Çocuḳ inkişâfını taḳyîm vâsıtaları, idrâkî, ḥarekî, lisânî, davranışa müteʿalliḳ, içtimâʿî-ḥissî ve intibâḳî inkişâf gibi saḥalarda çocuğun yaşına münâsib inkişâfî ḫuṣûṣiyyetleri gösterip göstermediğini taʿyîn etmek için istiʿmâl olunan tarama yâḫud taḳyîm vâsıtalarıdır. Bu sistematik derleme ve meta-analiz, aşağı, aşağı-orta ve yuḳarı-orta gelirli memleketlerde maḥallî sûrette geliştirilmiş yâḫud kültürel cihetden uyarlandırılmış inkişâf taḳyîm vâsıtalarının geçerliliğini, mevsûḳiyyetini ve teşḫîṣî isâbetini tedḳîḳ etmiştir. Ocak 1990–Mayıs 2026 devresinden 22.658 ḳayıd taranmış, 54 doğrulama çalışması sistematik derlemeye ve ḥassâsiyyet/maḫṣûṣiyyet verisi sağlayan 20 çalışma meta-analize dâḫil edilmiştir. Meta-analizde birleşik ḥassâsiyyet 0,859, birleşik maḫṣûṣiyyet ise 0,805 bulunmuştur.

Netîceler, maḥallî vâsıtaların birçok muḥîtde inkişâfî müşkilâtı taʿyîn bakımından maʿnâlı teşḫîṣî performans gösterebildiğini, lâkin vâsıtalar ve çalışmalar arasında bâriz farḳ bulunduğunu göstermektedir. Bilḫâṣṣa baʿżı vâsıtalarda yüksek ḥassâsiyyet daha düşük maḫṣûṣiyyet ile beraber görülmektedir. Bu hâl, mümkün mertebe çok inkişâf gecikmesini yakalarken inkişâf müşkili olmayan baʿżı çocuḳların yanlış müsbet olarak tasnîf edilmesi ḫaṭarını artırabilir.

Çalışmanın esâs mesajı yalnız “maḥallî vâsıtalar işe yarıyor” değildir. Asıl netîce, çocuḳ inkişâfının kültürden müstaḳil tek bir ölçüm mesʾelesi olmadığıdır. Bir testin başka bir memlekette istiʿmâli için yalnız lisânî tercüme kâfî değildir; inkişâf normlarının, bakım tatbîḳātının, lisânın, içtimâʿî intizârların ve maḥallî hayat şerâʾiṭinin de psikometrik sûrette yeniden imtiḥân edilmesi lâzımdır.

Aynı zamanda çalışma, mevcûd delîl zemîninin usûl cihetinden ḳusûrsuz olmadığını göstermektedir. QUADAS-2 taḳyîminde çalışmaların mühim bir ḳısmında iştirâkçi intiḫâbı, indeks test eşikleri ve referans standartlar bakımından yüksek yâḫud mübhem tarafgirlik ḫaṭarı vardır. Binâʾenaleyh birleşik ḥassâsiyyet ve maḫṣûṣiyyet ḳıymetleri bütün maḥallî vâsıtaların her memlekette aynı muvaffaḳiyyetle işleyeceği maʿnâsına gelmez.

Bir Çocuḳ İnkişaf Testini Maḥallî Lisâna Tercüme Etmek Kâfî midir?

Hayır. Menbaʿa göre lisânî tercüme kültürel geçerliliği żamân etmez. Bir inkişâf taḳyîm vâsıtası başka bir memlekete naḳl olunduğunda kelimelerin tercümesine ilâveten inkişâf intizârları, bakım tatbîḳātı, gündelik hayat tecrübeleri, lisân istiʿmâli, içtimâʿî normlar, vazîfelerin ülfeti ve lüzûmu hâlinde puanlama yâḫud merḥale eşiklerinin de maḥallî siyâḳda imtiḥân edilmesi lâzımdır.

Birçok inkişâf taḳyîm vâsıtası evvelâ yüksek gelirli memleketlerde ve bilḫâṣṣa İngilizce konuşulan muḥîtlerde geliştirilmiştir. Bunların doğrudan başka bir kültüre naḳli, ölçülen davranışın çocuğun ḥaḳîḳî inkişâf ḳābiliyyetinden ziyâde testin kültürel münâsebetini aksettirmesine sebeb olabilir.

Bu sebeble kültürel uyarlama, yalnız lisânî tercüme değil; ölçüm vâsıtasının hedef cemʿiyyetde aynı psikolojik yâḫud inkişâfî yapıyı maʿnâlı sûrette ölçüp ölçmediğini imtiḥân eden çok merḥaleli bir süreçdir.

Niçin maḥallî vâsıtalara iḥtiyâc vardır?

Aşağı ve orta gelirli memleketlerde inkişâf gecikmelerinin erken taʿyîni bilḫâṣṣa mühimdir; lâkin müteḫaṣṣıṣ adedi, zamân, maṣraf ve standartlaştırılmış testlere erişim maḥdûd olabilir.

Yeni bir testin başdan geliştirilmesi ve yaş normlarının teşkîli ise hayli masraflı ve zamân alıcıdır. Bu sebeble mevcûd vâsıtaların maḥallî lisânlara ve kültürlere uyarlandırılması yâḫud daha kısa maḥallî tarama vâsıtalarının geliştirilmesi amelî bir seçenek olabilir.

Lâkin ucuz yâḫud tatbîḳ edilebilir olmak tek başına kâfî değildir. Bir vâsıta aynı zamanda mevsûḳ, geçerli ve kâfî teşḫîṣî isâbete mâlik olmalıdır.

Ḥassâsiyyet ve Maḫṣûṣiyyet Ne Maʿnâya Gelir?

Ḥassâsiyyet, ḥaḳîḳaten inkişâf müşkili taşıyan çocuḳların test tarafından doğru sûrette müsbet olarak taʿyîn edilme nisbetini; maḫṣûṣiyyet ise inkişâf müşkili taşımayan çocuḳların doğru sûrette menfî olarak tasnîf edilme nisbetini ifâde eder.

Meselâ yüksek ḥassâsiyyete mâlik bir vâsıta, inkişâf müşkili taşıyan çocuḳların pek azını gözden ḳaçırabilir. Lâkin maḫṣûṣiyyeti düşük ise inkişâf müşkili olmayan baʿżı çocuḳları da yanlış sûrette riskli olarak tasnîf edebilir.

Bu sebeble bir taḳyîm vâsıtasının yalnız “yüksek ḥassâsiyyete” mâlik olması kendiliğinden ideal olduğu maʿnâsına gelmez. Tarama maḳṣadı, ṣıḥḥat sisteminin ḳudreti ve yanlış müsbet/yanlış menfî netîcelerin maṣrafı beraberce taḳyîm olunmalıdır.

Derlemenin esâs tedḳîḳ maḳṣadı

Çalışmanın iki esâs maḳṣadı vardır:

1. İnkişâf etmekte olan memleketlerde istiʿmâl olunan maḥallî nöroinkişâf taḳyîm vâsıtalarının küresel sûrette ḳabûl gören referans vâsıtalara ḳarşı geçerliliğini taḳyîm etmek.
2. Maḥallî sûrette geliştirilmiş yâḫud uyarlandırılmış vâsıtaların ḳuvvetli ve żaʿîf cihetlerini taʿyîn etmek.

Hangi inkişâf saḥaları tedḳîḳ olunuyor?

Derlemeye dâḫil edilen vâsıtalar tek bir inkişâf saḥasıyla maḥdûd değildir. Tedḳîḳ olunan ölçümler arasında:

• idrâkî inkişâf,
• lisân ve muḫâbere,
• ince ve kaba ḥarekî inkişâf,
• şahsî-içtimâʿî inkişâf,
• davranışa müteʿalliḳ müşkilât,
• icrâʾî fonksiyonlar,
• ḥissî fonksiyonlar,
• intibâḳî davranış,
• görme ve işitme,
• baʿżı vâsıtalarda nörolojik ve nöroinkişâfî kifâyetsizlikler

bulunmaktadır.

Hangi memleketler ve gelir zümreleri ḳapsandı?

Çalışmalar düşük gelirli memleketler (LIC), düşük-orta gelirli memleketler (LMIC) ve yuḳarı-orta gelirli memleketlerde (UMIC) icrâ edilmiştir.

Menbaʿ umûmî tavṣîfî kısımda 54 çalışma için 5 LIC, 28 LMIC ve 22 UMIC çalışması bildirmektedir. Bu adedlerin mecmûʿunun 55 olması, birden ziyâde gelir zümresindeki memleketleri aynı zamanda ḳapsayan çok-memleketli çalışmaların tasnîfinden neşʾet etmiş olabilir; menbaʿ bunu ayrıca îżâḥ etmemekte ve sayı burada değiştirilmemiştir.

Numûne hacimleri fevḳalâde genişdir: en küçük çalışma Bangladeş'te 30 çocuḳ, en büyük çalışma ise Brezilya'da 45.640 çocuḳ iḥtivâ etmektedir.

Maḥallî uyarlama nasıl yapılmış?

Çalışmalardaki yaygın uyarlama süreci:

1. testin maḳṣadının taʿyîni,
2. mevcûd maddelerin intiḫâbı yâḫud taġyîri,
3. tercüme ve geri tercüme,
4. kültürel uyarlama,
5. müteḫaṣṣıṣ reʾyi,
6. maḥallî ebeveyn yâḫud hedef popülasyon geri bildirimi,
7. pilot tatbîḳ,
8. mevsûḳiyyet ve geçerlilik taḳyîmi

merḥalelerini iḥtivâ etmektedir.

Bu süreçlerin çalışmadan çalışmaya aynı keyfiyyetde tatbîḳ edilmemesi, incelemedeki psikometrik heterojenliğin mühim menbaʿlarından biridir.

Kültürel siyâḳ test performansını niçin değiştirebilir?

Bir inkişâf vazîfesi muʿayyen bir cemʿiyyetde gündelik hayatın tabiî parçası iken başka bir cemʿiyyetde çocuḳ için nâ-meʾlûf olabilir. Benzer sûrette ebeveynlerin çocuḳlardan beklediği istiḳlâl, lisân istiʿmâli, oyun, ince ḥarekî vazîfeler yâḫud içtimâʿî davranışlar kültürler arasında değişebilir.

Bu sebeble standart bir testdeki düşük performans her zamân ḥaḳîḳî inkişâf gecikmesi maʿnâsına gelmeyebilir. Baʿżan ölçümün kendisi hedef siyâḳa kâfî derecede uyarlandırılmamış olabilir.

Maḥallî vâsıtaların muḥtemel ḳuvveti, ölçümü çocuğun ḥaḳîḳaten yaşadığı kültürel muḥîte yaklaştırabilmesidir.

Maḥallî Çocuḳ İnkişâfı Vâsıtaları Umûmen Ne Ḳadar İsâbetlidir?

Meta-analizde maḥallî sûrette uyarlandırılmış yâḫud geliştirilmiş vâsıtaların birleşik ḥassâsiyyeti 0,859 (%95 GA: 0,78–0,91), birleşik maḫṣûṣiyyeti ise 0,805 (%95 GA: 0,71–0,87) bulunmuştur. Bu ḳıymetler umûmen maʿḳûl derecede ḳuvvetli teşḫîṣî performansa delâlet etmekle beraber, vâsıtalar ve çalışmalar arasındaki taġayyür sebebiyle tek bir testin her siyâḳda aynı performansı göstereceği farż olunamaz.

MDAT: ḳuvvetli bir maḥallî vâsıta misâli

Malawi Developmental Assessment Tool (MDAT), ḳırsal Afrika siyâḳı için teşkîl edilmiş ve çalışmada ḳuvvetli psikometrik performans gösteren misâllerden biridir.

Menbaʿda MDAT için:

Ḥassâsiyyet: %97
Maḫṣûṣiyyet: %81

bildirilmiştir.

Bu performans, siyâḳa maḫṣûṣ vâsıta geliştirmenin yalnız “küresel standardın daha żaʿîf bir alternatifi” olmadığını; baʿżı şerâʾiṭde ḳuvvetli bir psikometrik vâsıta istihṣâl edilebileceğini göstermektedir.

Lucknow Developmental Screen

Hindistan'da geliştirilen Lucknow Developmental Screen için:

Ḥassâsiyyet: %95,7
Maḫṣûṣiyyet: %72

bildirilmiştir.

Bu vâsıta inkişâf müşkili taşıyan çocuḳların büyük ḳısmını yakalarken, daha düşük maḫṣûṣiyyet sebebiyle yanlış müsbet adedinin artması iḥtimâli vardır.

Ten Questions Questionnaire misâli

Ten Questions Questionnaire'ın baʿżı taḳyîmlerinde pek yüksek ḥassâsiyyet lâkin hayli düşük maḫṣûṣiyyet görülmüştür. Menbaʿ müzâkeresinde misâl olarak:

Ḥassâsiyyet: %100
Maḫṣûṣiyyet: %25

verilmektedir.

Bu uç misâl, inkişâf taramasında yalnız “mümkün mertebe çok vaḳʿayı yakalama” stratejisinin niçin kâfî olmadığını gösterir.

Vâsıtalar arasında niçin bu ḳadar büyük farḳ vardır?

20 meta-analiz çalışmasında ḥassâsiyyet %25–%100, maḫṣûṣiyyet ise %25–%98 aralığında değişmiştir.

Bu taġayyür:

• istiʿmâl olunan inkişâf saḥası,
• test eşiği,
• çocuḳların yaşı,
• memleket ve kültür,
• numûneleme usûlü,
• referans standart,
• test tatbîḳ edicisi,
• maḥallîleştirme keyfiyyeti

gibi ʿâmillerle alâḳalı olabilir.

Meta-analizde ḥassâsiyyet için çalışmalar arası varyans 1,30 (%95 GA: 0,58–2,88), maḫṣûṣiyyet için 1,35 (%95 GA: 0,70–2,59) olarak bildirilmiş ve menbaʿ bunu orta derecede heterojenlikle mütenâsib sûrette tefsîr etmiştir.

Alt saḥa çalışmalarının çıkarılması netîceyi değiştirdi mi?

Üç çalışmanın yalnız inkişâfın muʿayyen alt saḥalarını bildirmesi sebebiyle ḥassâsiyyet analizi yapılmış ve bu çalışmalar çıkarıldığında umûmî meta-analiz netîcelerinde maʿnâlı değişiklik görülmemiştir.

Bu netîce, esâs birleşik ḥassâsiyyet ve maḫṣûṣiyyet taḫmînlerinin mezbûr üç çalışmaya ifrâṭ derecede bağlı olmadığını göstermektedir.

Çalışmanın Usûlü ve Netîceleri

Sistematik derleme tasarımı

Derleme, teşḫîṣî isâbet çalışmalarına müteveccih PRISMA esâslarına göre yürütülmüş ve Open Science Framework üzerinde 10.17605/OSF.IO/GU28K numarasıyla ḳaydedilmiştir.

Veri tabanları ve devre

Literatür taraması şu veri tabanlarında icrâ edilmiştir:

• PsycINFO,
• PubMed,
• Cochrane,
• Embase.

Neşir devresi Ocak 1990–Mayıs 2026 olarak taʿyîn edilmiştir.

İştirâkçiler

Dâḫil edilen çalışmalar doğumdan 18 yaşına ḳadar çocuḳ ve ergenleri ḳapsamaktadır.

Hem ṣıḥḥatli cemʿiyyet numûneleri hem klinik muḥîtler dâḫil edilmiştir. Bununla beraber prematüre çocuḳlar yâḫud yalnız HIV, sıtma/AIDS gibi ḫuṣûṣî zümrelerden mürekkeb ve umûmî popülasyonu temsil etmeyen çalışmalar hâric bırakılmıştır.

Çalışma intiḫâbı

Tam metin istiḫrâc sebebleri

Meta-analiz nasıl icrâ olundu?

Teşḫîṣî isâbet için ḥassâsiyyet ve maḫṣûṣiyyet ḳıymetleri analiz edilmiştir. Çalışmalarda doğrudan bildirilmediği hâllerde doğru müsbet, yanlış müsbet, doğru menfî ve yanlış menfî ḳıymetler mevcûd verilerden ḥesâb olunmuştur.

Forest plotlar Review Manager 5.4.1 ile hazırlanmıştır.

Birleşik teşḫîṣî isâbet analizi için STATA 18.5 üzerinde Metandi emri ve iki değişkenli teşḫîṣî model istiʿmâl edilmiş; ayrıca hiyerarşik Summary Receiver Operating Characteristic (HSROC) eğrisi teşkîl edilmiştir.

Forest plot ne gösteriyor?

17. ṣaḥîfedeki Şekil 3, meta-analize dâḫil olunan çalışmaların ayrı ayrı ḥassâsiyyet ve maḫṣûṣiyyetlerini %95 iʿtimâd aralıḳlarıyla göstermektedir.

Grafiğin ilmî ehemmiyyeti, bütün maḥallî vâsıtaların aynı isâbetde olmadığını açıḳça göstermesidir. Baʿżı vâsıtalarda ḥassâsiyyet pek yüksek iken maḫṣûṣiyyet düşüktür; baʿżı vâsıtalarda ise daha mütevâzin performans vardır.

ROC/HSROC analizi ne gösteriyor?

17. ṣaḥîfedeki Şekil 4, çalışmaların müşterek teşḫîṣî performansını ḥassâsiyyet-maḫṣûṣiyyet fezâsında göstermektedir.

HSROC varyans mürekkebleri:

σ²α = 2,33 (%95 GA: 1,13–4,81)
σ²θ = 0,74 (%95 GA: 0,37–1,48)

olarak bildirilmiştir. Bunlar sırasıyla çalışmalar arası teşḫîṣî isâbet farḳlarının ve eşik farḳlarının mevcûdiyyetine delâlet etmektedir.

QUADAS-2 keyfiyyet taḳyîmi

İki muḥaḳḳıḳ çalışmaları müstaḳillen QUADAS-2 ile taḳyîm etmiştir. Tarafgirliğin dört esâs saḥası tedḳîḳ edilmiştir:

Akış ve zamânlama satırında menbaʿda bildirilen yüzdelerin mecmûʿu %103'dür. Bu ḳıymetler burada menbaʿın verdiği sûretde muḥâfaẓa edilmiştir; muḥtemel yuvarlama yâḫud raporlama ḫaṭası sükût ile taṣḥîḥ olunmamıştır.

İştirâkçi intiḫâbı niçin esâs keyfiyyet müşkilidir?

Çalışmaların taḳrîben %70'inde convenience sampling yâḫud vaḳʿa-kontrol tasarımı sebebiyle iştirâkçi intiḫâbı bakımından yüksek tarafgirlik ḫaṭarı bulunmuştur.

Bu, test performansının ḥaḳîḳî cemʿiyyet taramasında görülenden daha iyi yâḫud farklı görünmesine sebeb olabilir. Bir test zaten inkişâf bozukluğu maʿlûm olan çocuḳlarla açıḳça ṣıḥḥatli çocuḳları muḳāyese ettiğinde, ḥaḳîḳî hayattaki hudûdî vaḳʿalardan daha kolay tefrîḳ yapabilir.

Referans standart müşkili

Referans standart saḥasında çalışmaların %78'inde ḫaṭar “mübhem” olarak taḳyîm edilmiştir. Bunun maʿnâsı, istiʿmâl olunan muḳāyese usûllerinin her zamân kâfî derecede açıḳ yâḫud standart sûretde bildirilmemiş olmasıdır.

Teşḫîṣî isâbet tedḳîḳinde indeks testinin ne ile muḳāyese olunduğu ḥayâtî olduğundan, bu mübhemlik birleşik performans taḫmînlerinin iḥtiyâṭla tefsîrini icâb ettirir.

Tavṣîfî analiz: düşük gelirli memleketler

LIC zümresinde Etiyopya, Malawi ve birden ziyâde Afrika memleketini ḳapsayan çalışmalar taḳyîm edilmiştir. İstiʿmâl olunan vâsıtalar arasında DDST, uyarlandırılmış BSID-III ve IDELA vardır.

Ḥarekî, lisânî, içtimâʿî, bedenî ve idrâkî inkişâf saḥalarında umûmen orta-yüksek taḳyîm ediciler arası mevsûḳiyyet ile iyi muḥtevâ geçerliliği bildirilmiştir. Lâkin baʿżı uyarlandırılmış ölçeklerde yakınsak geçerlilik yaş zümrelerine göre değişmiştir.

Düşük-orta gelirli memleketler

LMIC çalışmaları Kenya, Bangladeş, Hindistan ve diğer memleketleri ḳapsamaktadır. ASQ, IBAS, RNDA, KDI, TIMP ve muḫtelif maḥallî inkişâf vâsıtaları tedḳîḳ edilmiştir.

ASQ çalışmalarında dâḫilî tutarlılık taḳrîben 0,70–0,76 aralığında; IBAS için test-tekrar test mevsûḳiyyeti 0,96 ve taḳyîm ediciler arası mevsûḳiyyet 0,95 olarak bildirilmiştir.

RNDA çalışmalarında taḳyîm ediciler arasındaki tevâfuḳ saḥalara göre taḳrîben 0,76–0,93 arasında değişmiştir.

Yuḳarı-orta gelirli memleketler

UMIC zümresinde İran, Cenûbî Afrika, Brezilya, Çin ve diğer memleketlerden çalışmalar bulunmaktadır.

ASQ'nun kültürel sûrette uyarlandırılmış sürümlerinde Cronbach alfa ḳıymetleri yaş ve alt saḥalara göre 0,31–0,96 arasında geniş sûretde değişmiştir. Bu bulgu, aynı test ailesinin psikometrik performansının muḫtelif inkişâf saḥaları ve yaşlarda müsâvî olmadığını göstermektedir.

BRIEF için α=0,98; TQ için α=0,60; ELOM ve BRIEF için test-tekrar test mevsûḳiyyeti sırasıyla taḳrîben 0,80 ve 0,81 olarak bildirilmiştir.

Çalışmanın teʾyîd ettiği

• Maḥallî sûretde uyarlandırılmış yâḫud geliştirilmiş inkişâf vâsıtaları birçok az kaynaklı siyâḳda kullanılabilir teşḫîṣî performans gösterebilir.
• 20 çalışmanın meta-analizinde birleşik ḥassâsiyyet 0,859 ve maḫṣûṣiyyet 0,805'dir.
• Kültürel sûretde siyâḳa münâsib vâsıtalar yüksek gelirli memleketlerden doğrudan naḳl olunan testlere maʿnâlı alternatifler sağlayabilir.
• MDAT ḳuvvetli ḥassâsiyyet ve maḫṣûṣiyyet gösteren misâllerden biridir.
• Yüksek ḥassâsiyyet baʿżı vâsıtalarda düşük maḫṣûṣiyyet ve yanlış müsbet ḫaṭarıyla beraber görülebilir.
• Tercüme tek başına kültürel geçerlilik sağlamaz.
• Maḥallî paydaş iştirâki ve pilotlama, siyâḳa münâsebeti ḳuvvetlendirebilir.
• Mevcûd doğrulama literatüründe mühim usûlî keyfiyyet müşkilâtı vardır.

Çalışmanın teʾyîd etmediği

• Bütün maḥallî inkişâf vâsıtalarının aynı isâbetde olduğu gösterilmemiştir.
• 0,859 ḥassâsiyyet ve 0,805 maḫṣûṣiyyet her bir vâsıtaya ayrı ayrı âʾid değildir; 20 çalışmanın birleşik meta-analitik taḫmînidir.
• Yüksek ḥassâsiyyet tek başına ḳuvvetli umûmî test performansı maʿnâsına gelmez.
• Maḥallî lisâna tercüme edilmiş her ölçek kendiliğinden geçerli değildir.
• Bir memlekette doğrulanmış vâsıtanın başka bir memlekette yeniden doğrulanmadan kullanılabileceği gösterilmemiştir.
• Maḥallî vâsıtaların küresel referans vâsıtalardan her hâlde daha iyi olduğu gösterilmemiştir.
• Meta-analiz bütün inkişâf saḥaları, yaş zümreleri ve memleketlerde tek bir değişmez isâbet derecesini isbât etmez.
• Tarama netîcesi klinik teşḫîṣe müsâvî değildir.

Taḥdîdât

Derlemedeki 54 çalışmanın 29'u yalnız geçerlilik yâḫud mevsûḳiyyet verileri verdiğinden esâs teşḫîṣî isâbet meta-analizine alınamamıştır.

QUADAS-2 netîceleri bilḫâṣṣa iştirâkçi intiḫâbı, referans standartlar ve indeks test eşiklerinde mühim keyfiyyet müşkilâtı bulunduğunu göstermektedir.

Çalışmalar arasında:

• numûne yapısı,
• yaş zümreleri,
• memleket ve bölge,
• test nevʿi,
• referans standart,
• uyarlama süreci,
• istatistikî usûl

bakımından ciddî heterojenlik vardır.

Baʿżı vâsıtalar yalnız tek bir şehirde yâḫud dar bir yaş zümresinde doğrulanmıştır. Meselâ OX-NDA yalnız Pelotas, Brezilya'da taḳyîm edilmiş; PEDS çalışması ise 3–12 aylıḳ bebeklerle maḥdûd tutulmuştur. Bu sebeble netîceleri bütün memlekete yâḫud bütün yaşlara naḳletmek emniyetli değildir.

İstikbâl tedḳîḳātı

Müʾellifler daha standart ve kültürel esâsa müstenid doğrulama çerçeveleri teklîf etmektedir.

İstikbâldeki çalışmalar:

• daha temsîlî numûneler istiʿmâl etmeli,
• maḥallî âʾileleri ve müteḫaṣṣıṣları geliştirme sürecine dâḫil etmeli,
• test eşiklerini evvelden taʿyîn etmeli,
• referans standartları açıḳ sûretde bildirmeli,
• muḫtelif yaş ve bölgelerde yeniden doğrulama yapmalı,
• testlerin öngörü ḳudretini boylamsal sûretde taḳyîm etmeli,
• dijital taḳyîm vâsıtalarının az kaynaklı muḥîtlerdeki tatbîḳ edilebilirliğini ve isâbetini tedḳîḳ etmelidir.

Menbaʿ ve Usûl Ḥaḳḳında Ḳayd

Aṣlî çalışma: Assessing Childhood Development: Systematic Review and Meta-Analysis on the Validation of Local Assessment Tools in the Context of Developing Countries

Müʾellifler: Seep Lassi; Maira Niaz; Zoya Navid Ansari; Hamza Iftikar; Shanzay Rizvi; Hamna Amir; Zain Hasnain; Sidra Kaleem Jafri; Jai K. Das.

Mesʾûl müʾellif: Jai K. Das.

Müʾessese: Institute for Global Health and Development ve Department of Paediatrics and Child Health, Aga Khan University, Karachi, Pakistan.

Mecmûʿa: Psychology International.

Nâşir: MDPI, Basel, Switzerland.

Cild / makāle: 2026, 8, 35.

DOI: 10.3390/psycholint8020035

İrsâl: 13 Mart 2026.

Taʿdîl: 18 Mayıs 2026.

Ḳabûl: 24 Mayıs 2026.

Neşir: 5 Haziran 2026.

Menbaʿ nevʿi: Sistematik derleme ve teşḫîṣî isâbet meta-analizi.

Ruhṣat: Creative Commons Attribution (CC BY).

Protokol ḳaydı: Open Science Framework; DOI 10.17605/OSF.IO/GU28K.

Raporlama standardı: PRISMA — teşḫîṣî isâbet çalışmaları.

Tarama devresi: Ocak 1990–Mayıs 2026.

Veri tabanları: PsycINFO, PubMed, Cochrane ve Embase.

İbtidâʾî ḳayıdlar: 22.658.

Dâḫil edilen çalışma: 54 doğrulama çalışması.

Meta-analiz: Ḥassâsiyyet ve maḫṣûṣiyyet bildiren 20 çalışma.

Tavṣîfî analiz: 34 çalışma.

Yaş aralığı: Doğum–18 yaş.

Esâs netîce: Birleşik ḥassâsiyyet 0,859 (%95 GA: 0,78–0,91); birleşik maḫṣûṣiyyet 0,805 (%95 GA: 0,71–0,87).

Tarafgirlik ḫaṭarı vâsıtası: QUADAS-2.

Meta-analiz yazılımı: Review Manager 5.4.1 ve STATA 18.5 Metandi; bivariate model ve HSROC.

Temvîl: Tedḳîḳ ḫâricî temvîl almamıştır.

Veri erişilebilirliği: Sistematik derlemede istiʿmâl olunan veriler umûma açıḳ neşredilmiş çalışmalardan istihṣâl edilmiş ve birleşik taḫmînler istiʿmâl olunmuştur.

Menâfiʿ teʿârużu: Müʾellifler çalışmayı teʾsîr edebilecek maʿlûm mâlî menfaʿat yâḫud şahsî münâsebet bildirmemiştir.

Müʾellif katkıları: Kavramsallaştırma J.K.D.; tarama, arama ve veri çıkarımı M.N., S.L., Z.N.A., H.I., S.R., H.A. ve Z.H.; metodoloji M.N., S.L. ve Z.N.A.; yazılım S.L., Z.N.A. ve M.N.; analiz S.L., Z.N.A. ve J.K.D.; aṣlî müsvedde S.L. ve Z.N.A.; gözden geçirme/taḥrîr Z.N.A., S.L., S.K.J. ve J.K.D.; nezâret J.K.D.

Esâs ilmî ḥadd: Birleşik meta-analitik isâbet, bütün maḥallî vâsıtaların tek tek yâḫud bütün kültürlerde aynı performansı gösterdiği maʿnâsına gelmez. Çalışmalar arasında mühim usûlî ve siyâḳî heterojenlik vardır; baʿżı vâsıtalarda yüksek ḥassâsiyyet düşük maḫṣûṣiyyetle beraber görülmektedir. Tarama vâsıtaları klinik teşḫîṣin yerine geçmez ve her yeni istiʿmâl siyâḳında kâfî kültürel ve psikometrik doğrulama icâb eder.

Menbaʿ-dâḫili raporlama ḳaydı: Menbaʿ 54 çalışma için 5 LIC, 28 LMIC ve 22 UMIC çalışması bildirmektedir; zümreler mecmûʿu 55'dir ve bu ḳıymet burada değiştirilmemiştir. QUADAS-2 flow/timing saḥasında %22 yüksek, %44 düşük ve %37 mübhem ḫaṭar bildirilmiştir; mecmûʿun %103 olması sebebiyle ḳıymetler menbaʿda takdîm olunduğu sûretde muḥâfaẓa edilmiştir.