Sınırlandırılmış özerklik (bounded autonomy), bir yapay zekâ ajanının planlama, dosya oluşturma veya değiştirme, kod çalıştırma, test etme ve denetleme gibi gerçek eylemleri gerçekleştirmesine izin verirken bu eylemleri önceden tanımlanmış bir otorite belgesi, atomik görevler, yasak yollar, faz kapıları ve kanıta dayalı karar kurallarıyla sınırlandıran bir ajan yönetişim yaklaşımıdır. Pedro A. Palacios Z.'nin çalışması, önceki Authority-Driven Development Model'ı (ADDM) salt okunur denetçi modelinden böyle bir yönetilen yürütme modeline genişletmektedir. Vaka çalışması, Deribit'teki Bitcoin opsiyon işlemlerinin net alım baskısından türetilen yön sinyali D'nin Polymarket'teki 15 dakikalık BTC Up or Down piyasalarıyla ilişkisinin ileride test edilebilmesi için geliştirilen salt okunur veri toplama sistemini kullanmaktadır. Çalışmanın temel bulgusu bir alım-satım avantajı değildir; araştırma, otonom ajanın bazı gerçek görevleri başarıyla tamamladığını, ancak eksik Chainlink çözüm fiyatına rağmen sistemi ilerlemeye hazır değerlendirme eğilimi gösterdiğini ve dış otorite belgesi ile bağımsız denetim kapısının bu erken kapanmayı engellediğini raporlamaktadır.

Çalışmanın çıkış noktası, büyük dil modellerinin kod, belge ve analiz üretme becerisi ile üretilen çıktının gerçekten kanıtlanmış olması arasındaki farktır. Önceki ADDM çalışmasında modelin yalnızca gözlem yapması ve sistemi değiştirmemesi bu ayrımı koruyan temel güvenlik mekanizmasıydı. Yeni çalışma aynı yönetişim yapısını koruyup yalnızca eylem iznini genişletmektedir: ajan artık hareket edebilir, fakat yetkisini kendisi belirleyemez.

Vaka çalışmasındaki gözlem sistemi Python ve SQLite kullanmaktadır. Deribit'in halka açık WebSocket akışından Bitcoin opsiyon işlemlerini, Polymarket'in Gamma keşif API'si ile CLOB fiyat, midpoint ve order-book uç noktalarından piyasa bilgilerini alır. Sistem emir göndermez, özel anahtar bulundurmaz, işlem imzalamaz ve fon taşımaz. Temel ilke “sistem kayıt yapar, işlem yapmaz” biçimindedir.

Kaynak, yazım tarihinde piyasa hipotezinin istatistiksel olarak değerlendirilmesini özellikle reddetmektedir. Tasarım yaklaşık 1.000 eksiksiz ve güvenilir 15 dakikalık pencereye ulaşılmadan sonuç yorumlanmamasını öngörmesine karşın çalışma hazırlanırken yalnız birkaç tamamlanmış pencere vardır. Bu nedenle D sinyalinin Polymarket fiyatından daha iyi tahmin yaptığı, ekonomik avantaj sağladığı veya uygulanabilir bir trading stratejisi oluşturduğu sonucuna varılamaz.

Detaylı Açıklama

Araştırma programının üçüncü aşaması

Çalışma birbirine bağlı üç araştırmanın üçüncüsüdür. İlk çalışma tam teminatlandırılmış ikili tahmin piyasalarının yürütme mimarisine odaklanmıştır. İkinci çalışma büyük dil modellerinin üretim düzeyindeki yazılım geliştirmede nasıl denetlenebileceğini ele almış ve Authority-Driven Development Model'ı geliştirmiştir. Üçüncü çalışma ise ADDM'nin iki sınırını aynı anda genişletmektedir: modelin yalnız gözlemci değil sınırlı bir yürütücü olması ve yöntemin işlem yapan bir sistemden, yanlış veri üretmesinin asıl risk olduğu salt okunur araştırma aracına taşınması.

Sınırlandırılmış Özerklik Nedir?

Sınırlandırılmış özerklik, bir yapay zekâ ajanına önceden belirlenen yetki zarfı içinde planlama, uygulama, test ve denetim yapma özgürlüğü verirken otorite belgesini değiştirme, yasak dosyalara dokunma, fazları kendi kararıyla ilerletme veya belirtilmemiş bir tasarım kararını doğaçlama biçimde verme yetkisi tanımayan çalışma biçimidir.

Buradaki ayrım yalnız semantiktir denemez. Önceki ADDM'de güvenlik, modelin sistemi değiştirmesini tamamen yasaklayarak sağlanıyordu. Yeni modelde değişiklik yapma izni vardır; ancak değişikliğin konusu, kapsamı ve hangi delille tamamlanmış sayılacağı ajan tarafından serbestçe belirlenemez.

Otorite belgesi neden merkezi konumdadır?

Otorite belgesi projenin amacı, yasakları, değiştirilemeyecek kaynakları, faz geçişlerini ve “tamamlandı” sayılma kriterlerini uygulamadan önce belirleyen üst düzey tasarım belgesidir. Çalışmadaki insan mimar nihai karar merciidir; ajan ise verilen yetkiyi kullanan uygulama yardımcısıdır.

Kaynak özellikle şu tür yolları agent'ın müdahalesinden korumaktadır: otorite belgesinin kendisi, ortam yapılandırması ve veri dizini. Böylece ajan kendi yetkisinin sınırlarını yeniden yazamaz veya veritabanını elle değiştirerek eksik bir deneyi tamamlanmış gibi gösteremez.

Belgede belirtilmemiş bir durum ortaya çıkarsa altın kural, agent'ın kendi çözümünü mimari gerçekmiş gibi uygulaması değil, durup insan mimara sormasıdır.

Dört rol aynı ajan içinde nasıl ayrılıyor?

1. Planlayıcı: Otorite belgesini ve mevcut atomik görevi okur; görevin aktif faz içinde olup olmadığını kontrol eder.
2. Oluşturucu: Yalnız onaylanan atomik görevi uygular ve yasak yollara dokunmaz.
3. Testçi: Tanımlı test komutlarını çalıştırır ve sonuçlarını kaydeder.
4. Denetçi: Gerçekleştirilen işi otorite ve gözlenen kanıtla karşılaştırarak karar üretir.

Önemli nokta, dördüncü rolde ajan kendi oluşturduğu kodu savunan bir geliştirici gibi davranmamalıdır. Denetçi rolünde yeniden kanıt temelli ve salt okunur tanıklık konumuna geçer.

Kanıt taksonomisi

Çalışma, bir özelliğin yalnız kodda bulunması ile gerçek sistemde çalıştığının görülmesini aynı kanıt düzeyinde değerlendirmez. Kullanılan temel sınıflar arasında DESIGN_ONLY, CODE_PRESENT, TEST_PROVEN, RUNTIME_PROVEN ve STORAGE_PROVEN bulunur. Bu sınıflandırmanın amacı, “kod var” ifadesinin “sistem çalışıyor” anlamına dönüşmesini engellemektir.

Örneğin Chainlink kapanış fiyatı otorite belgesinde zorunlu olmasına rağmen yazım tarihinde uygulamada gerçekleştirilmemiştir. Dolayısıyla bu özellik için doğru sınıf çalışır durumda veya doğrulanmış değil, DESIGN_ONLY durumudur.

Araştırma aracının test edeceği piyasa hipotezi

Gözlem sisteminin gelecekte sınayacağı hipotez, Deribit Bitcoin opsiyon işlemlerindeki net alım baskısının kısa vadeli yön bilgisi taşıyıp taşımadığıdır. Her opsiyon işlemi alıcı veya satıcı başlatmalı oluşuna, call veya put türüne ve mutlak delta üzerinden türetilen moneyness grubuna göre ayrılır. Derin para dışı, para dışı ve para başı bantlar ayrı tutulurken bu aşamada para içi opsiyonlar kapsam dışında bırakılmıştır.

Her işlem için kullanılan temel ağırlık ilişkisi şematik olarak şöyledir:

\[ w_i = Volume_i \times |\Delta_i| \]

Burada \(Volume_i\), işlemin hacmini; \(|\Delta_i|\) ise ilgili opsiyonun deltasının mutlak değerini temsil eder. Bu ağırlıklar kullanılarak call ve put taraflarındaki net alım baskıları belirli yuvarlanan zaman pencerelerinde ayrı ayrı toplanır.

Çalışmanın yön sinyali:

\[ D=\frac{1}{2}\left(NBP_{call}-NBP_{put}\right) \]

Volatilite kontrol sinyali ise:

\[ V=\frac{1}{2}\left(NBP_{call}+NBP_{put}\right) \]

olarak tanımlanmaktadır. \(D\), call ve put net alım baskıları arasındaki farkın yarısını ve dolayısıyla yönlü dengesizliği temsil eder. \(V\) ise iki tarafın toplam baskısını izleyen ayrı bir kontrol değişkenidir.

Kaynağın dayandığı önceki opsiyon mikro-yapısı literatüründen üç uyarı tasarıma taşınmıştır: ham dengesizlik volatilite konusunda yön bilgisinden daha güçlü olabilir; yönlü bilgi özellikle para dışı ve derin para dışı opsiyonlarda yoğunlaşabilir; sinyal yaklaşık bir saat içinde zayıflayabilir. Bu nedenlerle toplama sistemi tek bir zaman ufkuna veya tek bir moneyness grubuna önceden kilitlenmemektedir.

Deribit Fiyatı ile Chainlink Fiyatının Ayrı Kaydedilmesi Neden Kritiktir?

Deribit fiyatı ile Chainlink fiyatının ayrı kaydedilmesi kritiktir çünkü yön sinyali D, Deribit piyasa verisinden türetilirken Polymarket'in 15 dakikalık BTC Up or Down sözleşmelerinin sonucu Chainlink BTC/USD veri akışına göre belirlenmektedir; bu iki fiyat kaynağı aynı değildir ve Deribit'e göre görülen bir tahmin avantajı Chainlink çözüm fiyatına göre ortadan kalkabilir.

Bu ayrım deney tasarımının merkezindedir. Polymarket sözleşmesinin gerçek sonucu başka bir fiyat kaynağına göre belirleniyorsa yalnız Deribit kapanış değerini kaydetmek, araştırma sorusunun doğru cevabını üretmeye yetmez. Sistem bu nedenle hem Deribit kapanışını hem de Chainlink kaynaklı çözüm fiyatını saklamalıdır.

Bir 15 dakikalık gözlem penceresinde kaydedilecek veriler

Pencere açılışında tasarım şu tür alanları kaydetmektedir:

• pencere kimliği,
• UTC açılış zamanı,
• Polymarket'in kullandığı price-to-beat değeri,
• “Up” sözleşmesinin fiyatı,
• açılış anındaki Deribit endeksi,
• birden fazla yuvarlanan zaman ufkundaki D ve V sinyalleri,
• ayrı moneyness bantlarındaki sinyaller,
• akışın yeterliliğini değerlendirebilmek için işlem sayıları.

Pencere kapandığında aynı kayıt şu verilerle tamamlanmalıdır:

• UTC kapanış zamanı,
• kapanış Deribit endeksi,
• Polymarket çözümünü belirleyen Chainlink kapanış değeri,
• gerçekleşen Up/Down sonucu,
• kapanış sözleşme fiyatı.

Tasarımın önemli ilkelerinden biri “raw and separated” yaklaşımıdır. Hangi zaman ufkunun, moneyness bandının veya eşik değerinin daha iyi olduğu veri toplama aşamasında kararlaştırılmaz. Bu analitik tercihler sonraki istatistik aşamasına bırakılır.

Faz kapıları ve geri döndürülemezlik

Proje fazları yalnız geliştirme kolaylığına göre değil, kararların geri döndürülemezliği dikkate alınarak düzenlenmiştir. İlk fazlar altyapı ve salt okunur bağlantıları oluşturur. Resmî veri toplamaya geçilmeden önce ayrı bir teknik doğrulama fazında bütünlük, doğruluk, zamansal uyum, dayanıklılık ve kalıcı kayıt kontrolleri geçilmelidir. Ajan kendi başına “yeterince iyi” olduğuna karar vererek sonraki fazı açamaz.

Hukuksal okuma: prompt bir istek değil, prosedürdür

Makalenin özgün yorumlarından biri yapay zekâ yönetişimini hukuk teorisinin yapılarıyla eşleştirmesidir. Yazar otorite belgesini anayasal metne, promptu usul hukukuna, kanıt kategorilerini kabul edilebilir delil kurallarına ve modelin karar bildirimini bir tanığın ifadesine benzetmektedir.

Bu çerçevede model nihai hâkim değildir. Model kanıt sunar ve sınırlandırılmış eylemler gerçekleştirebilir; fakat otorite belgesini tanımlamak, kanıtın yeterliliğine son kararı vermek ve geri döndürülemez kararları almak insan mimarın sorumluluğunda kalır.

Çalışma ayrıca Luigi Ferrajoli'nin garantismo yaklaşımından yararlanarak ajanı sınırlandırılması gereken bir “güç” olarak okur. Üst normun emrettiği bir kararın eksik kalmasını ifade eden laguna ile üst normun yasakladığı bir kararın üretilmesini ifade eden antinomia ayrımı, ajan sistemindeki eksik zorunlu alanlar ve specification drift sorunlarıyla eşleştirilir.

Kaynak bu hukuk-teknoloji eşlemesini deneysel olarak doğrulanmış evrensel bir teori biçiminde değil, yönetişim tasarımını açıklayan ve yeni tasarım kararları üretmekte kullanışlı olduğunu ileri sürdüğü kavramsal bir çerçeve olarak sunmaktadır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Sistem yığını ve çalışma sınırı

Araştırma aracı Python ile geliştirilmiş, tek bir SQLite veritabanını kayıt sistemi olarak kullanmıştır. Canlı opsiyon işlem akışı için Deribit'in halka açık WebSocket'i; piyasa keşfi için Polymarket Gamma API'si; sözleşme fiyatı, midpoint ve order book için halka açık CLOB uç noktaları kullanılmıştır.

Sistem için değişmez güvenlik sınırı şudur: işlem emri göndermez, cüzdan veya özel anahtar bulundurmaz, işlem imzalamaz ve fon taşımaz. Bir görev trading, signing, wallet, secret veya kimlik doğrulamalı yazma yetkisi gerektiriyorsa ajan bunu gerçekleştirmek yerine insan mimara yönlendirmelidir.

Gerçek sistemde gözlenen dört temsilî olay

HTTP 404 olayı: veri uydurmadan kendi kendine düzeltme

Ajan bir sonraki “Up” sözleşmesinin midpoint değerini okumaya çalıştığında HTTP 404 aldı. Kaynağa göre ajan bu değeri tahmin etmek veya tekrar tekrar aynı çağrıyı yapmak yerine, piyasanın keşif API'sinde bulunmasına karşın emir defterinin pencere açılmadan önce henüz canlı olmadığını teşhis etti. Pilot tasarımı buna göre değiştirildi ve açılış kontrat fiyatı gerçek açılış zamanına taşındı. Sonrasında 39 testin geçtiği raporlandı.

Bu olay ajan zekâsının genel doğrulaması değildir; dar görevde, belirlenmiş kısıtlar altında doğru hata yönetimi örneğidir.

Gerçek pilot: açılış başarılı, kapanış başarısız

Tek gerçek 15 dakikalık gözlem pilotunda Gamma üzerinden piyasa keşfi gerçekleştirildi, kontrat token kimlikleri ayrıştırıldı, “Up” tokenı doğrulandı, canlı CLOB midpoint/fiyat/order-book verileri alındı, Deribit WebSocket sağlık kontrolü geçti, SQLite'a yazım yapıldı ve gerçek açılış snapshot'ı oluşturuldu.

Ancak pencere sürerken Deribit WebSocket zaman aşımına uğradı ve kapanış snapshot'ı kaybedildi. Böylece veritabanında açılmış ancak kapanmamış bir satır kaldı. Ajan bunu “tam başarı” olarak raporlamadı ve kapanışın başarısız olduğunu bildirdi.

Kaynağın dikkat çektiği artık risk, ajanın anlatısında eksikliği dürüstçe belirtmesine rağmen kayıt satırının henüz kalıcı olarak “incomplete” biçiminde işaretlenmemiş olmasıdır. Çalışmanın epistemik yaklaşımında veritabanında kayda geçmeyen bir hata açıklaması yeterli değildir.

Chainlink Eksikliği Neden Faz İlerlemesini Durdurdu?

Chainlink eksikliği faz ilerlemesini durdurdu çünkü Polymarket sözleşmesinin gerçek Up/Down sonucunu belirleyen çözüm fiyatı Chainlink verisidir ve otorite belgesi chainlink_close ile sonuç alanlarını kapanış kaydının zorunlu parçaları olarak tanımlamıştır; bu alanlar gerçek veriye bağlanmadan toplanacak bir veri seti araştırma sorusunu güvenilir biçimde yanıtlayamaz.

Kaynak çalışmadaki en kritik olay budur. Ajan geliştirme sürecinin belirli bir noktasında sistemin tam pilota ve dolayısıyla resmî toplama aşamasına ilerleyebileceğini düşündü. Sonraki salt okunur denetim ise chainlink_close alanının uygulamada gerçek veri kaynağından gelmediğini ve null olarak sabitlendiğini tespit etti.

Bu sorun sıradan bir eksik sütun değildir. Polymarket sonucunun temel gerçeklik kaynağı eksik olduğundan, sistem on gün boyunca kusursuz çalışmış görünse bile araştırmanın kritik hedef değişkenlerinden biri ölçülmemiş olacaktı. Bu nedenle insan mimar fazı kapatmadı ve ajanı hemen kendi seçtiği bir Chainlink entegrasyonunu oluşturmaya da bırakmadı. Önce boşluğu belgeleyen ve izin verilen/yasaklanan sonraki durumları açıklayan sınırlandırılmış bir audit görevi verildi.

Yazım tarihindeki kanıt haritası

Yönetilen ajanlar için hata taksonomisi

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Otorite belgesi, vaka çalışmasında ajan tarafından yapılan en kritik erken kapanış girişimini tespit etmek için dış karşılaştırma standardı sağlamıştır.
• Atomik görev ve yasak yol yaklaşımı ajan eylemlerinin kapsamını sınırlandırmak amacıyla kullanılmıştır.
• Yapılandırılmış raporlama, tam başarı olmayan bir gerçek pilotun eksik biçimde raporlanmasını engellemiştir.
• Kanıt seviyeleri, canlı doğrulanmış yetenekler ile yalnız tasarımda bulunan yeteneklerin ayrı tutulmasına olanak vermiştir.
• Vaka, salt okunur audit için tasarlanmış bazı yönetişim mekanizmalarının sınırlı eylem yetkisine sahip bir ajanla da uygulanabileceğini göstermektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Bounded autonomy'nin tüm ajan modellerinde veya tüm sektörlerde güvenli olduğu kanıtlanmamıştır.
• Çalışma bağımsız bir araştırma grubu tarafından tekrarlanmamıştır.
• Tek bir vaka çalışması evrensel ajan güvenliği yasası oluşturmaz.
• Prompt tabanlı yönetişim test, kod incelemesi, güvenli yazılım mühendisliği veya operasyonel izleme yerine geçmez.
• D sinyalinin BTC yönünü anlamlı biçimde tahmin ettiği gösterilmemiştir.
• D sinyalinin Polymarket fiyatını yendiği gösterilmemiştir.
• Kârlı veya uygulanabilir bir trading stratejisi gösterilmemiştir.
• Yaklaşık 1.000 pencere eşiği henüz karşılanmamıştır.

Bu Çalışma Bitcoin İçin Bir Alım-Satım Avantajı Kanıtlıyor mu?

Hayır. Çalışma Bitcoin opsiyon emir akışından türetilen D sinyalinin Polymarket'in 15 dakikalık BTC sonuçlarını piyasanın kendi fiyatından daha iyi tahmin ettiğini veya ekonomik olarak kullanılabilir bir avantaj oluşturduğunu göstermemektedir; veri toplama yazım tarihinde erken aşamadadır ve çalışma kendi tasarımındaki yaklaşık 1.000 güvenilir pencere eşiğine ulaşılmadan istatistiksel sonuç açıklamayı özellikle reddetmektedir.

İleride yapılması planlanan analiz dört aşamalı olarak tanımlanmaktadır: D'nin yazı-tura benzeri temel seviyeyi geçip geçmediği, piyasanın kararsız olduğu durumlarda piyasa fiyatından daha iyi olup olmadığı, kontrat fiyatını gerçekten önceden yönlendirip yönlendirmediği ve varsa avantajın Chainlink-Deribit farkı ile gerçekçi işlem maliyetleri hesaba katıldığında korunup korunmadığı test edilecektir.

Sınırlılıklar

Çalışmanın en önemli metodolojik sınırlılığı tek bir proje ve tek bir araştırmacıya dayanmasıdır. Aynı kişi yönetişim sistemini tasarlamış, vaka çalışmasını yürütmüş ve sonuçlarını yorumlamıştır. Bu nedenle yöntemin kendi tasarımına aşırı uyum sağlamış olması olasılığı dışlanamaz.

İkinci sınırlılık, temel piyasa deneyinin tamamlanmamış olmasıdır. Yönetişim mekanizmasının güvenilir bir araştırma aracı oluşturduğu iddia edilse bile, bu araç henüz planlanan bilimsel soruya istatistiksel cevap vermemiştir.

Üçüncü sınırlılık prompt tabanlı yönetişimin kendisidir. Bir model kuralın lafzına uyup amacını zayıflatabilir, ilgili dosyayı gözden kaçırabilir veya kanıt seviyesini yanlış sınıflandırabilir. Chainlink sorununun yakalanmış olması bütün benzer sorunların yakalanacağını kanıtlamaz.

Dördüncü sınırlılık teknoloji bağımlılığıdır. Gözlenen davranışlar 2026'daki belirli gateway, model sağlayıcıları, API davranışları ve altyapı koşullarıyla bağlantılıdır. Kontroller farklı modele taşınabilse bile aynı davranışın tekrarlanacağı garanti edilemez.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma:From Read-Only Audit to Governed Autonomous Execution: Extending the Authority-Driven Development Model to Agentic Operators in a Research-Grade Observation System for Bitcoin Options Order Flow and Polymarket Prediction Markets

Yazar: Pedro A. Palacios Z.

Kurum: Everything AI Co. — Systematic Trading Research.

Kaynak türü: Working Paper / Preprint.

Yazım tarihi: 27 Mayıs 2026.

SSRN yayın tarihi: 15 Haziran 2026.

SSRN çalışma numarası: 6844359.

DOI: 10.2139/ssrn.6844359.

Hakemlik: Çalışma mevcut biçimiyle hakemli bir dergi yayını olarak değil SSRN çalışma ön baskısı olarak sunulmuştur.

Lisans/telif: SSRN kaydı telif sahibinin SSRN'ye yayın lisansı verdiğini ve izin olmadan yeniden kullanıma izin verilmediğini belirtmektedir. Bu nedenle özgün şekillerin birebir kopyalanması yerine Verianla için bilimsel ilişkileri koruyan özgün yeniden çizimler tercih edilmelidir.

Temel yöntem: Otorite belgesi, atomik görevler, faz kapıları, yasak dosya/yol kısıtları, kanıt seviyeleri ve kontrollü verdict yapısıyla sınırlandırılmış otonom ajan yürütmesinin gerçek bir araştırma gözlem sistemi üzerindeki vaka analizi.

Araştırma sistemi: Python + SQLite; canlı Deribit WebSocket; Polymarket Gamma ve halka açık CLOB uç noktaları; yalnız okuma ve kayıt. Emir, özel anahtar, transaction signing veya fon hareketi yoktur.

Yazarın bildirdiği çıkar çatışması: Yazar Everything AI Co.'nun kurucusudur. Çalışmada adı geçen Anthropic, OpenAI, OpenClaw, Polymarket, Deribit veya Chainlink ile ücretli danışmanlık, sponsorluk veya ticari ilişki bulunmadığını ve bu kuruluşlarda finansal pozisyon taşımadığını bildirmektedir.

Etik durum: İnsan katılımcı, hasta verisi, hayvan deneyi veya kişisel tanımlayıcı veri kullanılmamıştır.

Temel yöntemsel sınır: Çalışma tek araştırmacının tek vaka çalışmasına dayanmaktadır; bağımsız replikasyon bulunmamaktadır. Altta yatan Bitcoin/Polymarket hipotezi henüz istatistiksel olarak değerlendirilmemiştir. Dolayısıyla çalışmanın katkısı piyasa tahmini değil, yönetilen ajan yürütmesi ve araştırma bütünlüğü metodolojisidir.