusu mkosaji pekee; unahusu pia jinsi jamii inavyojieleza.

Mbinu inapendekeza nini?

Utafiti huu si utafiti wa sheria wa majaribio. Hautoi dodoso, modeli ya takwimu, kazi ya uga au uchambuzi wa seti ya maamuzi ya mahakama. Mbinu ni kujenga hoja ya kidhana ndani ya falsafa ya sheria na falsafa ya maadili.

Katika hatua ya kwanza mwandishi huchunguza hoja mbili za jadi za adhabu: utilitarianism na retributivism ya adhabu inayostahiliwa. Utilitarianism huweka katikati ongezeko la manufaa ya jumla. Retributivism hujikita katika adhabu anayostahili mkosaji. Mwandishi anasema mitazamo yote miwili ina matatizo makubwa ya kifalsafa.

Katika hatua ya pili nadharia za adhabu za kiuelezi zinatathminiwa. Mitazamo ya Igor Primoratz, Antony Duff, Jean Hampton na Joshua Kleinfeld inajadiliwa. Nadharia hizi kwa ujumla huona adhabu kama njia ya kulaani, kuwasiliana, kurekebisha hadhi au kuthibitisha tena kanuni. Mwandishi anadai mitazamo hii haijibu vya kutosha pingamizi mbili: kwa nini laana ni lazima na kwa nini adhabu ni ya kipekee.

Katika hatua ya tatu mwandishi anaendeleza mtazamo wake: condemnation as disavowal. Kwa Kiswahili hili linaweza kueleweka kama “kulaani kwa njia ya kukataa” au “kulaani kwa kutokujitambulisha na tendo”. Hapa jamii huweka umbali wa hadharani na wenye nguvu na uhalifu mkubwa kwa kusema, “hili halipatani na maadili yetu”.

Katika hatua ya nne mwandishi huchunguza majibu mbadala moja moja. Anaona kwamba kulaani kwa maneno tu, kulaani kwa alama, uchunguzi, kiwango cha ushahidi, tathmini ya kiakili, maandamano, kumuadhibu asiye na hatia, fidia, kuzuia hatari pekee na kutenga pekee havitoshi kukataa uhalifu mkubwa kwa nguvu ya kutosha. Mwishoni mwa kulinganisha huku, anahitimisha kuwa kumwadhibu mkosaji ndio namna pekee inayofaa ya kukataa vya kutosha katika uhalifu mkubwa.

Fomula zinaeleza nini?

Utafiti huu hauna fomula za hisabati. Maandishi hujenga hoja ya kidhana kupitia falsafa ya sheria na nadharia ya maadili. Vizuizi vya MathJax hapa chini si fomula asilia za hisabati za makala; ni michoro ya kidhana iliyoundwa kufanya mantiki kuu iwe rahisi na inayofuatilika.

Mchoro huu hurahisisha wazo la msingi la adhabu katika utafiti. Adhabu si madhara ya nasibu; ni mamlaka kumwekea mtu adhabu kwa sababu ya kosa analodaiwa kufanya.

Hili ndilo tatizo kuu la makala. Ikiwa dola inachukuliwa kuwa ipo kwa ajili ya manufaa ya raia, basi adhabu inayowadhuru lazima ihalalishwe tofauti.

Katika mtazamo wa utilitarian, adhabu huonekana halali mradi inaongeza manufaa ya jumla. Lakini kwa ukosoaji wa mwandishi, mantiki hii inaweza kinadharia hata kuhalalisha kumuadhibu mtu asiye na hatia ikiwa kufanya hivyo kungeongeza manufaa ya jumla. Tatizo ni kwamba mtu anakuwa chombo tu kwa ajili ya manufaa ya wengine.

Katika mtazamo huu adhabu inastahiliwa si kwa sababu ya matokeo, bali kwa sababu ya uhalifu alioufanya mkosaji. Pingamizi la mwandishi ni kwamba mtazamo huu mara nyingi hutegemea hisia kali za kuadhibu na hauelezi vya kutosha kwa nini hisia hizi zinaonyesha ukweli wa kimaadili.

Kwa mujibu wa nadharia ya kiuelezi, adhabu ni namna jamii inavyolaani uhalifu mkubwa. Lakini mwandishi anasema nadharia zilizopo hazijibu vya kutosha maswali mawili: Kwa nini uhalifu lazima ulaaniwe, na kwa nini laana lazima ifanywe kupitia adhabu?

Usemi huu unaonyesha uelewa asilia wa makala kuhusu maadili. Maadili ya jamii hayawezi kueleweka kutokana na matamko rasmi pekee. Kile jamii inachothamini kweli kinatokana na kuangalia jinsi wanachama na taasisi zake zinavyotenda.

Hoja kuu ya mwandishi inajikita hapa. Ikiwa mtu amehukumiwa kwa uhalifu mkubwa na jamii haimlaani kwa nguvu ya kutosha, mtazamaji mwenye busara anaweza kufikiri kwamba jamii haina kujali uhalifu huo au inauona kuwa unaendana na maadili yake.

Disavowal si kuonyesha kutoridhika tu. Ni jamii kutenganisha wazi uhalifu mkubwa na maadili yake. Kwa Kiswahili inaweza kueleweka kama “kukataa”, “kutokujitambulisha na tendo” au “kuliondoa katika maadili ya jamii”.

Mwandishi haoni kutamka laana pekee kuwa kunatosha. Laana lazima iwe na nguvu, ushawishi na hadharani kiasi cha kuonyesha kwamba uhalifu haupatani na maadili ya jamii.

Hili ndilo hitimisho la mwisho la makala. Mwandishi anasema kwamba kwa uhalifu mkubwa, maneno, alama, maandamano, fidia, kutengwa au kuzuia hatari pekee havitoshi; kukataa kwa nguvu ya kutosha kunaweza kujengwa tu kwa kumwadhibu mkosaji.

Ujumbe mkuu wa grafu, jedwali na mchoro

Hakuna grafu ya kiasi au jedwali la data kwa maana ya kawaida katika utafiti. Hata hivyo, maandishi hujenga uhalalishaji wa adhabu kama mchoro wa kidhana wa hatua kwa hatua. Mchoro wa kwanza huanza na hoja za jadi: utilitarianism na retributivism. Utilitarianism huzingatia matokeo, retributivism adhabu inayostahiliwa. Mwandishi anasema hakuna kati ya hizi inayojenga kikamilifu uhalali wa kimaadili wa adhabu.

Mchoro wa pili wa kidhana ni nadharia za adhabu za kiuelezi. Nadharia hizi husema adhabu hutoa ujumbe: jamii hulaani uhalifu, huthibitisha thamani ya mwathiriwa, hujenga upya kanuni au hukataa madai ya ubora ya mkosaji. Lakini mwandishi anasema hazielezi vya kutosha kwa nini uhalifu lazima ulaaniwe na kwa nini laana hiyo lazima itolewe kupitia adhabu.

Mchoro wa tatu ni wazo kwamba “maadili ya jamii yanaeleweka kupitia tabia”. Jamii inaweza kusema inathamini maisha, lakini ikiwa haijali uvunjaji mkubwa wa maisha, tamko hilo hupoteza uaminifu. Kwa hiyo mjadala wa adhabu hauhusu tu kile mkosaji anastahili, bali pia ni maadili gani jamii inayo kweli.

Mchoro wa nne unaonyesha kutotosha kwa majibu mbadala. Laana ya maneno ni ya gharama ndogo sana. Laana ya alama haina nguvu ya kutosha mbele ya uhalifu mkubwa. Uchunguzi na kiwango cha ushahidi si laana, bali ni dhamana za kiutaratibu. Maandamano yanaweza kuwa ya dhati na yenye gharama, lakini hayawezi kuchukua nafasi ya kukataa rasmi na vya kutosha kwa jamii mbele ya uhalifu mkubwa. Fidia inaweza kumsaidia mwathiriwa, lakini inaweza kukosa uzito wa kukataa katika uvunjaji wa maadili ya msingi kama maisha. Kuzuia hatari au kutenga pekee hulenga usalama zaidi kuliko kulaani uhalifu.

Mchoro wa mwisho ni kumwadhibu mkosaji. Kwa dai la mwandishi, ili jamii iweze kutoa kwa nguvu ya kutosha ujumbe kwamba “tendo hili halipatani na maadili yetu” katika uhalifu mkubwa, adhabu lazima imlenga mtu aliyefanya uhalifu. Hivyo jamii hukataa uhalifu na kufanya uaminifu wake kwa maadili ya msingi uonekane.

Majaribio yalifanywaje?

Makala hii haifanyi jaribio la maabara, dodoso, kazi ya uga au uchambuzi wa takwimu. Utafiti unatoa hoja ya kikanuni na kidhana kuhusu uhalalishaji wa kifalsafa wa sheria ya jinai.

Mwandishi huanza na jaribio la mawazo. Hulinganisha jirani kukufungia katika chumba kwa mwaka mmoja na dola kukufunga baada ya mchakato wa kisheria. Jaribio hili hutumiwa kuuliza kwa nini adhabu huonekana ya kawaida na kukubalika.

Kisha hoja za jadi za adhabu huchunguzwa. Utilitarianism huelekezwa kwa manufaa ya jumla na kukosolewa kupitia pingamizi la kumuadhibu mtu asiye na hatia. Retributivism huonekana kutotosha kwa sababu hutegemea sana hisia kali za kuadhibu.

Katika hatua ya tatu nadharia za adhabu za kiuelezi zinatathminiwa. Mitazamo ya Primoratz, Duff, Hampton na Kleinfeld inajadiliwa mmoja mmoja. Dai la Primoratz kwamba adhabu inahitajika kwa laana, jukumu la mawasiliano na mageuzi kwa Duff, mtazamo wa Hampton wa kurejesha thamani ya mwathiriwa na wazo la Kleinfeld la kujenga upya utaratibu wa kikanuni vinakosolewa.

Katika hatua ya nne mwandishi hujenga nadharia yake mwenyewe. Maadili ya msingi ya jamii yanaeleweka kupitia tabia ya wanachama na taasisi zake. Uhalifu mkubwa hujaribu maadili haya. Ikiwa jamii haikatai uhalifu mkubwa kwa nguvu ya kutosha, inaweza kuonekana kuwa haijali au inauona kuwa unaendana na maadili yake.

Katika hatua ya mwisho majibu mbadala yanajaribiwa. Mwandishi hutathmini laana ya maneno na alama, taratibu za kisheria pekee, maandamano, kumuadhibu mtu asiye na hatia, fidia, kuzuia hatari na kutenga. Kwa kueleza kwa nini kila moja haitoshi mbele ya uhalifu mkubwa, anatafuta kuonyesha jukumu la kipekee la kumwadhibu mkosaji.

Matokeo yanaonyesha nini?

Matokeo ya kwanza ni kwamba hoja za jadi za adhabu zina matatizo makubwa. Utilitarianism inaweza kushindwa kulinda vya kutosha haki za mkosaji kwa kuweka manufaa ya jumla mbele. Dhana ya adhabu inayostahiliwa inaweza, kwa upande mwingine, kuamini kupita kiasi hisia za kuadhibu. Kwa hiyo maelezo mengine yanahitajika kwa uhalali wa adhabu.

Matokeo ya pili ni kwamba nadharia za adhabu za kiuelezi ni muhimu lakini hazijakamilika. Adhabu kweli hubeba ujumbe; inaonyesha kwamba jamii inalaani uhalifu. Lakini kusema tu “adhabu ni laana” hakutoshi. Lazima pia ijibiwe kwa nini laana ni lazima na kwa nini inapaswa kufanywa kupitia adhabu.

Matokeo ya tatu ni kwamba maadili ya jamii yanaeleweka si kwa maneno pekee bali kwa matendo. Jamii inaweza kusema inathamini maisha, uhuru na mali kama maadili ya msingi. Lakini ikiwa haitoi mwitikio wa kutosha na wenye nguvu kwa mashambulizi makubwa dhidi ya maadili haya, kile inachothamini kweli kinaanza kutiliwa shaka.

Matokeo ya nne ni kwamba uhalifu mkubwa ni mtihani wa maadili ya jamii. Uhalifu mzito kama mauaji, utekaji nyara na ubakaji si makosa binafsi tu; ni matukio yanayofanya ionekane ni maadili gani jamii inalinda kwa uzito. Kutokuwa na mwitikio mbele ya uhalifu huu kunaweza kumaanisha jamii inakinzana na maadili yake yenyewe.

Matokeo ya tano ni kwamba laana lazima iwe na nguvu ya kutosha. Laana ya maneno pekee au ishara za alama zinaweza kushindwa kuonyesha kwamba uhalifu mkubwa haupatani na maadili ya jamii. Laana inapaswa kuwa na uzito wa kumshawishi mtazamaji mwenye busara na asiyeegemea upande wowote kwamba jamii kweli inaukataa uhalifu huo.

Matokeo ya sita ni kwamba majibu mbadala hayatoshi katika uhalifu mkubwa. Fidia inaweza kumsaidia mwathiriwa au jamii, lakini katika uhalifu mkubwa kama mauaji inaweza kushindwa kuonyesha kwamba maisha ni miongoni mwa maadili ya juu zaidi. Maandamano yanaweza kuwa ya dhati, lakini hayatoi mfano endelevu na unaofaa kama jibu rasmi la jamii kwa uhalifu mkubwa na wa mara kwa mara. Kuzuia hatari au kutenga kunaweza kuongeza usalama, lakini hakukatai uhalifu katika kiwango cha maadili.

Matokeo ya saba na yenye utata zaidi ni kwamba katika uhalifu mkubwa, kukataa kwa nguvu ya kutosha kunawezekana tu kwa kumwadhibu mkosaji. Mwandishi anasema kumwadhibu mkosaji huipa jamii ujumbe huu: Uhalifu huu haupatani na maadili yetu ya msingi; tunaukataa si kwa maneno pekee, bali kwa adhabu nzito na ya hadharani.

Kwa nini hii ni muhimu?

Utafiti huu unaonyesha kwamba adhabu si suala la usalama au kisasi pekee. Adhabu pia inahusu jinsi jamii inavyofafanua maadili yake yenyewe. Jamii hujidhihirisha kupitia matendo inayoyajibu kwa nguvu na yale inayoyapuuza.

Kwa falsafa ya sheria, utafiti unatoa mwelekeo mpya kwa nadharia za adhabu za kiuelezi. Adhabu haifasiriwi tu kama kuwasiliana na mkosaji, kurejesha hadhi ya mwathiriwa au kutangaza upya kanuni, bali kama kukataa wazi uhalifu mkubwa usioendana na maadili ya jamii.

Kwa sheria ya jinai, utafiti unafungua mjadala kuhusu uhusiano kati ya uzito wa adhabu na maadili ya jamii. Mwitikio mwepesi sana unaweza kuonyesha kwamba uhalifu mkubwa hauchukuliwi kwa uzito wa kutosha. Mwitikio mzito kupita kiasi unaweza kuonyesha kwamba jamii imekuza vibaya baadhi ya maadili au imepunguza sana haki za mkosaji. Kwa hiyo adhabu inahitaji kuwa ya kutosha na sawia.

Kwa kumbukumbu ya kijamii, utafiti ni muhimu hasa. Kutokuchunguza, kutoshtaki au kutoadhibu baadhi ya uhalifu si tu kosa la mfumo wa sheria; kunaweza kumaanisha jamii haioni maisha, uhuru au usalama wa baadhi ya watu kuwa na thamani ya kutosha. Kama mwandishi anavyojadili kupitia mfano wa lynching, kutokuwepo kwa adhabu wakati mwingine kunaweza kufichua sura halisi ya maadili ya jamii.

Kwa Verianla, makala inaonyesha kwamba nadharia ya sheria si mjadala wa kidhahania tu. Adhabu si uamuzi wa mahakama au mfumo wa magereza pekee; ni jibu la kitaasisi la jamii kwa maswali “sisi ni nani, tunathamini nini, na ni nini tunachokiona hakiwezi kukubalika?”

Mambo ya kuzingatia

Utafiti huu ni makala ya kikanuni na kifalsafa ya sheria. Hautoi data mpya ya kimajaribio; kwa hiyo matokeo hayapaswi kusomwa kama matokeo yaliyothibitishwa kwa takwimu.

Makala inazingatia uhalifu mkubwa pekee. Mwandishi anasema hitaji la kiwango sawa cha laana si wazi kwa makosa madogo au ukiukaji mwepesi. Kwa hiyo hoja haimaanishi kila uhalifu unahitaji adhabu ya uzito sawa.

Mtazamo wa mwandishi unategemea sharti kwamba maadili ya jamii yawe maadili sahihi. Ikiwa jamii inatetea maadili mabaya, mfumo wa adhabu unaweza pia kuyatia nguvu. Kwa hiyo dhana ya “maadili ya jamii” haitoshi peke yake; lazima pia tujadili kama maadili hayo ni sahihi kimaadili.

Makala haitoi kipimo cha uhakika kinachoonyesha ni adhabu gani inatosha kwa uhalifu gani ili kuleta laana ya kutosha. Mwandishi hajengi mfumo wa kina wa uwiano kwa aina na viwango vyote vya adhabu. Hii inaonyesha kwamba nadharia inahitaji kazi zaidi katika matumizi.

Ingawa kumwadhibu mkosaji kunatetea kama njia pekee ya kukataa vya kutosha katika uhalifu mkubwa, dai hili lina utata. Haki rejeshi, modeli zinazomweka mwathiriwa katikati, urekebishaji, fidia na mbinu za uponyaji wa jamii hutetewa kwa nguvu katika mikondo mbalimbali ya falsafa ya sheria. Makala inatathmini mbadala hizi, lakini mjadala haujafungwa kabisa.

Maudhui haya si ushauri wa kisheria. Matumizi ya sheria ya jinai, haki za kikatiba, kesi ya haki, uwiano, haki za binadamu na mifumo ya utekelezaji wa adhabu ni maeneo yanayohitaji utaalamu.

Hitimisho

Makala inajaribu kujenga upya uhalali wa kimaadili wa adhabu kupitia wazo la “jamii kutenganisha wazi uhalifu mkubwa na maadili yake”. Mwandishi anasema utilitarianism hubeba hatari ya kumuadhibu mtu asiye na hatia, huku retributivism ikitegemea kupita kiasi hisia za kuadhibu. Nadharia zilizopo za kiuelezi zinasema adhabu ni laana, lakini hazielezi vya kutosha kwa nini laana ni lazima na kwa nini adhabu ni ya kipekee.

Katika mtazamo unaopendekezwa na Pickering, uhalifu mkubwa ni tukio linalojaribu maadili ya jamii. Ikiwa jamii haiukatai kwa nguvu ya kutosha, mtazamaji mwenye busara anaweza kufikiri uhalifu huo unapatana na maadili ya jamii. Kwa hiyo kulaani uhalifu mkubwa si mwitikio wa kihisia tu, bali ni tendo la hadharani linalolinda maadili ya msingi ya jamii.

Dai lenye nguvu na lenye utata zaidi katika utafiti ni kwamba kwa uhalifu mkubwa, kukataa kwa nguvu ya kutosha kunawezekana tu kwa kumwadhibu mkosaji. Laana ya maneno, alama, maandamano, fidia au kuzuia hatari pekee vinaweza kuwa na maana katika baadhi ya hali, lakini mwandishi anasema havitoshi kutenganisha uhalifu mkubwa kwa uhakika na maadili ya jamii.

Kwa Verianla, makala hii inatualika kufikiria sheria ya jinai si tu kwa swali “mkosaji anapaswa kuteseka kiasi gani?”, bali pia “ni maadili gani jamii inalinda kweli?” Ujumbe rahisi ni huu: adhabu si kisasi pekee; katika mfumo anaoutetea mwandishi, ni njia ya jamii kusema kwa uhalifu mkubwa, “hivi si sisi”.

Dokezo la chanzo na mbinu

Makala hii imeandaliwa kwa msingi wa makala ya kitaaluma ya sheria ya Mark Pickering yenye kichwa “This Is Not Who We Are: Punishment Is Justified as Disavowal”. Utafiti unajadili pamoja uhalalishaji wa kimaadili wa sheria ya jinai, utilitarianism, retributivism, nadharia ya adhabu ya kiuelezi, laana, disavowal, maadili ya jamii, uhalifu mkubwa na upekee wa kumwadhibu mkosaji.

Maudhui haya si tafsiri ya neno kwa neno; wazo kuu la utafiti limerahisishwa kulingana na mkondo wa uchapishaji wa Verianla na kubadilishwa kuwa makala huru ya uhariri kwa Kiswahili.

Maandishi yanarahisisha mjadala wa kitaaluma kuhusu falsafa ya sheria na nadharia ya adhabu. Hayalengi kutoa matumizi ya kisheria, mkakati wa kesi, sera ya adhabu au tafsiri ya sheria.