Akademik araştırmalar, anlaşılır dil

Verianla | Akademik Araştırmalardan Türkçe Ekonomi ve Bilim İçerikleri

05 Ekim 2026, Pazartesi
VERİANLABağımsız bilim yayıncılığı
Menüyü aç veya kapat
...
Home / Sosyal Bilimler / Sosyoloji / Çocukluk Gelişiminin Değerlendirilmesi: Gelişmekte Olan Ülkelerde Yerel Değerlendirme Araçlarının Geçerlenmesine İlişkin Sistematik Derleme ve Meta-Analiz
Sosyoloji

Çocukluk Gelişiminin Değerlendirilmesi: Gelişmekte Olan Ülkelerde Yerel Değerlendirme Araçlarının Geçerlenmesine İlişkin Sistematik Derleme ve Meta-Analiz

Çocuk gelişimi değerlendirme araçları, bilişsel, motor, dil, davranışsal, sosyal-duygusal ve uyumsal gelişim gibi alanlarda çocuğun yaşına uygun gelişimsel özellikleri gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla kullanılan tarama veya değerlendirme araçlarıdır.

04/10/2026  Veri Anla 75 görüntüleme
Çocukluk Gelişiminin Değerlendirilmesi: Gelişmekte Olan Ülkelerde Yerel Değerlendirme Araçlarının Geçerlenmesine İlişkin Sistematik Derleme ve Meta-Analiz

Çocuk gelişimi değerlendirme araçları, bilişsel, motor, dil, davranışsal, sosyal-duygusal ve uyumsal gelişim gibi alanlarda çocuğun yaşına uygun gelişimsel özellikleri gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla kullanılan tarama veya değerlendirme araçlarıdır. Bu sistematik derleme ve meta-analiz, düşük, düşük-orta ve üst-orta gelirli ülkelerde yerel olarak geliştirilmiş veya kültürel açıdan uyarlanmış gelişimsel değerlendirme araçlarının geçerlik, güvenirlik ve tanısal doğruluğunu incelemiştir. Ocak 1990–Mayıs 2026 döneminden 22.658 kayıt taranmış, 54 doğrulama çalışması sistematik derlemeye ve duyarlılık/özgüllük verisi sağlayan 20 çalışma meta-analize dahil edilmiştir. Meta-analizde birleşik duyarlılık 0,859, birleşik özgüllük ise 0,805 bulunmuştur.

Bulgular, yerel araçların birçok ortamda gelişimsel sorunları belirleme açısından anlamlı tanısal performans gösterebildiğini, ancak araçlar ve çalışmalar arasında belirgin farklılık bulunduğunu göstermektedir. Özellikle bazı araçlarda yüksek duyarlılık daha düşük özgüllükle birlikte görülmektedir. Bu durum mümkün olduğunca çok gelişimsel gecikmeyi yakalarken gelişimsel sorunu olmayan bazı çocukların yanlış pozitif olarak sınıflandırılması riskini artırabilir.

Çalışmanın temel mesajı yalnız “yerel araçlar işe yarıyor” değildir. Asıl sonuç, çocuk gelişiminin kültürden bağımsız tek bir ölçüm problemi olmadığıdır. Bir testin başka bir ülkede kullanılması için yalnızca dilsel çeviri yeterli değildir; gelişimsel normların, bakım uygulamalarının, dilin, sosyal beklentilerin ve yerel yaşam koşullarının da psikometrik olarak yeniden sınanması gerekir.

Aynı zamanda çalışma, mevcut kanıt tabanının metodolojik olarak kusursuz olmadığını göstermektedir. QUADAS-2 değerlendirmesinde araştırmaların önemli bölümünde katılımcı seçimi, indeks test eşikleri ve referans standartlar açısından yüksek veya belirsiz yanlılık riski bulunmaktadır. Bu nedenle birleşik duyarlılık ve özgüllük değerleri bütün yerel araçların her ülkede aynı başarıyla çalışacağı anlamına gelmemektedir.

Bir Çocuk Gelişim Testini Yerel Dile Çevirmek Yeterli midir?

Hayır. Kaynağa göre dilsel çeviri kültürel geçerliği garanti etmez. Bir gelişimsel değerlendirme aracı farklı bir ülkeye aktarıldığında sözcüklerin çevrilmesinin yanında gelişimsel beklentiler, bakım uygulamaları, günlük yaşam deneyimleri, dil kullanımı, sosyal normlar, görevlerin aşinalığı ve gerektiğinde puanlama veya kilometre taşı eşiklerinin de yerel bağlamda sınanması gerekir.

Birçok gelişimsel değerlendirme aracı başlangıçta yüksek gelirli ülkelerde ve özellikle İngilizce konuşulan ortamlarda geliştirilmiştir. Bunların doğrudan başka bir kültüre aktarılması, ölçülen davranışın çocuğun gerçek gelişimsel kapasitesinden çok testin kültürel uygunluğunu yansıtmasına neden olabilir.

Bu nedenle kültürel uyarlama, yalnızca dilsel çeviri değil; ölçüm aracının hedef toplumda aynı psikolojik veya gelişimsel yapıyı anlamlı biçimde ölçüp ölçmediğini sınayan çok aşamalı bir süreçtir.

Neden yerel araçlara ihtiyaç var?

Düşük ve orta gelirli ülkelerde gelişimsel gecikmelerin erken belirlenmesi özellikle önemlidir; ancak uzman sayısı, zaman, maliyet ve standartlaştırılmış testlere erişim sınırlı olabilir.

Yeni bir testin baştan geliştirilmesi ve yaş normlarının oluşturulması ise oldukça maliyetli ve zaman alıcıdır. Bu nedenle mevcut araçların yerel dillere ve kültürlere uyarlanması veya daha kısa yerel tarama araçlarının geliştirilmesi pratik bir seçenek olabilir.

Ancak ucuz veya uygulanabilir olmak tek başına yeterli değildir. Bir araç aynı zamanda güvenilir, geçerli ve yeterli tanısal doğruluğa sahip olmalıdır.

Duyarlılık ve Özgüllük Ne Anlama Geliyor?

Duyarlılık, gerçekten gelişimsel sorun taşıyan çocukların test tarafından doğru biçimde pozitif olarak tanımlanma oranını; özgüllük ise gelişimsel sorun taşımayan çocukların doğru biçimde negatif olarak sınıflandırılma oranını ifade eder.

Örneğin yüksek duyarlılığı olan bir araç, gelişimsel sorun taşıyan çocukların çok azını gözden kaçırabilir. Ancak özgüllüğü düşükse gelişimsel sorunu olmayan bazı çocukları da yanlış biçimde riskli olarak sınıflandırabilir.

ÖlçütTemel soruDüşük olduğunda temel risk
DuyarlılıkGerçek gelişimsel sorunu bulunan çocukların ne kadarı yakalanıyor?Yanlış negatif; gelişimsel sorunun gözden kaçması
ÖzgüllükGelişimsel sorunu olmayan çocukların ne kadarı doğru biçimde negatif bulunuyor?Yanlış pozitif; gereksiz ileri değerlendirme veya yanlış sınıflandırma

Bu nedenle bir değerlendirme aracının yalnız “yüksek duyarlılığa” sahip olması otomatik olarak ideal olduğu anlamına gelmez. Tarama amacı, sağlık sisteminin kapasitesi ve yanlış pozitif/yanlış negatif sonuçların maliyeti birlikte değerlendirilmelidir.

Derlemenin temel araştırma amacı

Çalışmanın iki ana amacı vardır:

  1. Gelişmekte olan ülkelerde kullanılan yerel nörogelişimsel değerlendirme araçlarının küresel kabul gören referans araçlara karşı geçerliğini değerlendirmek.
  2. Yerel olarak geliştirilmiş veya uyarlanmış araçların güçlü ve zayıf yönlerini belirlemek.

Hangi gelişim alanları inceleniyor?

Derlemeye dahil edilen araçlar tek bir gelişim alanıyla sınırlı değildir. İncelenen ölçümler arasında:

  • bilişsel gelişim,
  • dil ve iletişim,
  • ince ve kaba motor gelişim,
  • kişisel-sosyal gelişim,
  • davranışsal sorunlar,
  • yürütücü işlevler,
  • duyusal işlevler,
  • adaptif davranış,
  • görme ve işitme,
  • bazı araçlarda nörolojik ve nörogelişimsel yetersizlikler

bulunmaktadır.

Hangi ülkeler ve gelir grupları kapsandı?

Çalışmalar düşük gelirli ülkeler (LIC), düşük-orta gelirli ülkeler (LMIC) ve üst-orta gelirli ülkelerde (UMIC) yürütülmüştür.

Kaynak genel tanımlayıcı bölümde 54 çalışma için 5 LIC, 28 LMIC ve 22 UMIC çalışması bildirmektedir. Bu sayıların toplamının 55 olması, çok sayıda gelir grubundaki ülkeyi aynı anda kapsayan çok-ülkeli çalışmaların sınıflandırmasından kaynaklanıyor olabilir; kaynak bunu ayrıca açıklamamaktadır ve sayı burada değiştirilmemiştir.

Örneklem büyüklükleri son derece geniştir: en küçük çalışma Bangladeş'te 30 çocuk, en büyük çalışma ise Brezilya'da 45.640 çocuk içermektedir.

Yerel uyarlama nasıl yapılmış?

Çalışmalardaki yaygın uyarlama süreci:

  1. testin amacının belirlenmesi,
  2. mevcut maddelerin seçilmesi veya değiştirilmesi,
  3. çeviri ve geri çeviri,
  4. kültürel uyarlama,
  5. uzman görüşü,
  6. yerel ebeveyn veya hedef popülasyon geri bildirimi,
  7. pilot uygulama,
  8. güvenirlik ve geçerlik değerlendirmesi

aşamalarını içermektedir.

Bu süreçlerin çalışma çalışma aynı kalitede uygulanmaması, incelemedeki psikometrik heterojenliğin önemli kaynaklarından biridir.

Kültürel bağlam test performansını neden değiştirebilir?

Bir gelişimsel görev belirli bir toplumda günlük yaşamın doğal parçasıyken başka bir toplumda çocuk için alışılmadık olabilir. Benzer biçimde ebeveynlerin çocuklardan beklediği bağımsızlık, dil kullanımı, oyun, ince motor görevler veya sosyal davranışlar kültürler arasında değişebilir.

Bu nedenle standart bir testteki düşük performans her zaman gerçek gelişimsel gecikme anlamına gelmeyebilir. Bazen ölçümün kendisi hedef bağlama yeterince uyarlanmamış olabilir.

Yerel araçların potansiyel gücü, ölçümü çocuğun gerçekten yaşadığı kültürel çevreye yaklaştırabilmesidir.

Yerel Çocuk Gelişimi Araçları Genel Olarak Ne Kadar Doğru?

Meta-analizde yerel olarak uyarlanmış veya geliştirilmiş araçların birleşik duyarlılığı 0,859 (%95 GA: 0,78–0,91), birleşik özgüllüğü ise 0,805 (%95 GA: 0,71–0,87) bulunmuştur. Bu değerler genel olarak makul derecede güçlü tanısal performansa işaret etmekle birlikte araçlar ve çalışmalar arasındaki değişkenlik nedeniyle tek bir testin her bağlamda aynı performansı göstereceği varsayılamaz.

MDAT: güçlü bir yerel araç örneği

Malawi Developmental Assessment Tool (MDAT), kırsal Afrika bağlamı için oluşturulmuş ve çalışmada güçlü psikometrik performans gösteren örneklerden biridir.

Kaynakta MDAT için:

Duyarlılık: %97
Özgüllük: %81

bildirilmiştir.

Bu performans, bağlama özgü araç geliştirmenin yalnız “küresel standardın daha zayıf bir alternatifi” olmadığını; bazı koşullarda güçlü bir psikometrik araç üretilebileceğini göstermektedir.

Lucknow Developmental Screen

Hindistan'da geliştirilen Lucknow Developmental Screen için:

Duyarlılık: %95,7
Özgüllük: %72

bildirilmiştir.

Bu araç gelişimsel sorun taşıyan çocukların büyük bölümünü yakalarken daha düşük özgüllük nedeniyle yanlış pozitif sayısının artması olasılığı bulunmaktadır.

Ten Questions Questionnaire örneği

Ten Questions Questionnaire'ın bazı değerlendirmelerinde çok yüksek duyarlılık fakat oldukça düşük özgüllük görülmüştür. Kaynak tartışmasında örnek olarak:

Duyarlılık: %100
Özgüllük: %25

verilmektedir.

Bu uç örnek, gelişim taramasında yalnız “mümkün olduğunca fazla vakayı yakalama” stratejisinin neden yeterli olmadığını gösterir.

Araçlar arasında neden bu kadar büyük farklılık var?

20 meta-analiz çalışmasında duyarlılık %25–%100, özgüllük ise %25–%98 aralığında değişmiştir.

Bu değişkenlik:

  • kullanılan gelişim alanı,
  • test eşiği,
  • çocukların yaşı,
  • ülke ve kültür,
  • örnekleme yöntemi,
  • referans standart,
  • test uygulayıcısı,
  • yerelleştirme kalitesi

gibi faktörlerle ilişkili olabilir.

Meta-analizde duyarlılık için çalışmalar arası varyans 1,30 (%95 GA: 0,58–2,88), özgüllük için 1,35 (%95 GA: 0,70–2,59) olarak raporlanmıştır ve kaynak bunu orta düzey heterojenlikle uyumlu biçimde yorumlamaktadır.

Alt alan çalışmalarının çıkarılması sonucu değiştirdi mi?

Üç çalışmanın yalnız gelişimin belirli alt alanlarını raporlaması nedeniyle duyarlılık analizi yapılmış ve bu çalışmalar çıkarıldığında genel meta-analiz sonuçlarında anlamlı değişiklik görülmemiştir.

Bu sonuç, temel birleşik duyarlılık ve özgüllük tahminlerinin söz konusu üç çalışmaya aşırı bağımlı olmadığını göstermektedir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Sistematik derleme tasarımı

Derleme, tanısal doğruluk çalışmalarına yönelik PRISMA ilkelerine göre yürütülmüştür ve Open Science Framework üzerinde 10.17605/OSF.IO/GU28K numarasıyla kaydedilmiştir.

Veri tabanları ve dönem

Literatür taraması şu veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir:

  • PsycINFO,
  • PubMed,
  • Cochrane,
  • Embase.

Yayın dönemi Ocak 1990–Mayıs 2026 olarak belirlenmiştir.

Katılımcılar

Dahil edilen çalışmalar doğumdan 18 yaşına kadar çocuk ve ergenleri kapsamaktadır.

Hem sağlıklı toplum örneklemleri hem klinik ortamlar dahil edilmiştir. Bununla birlikte prematüre çocuklar veya yalnız HIV, sıtma/AIDS gibi özel gruplardan oluşan ve genel popülasyonu temsil etmeyen çalışmalar kapsam dışı bırakılmıştır.

Çalışma seçimi

Aşaman
Veri tabanlarından belirlenen kayıtlar22.658
Tarama öncesi çıkarılan tekrar kayıtları1.440
Başlık/özet taramasına giren21.218
Başlık/özet aşamasında çıkarılan20.775
Tam metni değerlendirilen443
Tam metinde çıkarılan389
Sistematik derlemeye dahil edilen54
Meta-analize dahil edilen20
Betimsel analizde kullanılan34

Tam metin dışlama nedenleri

Nedenn
Yanlış yöntem150
Yanlış ortam123
Yanlış çalışma tasarımı37
Yanlış popülasyon79

Meta-analiz nasıl yapıldı?

Tanısal doğruluk için duyarlılık ve özgüllük değerleri analiz edilmiştir. Çalışmalarda doğrudan bildirilmediğinde doğru pozitif, yanlış pozitif, doğru negatif ve yanlış negatif değerler mevcut verilerden hesaplanmıştır.

Forest plotlar Review Manager 5.4.1 ile hazırlanmıştır.

Birleşik tanısal doğruluk analizi için STATA 18.5 üzerinde Metandi komutu ve iki değişkenli tanısal model kullanılmış; ayrıca hiyerarşik Summary Receiver Operating Characteristic (HSROC) eğrisi oluşturulmuştur.

Forest plot ne gösteriyor?

Sayfa 17'deki Şekil 3, meta-analize alınan çalışmaların tek tek duyarlılık ve özgüllüklerini %95 güven aralıklarıyla göstermektedir.

Grafiğin bilimsel önemi, bütün yerel araçların aynı doğrulukta olmadığını açıkça göstermesidir. Bazı araçlarda duyarlılık çok yüksekken özgüllük düşüktür; bazı araçlarda ise daha dengeli performans vardır.

ROC/HSROC analizi ne gösteriyor?

Sayfa 17'deki Şekil 4, çalışmaların ortak tanısal performansını duyarlılık-özgüllük uzayında göstermektedir.

HSROC varyans bileşenleri:

σ²α = 2,33 (%95 GA: 1,13–4,81)
σ²θ = 0,74 (%95 GA: 0,37–1,48)

olarak bildirilmiştir. Bunlar sırasıyla çalışmalar arası tanısal doğruluk farklılıkları ve eşik farklılıklarının varlığına işaret etmektedir.

QUADAS-2 kalite değerlendirmesi

İki araştırmacı çalışmaları bağımsız olarak QUADAS-2 ile değerlendirmiştir. Dört ana yanlılık alanı incelenmiştir:

AlanYüksek riskDüşük riskBelirsiz risk
Katılımcı seçimi%70%26%4
İndeks test%9%35%56
Referans standart%2%20%78
Akış ve zamanlama%22%44%37

Akış ve zamanlama satırında kaynakta bildirilen yüzdeler toplamı %103'tür. Bu değerler burada kaynağın verdiği biçimde korunmuştur; olası yuvarlama veya raporlama hatası sessizce düzeltilmemiştir.

Katılımcı seçimi neden temel kalite sorunu?

Çalışmaların yaklaşık %70'inde convenience sampling veya vaka-kontrol tasarımı nedeniyle katılımcı seçimi açısından yüksek yanlılık riski bulunmuştur.

Bu, test performansının gerçek toplum taramasında görülenden daha iyi veya farklı görünmesine neden olabilir. Bir test zaten gelişimsel bozukluğu bilinen çocuklarla açıkça sağlıklı çocukları karşılaştırdığında, gerçek dünyadaki sınır vakalardan daha kolay ayrım yapabilir.

Referans standart problemi

Referans standart alanında çalışmaların %78'inde risk “belirsiz” olarak değerlendirilmiştir. Bunun anlamı kullanılan karşılaştırma yöntemlerinin her zaman yeterince açık veya standart biçimde raporlanmadığıdır.

Tanısal doğruluk araştırmasında indeks testinin neyle karşılaştırıldığı kritik olduğundan, bu belirsizlik birleşik performans tahminlerinin dikkatli yorumlanmasını gerektirir.

Betimsel analiz: düşük gelirli ülkeler

LIC grubunda Etiyopya, Malawi ve birden fazla Afrika ülkesini içeren çalışmalar değerlendirilmiştir. Kullanılan araçlar arasında DDST, uyarlanmış BSID-III ve IDELA bulunmaktadır.

Motor, dil, sosyal, fiziksel ve bilişsel gelişim alanlarında genel olarak orta-yüksek değerlendiriciler arası güvenirlik ile iyi içerik geçerliği bildirilmiştir. Ancak bazı uyarlanmış ölçeklerde yakınsak geçerlik yaş gruplarına göre değişmiştir.

Düşük-orta gelirli ülkeler

LMIC araştırmaları Kenya, Bangladeş, Hindistan ve diğer ülkeleri kapsamaktadır. ASQ, IBAS, RNDA, KDI, TIMP ve çeşitli yerel gelişim araçları incelenmiştir.

ASQ çalışmalarında iç tutarlılık yaklaşık 0,70–0,76 aralığında; IBAS için test-tekrar test güvenirliği 0,96 ve değerlendiriciler arası güvenirlik 0,95 olarak bildirilmiştir.

RNDA çalışmalarında değerlendiriciler arasındaki uyum alanlara göre yaklaşık 0,76–0,93 arasında değişmiştir.

Üst-orta gelirli ülkeler

UMIC grubunda İran, Güney Afrika, Brezilya, Çin ve diğer ülkelerden çalışmalar bulunmaktadır.

ASQ'nun kültürel olarak uyarlanmış sürümlerinde Cronbach alfa değerleri yaş ve alt alanlara göre 0,31–0,96 arasında geniş biçimde değişmiştir. Bu bulgu, aynı test ailesinin psikometrik performansının farklı gelişim alanları ve yaşlarda eşit olmadığını göstermektedir.

BRIEF için α=0,98; TQ için α=0,60; ELOM ve BRIEF için test-tekrar test güvenirliği sırasıyla yaklaşık 0,80 ve 0,81 olarak bildirilmiştir.

Çalışmanın desteklediği

  • Yerel olarak uyarlanmış veya geliştirilmiş gelişim araçları birçok düşük kaynaklı bağlamda kullanılabilir tanısal performans gösterebilir.
  • 20 çalışmanın meta-analizinde birleşik duyarlılık 0,859 ve özgüllük 0,805'tir.
  • Kültürel olarak bağlama uygun araçlar yüksek gelirli ülkelerden doğrudan aktarılan testlere anlamlı alternatifler sağlayabilir.
  • MDAT güçlü duyarlılık ve özgüllük gösteren örneklerden biridir.
  • Yüksek duyarlılık bazı araçlarda düşük özgüllük ve yanlış pozitif riskiyle birlikte görülebilir.
  • Çeviri tek başına kültürel geçerlik sağlamaz.
  • Yerel paydaş katılımı ve pilotlama, bağlamsal uygunluğu güçlendirebilir.
  • Mevcut doğrulama literatüründe önemli yöntemsel kalite sorunları bulunmaktadır.

Çalışmanın desteklemediği

  • Bütün yerel gelişim araçlarının aynı doğrulukta olduğu gösterilmemiştir.
  • 0,859 duyarlılık ve 0,805 özgüllük her bir araca ayrı ayrı ait değildir; 20 çalışmanın birleşik meta-analitik tahminidir.
  • Yüksek duyarlılık tek başına güçlü genel test performansı anlamına gelmez.
  • Yerel dile çevrilmiş her ölçek otomatik olarak geçerli değildir.
  • Bir ülkede doğrulanmış aracın başka bir ülkede yeniden doğrulanmadan kullanılabileceği gösterilmemiştir.
  • Yerel araçların küresel referans araçlardan her durumda daha iyi olduğu gösterilmemiştir.
  • Meta-analiz bütün gelişim alanları, yaş grupları ve ülkelerde tek bir değişmez doğruluk düzeyi kanıtlamaz.
  • Tarama sonucu klinik tanıyla eşit değildir.

Sınırlılıklar

Derlemedeki 54 çalışmanın 29'u yalnız geçerlik veya güvenirlik verileri verdiği için ana tanısal doğruluk meta-analizine alınamamıştır.

QUADAS-2 sonuçları özellikle katılımcı seçimi, referans standartlar ve indeks test eşiklerinde önemli kalite sorunları olduğunu göstermektedir.

Çalışmalar arasında:

  • örneklem yapısı,
  • yaş grupları,
  • ülke ve bölge,
  • test türü,
  • referans standart,
  • uyarlama süreci,
  • istatistiksel yöntem

açısından ciddi heterojenlik vardır.

Bazı araçlar yalnız tek şehirde veya dar bir yaş grubunda doğrulanmıştır. Örneğin OX-NDA yalnız Pelotas, Brezilya'da değerlendirilmiş; PEDS çalışması ise 3–12 aylık bebeklerle sınırlandırılmıştır. Bu nedenle sonuçların tüm ülkeye veya tüm yaşlara aktarılması güvenli değildir.

Gelecek araştırmalar

Yazarlar daha standart ve kültürel olarak temellendirilmiş doğrulama çerçeveleri önermektedir.

Gelecekteki çalışmalar:

  • daha temsili örneklemler kullanmalı,
  • yerel aileleri ve uzmanları geliştirme sürecine dahil etmeli,
  • test eşiklerini önceden belirlemeli,
  • referans standartları açık biçimde raporlamalı,
  • farklı yaş ve bölgelerde tekrar doğrulama yapmalı,
  • boylamsal olarak testlerin öngörü gücünü değerlendirmeli,
  • dijital değerlendirme araçlarının düşük kaynaklı ortamlardaki uygulanabilirlik ve doğruluğunu araştırmalıdır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: Assessing Childhood Development: Systematic Review and Meta-Analysis on the Validation of Local Assessment Tools in the Context of Developing Countries

Yazarlar: Seep Lassi; Maira Niaz; Zoya Navid Ansari; Hamza Iftikar; Shanzay Rizvi; Hamna Amir; Zain Hasnain; Sidra Kaleem Jafri; Jai K. Das.

Sorumlu yazar: Jai K. Das.

Kurum: Institute for Global Health and Development ve Department of Paediatrics and Child Health, Aga Khan University, Karachi, Pakistan.

Dergi: Psychology International.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Cilt / makale: 2026, 8, 35.

DOI: 10.3390/psycholint8020035

Gönderim: 13 Mart 2026.

Revizyon: 18 Mayıs 2026.

Kabul: 24 Mayıs 2026.

Yayın: 5 Haziran 2026.

Kaynak türü: Sistematik derleme ve tanısal doğruluk meta-analizi.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Protokol kaydı: Open Science Framework; DOI 10.17605/OSF.IO/GU28K.

Raporlama standardı: PRISMA — tanısal doğruluk çalışmaları.

Tarama dönemi: Ocak 1990–Mayıs 2026.

Veri tabanları: PsycINFO, PubMed, Cochrane ve Embase.

Başlangıç kayıtları: 22.658.

Dahil edilen çalışma: 54 doğrulama çalışması.

Meta-analiz: Duyarlılık ve özgüllük bildiren 20 çalışma.

Betimsel analiz: 34 çalışma.

Yaş aralığı: Doğum–18 yaş.

Ana sonuç: Birleşik duyarlılık 0,859 (%95 GA: 0,78–0,91); birleşik özgüllük 0,805 (%95 GA: 0,71–0,87).

Risk-of-bias aracı: QUADAS-2.

Meta-analiz yazılımı: Review Manager 5.4.1 ve STATA 18.5 Metandi; bivariate model ve HSROC.

Finansman: Araştırma dış finansman almamıştır.

Veri erişilebilirliği: Sistematik derlemede kullanılan veriler kamuya açık yayımlanmış çalışmalardan elde edilmiş ve toplulaştırılmış tahminler kullanılmıştır.

Çıkar çatışması: Yazarlar çalışmayı etkileyebilecek bilinen finansal çıkar veya kişisel ilişki bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Kavramsallaştırma J.K.D.; tarama, arama ve veri çıkarımı M.N., S.L., Z.N.A., H.I., S.R., H.A. ve Z.H.; metodoloji M.N., S.L. ve Z.N.A.; yazılım S.L., Z.N.A. ve M.N.; analiz S.L., Z.N.A. ve J.K.D.; özgün taslak S.L. ve Z.N.A.; gözden geçirme/düzenleme Z.N.A., S.L., S.K.J. ve J.K.D.; gözetim J.K.D.

Temel bilimsel sınır: Birleşik meta-analitik doğruluk, tüm yerel araçların tek tek veya bütün kültürlerde aynı performansı gösterdiği anlamına gelmez. Çalışmalar arasında önemli metodolojik ve bağlamsal heterojenlik vardır; bazı araçlarda yüksek duyarlılık düşük özgüllükle birlikte görülmektedir. Tarama araçları klinik tanının yerine geçmez ve her yeni kullanım bağlamında yeterli kültürel ve psikometrik doğrulama gerektirir.

Kaynak-içi raporlama notu: Kaynak 54 çalışma için 5 LIC, 28 LMIC ve 22 UMIC çalışması bildirmektedir; kategoriler toplamı 55'tir ve bu değer burada değiştirilmemiştir. QUADAS-2 flow/timing alanında %22 yüksek, %44 düşük ve %37 belirsiz risk bildirilmiştir; toplamın %103 olması nedeniyle değerler kaynakta sunulduğu şekliyle korunmuştur.


Paylaş:

Yorumlar incelendikten sonra yayımlanır.Gönderdiğiniz yorum onay sürecine alınır ve uygun bulunduğunda görünür hâle gelir.

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir

Your experience on this site will be improved by allowing cookies Cookie Policy