Деңиздеги зоопланктон суу тилкесинде туш келди таралбайт. Жарык, температура, туздуулук, азыкка жеткиликтүүлүк, жырткыч коркунучу, метаболизмдик чыгым жана дене өлчөмү; кайсы организм кайсы тереңдикте болорун жана күндүн кайсы маалында өйдө же ылдый жыларын биргелешип аныктай алат.

Бул изилдөө Чыгыш деңизинин/Жапон деңизинин түштүк-батышындагы терең Уллеунг бассейнинде жайында пайда болгон күчтүү вертикалдык катмарлануу зоопланктон коомчулугун кандайча түзөрүн карайт. Изилдөөчүлөр болжол менен 24 сааттын ичинде беш башка убакта, жер бетинен 500 m тереңдикке чейинки беш гидрологиялык катмардан үлгү алышкан.

Натыйжалар бир гана “түндө бетке чык, күндүз тереңге түш” моделинин ордуна бир нече жүрүм-турум стратегиясы бар экенин көрсөткөн. Айрым таксондор белгилүү бир тереңдик тилкесинин ичинде гана майда кыймылдарды жасаса, чыныгы DVM көрсөткөн топтор бир нече гидрологиялык чек араны кесип өткөн.

Миграция кылган түрлөрдө дене өлчөмү чоңойгон сайын вертикалдык миграция аралыгы да көбөйөрү байкалган. Кичине зоопланктондор көбүнчө күндүз терең хлорофилл максимумунун айланасында калып, ири топтор күндүз тереңирээк сууларда болуп, түндө кыйла кең вертикалдык аралыкты басып өткөн.

Бул жүрүм-турумдук ажыроо азыктануу функциялары менен кошо да өзгөргөн. Суу тилкесинин жогорку бөлүгү өндүрүш жана керектөө күчтүү болгон активдүү зона түзсө, терең катмарларда чыпкалап азыктанган жана детритти пайдаланган топтор көбүрөөк айырмаланган. Булак бул түзүлүштү бетте өндүрүлгөн органикалык заттын терең суудагы азыктык торго өткөрүлүшү жагынан маанилүү экологиялык байланыш катары чечмелейт.

Зоопланктон эмне үчүн ар бир түндө бетке чыкпайт?

Классикалык суткалык вертикалдык миграция — DVM — моделинде зоопланктон күндүз көрүү аркылуу аңчылык кылган жырткычтардан качуу үчүн тереңге түшөт, ал эми түндө азыктануу үчүн бетке чыгат. Бул механизм көптөгөн деңиз системаларында маанилүү, бирок бардык түрлөр бирдей жүрүм-турум көрсөтөт деп күтүлбөйт.

Түрдүн кыймылдай ала турган вертикалдык аралыгы анын физиологиялык чыдамдуулугуна, дене өлчөмүнө, энергия запасына, азыктануу ыкмасына жана суу тилкесиндегы физикалык чек аралардын күчүнө жараша болот.

Мисалы, үстүңкү сууда жашоого ылайыкташкан кичине түр үчүн 300–500 m тереңдиктеги төмөн температура метаболизм жагынан жеткиликсиз болушу мүмкүн. Терең сууга ылайыкташкан башка түр болсо жылуу үстүңкү сууга чыкпастан, чөгүп бара жаткан органикалык материалды пайдаланып жашоосун уланта алат.

Ошондуктан “кыймылдабайт” болуп көрүнгөн таксондор сөзсүз пассивдүү эмес. Белгилүү бир вертикалдык жашоо чөйрөсүндө калуу да айлана-чөйрө шарттарына оптималдаштырылган жүрүм-турумдун натыйжасы болушу мүмкүн.

Layer-optimized DVM — loDVM деген эмне?

Изилдөөчүлөр мындай жүрүм-турумду түшүндүрүү үчүн layer-optimized DVM (loDVM) терминин колдонушкан.

loDVM организм бүт суу тилкеси боюнча кең күндүз-түнкү миграция кылуунун ордуна белгилүү бир гидрологиялык катмардын ичинде жашоосун улантып, чектелген гана вертикалдык жылыш көрсөтүүчү жүрүм-турум абалын билдирет.

Бул классификация байкоого гана негизделген эмес. WMD, STAR жана DDI деп аталган үч көз карандысыз сандык көрсөткүч биргелешип бааланган.

Салмакталган орточо тереңдик кантип эсептелди?

Weighted Mean Depth:

\[ WMD = \frac{\sum(A_iD_i)} {\sum A_i} \]

түрүндө эсептелген.

Бул жерде \(A_i\) тиешелүү тереңдик катмарындагы молдукту; \(D_i\) ошол катмардын орто тереңдигин билдирет.

Күндүз менен түндүн ортосундагы айырма:

\[ \Delta WMD = WMD_{day}-WMD_{night} \]

катары бааланган.

Оң жана жетиштүү чоң ΔWMD организм күндүз тереңирээк, түндө тайызыраак жайгашкан классикалык DVM үлгүсүн колдойт. Терс маани тескери багыттагы кыймылды, ал эми кичине өзгөрүүлөр чектелген вертикалдык кыймылды көрсөтүшү мүмкүн.

STAR эмнени өлчөйт?

Surface-to-Total Abundance Ratio:

\[ STAR = \frac{Abundance_{upper}} {Abundance_{total}} \]

түрүндө эсептелген.

Түнкү STAR маанисинин күндүзгү STAR маанисине катышы 1,2 маанисинен жогору болгондо жогорку катмардагы түнкү топтолуу күчөдү деп кабыл алынган.

DDI эмнени көрсөтөт?

Diel Difference Index:

\[ DDI_i = \frac{A_{night,i}-A_{day,i}} {A_{night,i}+A_{day,i}} \]

түрүндө эсептелген.

Индекс −1 менен +1 ортосунда өзгөрөт. Жогорку катмарда оң, төмөнкү катмарда терс маанилердин бирге байкалышы классикалык DVM менен шайкеш.

Уллеунг бассейниндеги суу тилкеси кандай катмарланган?

Изилдөөдө 0–500 m аралыктагы суу тилкеси беш функционалдык гидрологиялык катмарга бөлүнгөн:

Үстүңкү аралашма катмарда температура болжол менен 24,37–26,50 °C болсо, төмөнкү катмарда 0,70–1,48 °Cге чейин түшкөн.

Туздуулук бетте болжол менен 31,72–33,11 аралыгынан тереңде 34,02–34,05 деңгээлине чейин жогорулаган.

Температура менен туздуулуктун бул өзгөрүүлөрү суу тилкесинде курч тыгыздык градиентин — пикноклинди — түзөт. Булак бул физикалык түзүлүш зоопланктондун кыймылы үчүн жөн гана фон эмес, экологиялык чек ара экенин сунуштайт.

Терең хлорофилл максимуму эмне үчүн маанилүү?

DCM 35–65 m аралыгында жайгашкан жана изилдөөдө эң жогорку хлорофилл-a концентрациялары ушул жерде өлчөнгөн: болжол менен 0,37–0,76 µg/L.

Бул зона зоопланктон үчүн азыкка жогорку жеткиликтүүлүк бергени менен, ошол эле учурда жырткычтарга жолугуу ыктымалдыгы да жогору болушу мүмкүн болгон катмар.

Ошондуктан организмдин DCMде калышы же DCMди белгилүү сааттарда гана пайдаланышы энергия алуу менен жырткычтан качуунун ортосундагы жүрүм-турумдук компромистин бир бөлүгү болушу мүмкүн.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Үлгү алуу кантип жүргүзүлдү?

Талаа иши 20–21 июль 2022-жылы Chonnam National Universityнин T/V Saedongbaek окуу кемеси менен жүргүзүлгөн.

Зоопланктон 200 µm тор көзү жана 1 m² ооз аянты бар Multiple Opening and Closing Net Environmental Sensing System — MOCNESS — аркылуу беш өзүнчө тереңдик катмарынан жыйналган.

Үлгү алуу болжол менен алты сааттык аралык менен:

10:02 → 16:00 → 21:52 → 03:52 → 09:30

убактарында жүргүзүлгөн.

Ошентип түш маалын, күн баткан учурдун тегерегин, түндү, таңды жана кийинки эртең мененки убакытты камтыган болжол менен бир күндүк вертикалдык кыймыл цикли байкалган.

Канча зоопланктон тобу табылды?

Изилдөөдө жалпысынан 107 зоопланктон таксону аныкталган.

Алардын арасында:

• копеподдор,
• амфиподдор,
• хетогнаттар,
• кладоцерандар,
• декаподдор,
• эуфаузииддер,
• гидрозоандар,
• талиацеандар,
• остракоддор,
• балык личинкалары жана башка меропланктон топтору

бар.

Коомчулук тереңдик боюнча кантип өзгөрдү?

Үстүңкү аралашма катмарда талиацеандар менен кладоцерандардын салымы көп убакыт чекиттеринде жогору болсо, 22:00 чамасында копеподдор коомчулуктун %83,5 бөлүгүн түзгөн.

DCMде копеподдор бардык убакта %79 көрсөткүчүнөн жогору бойдон калган.

288–500 m тереңдиктеги төмөнкү катмарда болсо остракоддор дайыма үстөм топ болуп, айрым өлчөөлөрдө жалпы молдуктун %60 өлчөмүнөн көбүн түзгөн.

Бул өзгөрүү үстүңкү жана терең катмарларда зоопланктондун саны гана эмес, алардын таксономиялык курамы да айырмаланарын көрсөтөт.

Суу тилкесинде кайсы экологиялык чек аралар аныкталды?

TITAN2 анализи коомчулуктун тереңдик боюнча өзгөрүшүндөгү негизги босоголорду болжол менен:

80 m → 200 m → 300 m

чамасында аныктаган.

Талиацеандар жана Acartia pacifica болжол менен 50–100 m аймагындагы жогорку катмарлар менен күчтүү байланыш көрсөтсө, Paracalanus parvus, Oncaea жана ушуга окшош топтор болжол менен 150–200 m аймагында топтолгон.

Gaetanus minutus жана айрым Gaetanus өнүгүү баскычтары болжол менен 300 m чамасында эң даана терең суу көрсөткүчтөрүнүн катарына кирген.

Бул босоголор гидрологиялык катмарлар суунун физикалык касиеттерин гана эмес, биологиялык коомчулуктун түзүлүшүн да ажырата аларын көрсөтөт.

Кайсы түрлөр loDVM көрсөттү?

Жогорку катмардагы loDVM тобуна:

• талиацеандар,
• Acartia pacifica,
• кладоцерандар

кирген.

Терең катмардагы loDVM тобуна болсо:

• Gaetanus minutus,
• Metridia pacifica,
• Scolecithricella minor,
• айрым Gaetanus жана Metridia өнүгүү баскычтары

кирген.

Жогорку зонадагы loDVM таксондорунун кыймылы болжол менен 60 mлик чектелген тереңдик аралыгында калса, терең loDVM топтору 300–500 m аймагындагы жашоо чөйрөлөрүн сактаган.

Бул жүрүм-турум кең суу тилкесинде жүрбөө экологиялык жактан “ийгиликсиз миграция” эмес экенин; белгилүү катмарда калуу да оптималдаштырылган стратегия болушу мүмкүн экенин колдойт.

Ири зоопланктон чындап эле тереңирээк миграция кылабы?

Бул маалымат топтомунда жалпы тенденция — ооба.

DVM таксондорунда дене өлчөмүнүн логарифми менен күндүз-түнкү WMD айырмасынан эсептелген вертикалдык миграция амплитудасынын ортосунда маанилүү оң байланыш табылган:

R² = 0,353; p = 0,012

Бул изилденген мигрант таксондордо миграция аралыгындагы өзгөрүүнүн бир бөлүгү дене өлчөмүнө байланыштуу экенин көрсөтөт.

Бирок R² = 0,353 “миграция жүрүм-турумунун %100 бөлүгү өлчөм менен аныкталат” дегенди билдирбейт. Түрдүн өзгөчөлүгү, физиологиясы, азыгы, жырткыч басымы, жарык жана гидрологиялык түзүлүш сыяктуу башка факторлор да маанилүү.

Кичине таксондор эмне кылды?

2 mmден кичине таксондордун көбү күндүз DCMдин айланасында топтолуп, түнкүсүн тайызыраак сууга көтөрүлгөн.

Бул стратегиянын мүмкүн болгон артыкчылыгы — жогорку өндүрүмдүүлүккө ээ DCMден пайдаланып, узак аралыктагы вертикалдык кыймылдын энергия чыгымын азайтуу.

Ири таксондор эмне кылды?

2 mmден чоң топтордун көбү күндүз DCMден төмөндө болуп, түнкүсүн бетке же суу тилкесинин кең бөлүгүнө тараган.

Ири жаныбарлардын көрүү аркылуу аңчылык кылган жырткычтарга көбүрөөк көрүнүшү алардын күндүз тереңде калышынын мүмкүн болгон түшүндүрмөлөрүнүн бири.

Бирок изилдөө жырткычтык ылдамдыгын түз өлчөбөгөндүктөн, бул механизм эксперименттик түрдө далилденген эмес; бул жүрүм-турум үлгүсүнүн экологиялык чечмелөөсү.

Тескери DVM байкалдыбы?

Жок. Изилденген болжол менен 24 сааттык мезгилде анализ критерийлерине жооп берген бир да таксон тескери суткалык вертикалдык миграция — rDVM — катары классификацияланган эмес.

Бул жыйынтык “Уллеунг бассейнинде rDVM эч качан болбойт” дегенди билдирбейт. Ал ушул үлгү алуу мезгилинде жана ушул экологиялык шарттарда байкалбаганын гана көрсөтөт.

Азыктануу стратегиялары тереңдик боюнча кантип өзгөрдү?

Суу тилкесинин жогорку бөлүгүндө cruise жана ambush жүрүм-турум стратегиялары көп убакыт чекиттеринде үстөм болгон. Төмөнкү катмарга карай болсо чыпкалап азыктануу жүрүм-турумунун үлүшү кыйла өскөн.

Трофикалык топтор боюнча бетте carnivore, omnivore-carnivore жана particle feeder топтору маанилүү болсо, терең катмарларда omnivore-detritivore топтору алдыга чыккан.

Айрыкча эң төмөнкү катмарда omnivore-detritivore салымы болжол менен %90,6 деңгээлине чейин жеткен.

Бул өзгөрүү суу тилкеси тереңдеген сайын азык булагы да өзгөрөрүн көрсөтөт: жогоруда тирүү жана жаңы өндүрүш менен байланышкан азыктык торлор; тереңде болсо жогорудан чөккөн органикалык материалды пайдаланган азыктануу формалары маанилүүрөөк болот.

Эки өзүнчө экологиялык зона кантип пайда болот?

Изилдөөнүн бардык жыйынтыктары бирге бааланганда, изилдөөчүлөр суу тилкесин функционалдык жактан эки зона катары чечмелешет.

Бул эки зонанын арасында DVM кылган организмдер зат менен энергиянын үзгүлтүксүз байланышын түзө алат.

Бул изилдөө биологиялык көмүртек насосун түз өлчөдүбү?

Жок.

Изилдөөдө бөлүкчөлүү органикалык көмүртек агымы, заң пеллеттеринин агымы, дем алуу менен ташылган көмүртек же активдүү миграциядан келип чыккан көмүртек экспорту түз сандык түрдө өлчөнгөн эмес.

Көмүртек насосу тууралуу чечмелөө байкалган вертикалдык миграцияга, азыктануу өзгөчөлүктөрүнө жана терең катмарларда органикалык бөлүкчөлөр менен байланышкан топтордун болушуна негизделген экологиялык тыянак.

Демек, изилдөө зоопланктондун вертикалдык түзүлүшү көмүртек ташууга салым кошо ала турган механизмди көрсөтөт; көмүртектин белгилүү бир өлчөмү канча метр тереңдикке өткөрүлгөнүн эсептебейт.

Эмне үчүн келечекте изотоп жана ичеги мазмунун талдоо керек?

Вертикалдык жактан бөлүнгөн эки түр бир эле азыкты пайдаланабы же жокпу, алардын жайгашкан тереңдиги боюнча гана так аныктоо мүмкүн эмес.

Туруктуу изотоп талдоосу узак мөөнөттүү азыктануу булактары тууралуу; ичеги мазмунун же молекулалык рационду талдоо болсо керектөө байланыштары тууралуу түзүрөөк маалымат бере алат.

Ошондуктан булак келечекте вертикалдык жашоо чөйрөсүнүн ажырашы чыныгы азыктык тордун ажырашына туура келеби же жокпу, ушундай ыкмалар менен текшерүүнү сунуштайт.

Изилдөөнүн негизги чектөөсү

Эң маанилүү чектөө — байкоо мөөнөтү. Изилдөө бир жай мезгилиндеги болжол менен бир күндүз-түнкү циклге негизделген.

Байкоо учурунда суу тилкесинин физикалык түзүлүшү кыйла туруктуу болуп, ар башка сааттарда окшош жүрүм-турум үлгүлөрүнүн кайталанышы кыска убакыт аралыгындагы чечмелөөнү күчөтөт.

Бирок сезондук, жылдар аралык же башка гидрологиялык шарттардагы DVM стратегияларын бул изилдөөдөн түз чыгарууга болбойт.

Айрыкча кышкы аралашуу, күчтүү айлампалар, башка жырткыч коомчулуктар же адаттан тыш өндүрүмдүүлүк мезгилдеринде ошол эле түрлөрдүн вертикалдык жүрүм-туруму өзгөрүшү мүмкүн.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Zooplankton behavioral segregation and vertical positioning in the stratified summer Ulleung Basin: Diel variation in functional composition across ecological boundaries

Авторлор: So Jin Ryu; Seohwi Choo; Young Seok Jeong; Hyeongju Choi; Chan Yeong Cho; Hyung Uk Choi; Yoonja Kang; Seok-Hyun Youn; Ho Young Soh.

Бирдей биринчи авторлор: So Jin Ryu жана Seohwi Choo.

Corresponding author: Ho Young Soh.

Журнал: Journal of Marine Systems.

Басмакана: Elsevier B.V.

Библиографиялык жазуу: Journal of Marine Systems 257 (2026), 104280.

DOI: https://doi.org/10.1016/j.jmarsys.2026.104280

Даталар: Жөнөтүлгөн 28 октябрь 2025; кайра кароо 18 февраль 2026; кабыл алынган 4 август 2026; онлайн жарыя 10 август 2026.

Лицензия: Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 — CC BY-NC 4.0.

Изилдөө аймагы: Жайында күчтүү катмарланган Уллеунг бассейни, Чыгыш деңизи/Жапон деңизи.

Үлгү алуу: 0–500 m арасында беш тереңдик катмары; болжол менен алты сааттык аралык менен беш үлгү алуу убактысы.

Негизги ыкма: CTD жана хлорофилл-a профилдери; MOCNESS менен зоопланктон үлгүлөрүн алуу; WMD, STAR жана DDI менен жүрүм-турум классификациясы; TITAN2 менен тереңдик босогосун талдоо; дене өлчөмү жана азыктануу/функционалдык trait талдоосу.

Негизги жыйынтыктар: Күчтүү катмарлануу зоопланктондун вертикалдык жашоо чөйрөсүн пайдалануусун түзгөн. Айрым таксондор катмар ичиндеги loDVM жүрүм-турумун көрсөтсө, мигранттарда дене өлчөмү чоңойгон сайын миграция амплитудасы өскөн. Жогорку жана терең катмарларда ар башка функционалдык азыктануу коомчулуктары түзүлгөн.

Критикалык чечмелөө чеги: Изилдөө болжол менен бир гана diel циклди камтыйт жана көмүртек агымын түз өлчөбөйт. Ошондуктан биологиялык көмүртек насосу тууралуу жыйынтыктар вертикалдык жүрүм-турумдан жана функционалдык коомчулук түзүлүшүнөн алынган экологиялык чечмелөөлөр болуп саналат.