Hoja kuu ya utafiti ni hii: Nadharia ya kawaida ya uchumi husoma tabia ya binadamu hasa kupitia instrumental rationality. Instrumental rationality ni hesabu ya kufikia lengo fulani kwa kutumia njia zenye ufanisi zaidi. Mkabala huu ulikuwa na nguvu katika kuelewa uchumi wa viwanda, kwa sababu katika enzi ya viwanda tatizo kuu lilikuwa uzalishaji wa bidhaa za kimwili, ugawaji wa rasilimali adimu na ongezeko la ufanisi. Hata hivyo, katika enzi ya kidijitali sehemu muhimu ya thamani ya kiuchumi haitokani tena na uzalishaji wa kimwili pekee, bali pia na mawasiliano kati ya watu, maana ya pamoja, mahusiano ya kuaminiana, mwingiliano wa kijamii na mshikamano wa kihisia.

Kwa hiyo waandishi wanapendekeza kuongeza aina ya pili ya rationality katika uchumi: communicative rationality. Communicative rationality inasema kwamba watu hawatendi tu ili kufikia malengo, bali pia ili kuelewana, kutambuliwa, kujenga mahusiano na kuzalisha maana ya pamoja. Dhana za msingi katika utafiti ni consciousness capital, tacit knowledge na consensus capital. Consciousness capital inaeleza uwezo wa uzoefu wa ndani na ufahamu katika jamii; tacit knowledge ni maarifa ya uzoefu ambayo hayawezi kuandikwa au kubadilishwa kikamilifu kuwa algoriti; consensus capital ni akiba ya maana za pamoja, maadili, kanuni, uaminifu na uhalali.

Maandishi yanasema kwamba akili bandia inaweza kuendesha kiotomatiki kazi zinazoweza kufanyiwa formalization; lakini haiwezi kuchukua nafasi kabisa ya uzalishaji wa thamani ya mawasiliano unaohitaji ufahamu wa binadamu, uzalishaji wa maana na mwingiliano halisi wa kijamii. Solow paradox, yaani hali ambayo uwekezaji katika kompyuta na AI hauleti ongezeko la tija kwa kasi iliyotarajiwa katika vipimo vya uchumi, inaelezwa kupitia tofauti hii: mtaji uliorasimishwa hukua haraka, lakini mtaji usiorasimishwa unaozingatia binadamu na kuupa teknolojia maana na thamani haukui kwa kasi hiyo hiyo.

Tatizo ni Nini?

Tatizo kuu la utafiti ni kwamba uchumi wa kisasa unapata shida kueleza thamani ya kijamii ya kidijitali. Katika maeneo kama mitandao ya kijamii, live streaming, video fupi, michezo ya mtandaoni, influencer economy na metaverse, watu hutumia muda na pesa bila kununua bidhaa ya kimwili na wakati mwingine bila kuongeza moja kwa moja tija. Hata hivyo, maeneo haya huzalisha thamani kubwa ya kiuchumi. Nadharia ya kawaida mara nyingi hueleza thamani hii kwa vichwa kama “matumizi ya burudani”, “huduma ya jukwaa” au “attention economy”; lakini waandishi wanaona maelezo haya hayatoshi.

Tatizo la pili ni Solow paradox. Solow paradox inaeleza hali ambapo uwekezaji katika teknolojia ya habari na kompyuta huongezeka, lakini takwimu za tija hazionyeshi ongezeko kubwa kwa kiwango kilekile. Leo mjadala huo huo ni muhimu kwa AI. Mifumo ya AI inakua kwa kasi sana, lakini katika ngazi ya uchumi mpana ongezeko la tija halionekani kila wakati kwa kasi hiyo hiyo. Utafiti unapendekeza kwamba hili huenda si “adaptation lag” ya muda tu, bali kutolingana kwa kimuundo kati ya mtaji uliorasimishwa na mtaji usiorasimishwa.

Tatizo la tatu ni swali la kama akili bandia itachukua nafasi ya kazi ya binadamu kabisa. Simulizi la kawaida la automation linaweza kudhani kwamba kadiri AI inavyoendelea, sehemu kubwa ya kazi ya binadamu itakuwa isiyo ya lazima. Utafiti huu unapendekeza tofauti nyingine: AI inaweza kuendesha kiotomatiki kwa nguvu kazi zinazoweza kuwekwa katika kanuni na kufafanuliwa kialgorithimu; lakini katika maeneo yanayohitaji ufahamu wa binadamu, maana ya pamoja, uhusiano wa kihisia, hukumu ya kimaadili, tathmini ya uzuri na ubunifu unaobadili paradigma, AI inaweza kubaki zaidi kama zana msaidizi.

Mbinu Inapendekeza Nini?

Utafiti hauanzi na uchanganuzi wa majaribio wa data; kwanza unajenga mfumo mpya wa kinadharia. Mguu wa kwanza wa mfumo huu ni kugawa tabia ya kiuchumi katika aina mbili. Aina ya kwanza ni instrumental rationality: ufanisi, uzalishaji, gharama na uhusiano kati ya lengo na njia. Aina ya pili ni communicative rationality: kuelewana, kujenga uhusiano wa kijamii, kushirikiana kihisia na kujenga consensus.

Hatua ya pili ni kufafanua maeneo mawili tofauti ndani ya uchumi. Eneo la formalization ni eneo linaloweza kuwakilishwa kwa alama, kanuni, algoriti na shughuli zilizoelezwa wazi. Akili bandia, programu, automation, uzalishaji wa kawaida na michakato inayoweza kukokotolewa iko katika eneo hili. Eneo la non-formalization ni eneo la consciousness, uzoefu wa ndani, tacit knowledge, maana ya kijamii na thamani ya mawasiliano ambayo haiwezi kupunguzwa kikamilifu kuwa alama.

Hatua ya tatu ni kuhamisha tofauti hii katika nadharia ya mtaji. Utafiti hauishii kwenye physical capital, financial capital au technological capital. Badala yake unaweka consciousness capital, tacit knowledge na consensus capital katikati ya modeli. Vipengele hivi vitatu kwa pamoja vinawakilisha uwezo wa kibinadamu wa maana na matumizi unaohitajika ili mtaji uliorasimishwa ugeuke kuwa thamani halisi ya kiuchumi.

Hatua ya nne ni kujenga modeli ya usawa wa jumla yenye sekta mbili. Sekta ya kwanza ni formalized instrumental sector; huzalisha bidhaa na huduma za kimwili na hutumia physical capital na AI. Sekta ya pili ni non-formalized communicative sector; huzalisha thamani kama mwingiliano kati ya watu, mahusiano ya kijamii, elimu, huduma za uangalizi, utamaduni, uzalishaji wa maudhui na maana ya pamoja. Matokeo makuu ya modeli ni kwamba kadiri AI inavyoendelea, automation itaongezeka katika sekta ya instrumental, lakini sekta ya communicative itakuwa muhimu zaidi katika thamani ya kiuchumi na ajira.

Fomula Zinaeleza Nini?

Utafiti una fomula nyingi. Hapa chini fomula kuu zinazobeba hoja ya msingi ya makala zimewasilishwa kwa namna inayooana na MathJax. Ingawa baadhi ya fomula zimegawanyika katika mistari wakati wa uchimbaji wa maandishi ya faili, muundo mkuu wa alama umehifadhiwa.

Fomula ya kwanza inaeleza jinsi uzoefu wa mtu binafsi unavyogeuka kuwa consensus capital ya kijamii kupitia communicative labor. Hapa S_t ni consensus capital, L_c,s ni communicative labor, C_s ni consciousness capital, na K_τ,s ni tacit knowledge.

Mlingano huu unaonyesha kwamba maana ya pamoja haitokani na mtu mmoja, bali na mwingiliano wa mawasiliano unaojikusanya kadiri muda unavyopita. Watu huzungumza, hushiriki uzoefu, hutafsiri pamoja, na mchakato huu huongeza consensus capital ya jamii.

Mojawapo ya fomula muhimu zinazohusu mpaka wa AI inategemea wazo kwamba mifumo iliyorasimishwa haiwezi kujirekebisha milele. Hapa M ni seti ya Turing machines, na R ni repair function inayoonyesha kama mashine moja inaweza kurekebisha mashine nyingine.

Usemi huu unaeleza kwamba hakuna mashine ya ulimwengu wote inayoweza kurekebisha kikamilifu kila mfumo unaowezekana wa formalization. Kwa mujibu wa utafiti, hii ndiyo msingi wa hoja kwamba mifumo ya AI haiwezi kuwa isiyohitaji kabisa tafsiri, matengenezo na uingiliaji wa binadamu kutoka nje.

Fomula hii inaeleza kwamba katika hierarchy ya matengenezo iliyofungwa na inayojumuisha mashine pekee, mfumo wa ngazi ya juu pia unaweza kuharibika kadiri muda unavyopita, na hatari ya mfumo kuanguka huongezeka ikiwa hakuna uingiliaji wa nje wenye ufahamu.

Utafiti hutumia formalizability index inayoitwa ψ(T) kuonyesha kiwango ambacho kazi inaweza kufanyiwa formalization.

Hapa ikiwa ψ(T)=1, kazi inaweza kufafanuliwa kikamilifu kialgorithimu. Katika kazi kama hizo, tija ya AI inaweza kuongezeka haraka pamoja na teknolojia. Lakini ikiwa ψ(T)<1, yaani kazi ina sehemu zinazohitaji maana, ubunifu, hukumu ya maadili, hisia au tacit knowledge, tija ya AI huzuiwa na index hii. Kazi ya binadamu hubaki kuhusishwa na consciousness capital.

Katika tafsiri ya thermodynamics ya utafiti, entropy ya jumla ya uchumi inaandikwa hivi. Entropy inaweza kufikiriwa kwa urahisi kama disorder au mwelekeo wa mfumo kuharibika; negentropy ni uwezo wa consciousness kupanga, kutunza na kuzalisha maana.

Ukosefu huu wa usawa unasema kwamba mahitaji ya matengenezo, tafsiri na utaratibu yanayozalishwa na mtaji uliorasimishwa lazima yafunikwe na uwezo wa kibinadamu usiorasimishwa. Ikiwa mifumo rasmi inakua haraka sana lakini uwezo wa binadamu wa kuipa maana, kuitunza na kujenga utaratibu wa taasisi haukui kwa kasi hiyo hiyo, mfumo huwa dhaifu.

Uwiano wa mtaji uliorasimishwa dhidi ya mtaji usiorasimishwa pia unaonyeshwa kwa threshold tofauti:

Hapa Λ(t) ni formalization ratio. K_m,t ni mtaji uliorasimishwa, na Ω_t ni composite non-formalized capital. Uwiano ukizidi threshold muhimu, utafiti unaita hali hiyo “formalization idling”: kuongeza teknolojia zaidi au nguvu zaidi ya ukokotoaji hakutoi ongezeko la tija linalotarajiwa kwa sababu uwezo wa maana na matumizi unabaki mdogo.

Composite non-formalized capital hufafanuliwa hivi:

Fomula hii inaonyesha kwamba consciousness capital, consensus capital na tacit knowledge ni vipengele vinavyokamilishana na haviwezi kuchukua nafasi ya kila kimoja kwa urahisi. Elimu inaweza kuwa juu, lakini ikiwa social trust ni ndogo au tacit knowledge haihamishwi, uwezo wa jumla usiorasimishwa unabaki mdogo.

Sehemu ya mtaji uliorasimishwa inayogeuka kweli kuwa thamani ya kiuchumi inaelezwa kwa transformation ifuatayo:

Hapa Υ_t ni value conversion coefficient. Ikiwa mtaji uliorasimishwa unakua haraka sana huku mtaji usiorasimishwa ukibaki nyuma, sehemu ya mtaji uliorasimishwa inayoweza kugeuka kuwa thamani halisi ya kiuchumi hupungua. Huu ndio moyo wa maelezo ya Solow paradox katika utafiti.

Production function ya communicative sector hutolewa pia:

Hapa Y_c,t ni output ya communicative sector, T_t ni digital media technology, L_c,t ni human communicative labor, na S_t ni consensus capital. Katika mlingano huu, teknolojia haichukui nafasi ya kazi ya binadamu; inaongeza ufanisi wa mwingiliano wa kibinadamu.

Hoja kwamba mishahara haitashuka kabisa hadi sifuri kadiri AI inavyoendelea inaonyeshwa kwa limit expression hii:

Usemi huu unasema kwamba hata ikiwa AI itakuwa yenye nguvu sana katika formalized sector, msingi wa mshahara katika uchumi hautatoweka kabisa mradi marginal product ya kazi ya binadamu katika communicative sector ibaki chanya.

Kwa Solow paradox, growth equation ya msingi ni hii:

Fomula hii inaonyesha kwamba ukuaji wa output hautegemei tu ongezeko la mtaji uliorasimishwa; pia huathiriwa na tofauti kati ya ukuaji wa mtaji uliorasimishwa na ukuaji wa mtaji usiorasimishwa.

Ukosefu huu wa usawa unasema kwamba ikiwa ukuaji wa mtaji uliorasimishwa unazidi kwa kiwango cha kutosha ukuaji wa mtaji usiorasimishwa, marginal product ya mtaji uliorasimishwa itapungua. Kwa maneno mengine, uwekezaji zaidi katika AI au nguvu zaidi ya ukokotoaji huenda usigeuke kuwa tija inayotarajiwa ikiwa hauungwa mkono na uwezo wa binadamu wa kutoa maana na kufanya adaptation.

Mgawanyo huu wa mwisho unatoa ujumbe mkuu wa utafiti kwa namna rahisi: teknolojia huongeza ukuaji unaowezekana; lakini ikiwa mtaji wa kibinadamu usiorasimishwa unabaki nyuma, entropyloss hutokea na sehemu ya uwezo huo haigeuki kuwa tija halisi.

Ujumbe Mkuu wa Grafu, Jedwali na Mchoro

Utafiti una michoro miwili mikuu. Mchoro wa kwanza unaonyesha maendeleo ya uchumi si kama maendeleo ya teknolojia ya mwelekeo mmoja, bali kama uhusiano wa mzunguko kati ya binadamu-teknolojia-maana. Instrumental rationality huzalisha zana mpya za mawasiliano; zana za mawasiliano hupanua mwingiliano wa binadamu; communicative rationality huzalisha tacit knowledge; tacit knowledge hubadilika kuwa consensus capital; consensus capital huunda mwelekeo na uhalali wa maendeleo ya teknolojia. Chini ya mzunguko huu consciousness capital huwekwa kama msingi mkuu.

Mchoro wa pili hupanga uhalisia katika muundo wa tabaka nne. Chini kabisa kuna computable formalization: algorithm execution, standard production na Turing-computable functions. Juu yake kuna eneo la uncomputable au hard formalization: NP-hard optimization, axiomatic systems na undecidable problems. Juu zaidi kuna specific non-formalization: natural language, brand meaning, cultural meaning na social consensus. Juu kabisa kuna general non-formalization: phenomenal consciousness, paradigm-shifting intuition na ubunifu unaopanua mpaka wa formalization.

Ujumbe wa pamoja wa michoro hii miwili ni huu: teknolojia ya kidijitali inaweza kuwa mazingira yenye nguvu ya kubeba mwingiliano wa kijamii; lakini haiundi maana yenyewe. Maana hutokana na mwingiliano wenye consciousness kati ya watu. Kwa hiyo AI na mifumo ya kidijitali inaweza kuongeza communicative value; lakini kwa mujibu wa hoja ya utafiti, chanzo cha thamani hii ni human subject.

Majaribio Yalifanywaje?

Utafiti huu hautoi jaribio la maabara, jaribio la shambani au mtihani wa kawaida wa econometrics wa kiempiria. Badala yake unafanya theoretical modeling. Kwanza dhana zinafafanuliwa; kisha tofauti kati ya formalized na non-formalized domains inajengwa; halafu uhusiano kati ya AI, digital media, communicative labor, consciousness capital, tacit knowledge na consensus capital unawekwa katika fomula kupitia modeli ya usawa wa jumla yenye sekta mbili.

Maandishi pia yanapendekeza hypotheses zinazoweza kupimwa. Kwa mfano, inapendekezwa kwamba kadiri AI inavyoenea, ajira zitahama kutoka kazi za kawaida zinazoweza kufanyiwa formalization kwenda communicative occupations; bei ya jamaa ya sekta kama elimu, afya, burudani, uangalizi na huduma binafsi itaongezeka; communicative sector itakuwa na tija zaidi katika maeneo yenye social trust na cultural cohesion kubwa; na maendeleo katika digital media technologies yataongeza sehemu ya output na ajira ya communicative sector.

Kwa hiyo utafiti unapaswa kusomwa kama theoretical framework inayohitaji kukamilishwa na data. Modeli inatoa maelezo yenye madai makubwa; lakini kupima dhana kama consciousness capital, tacit knowledge na consensus capital ni changamoto kuu ya tafiti za kiempiria za baadaye.

Matokeo Yanaonyesha Nini?

Utafiti unatoa matokeo makuu manne. Kwanza, AI na mifumo mingine iliyorasimishwa haiwezi kuchukua nafasi kabisa ya binadamu kama subject inayozalisha thamani. Sababu, kwa mujibu wa utafiti, ni kwamba mifumo ya AI haina phenomenal consciousness, yaani uzoefu wa ndani. AI inaweza kuchakata alama, kuzalisha maandishi na kufanya ukokotoaji; lakini si subject inayopitia maana yenyewe.

Pili, kadiri AI inavyoendesha kiotomatiki formalized instrumental sector, umuhimu wa communicative sector utaongezeka. Maeneo kama uzalishaji wa maudhui, elimu, huduma za uangalizi, huduma za afya, psychological support, mitandao ya kijamii, utamaduni, sanaa, community management, mahusiano ya binadamu na meaning production yanaweza kuwa ya kati zaidi. Utafiti unaita hali hii “structural transformation”.

Tatu, Solow paradox inaelezwa kwa upungufu wa non-formalized capital. Kompyuta, programu na AI kama formalized capital hukua haraka, lakini uwezo wa jamii wa kuzipa maana, kuzitunza, kuziingiza katika taasisi, kuziongoza kimaadili na kuzitumia kwa ufanisi haukui kwa kasi ileile. Kwa hiyo hata kama uwekezaji wa teknolojia ni mkubwa, ongezeko la tija linalopimwa linaweza kubaki dogo.

Nne, consensus capital huzalishwa chini ya kiwango na soko. Watu wanapofanya mwingiliano wa kijamii mara nyingi huangalia faida binafsi; lakini mwingiliano huo huzalisha katika jamii trust, shared meaning, cooperation na institutional legitimacy. Kwa sababu positive externality hii haionekani kikamilifu katika bei za soko, elimu, utamaduni, public debate, community structures na healthy digital communication ecosystems zinaweza kupata msaada mdogo kuliko inavyohitajika.

Kwa Nini Hili ni Muhimu?

Utafiti huu unatoa jibu lenye kina zaidi kwa swali linaloulizwa mara nyingi katika enzi ya AI: “Je, kazi ya binadamu itakuwa isiyo ya lazima?” Jibu si “ndiyo” au “hapana” kwa urahisi. Kazi zinazoweza kufanyiwa formalization, kuwekewa kanuni, kurudiwa na kupimwa zinaweza kuendelea kuendeshwa kiotomatiki. Lakini nafasi ya binadamu katika maeneo yanayohitaji subjective experience, relationship, meaning, empathy, ethical judgment, cultural interpretation na creativity inaweza kuwa ya thamani zaidi.

Kuna pia matokeo muhimu kwa uchumi wa kidijitali. Mitandao ya kijamii, metaverse, live streaming, online communities na content platforms haziwezi kuelezwa kwa “attention sales” au “data extraction” pekee. Watu hutafuta social recognition, belonging, meaning, emotion na shared experience katika maeneo haya. Kwa hiyo thamani ya kiuchumi ya majukwaa ya kidijitali haitokani tu na algorithms zake, bali pia na communicative bonds zinazoundwa na watu.

Kwa upande wa Solow paradox, utafiti unasisitiza kwamba uwekezaji wa teknolojia pekee hautoshi. Ikiwa katika jamii education, trust, cultural cohesion, critical thinking, social communication na institutional legitimacy ni dhaifu, hata teknolojia za juu sana huenda zisitoe ongezeko la tija linalotarajiwa. Mtazamo huu hubadilisha simulizi la growth linaloweka teknolojia katikati na kuwa mjadala wa growth unaoweka binadamu katikati.

Mambo ya Kuzingatia

Madai ya utafiti ni makubwa na yenye mjadala. Hasa kauli kama “AI haiwezi kamwe kuwa conscious subject kama binadamu” au “consciousness ndiyo chanzo cha mwisho cha economic value” si hitimisho zilizokubaliwa kwa pamoja katika falsafa, cognitive science na AI research. Kwa hiyo utafiti unapaswa kusomwa si kama final theory iliyokubaliwa kwa ujumla, bali kama pendekezo kubwa la kinadharia.

Phenomenal consciousness, yaani “jinsi inavyohisiwa kutoka ndani kuishi kitu”, bado ni tatizo gumu katika sayansi na falsafa. Ingawa kuna maoni yenye nguvu kwamba mifumo ya AI ya sasa haina consciousness, mjadala wa kitaaluma kuhusu suluhisho la mwisho la tatizo la consciousness unaendelea. Kwa hiyo tofauti ya consciousness-AI katika maandishi inatoa explanatory framework, lakini si mjadala uliofungwa kabisa.

Mapendekezo ya economic policy pia yanapaswa kushughulikiwa kwa tahadhari. Uwekezaji katika elimu, utamaduni, digital infrastructure, social trust na public deliberation unaweza kuwa muhimu; lakini utekelezaji katika nchi gani, kwa kiwango gani na kwa zana zipi ni mada tofauti ya utafiti. Maudhui haya si ushauri wa public policy; ni tathmini ya uhariri inayorahisisha hoja ya kinadharia ya utafiti.

Pia, dai kwamba “communicative sector itakua” halimaanishi kwamba kila taaluma itakuwa salama moja kwa moja. Soko halisi la ajira hutegemea mambo mengi kama kiwango cha ujuzi, taasisi, wage policy, education system, regulation, platform economy na income distribution.

Hitimisho

Utafiti huu unapendekeza kuweka katikati ya uchumi wa enzi ya AI si mashine, algoriti na ufanisi wa uzalishaji pekee, bali pia consciousness ya binadamu na communicative value. Wazo kuu ni hili: teknolojia inaweza kukua haraka sana, lakini kugeuka kwake kuwa thamani halisi ya kiuchumi hutegemea uwezo wa watu kuipa maana, kuitumia, kuitunza, kuiweka katika taasisi na kuielekeza kwenye manufaa ya kijamii.

Utatu wa consciousness capital, tacit knowledge na consensus capital uliopendekezwa na waandishi unatumiwa kueleza miundombinu isiyoonekana ya enzi ya kidijitali. Watu si wazalishaji au watumiaji tu; pia ni subjects wanaojenga maana, kuunda trust, kuzalisha norms na kuamua mwelekeo wa teknolojia. AI inaweza kuharakisha, kupanua na kusaidia mchakato huu; lakini kwa mujibu wa hoja ya utafiti, haiwezi kuchukua nafasi kabisa ya human subject.

Kwa msomaji wa Verianla, sehemu yenye kufundisha zaidi ya maandishi haya ni kuhoji assumption kwamba “kadiri teknolojia inavyoongezeka, thamani huongezeka moja kwa moja”. Katika enzi ya kidijitali, rasilimali adimu zaidi huenda isiwe chip, data au algorithm pekee. Rasilimali adimu ya kweli inaweza kuwa uwezo wa binadamu wa kuunda maana, kujifunza, kutafsiri, kujenga trust na kubuni mustakabali wa pamoja.

Dokezo la Chanzo na Mbinu

Makala haya yameandaliwa kwa msingi wa preliminary working paper ya Danxia Xie na Zehao Zhou yenye kichwa “The Economics of Non-Formalization: Communicative Rationality, Consciousness, and Consensus Capital”. Utafiti unashughulikia communicative rationality, consciousness capital, consensus capital, AI economy, Solow paradox na digital social economy katika modeli ya kinadharia.

Maudhui haya si tafsiri ya neno kwa neno; wazo kuu la utafiti limerahisishwa na kubadilishwa kuwa makala asilia ya uhariri ya Kiswahili kwa mujibu wa mkondo wa uchapishaji wa Verianla.

Maudhui haya si ushauri wa uwekezaji, ushauri wa kisheria wala ushauri wa public policy. Tathmini kuhusu akili bandia, ajira na ukuaji wa uchumi zimetolewa ili kufanya hoja za kinadharia za utafiti unaochunguzwa zieleweke zaidi.