Ali Saleh Alshebami'nin araştırması, uzun süreli ekonomik ve operasyonel bozulmalar altında çalışan mikro ve küçük işletmelerin müşterilerine hizmet vermeyi nasıl sürdürebildiğini inceliyor. Yemen'in Sana'a bölgesindeki 230 mikro ve küçük işletme sahibi veya işletmeden sorumlu kişiden toplanan anket verileri PLS-SEM yöntemiyle analiz edildi. Araştırmada dört temel yapı değerlendirildi: girişimci brikolajı, yerel tedarik ağı gücü, hizmet çevikliği ve müşterilere hizmet verme sürekliliği. Sonuçlara göre girişimci brikolajı hizmet çevikliğiyle pozitif ilişkiliydi (β=0,408; p<0,001) ve müşteriye hizmet sürekliliğiyle de doğrudan pozitif ilişki gösterdi (β=0,286; p<0,001). Yerel tedarik ağı gücü hizmet çevikliğiyle pozitif ilişkiliydi (β=0,317; p<0,001), ancak müşteriye hizmet sürekliliğiyle doğrudan ilişki istatistiksel anlamlılık eşiğine ulaşmadı (β=0,100; p=0,088). Hizmet çevikliği ise müşteriye hizmet sürekliliğiyle modeldeki en güçlü doğrudan ilişkilerden birini gösterdi (β=0,433; p<0,001). Aracılık analizinde hizmet çevikliği, brikolaj ile müşteri hizmet sürekliliği arasındaki ilişkinin bir bölümünü açıklarken yerel tedarik ağının süreklilikle ilişkisini tamamen hizmet çevikliği üzerinden taşıdı. Bu bulgular, kıt kaynaklara sahip işletmelerde yalnız kaynaklara erişmenin değil, eldeki kaynakları hızla yeniden düzenleyebilmenin ve müşteriye hizmet biçimini değiştirebilmenin önemli olduğunu gösteriyor.

Türkiye açısından çalışma özellikle mikro işletmeler, küçük perakendeciler, hizmet işletmeleri ve yerel tedarikçilere bağımlı işletmeler için kavramsal olarak anlamlıdır; ancak Yemen'de elde edilen yol katsayılarının Türkiye'ye doğrudan aktarılması doğru değildir. Finansmana erişim, tedarik altyapısı, dijitalleşme, enflasyon, ulaşım, kurumsal destekler ve işletme ölçekleri farklı olduğundan aynı modelin Türkiye'deki mikro ve küçük işletmeler üzerinde ayrıca doğrulanması gerekir.

Araştırmanın temel sorusu nedir?

Mikro ve küçük işletmeler ekonomik krizler, tedarik kesintileri, altyapı sorunları veya talep değişimleri karşısında büyük işletmelere göre daha kırılgan olabilir. Finansal rezervleri, alternatif tedarik olanakları, teknolojik kapasitesi ve personel sayısı sınırlı olduğunda küçük bir operasyonel kesinti bile işletmenin müşteriye hizmet vermesini zorlaştırabilir.

Çalışma bu problemi yalnız “işletmenin ne kadar kaynağı var?” sorusuyla ele almıyor. Araştırmanın asıl odağı, işletmenin elindeki sınırlı kaynakları nasıl kullandığı ve değişen koşullara ne kadar hızlı uyum sağlayabildiğidir.

Bu amaçla dört yapı birlikte incelenmiştir:

• EB — Entrepreneurial Bricolage: Girişimci brikolajı.
• LSNS — Local Supply Network Strength: Yerel tedarik ağı gücü.
• SA — Service Agility: Hizmet çevikliği.
• CSC — Continuity of Serving Customers: Müşterilere hizmet vermeyi sürdürme kapasitesi.

“Girişimci brikolajı” ne anlama geliyor?

Brikolaj, işletmenin yeni ve ideal kaynakların ortaya çıkmasını beklemek yerine elinde bulunan kaynaklarla çözüm üretmesi, mevcut kaynakları farklı biçimlerde birleştirmesi ve kıtlık altında yaratıcı biçimde hareket etmesi anlamına geliyor.

Çalışmada girişimci brikolajını ölçen ifadeler arasında işletmenin yeni sorunlara karşı mevcut kaynakları kullanması, kaynakları müşteri ihtiyaçları için farklı biçimlerde birleştirmesi ve sınırlı kaynakları yaratıcı yollarla kullanması bulunuyor.

Bu yaklaşım özellikle kaynak kıtlığının yapısal hâle geldiği ortamlarda önemlidir. İşletme yeni ekipman, yeni finansman veya ideal tedarik koşullarını bekleyemiyorsa operasyonun devamı mevcut olanaklarla alternatif çözüm geliştirmeye bağlı olabilir.

Yerel tedarik ağı gücü nedir?

Yerel tedarik ağı gücü, işletmenin yakın çevresindeki tedarikçiler ve operasyonel ortaklarla kurduğu ilişkilerin güvenilirliğini ve kullanılabilirliğini ifade ediyor. Çalışmada bu yapı; güçlü tedarikçi ilişkileri, ihtiyaç olduğunda ürüne erişebilme, alternatif yerel tedarikçiler bulabilme ve tedarikçilerle düzenli iletişim kurabilme gibi unsurlarla ölçülmüştür.

Bir işletmenin tedarik ağı güçlü olduğunda ana tedarikçinin devre dışı kalması hâlinde alternatif kaynak bulması veya ürün kıtlığına daha hızlı yanıt vermesi mümkün olabilir. Ancak araştırmanın sonuçları, bu ağların tek başına müşteriye hizmet sürekliliğini garanti etmediğini gösteriyor.

Hizmet çevikliği burada “hizmet sektörü” anlamına mı geliyor?

Hayır. Araştırmacı hizmet çevikliğini yalnız restoran, danışmanlık veya benzeri klasik hizmet işletmeleri için kullanmıyor. Çalışmada SA, mikro veya küçük işletmenin müşteriye dönük faaliyetlerini hızla değiştirebilme kapasitesi anlamına geliyor.

Ölçek şu tür davranışları kapsıyor:

• müşteri ihtiyaçlarına hızlı yanıt vermek,
• müşteri ihtiyaçları değiştiğinde sunulan hizmeti uyarlamak,
• koşullar değiştiğinde müşteriye hizmet verme yöntemini değiştirmek,
• müşteri sorunlarına hızlı çözümler bulmak,
• beklenmedik zorluklarda müşteriye hizmet vermeye devam etmek.

Bu nedenle araştırmadaki çeviklik kavramı perakende, küçük üretim, teknoloji hizmeti veya tarım işletmesi gibi farklı müşteri odaklı faaliyetleri kapsıyor.

Müşterilere hizmet sürekliliği nasıl tanımlanıyor?

Çalışmada CSC, işletmenin kriz, ürün kıtlığı, operasyonel kesinti veya başka zorluklara rağmen müşterinin ihtiyacını karşılamaya devam edebilmesi olarak tanımlanmıştır.

Ölçüm maddeleri, işletmenin zor koşullarda müşterilere hizmet vermeye devam etmesi, kıtlık olduğunda ürün veya alternatif sunabilmesi ve ciddi güçlüklerle karşılaştığında müşteriyi kaybetmeden hizmet sürdürmenin yollarını bulabilmesi üzerinde yoğunlaşıyor.

Buradaki çıktı doğrudan ciro, kâr veya işletmenin hayatta kalma süresi değildir. CSC, işletme sahibinin müşteriye hizmeti sürdürebilme kapasitesine ilişkin algısına dayanan anket yapısıdır.

Araştırma hangi kuramlara dayanıyor?

Çalışmanın temelinde iki örgüt ve strateji yaklaşımı bulunuyor:

Kaynak Temelli Görüş — Resource-Based View (RBV)

RBV, işletme performansında sahip olunan veya erişilebilen değerli kaynakların önemini vurgular. Bu araştırmada girişimci brikolajı, mevcut iç kaynakların kullanılmasını; yerel tedarik ağı gücü ise dış ilişkiler üzerinden erişilebilen kaynakları temsil ediyor.

Dinamik Yetenekler Teorisi — Dynamic Capability Theory (DCT)

DCT ise yalnız bir kaynağa sahip olmanın yeterli olmadığını; değişen çevre karşısında kaynakları yeniden düzenleme ve uygulamayı değiştirme kapasitesinin de gerekli olduğunu savunur. Çalışmada hizmet çevikliği bu dinamik yetenek rolünü üstleniyor.

Araştırmanın mantığı şu şekilde özetlenebilir:

Kaynaklara sahip olmak veya erişmek → bu kaynakları çevik biçimde kullanmak → müşteriye hizmeti sürdürmek.

Yedi hipotez neydi?

1. H1: Girişimci brikolajı ile hizmet çevikliği arasında pozitif ilişki vardır.
2. H2: Girişimci brikolajı ile müşteriye hizmet sürekliliği arasında pozitif ilişki vardır.
3. H3: Hizmet çevikliği, brikolaj ile müşteri hizmet sürekliliği arasındaki ilişkide aracılık eder.
4. H4: Yerel tedarik ağı gücü ile hizmet çevikliği arasında pozitif ilişki vardır.
5. H5: Yerel tedarik ağı gücü ile müşteriye hizmet sürekliliği arasında pozitif ilişki vardır.
6. H6: Hizmet çevikliği, yerel tedarik ağı ile müşteri hizmet sürekliliği arasındaki ilişkide aracılık eder.
7. H7: Hizmet çevikliği ile müşteriye hizmet sürekliliği arasında pozitif ilişki vardır.

Yedi hipotezden altısı desteklenmiş, yalnız H5 desteklenmemiştir.

Şekil 1'in temel mesajı nedir?

Çalışmanın kavramsal modelinde girişimci brikolajı ve yerel tedarik ağı gücü iki başlangıç kaynağı olarak yer alır. Her ikisinin de hizmet çevikliğini güçlendirebileceği öngörülür. Hizmet çevikliği daha sonra müşterilere hizmet verme sürekliliğine bağlanır.

Ayrıca hem brikolajdan hem de yerel tedarik ağından müşteri hizmet sürekliliğine doğrudan yollar test edilmiştir. Böylece araştırma “kaynak → sonuç” ilişkisini ve “kaynak → çeviklik → sonuç” aracılık mekanizmasını aynı model içinde değerlendirmiştir.

En güçlü doğrudan ilişkiler hangileriydi?

Standartlaştırılmış yol katsayıları açısından müşteriye hizmet sürekliliğiyle en güçlü doğrudan ilişki hizmet çevikliğinde görülmüştür: β=0,433.

Bu bulgu, işletmenin değişen müşteri talebine veya operasyonel kesintilere hızlı yanıt verebilmesinin çalışmadaki süreklilik yapısıyla güçlü biçimde ilişkili olduğunu gösteriyor.

Yerel tedarik ağı neden tek başına yeterli görünmedi?

Yerel tedarik ağı gücünün müşteriye hizmet sürekliliğiyle doğrudan yolu β=0,100 ve p=0,088 olarak hesaplanmıştır. Araştırmanın kullandığı p<0,05 eşiğinde bu ilişki istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Bu nedenle “güçlü bir tedarik ağı doğrudan müşteri hizmet sürekliliği sağlar” hipotezi çalışma tarafından desteklenmemiştir.

Buna karşılık yerel tedarik ağı ile hizmet çevikliği arasındaki ilişki β=0,317 ve p<0,001'dir. Bunun anlamı, yerel tedarik bağlantılarının yararının doğrudan sonuç yaratmaktan çok işletmenin değişikliklere daha hızlı yanıt vermesini desteklemesi olabilir.

Aracılık analizi ne gösterdi?

Girişimci brikolajının müşteri hizmet sürekliliği üzerindeki dolaylı ilişkisi:

EB → SA → CSC: β=0,177; t=4,736; p<0,001.

Brikolajın aynı zamanda CSC'ye doğrudan yolu da anlamlı olduğu için çalışma bu sonucu kısmi aracılık olarak yorumluyor.

Yerel tedarik ağı için ise:

LSNS → SA → CSC: β=0,137; t=3,866; p<0,001.

LSNS'nin CSC'ye doğrudan yolu anlamlı olmadığı hâlde dolaylı yol anlamlı olduğundan çalışma bunu tam aracılık olarak sınıflandırıyor.

Bu ikinci sonuç araştırmanın ana mesajlarından biridir: tedarikçi bağlantılarının müşteriye hizmet sürekliliğine katkısı, bu bağlantıların işletmeyi daha çevik hâle getirdiği ölçüde ortaya çıkıyor olabilir.

Model müşteri hizmet sürekliliğinin ne kadarını açıklıyor?

Modelde girişimci brikolajı, yerel tedarik ağı gücü ve hizmet çevikliği birlikte müşteriye hizmet sürekliliğindeki varyansın:

R² = 0,489, yani %48,9'unu

açıklamaktadır. Düzeltilmiş R² değeri 0,482'dir.

Girişimci brikolajı ile yerel tedarik ağı gücü ise hizmet çevikliğindeki varyansın:

R² = 0,391, yani %39,1'ini

açıklamaktadır.

Bu değerler modelin örneklem içindeki açıklayıcılığını gösterir. Müşteriye hizmet sürekliliğinin kalan yaklaşık %51'lik bölümü fiyat, finansman, talep, dijital kapasite, müşteri ilişkileri, altyapı, sektör ve bu çalışmada bulunmayan başka faktörlerle ilişkili olabilir.

Etki büyüklükleri ne söylüyor?

Çalışmada f² değerleri de hesaplanmıştır:

En yüksek f² değeri SA → CSC yolunda, ikinci en yüksek değer EB → SA yolundadır. LSNS → CSC yolunun f²=0,013 olması, doğrudan ilişkinin yalnız istatistiksel açıdan değil pratik büyüklük açısından da zayıf olduğunu desteklemektedir.

Tahmin yeteneği ayrıca kontrol edildi mi?

Evet. Stone–Geisser Q² değerleri müşteriye hizmet sürekliliği için 0,230 ve hizmet çevikliği için 0,198 olarak hesaplanmıştır; her ikisi de sıfırın üzerindedir.

Ayrıca SmartPLS'in PLSpredict yordamı 10 katlı çapraz doğrulama ve 10 tekrar ile uygulanmıştır. Kaynak, bütün Q² predict değerlerinin pozitif olduğunu ve PLS-SEM modelinin bütün göstergelerde doğrusal model karşılaştırmasına göre daha düşük RMSE verdiğini bildiriyor.

Bununla birlikte bu tahmin değerlendirmesi aynı araştırma veri yapısının model doğrulamasıdır; farklı bir ülkedeki veya farklı ekonomik dönemdeki işletmelerde aynı performansın elde edileceğini kanıtlamaz.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• Girişimci brikolajı ile hizmet çevikliği arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki vardır.
• Girişimci brikolajı ile müşteriye hizmet sürekliliği arasında pozitif ilişki vardır.
• Hizmet çevikliği brikolaj–süreklilik ilişkisinde kısmi aracılık göstermektedir.
• Yerel tedarik ağı gücü ile hizmet çevikliği arasında pozitif ilişki vardır.
• Yerel tedarik ağının müşteriye hizmet sürekliliğiyle doğrudan yolu p<0,05 düzeyinde desteklenmemiştir.
• Yerel tedarik ağının süreklilikle dolaylı ilişkisi hizmet çevikliği üzerinden anlamlıdır ve çalışma bunu tam aracılık olarak yorumlamaktadır.
• Hizmet çevikliği ile müşteriye hizmet sürekliliği arasındaki standartlaştırılmış doğrudan yol β=0,433'tür.
• Model, araştırma örnekleminde müşteriye hizmet sürekliliği varyansının %48,9'unu açıklamaktadır.

Çalışmanın desteklemediği, test etmediği veya kanıtlamadığı sonuçlar

• Brikolajın işletmelerin hayatta kalmasına kesin olarak neden olduğu kanıtlanmamıştır.
• Yerel tedarik ağı gücünün tek başına müşteriye hizmet sürekliliğini artırdığı hipotezi desteklenmemiştir.
• Çalışma gerçek satış, kârlılık, müşteri kaybı veya müşteri tutma oranlarını doğrudan ölçmemiştir.
• Sonuçlar objektif işletme kayıtları yerine işletme sahiplerinin/yöneticilerinin öz-bildirimlerine dayanmaktadır.
• Kesitsel tasarım nedeniyle değişkenlerin zaman içindeki sırası ve nedensel yönü kesinleştirilemez.
• Sana'a örnekleminden elde edilen katsayıların Yemen'in tamamına veya başka ülkelere aynı biçimde genellenebileceği gösterilmemiştir.
• Kolayda ve kartopu örnekleme nedeniyle örneklemin bütün MSE nüfusunu istatistiksel olarak temsil ettiği söylenemez.
• Çalışma hangi belirli brikolaj uygulamasının ne kadar ciro veya müşteri koruması sağladığını ölçmemiştir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma tasarımı

Çalışma keşfedici, nicel ve tümdengelimsel bir araştırma tasarımı kullanmıştır. Veriler Mayıs 2026'da Yemen'in Sana'a bölgesindeki mikro ve küçük işletmelerden toplanmıştır.

Örnekleme yöntemi:

• kolayda örnekleme,
• kartopu örnekleme.

Bu iki yaklaşım olasılıksız örnekleme yöntemleridir. Yazar, Yemen'deki mikro ve küçük işletmeler için güncel ve ulaşılabilir bir örnekleme çerçevesinin bulunmaması, işletmelerin yer değiştirmesi veya kapanması ve süregelen istikrarsızlık nedeniyle bu yöntemleri tercih ettiğini açıklamaktadır.

Anket hem işletmeler ziyaret edilerek hem de Google Forms bağlantısı kullanılarak dağıtılmıştır. Kartopu yönteminde mevcut katılımcılar başka uygun işletme sahiplerini araştırmaya davet etmiştir.

Daveti alan toplam kişi sayısı bilinmediğinden araştırmada bir yanıt oranı hesaplanamamıştır.

Mikro ve küçük işletme tanımı

Çalışma Yemen'deki sınıflandırmayı kullanmıştır:

• Mikro işletme: 1–3 çalışan.
• Küçük işletme: 4–9 çalışan.

230 işletmenin 180'i, yani %78,3'ü mikro; 50'si, yani %21,7'si küçük işletmedir.

Örneklemin sektörel dağılımı

Örneklem ağırlıklı olarak perakende/ticaret ve mikro işletmelerden oluşmaktadır. Bu dağılım özellikle daha büyük küçük işletmelere veya başka sektörlere genelleme yapılırken dikkate alınmalıdır.

Katılımcı profili

Katılımcıların %79,1'i erkek, %20,9'u kadındır. Yaş açısından %44,3'ü 18–28, %38,7'si 29–39 yaş aralığındadır. Dolayısıyla örneklemin yaklaşık %83'ü 18–39 yaş arasındadır.

İşletme deneyimi açısından %42,2'si beş yıldan az, %41,7'si 5–10 yıl ve %16,1'i on yıldan fazla deneyime sahiptir.

Bu özellikler, araştırmanın özellikle genç ve orta düzey deneyime sahip mikro işletme sahiplerini güçlü biçimde temsil ettiğini göstermektedir.

Anket nasıl hazırlandı?

Ölçekler daha önce yayımlanmış çalışmalardan uyarlanmıştır. Özgün anket İngilizce hazırlanmış, daha sonra Arapçaya çevrilmiştir. Çeviri ayrıca profesyonel bir çeviri kuruluşunca kontrol edilmiştir.

Ana veri toplamadan önce 15 kişiyle pilot çalışma yapılmış ve ciddi anlaşılabilirlik sorunu tespit edilmediği bildirilmiştir.

Ölçülen dört yapı

Keşfedici faktör analizi

Hizmet çevikliği ve yerel tedarik ağı ölçekleri araştırma bağlamına göre uyarlanıp geliştirildiği için ana analizden önce keşfedici faktör analizi uygulanmıştır.

Hizmet çevikliği:

• KMO = 0,772
• Bartlett χ² = 297,164
• df = 10
• p<0,001
• Tek faktörün açıkladığı varyans = %41,69
• Faktör yükleri = 0,516–0,792

Yerel tedarik ağı gücü:

• KMO = 0,790
• Bartlett χ² = 263,495
• df = 10
• p<0,001
• Tek faktörün açıkladığı varyans = %39,98
• Faktör yükleri = 0,536–0,745

Her iki ölçekte de bütün faktör yükleri 0,50'nin üzerindedir.

PLS-SEM neden kullanıldı?

Araştırmada SmartPLS 4 kullanılmıştır. PLS-SEM yaklaşımı, çok sayıda gizil değişken arasındaki ilişkileri aynı anda değerlendirmek, aracılık yollarını test etmek ve açıklayıcı/tahmine yönelik yapısal model kurmak amacıyla tercih edilmiştir.

Analiz iki temel aşamada yürütülmüştür:

1. ölçüm modelinin güvenilirlik ve geçerlilik değerlendirmesi,
2. yapısal model ve hipotezlerin değerlendirilmesi.

Ölçüm modelinin güvenilirliği

CSC, LSNS ve SA ölçümlerinde güvenilirlik değerleri kabul edilebilir düzeydedir. EB ise daha dikkatli değerlendirilmelidir. Cronbach α=0,587 ve AVE=0,447'dir.

Yazar, EB'nin bileşik güvenilirlik değerinin CR=0,764 olmasını yeterli görerek yapıyı modelde tutmuştur. Ayrıca EB1 maddesi yükünün 0,60 eşiğini karşılamaması nedeniyle çıkarılmıştır.

Dolayısıyla EB için elde edilen yapısal ilişkiler raporlanabilir olmakla birlikte ölçüm kalitesinin diğer yapılardan daha zayıf olduğu göz ardı edilmemelidir.

Ayırt edici geçerlilik

HTMT değerlerinin tümü 0,90'ın altında bulunmuştur. En yüksek değer CSC ile EB arasında 0,865'tir. Kaynak bu sonuçları yapıların ayırt edici geçerliliğini destekleyen bulgular olarak yorumlamaktadır.

Yapılar arasındaki korelasyonlar

En yüksek basit korelasyon hizmet çevikliği ile müşteriye hizmet sürekliliği arasındadır. Bu değer yapısal model katsayısıyla aynı şey değildir; regresyon/yol modeli diğer değişkenleri eş zamanlı olarak hesaba katmaktadır.

Bootstrapping ve aracılık

Yapısal ilişkiler ve dolaylı etkiler 5000 bootstrap yeniden örneklemesi kullanılarak değerlendirilmiştir. Dolaylı yolların anlamlılığı için bias-corrected güven aralıkları kullanılmıştır.

Kaynakta:

• EB → SA → CSC için %95 güven aralığı 0,111–0,256,
• LSNS → SA → CSC için %95 güven aralığı 0,076–0,217

olarak verilmiştir. Her iki aralık da sıfırı içermediği için dolaylı ilişkiler istatistiksel olarak desteklenmiştir.

Ortak yöntem yanlılığı nasıl kontrol edildi?

Verilerin aynı anket ve aynı katılımcılardan gelmesi nedeniyle common method bias olasılığı değerlendirilmiştir. Harman tek faktör testinde ilk faktör toplam varyansın %31,783'ünü açıklamıştır; bu değer çalışmanın kullandığı %50 eşiğinin altındadır.

Bununla birlikte yazar doğru biçimde, kesitsel ve öz-bildirimli veri nedeniyle artık ortak yöntem yanlılığı olasılığının tamamen dışlanamayacağını belirtmektedir.

Çoklu bağlantı sorunu var mı?

Yapısal modelde raporlanan maksimum VIF değerleri 1,295–1,642 aralığındadır ve çalışmanın kullandığı 5 eşiğinin oldukça altındadır. Dolayısıyla ciddi çoklu doğrusal bağlantı problemi raporlanmamıştır.

Pratik yorum

Araştırmanın verisine göre kıt kaynak ortamında yalnız daha fazla kaynağa ulaşmak yeterli görünmemektedir. Yerel tedarikçilerle güçlü ilişkilere sahip olmak işletmenin hızlı yanıt kapasitesini destekleyebilir; fakat bu bağlantıları müşteriye kesintisiz hizmete dönüştürebilmek için işletmenin fiilen esnek davranabilmesi gerekir.

Benzer şekilde brikolaj yalnız “eldekiyle yetinmek” değildir. Kaynakları yeni biçimde birleştirme kapasitesi hizmet çevikliğiyle birlikte çalıştığında müşteri sürekliliğiyle daha güçlü bir mekanizma oluşturabilir.

Yöntemsel sınırlılıklar

• Araştırma kesitseldir; nedensellik göstermez.
• Veriler işletme sahipleri/yöneticilerinin öz-bildirimlerine dayanmaktadır.
• Kolayda ve kartopu örnekleme kullanılmıştır.
• Yanıt oranı hesaplanamamıştır.
• Örneklem yalnız Sana'a bölgesinden alınmıştır.
• Firmaların %78,3'ü 1–3 çalışanlı mikro işletmedir.
• Örneklemde erkek katılımcı oranı %79,1'dir.
• EB yapısının Cronbach alfa ve AVE değerleri diğer yapılara göre zayıftır.
• CSC gerçek müşteri tutma veya satış kayıtlarıyla doğrulanmamıştır.
• Uzunlamasına değişim ve kriz sonrası iyileşme süreci incelenmemiştir.

Gelecek araştırmalar için öneriler

Yazar; uzunlamasına araştırmalar, farklı ülkeler ve bölgeler, objektif satış büyümesi ve müşteri tutma göstergeleri, olasılıklı örneklem, daha geliştirilmiş hizmet çevikliği ve brikolaj ölçekleri ile yeni çalışmalar yapılmasını önermektedir.

Ayrıca dijital hazırlık, yenilik kapasitesi, örgütsel dayanıklılık, absorptif kapasite, aile desteği ve topluluk ağları gibi başka mekanizmaların da modele eklenebileceği belirtilmektedir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Tam özgün çalışma adı: Entrepreneurial Bricolage, Local Supply Network Strength, and Service Agility in Relation to Continuity of Serving Customers in Micro and Small Enterprises

Yazar: Ali Saleh Alshebami.

Yazar sırası: Tek yazarlı çalışmadır.

Eş birinci/eş katkı: Uygulanabilir değildir; çalışma tek yazarlıdır.

Kurum: Applied College, King Faisal University, Al-Ahsa 31982, Saudi Arabia.

Araştırmanın yürütüldüğü saha: Sana'a, Yemen.

DOI:10.3390/admsci16080373

Dergi: Administrative Sciences.

Cilt / makale numarası: 16 (2026), 373.

ISSN: 2076-3387.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Kaynak türü ve hakemlik durumu: Hakemli, nicel, kesitsel anket ve PLS-SEM araştırma makalesi.

Makalenin alınma tarihi: 3 Haziran 2026.

Revizyon tarihi: 29 Temmuz 2026.

Kabul tarihi: 30 Temmuz 2026.

Yayın tarihi: 3 Ağustos 2026.

Resmî yayın bağlantısı:MDPI resmî makale sayfası

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Finansman: Deanship of Scientific Research, Vice Presidency for Graduate Studies and Scientific Research, King Faisal University, KFU263017.

Etik onay: King Faisal University–2026–KFU263017.

Bilgilendirilmiş onam: Çalışmaya katılan kişilerden bilgilendirilmiş onam alındığı bildirilmektedir.

Çıkar çatışması: Yazar çıkar çatışması bulunmadığını beyan etmektedir.

Veri erişilebilirliği: Verilerin yazardan talep edilebileceği belirtilmektedir.

CRediT/yazar katkıları: Ana kaynak ayrı bir CRediT katkı tablosu vermemektedir; çalışma tek yazarlıdır.

Bilimsel yorum sınırı

Bu araştırma deneysel müdahale veya uzunlamasına işletme takibi değildir. Aynı zaman diliminde 230 mikro ve küçük işletmeden elde edilen öz-bildirimli anket verilerine dayanmaktadır. PLS-SEM yol katsayılarının istatistiksel olarak anlamlı olması, bir değişkenin diğerinin nedensel nedeni olduğunu kanıtlamaz. Kaynak kendi sınırlılıklar bölümünde de bulguların ilişki olarak yorumlanması gerektiğini açıkça belirtmektedir.

Kolayda ve kartopu örnekleme yöntemleri, örneklem çerçevesinin bulunmadığı zor saha koşullarında veri toplamayı mümkün kılmıştır; ancak örneklem seçim olasılıkları bilinmediğinden sonuçların Sana'a'daki veya Yemen'deki bütün mikro ve küçük işletmeleri istatistiksel olarak temsil ettiği varsayılamaz.

Girişimci brikolajı ölçeğinde Cronbach α=0,587 ve AVE=0,447 değerlerinin yaygın eşiklerin altında olduğu ayrıca dikkate alınmalıdır. Yazar CR=0,764 değerine dayanarak yapıyı analizde tutmuştur. Bu nedenle EB ile ilgili sonuçların yorumunda diğer üç yapıya göre daha fazla ölçüm ihtiyatı gereklidir.

Çalışmanın “hizmet çevikliği” kavramı yalnız hizmet sektörünü değil, farklı sektörlerdeki mikro ve küçük işletmelerin müşteriye dönük faaliyetlerini hızla değiştirebilme kapasitesini ifade etmektedir.

Türkiye bağlamına yapılacak aktarım kavramsal düzeyde tutulmalıdır. Yemen'deki ekonomik, kurumsal, tedarik ve altyapı koşulları Türkiye ile aynı olmadığından β katsayılarının veya aracılık büyüklüklerinin Türkiye için geçerli olduğu varsayılamaz. Türkiye'deki mikro ve küçük işletmeler üzerinde yerel örneklemle yeni bir doğrulama gereklidir.

Bu Verianla makalesindeki ampirik sonuçlar yüklenen özgün çalışmaya dayanmaktadır. Dış kaynaklar yalnız yayın kimliği, DOI, yayınevi ve hakemlik durumunun bibliyografik doğrulanması amacıyla kullanılmış; dışarıdan yeni işletme verisi, yeni yol katsayısı veya yeni hipotez sonucu eklenmemiştir.