Экран убактысынын упайы, бул изилдөөдө окуучулардын телефон, компьютер, планшет, телевизор жана ушул сыяктуу санариптик экрандарды колдонуудагы жыштык жана узактык жүрүм-турумун 15 пункттан турган жабык суроолор анкетасы аркылуу чагылдырган өлчөө упайы; бул түздөн-түз “күнүнө канча саат экран колдонулду” деген өлчөм эмес. Изилдөө SMP Negeri 1 Semarang мектебиндеги 287 жетинчи класстын окуучусунан simple random sampling аркылуу тандалган 74 окуучуда экран убактысынын упайы, Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) менен өлчөнгөн уйку сапаты жана Nusantara Student Fitness Test (TKPN) менен өлчөнгөн дене даярдыгынын ортосундагы байланыштарды Pearson Product Moment корреляциясы менен изилдеген. Экран убактысы менен PSQI упайынын ортосунда алсыз оң байланыш табылган (\(r=0.234,\ p=0.045\)); PSQIде жогорку упай начарыраак уйку сапатын билдиргендиктен, бул жыйынтык экран убактысынын жогорураак упайлары начарыраак уйку упайлары менен бирге кездешүү тенденциясын билдирет. Экран убактысы менен дене даярдыгынын ортосунда болсо терс жана булак тарабынан орточо деңгээл деп классификацияланган байланыш табылган (\(r=-0.354,\ p=0.002\)). Изилдөө корреляциялык болгондуктан, бул жыйынтыктар экран колдонуу уйкунун бузулушуна же төмөн дене даярдыгына өз алдынча себеп болорун далилдебейт.

Окуучулардын экран убактысы боюнча анкета упайлары 20дан 43кө чейин өзгөргөн; орточо көрсөткүч 33,70 жана стандарттык четтөө 5,233 деп эсептелген. Булактын өзүнүн орточо көрсөткүч жана стандарттык четтөөгө негизделген салыштырмалуу классификациясында 27 окуучу (%36,5) “Fair”, 23 окуучу (%31,1) “High”, 13 окуучу (%17,6) “Low”, 8 окуучу (%10,8) “Very Low” жана 3 окуучу (%4,1) “Very High” категориясында. Бул категориялар саламаттык сактоо органдарынын саат/күн түрүндөгү экран убактысы чектери эмес; алар изилдөө үлгүсүнүн анкета упайларынын өз бөлүштүрүлүшүнөн алынган.

PSQI упайлары 1–14 аралыгында өзгөргөн, орточо көрсөткүч 6,38 жана стандарттык четтөө 3,105 болгон. Table 8 боюнча 24 окуучу (%32,4) жакшы, 50 окуучу (%67,6) начар уйку сапаты категориясында. PSQIнин глобалдык упай аралыгы 0–21 жана изилдөөдө ≤5 жакшы, >5 начар уйку сапаты катары классификацияланган.

TKPN дене даярдыгынын курама упайлары 1,5–3,3 аралыгында өзгөргөн; орточо көрсөткүч 2,151 жана стандарттык четтөө 0,4195 деп билдирилген. Булак таблицасындагы жыштыктарга ылайык 45 окуучу (%60,8) “Adequate”, 25 окуучу математикалык жактан болжол менен %33,8 менен “Poor”, 4 окуучу (%5,4) “Good” категориясында. Бирок булактын Table 10 таблицасында 25 адамдан турган “Poor” тобунун пайызы жаңылыштык менен %17,6 деп басылган; кийинки prose бөлүмүндө ошол эле топтун пайызы туура түрдө %33,8 деп берилген.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү

Изилдөөнүн баштапкы маселеси санариптик экрандар өспүрүмдөрдүн күнүмдүк жашоосунда барган сайын көбүрөөк орун ээлеп жатканы жана мунун уйку режими жана дене даярдыгы менен кандай байланышта экени жергиликтүү мектеп контекстинде жетиштүү белгилүү эместиги. SMP Negeri 1 Semarang мектебиндеги алгачкы байкоолордо окуучуларда окуу учурунда көңүл топтоо жана көңүл буруу кыйынчылыгы, дене активдүүлүгү учурунда чарчоо байкалганы; окуучулардын смартфон колдонуу жыштыгы, уйку сапаты жана дене даярдыгынын деңгээли болсо али өлчөнбөгөнү көрсөтүлгөн.

Булак ошондой эле мектепте Nusantara Student Fitness Test (TKPN) мурда дене даярдыгын өлчөө максатында колдонулбаганын билдирет.

Экран убактысы эмнени билдирет?

Булак экран убактысын ноутбук, планшет, уюлдук телефон жана телевизор сыяктуу экрандуу түзмөктөрдө көңүл ачуу, окуу же социалдашуу максатында өткөрүлгөн убакыт деп аныктайт. Бирок бул изилдөөдө экран колдонуу түздөн-түз секундомер, түзмөк журналы же саат/күн мааниси менен эмес, жабык анкета упайы менен өлчөнгөн.

Бул Изилдөөдөгү Экран Убактысынын Упайы Күндүк Саатты Билдиреби?

Жок. Бул изилдөөдөгү экран убактысы өзгөрмөсү 15 пункттан турган, төрт варианттуу анкетадан алынган жалпы упай; үлгү үчүн минимум 20, максимум 43 жана орточо 33,70 деп билдирилген. Изилдөө бул 74 окуучунун күнүмдүк орточо экран колдонуусун саат же мүнөт менен жарыялаган эмес, ошондуктан 33,70 упайын “33,7 саат”, “3,37 саат” же башка убакыт бирдигине айлантуу илимий жактан туура эмес.

Экран убактысы анкетасынын түзүлүшү

Анкета Google Forms аркылуу жүргүзүлгөн. Жалпы 15 пункт эки көрсөткүч боюнча уюштурулган:

• Frequency / жыштык: оң пункттар 2, 5, 6, 9, 10; терс пункттар 1, 3, 4, 7, 8.
• Duration / узактык: оң пункт 14; терс пункттар 11, 12, 13, 15.

Төрт варианттуу өзгөртүлгөн Likert шкаласында булак упайлоону төмөнкүдөй берет:

Булак ар бир пункттун текстин жарыялаган эмес, ошондуктан ар бир суроодогу жогорку же төмөн упайдын чыныгы экран колдонуу жүрүм-турумуна кандай дал келерин өз алдынча текшерүү мүмкүн эмес. Ошого карабастан макала жалпы упайды экран убактысынын деңгээли катары классификациялайт.

Булак анкетанын негизделген мурунку куралы үчүн validity маанисин 0,782 жана reliability маанисин 0,967 деп берет. Булар азыркы 74 адамдык үлгүдө кайра эсептелген текшерүү коэффициенттери катары берилген эмес; булак мурунку instrument изилдөөсүнө шилтеме кылат.

Экран убактысы категориялары кантип түзүлгөн?

Булак экран убактысы категорияларын тышкы саламаттык чеги менен эмес, азыркы үлгүнүн орточо мааниси \(M=33.70\) жана стандарттык четтөөсү \(SD=5.233\) аркылуу түзөт:

• Very Low: \(X\le M-1.5SD\)
• Low: \(M-1.5SD<X\le M-0.5SD\)
• Fair: \(M-0.5SD<X\le M+0.5SD\)
• High: \(M+0.5SD<X\le M+1.5SD\)
• Very High: \(X>M+1.5SD\)

Булак маанилерин ордуна койгондо чектер болжол менен:

\[ 25.85,\quad31.08,\quad36.32,\quad41.55 \]

болот.

Мисалы, биринчи чек:

\[ 33.70-1.5(5.233)=25.8505\approx25.85 \]

түрүндө.

“Fair” же “High” сөздөрү бул жерде окуучулардын экран убактысы абсолюттук түрдө пайдалуу же зыяндуу экенин билдирбейт. Булар азыркы үлгүнүн упай бөлүштүрүлүшүнө жараша аныкталган салыштырмалуу категориялар.

Уйку сапаты кантип өлчөнгөн?

Уйку сапаты Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) менен өлчөнгөн. PSQI изилдөөдө окуучулардын мурунку бир айлык уйку тажрыйбасын жети компонент боюнча жыйынтыктаган уйку сапатын өлчөө куралы.

Булакта көрсөтүлгөн компоненттер:

1. Субъективдүү уйку сапаты.
2. Уктап кетүүнүн кечигиши / sleep latency.
3. Уйкунун узактыгы.
4. Уйкунун натыйжалуулугу.
5. Уйкунун бузулуулары.
6. Уйку дарысын колдонуу.
7. Күндүзгү функциянын бузулушу.

Ар бир компонент акырында 0–3 аралыгында упайланат, жети компоненттин суммасы глобалдык PSQI упайын түзөт:

\[ PSQI_{\text{global}}=C_1+C_2+C_3+C_4+C_5+C_6+C_7 \]

Бул көрсөтмө компоненттердин кошуу логикасын түшүндүрүү үчүн берилет. Глобалдык упай 0–21 аралыгында.

PSQI Упайы Жогорулаганда Уйку Сапаты Эмне Үчүн Начарлады Деп Эсептелет?

PSQI тескери багытта чечмеленген уйку сапатынын өлчөмү: глобалдык упайдын жогорулашы көбүрөөк уйку көйгөйүн жана начарыраак уйку сапатын билдирет. Бул изилдөөдө ≤5 упай жакшы, >5 упай начар уйку сапаты деп классификациялангандыктан, экран убактысы упайы менен PSQI ортосундагы оң \(r=0.234\) коэффициенти “жогорураак экран упайы менен жакшыраак уйку” дегенди эмес, “жогорураак экран упайы менен жогорураак, демек начарыраак PSQI упайы бирге кездешет” дегенди билдирет.

Булактын Table 8 таблицасы жана метод бөлүмү:

• \(\le5\): жакшы уйку сапаты,
• \(>5\): начар уйку сапаты

классификациясын колдонот.

Бирок жыйынтык түшүндүрмөсүндөгү бир сүйлөм жакшы уйку тобун “<5” деп жазат. Так 5 упай алган катышуучулар үчүн бул билдирүү метод жана Table 8деги “≤5” чеги менен бирдей эмес. Макаланын негизги классификация таблицасы жана метод бөлүмү бири-бирине шайкеш болгондуктан, Verianla сандык жыйынтыктарды “≤5 жакшы / >5 начар” түрүндө берет; prose айырмасы булак ичиндеги дал келбестик катары сакталат.

Булак Indonesian adaptation үчүн Cronbach's \(\alpha=0.8\), concurrent validity \(r=0.89\), sensitivity 1,0 жана specificity 0,81 маанилерин мурунку изилдөөдөн берет. Булар азыркы 74 окуучунун жаңы psychometric validation жыйынтыктары эмес.

PSQIнин булакта түшүндүрүлгөн суроо түзүмү

Булак PSQI “10 суроодон 9 суроого кыскартылганын” билдирет; бирок бул адаптация кайсы түпкү суроону алып салганы же азыркы изилдөөдө instrument modification үчүн өзүнчө жарактуулук изилдөөсү жүргүзүлгөн-жүргүзүлбөгөнү түшүндүрүлбөйт. Ошондуктан колдонмонун толук суроо формасын булактан кайра түзүү мүмкүн эмес.

Дене даярдыгы кантип өлчөнгөн?

Дене даярдыгы Nusantara Student Fitness Test (TKPN) менен бааланган. Булак TKPNди окуучулардын дене даярдыгынын абалын өлчөө жана талдоо үчүн колдонулган тест батареясы катары аныктайт.

Изилдөөдө колдонулган төрт компонент:

1. V Sit and Reach: бел жана hamstring ийкемдүүлүгүн баалайт.
2. 60 Second Sit-Up: 60 секундда жасалган кайталоолордун саны аркылуу карын булчуңдарынын көрсөткүчүн баалайт.
3. 30 Second Squat Thrust: 30 секунддук ырааттуу абал өзгөртүүлөрү аркылуу чыдамкайлык, денени көзөмөлдөө, тең салмак, координация жана шамдагайлык менен байланышкан көрсөткүчтү баалайт.
4. PACER: 20 метрлик ары-бери чуркоону улам тездеген ритмде улантууга негизделген аэробдук жүрөк-кан тамыр чыдамкайлык тести.

Ар бир компоненттин чийки упайы TKPN упайлоо колдонмосуна ылайык өзгөртүлүп, андан соң компонент упайларынын орточосу алынып ар бир окуучу үчүн бир курама дене даярдыгы упайы түзүлгөн.

Булак TKPN үчүн мурунку адабияттан validity coefficient \(r=0.76\) маанисин берет; азыркы изилдөө үлгүсүндө кайра эсептелген validity же reliability мааниси жарыяланган эмес.

Дене даярдыгынын жыйынтыктары

Table 10догу пайыздык ката

“Poor” тобу үчүн:

\[ \frac{25}{74}\times100\approx33.78\%\approx33.8\% \]

болот. Булактын Table 10 таблицасындагы %17,6 мааниси жыштыкка туура келбейт; дароо кийинки текстте %33,8 деп жазылышы да муну ырастайт. Verianla булак таблицасындагы басма катаны жашырбайт жана туура маанини булактын ордуна жаңы эксперимент жыйынтыгы катары көрсөтпөйт; жыштыктын арифметикалык эквивалентин гана көрсөтөт.

Булак бир абзацта орточо 2,151 маанисин “moderate range” деп аныктаган учурда Table 10догу 2–2,9 категориясынын аты “Adequate”. Бул эки англисче мүнөздөмө тең булакта бар; Verianla аларды бир жаңы категорияга бириктирбейт.

Үлгү кантип аныкталган?

Изилдөөнүн популяциясы SMP Negeri 1 Semarang мектебиндеги 287 жетинчи класстын окуучусу. Булак simple random sampling колдонулганын жана ар бир окуучунун тандалууга тең мүмкүнчүлүгү болгонун билдирет.

Үлгүнүн көлөмү Slovin формуласы жана %10 ката чеги менен 74 деп аныкталган.

Булак Slovin формуласынын өзүн жазбайт. Методдун математикасын түшүндүрүү үчүн колдонулган стандарттык форма төмөндө; бул теңдеме изилдөөнүн өзүнчө жыйынтыгы эмес:

\[ n=\frac{N}{1+Ne^2} \]

Бул жерде:

• \(n\): үлгүнүн көлөмү,
• \(N\): популяциянын көлөмү,
• \(e\): кабыл алынган ката чеги.

Булактын маанилери колдонулса:

\[ n=\frac{287}{1+287(0.10)^2} =\frac{287}{3.87} \approx74.16 \]

жана изилдөө муну 74 окуучу катары колдонгон.

%10 ката чеги булак тарабынан убакыт жана ресурс чектөөлөрүнүн шартында кабыл алууга болот деп эсептелген. Бул тандоо азыраак ката чегине караганда азыраак үлгү көлөмүн талап кылат; Verianla бул чечимди өзгөртпөйт.

Булакта “контролдук өзгөрмөлөр” кантип каралган?

Метод бөлүмүндө жыныс, дене активдүүлүгүнүн деңгээли жана түзмөктү колдонуу максаты — академиялык же академиялык эмес — потенциалдуу контролдук өзгөрмөлөр катары көрсөтүлөт.

Бирок жыйынтык бөлүмүндө:

• partial correlation,
• көп факторлуу regression,
• ANCOVA,
• stratified correlation,
• жыныс боюнча кичи топ талдоосу,
• дене активдүүлүгү боюнча adjusted coefficient,
• түзмөк колдонуу максаты боюнча adjusted coefficient

кабарланган эмес.

Ошондуктан жарыяланган \(r=0.234\) жана \(r=-0.354\) коэффициенттери бул өзгөрмөлөргө карата түзөтүлгөн таасирлер катары берилбеши керек.

Гипотезалар

Ha₃ үчүн маанилүү отчеттук чектөө бар. Булактын Table 12 таблицасында эки гана корреляция берилет: экран убактысы–уйку сапаты жана экран убактысы–дене даярдыгы. Уйку сапаты–дене даярдыгы үчүн өзүнчө Pearson коэффициенти жана үч өзгөрмөлүү simultaneous/multiple correlation модели кабарланган эмес. Ошондуктан Ha₃түн сөзмө-сөз бардык жуптук байланыштары өзүнчө тесттер менен ырасталды деп айтууга болбойт.

Pearson Корреляция Коэффициенти Эмнени Өлчөйт?

Pearson Product Moment корреляция коэффициенти \(r\), эки сандык өзгөрмөнүн ортосундагы сызыктуу байланыштын багытын жана салыштырмалуу күчүн -1ден +1ге чейин жалпылайт; \(r>0\) бирге өсүү тенденциясын, \(r<0\) болсо бири өскөндө экинчисинин азайуу тенденциясын көрсөтөт, бирок корреляциянын болушу өзүнчө бир өзгөрмө экинчисине себеп болорун далилдебейт.

Булакта колдонулган формула:

\[ r= \frac{n\sum xy-(\sum x)(\sum y)} {\sqrt{\left[n\sum x^2-(\sum x)^2\right]\left[n\sum y^2-(\sum y)^2\right]}} \]

Бул жерде:

• \(r\): Pearson корреляция коэффициенти.
• \(n\): үлгүнүн саны; бул изилдөөдө \(n=74\).
• \(x\): биринчи өзгөрмөнүн байкоо маанилери.
• \(y\): экинчи өзгөрмөнүн байкоо маанилери.
• \(\sum xy\): дал келген \(x\) жана \(y\) маанилеринин көбөйтүндүлөрүнүн суммасы.
• \(\sum x^2\) жана \(\sum y^2\): өзгөрмөлөрдүн квадраттарынын суммасы.

Алым бөлүгү эки өзгөрмөнүн бирге өзгөрүшү жөнүндө маалыматты камтыйт, ал эми бөлүм бул жалпы өзгөрүүнү эки өзгөрмөнүн жалпы таралышына салыштырмалуу масштабдайт. Натыйжада өзгөрмөлөрдүн баштапкы бирдиктерине көз каранды эмес, -1ден +1ге чейин стандартташкан байланыш коэффициенти алынат.

Корреляция коэффициентинин белгиси

\(r>0\) болгондо өзгөрмөлөрдүн бири жогорулаган сайын экинчиси да жогорулаууга тенденция кылат. Бирок шкалада “жогорку упай” эмнени билдирери өзүнчө текшерилиши керек. PSQI буга жакшы мисал: жогорку PSQI начарыраак уйку дегенди билдиргендиктен, оң корреляция ден соолук жагынан оң эмес.

\(r<0\) болгондо өзгөрмөлөрдүн бири жогорулаганда экинчиси төмөндөөгө тенденция кылат. Экран убактысы–дене даярдыгы үчүн \(r=-0.354\), жогорураак экран убактысы упайлары төмөнүрөөк дене даярдыгы упайлары менен бирге кездешүү тенденциясын көрсөтөт.

Нормалдуулук тести

Үч p-маанинин баары 0,05тен жогору. Ошондуктан булак нормалдуу бөлүштүрүү божомолу жетиштүү деп баалап, параметрдик Pearson корреляциясын колдонууга болот деп эсептеген.

Дене даярдыгы үчүн \(p=0.052\) мааниси 0,05 чегине абдан жакын, бирок булак тарабынан дагы эле >0,05 болгондуктан нормалдуу деп классификацияланган.

Linearity кантип текшерилген?

Булак 8-бетте эки scatterplot жарыялаган. Биринчи scatterplot экран убактысы менен уйку упайынын ортосунда айкын ийри эмес таралууну, экинчиси экран убактысы менен дене даярдыгынын ортосунда терс сызыктуу тенденцияны көрсөтөт. Авторлор муну Pearson корреляциясы үчүн linearity божомолу колдоого алынган деп чечмелешет.

Булак өзүнчө formal linearity-test F же p-маанисин кабарлабайт. Ошондуктан linearity баалоосу жарыяланган scatterplotтордун визуалдык чечмелөөсүнө негизделет.

74 окуучунун чийки \(x,y\) координаттары жарыяланбагандыктан, Verianla scatterplot чекиттерин кайра жаратпайт. Анын ордуна төмөнкү визуал exact корреляция коэффициенттерин жана багыттарын көрсөтөт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Методдун техникалык кыскача баяндамасы

Негизги корреляция жыйынтыктары

R² Бул Изилдөөдө Эмнени Билдирет?

Бул изилдөөдөгү \(R^2=r^2\), жөнөкөй эки өзгөрмөлүү Pearson байланышында эки өзгөрмөнүн сызыктуу түрдө бөлүшкөн дисперсиясынын үлүшүн жалпылайт; \(r=0.234\) үчүн болжол менен %5,48, \(r=-0.354\) үчүн болжол менен %12,53 алынат, бирок корреляциялык дизайндан улам бул үлүштөр “экран убактысы уйку сапатынын %5,48ине же дене даярдыгынын %12,53үнө себеп болду” деп чечмеленбеши керек.

Корреляция коэффициентинин квадраты:

\[ R^2=r^2 \]

түрүндө.

Уйку сапаты үчүн:

\[ (0.234)^2=0.054756 \]

\[ 0.054756\times100\approx5.48\% \]

Дене даярдыгы үчүн:

\[ (-0.354)^2=0.125316 \]

\[ 0.125316\times100\approx12.53\% \]

\(r\) белгиси квадратка көтөргөндө жоголот. Ошондуктан \(R^2\) байланыштын багытын эмес, сызыктуу байланыштын чоңдугу менен байланышкан жалпы дисперсия үлүшүн билдирет. Багытты түшүнүү үчүн \(r\)нин өзүнө караш керек.

Булак эмне үчүн “contribution” дейт?

Table 13 мамычасынын аталышы “Contribution (%)” жана талкуу/жыйынтык бөлүмдөрүндө экран убактысы уйкуну жана дене даярдыгын белгилүү пайыздарда “accounted for”, “affected” же “influenced” кылды деген сыяктуу күчтүүрөөк себептик сөздөр колдонулат.

Ошентсе да изилдөө:

• экран убактысын эксперименттик түрдө өзгөрткөн эмес,
• окуучуларды төмөн/жогорку экран убактысы кийлигишүүсүнө randomize кылган эмес,
• убакыт ыраатын көрсөтүүчү longitudinal байкоо жүргүзгөн эмес,
• кабарланган мүмкүн болгон confounderлерди adjusted model менен көзөмөлдөгөн эмес.

Ошондуктан Verianla “%5,48 себептик салым” же “%12,53 себептик таасир” деген жыйынтык чыгарбайт.

Корреляция Себептүүлүктү Далилдейби?

Жок. Бул изилдөө ошол эле окуучу тобунда экран убактысы анкета упайы PSQI жана TKPN упайлары менен кантип бирге өзгөрөрүн гана көрсөтөт; экран колдонууну эксперименттик түрдө өзгөртпөгөндүктөн, randomization же убакыт ырааттуу кийлигишүү жасабагандыктан жана көрсөтүлгөн контролдук өзгөрмөлөрдү adjusted modelде бербегендиктен, экран убактысы өз алдынча начар уйкуга же төмөн дене даярдыгына себеп болору далилденген эмес.

Уйку байланышынын чечмелениши

\(r=0.234\) абсолюттук мааниде алсыз байланышты билдирет. Мындан тышкары, \(p=0.045\) колдонулган 0,05 маанилүүлүк чегинен бир аз төмөн.

Статистикалык маанилүүлүк байланыш күчтүү дегенди билдирбейт. Булак да кийинки талкуу бөлүмүндө бул байланышты weak/low деп мүнөздөйт.

Булактын талкуусунда академиялык стресс, айлана-чөйрө шарттары, жашоо образы, түнкү адаттар, экран колдонуунун максаты жана убактысы сыяктуу башка факторлор айтылат. Булар азыркы изилдөөдө таасири өзүнчө эсептелген өзгөрмөлөр эмес.

Булак ошондой эле көк жарыкка кабылуу жана melatonin/circadian rhythm механизмин адабиятка негизделген мүмкүн болгон түшүндүрмө катары талкуулайт. Изилдөө окуучуларда melatonin өлчөгөн эмес жана circadian rhythm биомаркерин чогулткан эмес; бул механизм азыркы маалымат топтомунун түздөн-түз өлчөнгөн жыйынтыгы эмес.

Дене даярдыгы байланышынын чечмелениши

\(r=-0.354\), жогорураак экран убактысы упайы менен төмөнүрөөк TKPN курама упайы бирге кездешүү тенденциясын көрсөтөт. Булак бул байланыш уйку байланышынын күчүнөн жогору жана mild-to-moderate/moderate аралыгында экенин белгилейт.

Булак мүмкүн болгон түшүндүрмө катары экранды көп колдонуу азыраак дене активдүүлүгү менен бирге болушу мүмкүн экенин талкуулайт. Бирок азыркы отчетто окуучулардын дене активдүүлүгүнүн деңгээлин көзөмөлдөгөн adjusted regression жарыяланбагандыктан, “экран убактысы дене активдүүлүгүнүн ордун басып, fitnessти төмөндөттү” деген чынжыр далилденген механизм эмес.

Үчүнчү гипотезанын чечмелөө чеги

Ha₃ үч өзгөрмө “бири-бири менен” байланыштуу деп болжолдойт. Бирок жыйынтык таблицасында:

• экран убактысы ↔ PSQI,
• экран убактысы ↔ дене даярдыгы

байланыштары бар.

Төмөнкүлөр кабарланган эмес:

• PSQI ↔ дене даярдыгы үчүн Pearson r,
• үч өзгөрмөлүү multiple correlation,
• mediation analysis,
• path analysis,
• structural equation model.

Ошондуктан булакта Ha₃ кабыл алынган болсо да, “үч өзгөрмөнүн бардык жуптук байланыштары көрсөтүлдү” же “экран убактысы → уйку → дене даярдыгы жол модели ырасталды” деген жыйынтыкка барууга болбойт.

Изилдөө түздөн-түз колдогон жыйынтыктар

• SMP Negeri 1 Semarang мектебиндеги 74 жетинчи класстын окуучусунда экран убактысы анкета упайы менен PSQI ортосунда \(r=0.234,\ p=0.045\) байланыш бар.
• PSQIнин багытына байланыштуу жогорураак экран убактысы упайы жогорураак, башкача айтканда начарыраак уйку сапаты упайы менен бирге кездешүүгө тенденция кылат.
• Экран убактысы анкета упайы менен дене даярдыгынын курама упайынын ортосунда \(r=-0.354,\ p=0.002\) байланыш бар.
• Окуучулардын %67,6сы булак классификациясында начар уйку категориясында.
• Экран убактысы анкета упайларынын бөлүштүрүлүшүндө эң чоң топ %36,5 менен “Fair” категориясы.
• TKPN категориясында эң чоң топ 45 окуучу менен “Adequate” категориясы.
• Булактын Table 13 таблицасы эки корреляция үчүн \(r^2\) маанилерин болжол менен %5,48 жана %12,53 деп билдирет.

Изилдөө түздөн-түз колдобогон жыйынтыктар

• Экран колдонуу начар уйкуга себеп болору далилденген эмес.
• Экран колдонуу дене даярдыгын түздөн-түз төмөндөтөрү далилденген эмес.
• Экран убактысын азайтуу PSQIни белгилүү өлчөмдө жакшыртары текшерилген эмес.
• Экран убактысын азайтуу TKPN упайын белгилүү өлчөмдө жогорулатары текшерилген эмес.
• Окуучулардын күнүмдүк орточо экран сааты кабарланган эмес.
• Экран колдонуунун академиялык жана академиялык эмес бөлүктөрү үчүн өзүнчө корреляция кабарланган эмес.
• Жыныстын таасири adjusted model менен кабарланган эмес.
• Дене активдүүлүгүнүн деңгээли adjusted model менен кабарланган эмес.
• Уйку сапаты менен дене даярдыгынын ортосундагы түз Pearson корреляциясы кабарланган эмес.
• Уйку сапаты экран убактысы менен дене даярдыгынын ортосунда медиатор экени көрсөтүлгөн эмес.
• Көк жарык, melatonin же circadian rhythm бул окуучуларда түздөн-түз өлчөнгөн эмес.
• Жыйынтыктарды башка мектептерге, жаш курак топторуна же өлкөлөргө ошол эле чоңдукта жалпылоого болору көрсөтүлгөн эмес.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

Үч башка өлчөө чөйрөсүн бирге кароо: Экран жүрүм-туруму, уйку жана дене даярдыгы бир эле окуучу үлгүсүндө изилденген.

Дене даярдыгынын өзүн-өзү билдирүү менен гана өлчөнбөшү: TKPN ичинде V Sit and Reach, sit-up, squat thrust жана PACER сыяктуу физикалык тесттер колдонулган.

Ыктымалдыкка негизделген үлгү алуу: Булак simple random sampling колдонулганын билдирет.

Өлчөө багытын чечмелөө мүмкүнчүлүгү: PSQI жана TKPN жыйынтыктары үчүн колдонулган шкалалар так көрсөтүлгөн.

Нормалдуулук жана scatterplot текшерүүсү: Pearson талдоосуна чейин normality жыйынтыктары жана сызыктуу байланышты визуалдык баалаган scatterplotтор кабарланган.

Негизги методологиялык чектөөлөр

Бир мектеп контексти: Үлгү SMP Negeri 1 Semarang окуучуларынан гана турат.

Корреляциялык дизайн: Себептүүлүк аныкталбайт.

%10 үлгү ката чеги: Үлгүнүн көлөмү салыштырмалуу кең болгон ушул ката чеги менен эсептелген.

Экран колдонуунун өзүн-өзү билдирүүгө негизделиши: Түзмөк журналдарынан объективдүү узактык өлчөмү колдонулган эмес.

Чыныгы саат/күн маалыматынын жоктугу: Жыйынтыктар анкета упайы аркылуу алынган.

Контролдук өзгөрмөлөрдүн кабарланбашы: Жыныс, дене активдүүлүгү жана колдонуу максаты метод бөлүмүндө айтылганына карабастан adjusted analysis көрсөтүлгөн эмес.

PSQI адаптациясынын деталдары чектелүү: Булак 10 суроодон 9 суроого кыскартылганын билдирет, бирок кайсы суроо жана кайсы текшерүү процесси менен өзгөртүлгөнүн түшүндүрбөйт.

PSQI cutoff prose айырмасы: Метод/Table 8 ≤5 жакшы деп айтса, prose бөлүмүндө <5 билдирүүсү бар.

Дене даярдыгы Table 10 пайыздык катасы: 25 окуучудан турган Poor категориясы таблицада %17,6, prose ичинде жана математикалык жактан %33,8.

Үчүнчү гипотезанын толук эмес аналитикалык камтуусу: Уйку–дене даярдыгы корреляциясы жана үч өзгөрмөлүү модель кабарланган эмес.

Formal linearity тести жок: Булак scatterplotторго негизделген визуалдык баалоо жүргүзгөн; өзүнчө linearity test statistic кабарланган эмес.

Outlier талдоосу көрсөтүлгөн эмес: Pearson корреляциясына таасир этиши мүмкүн болгон четки байкоолор боюнча атайын талдоо кабарланган эмес.

Практика жагынан эмне айтууга болот?

Булак мектептер менен үй-бүлөлөргө окуучулардын санариптик түзмөктөрдү колдонушун тең салмактуу башкарууну, өзгөчө уктаар алдында экран колдонууга көңүл бурууну жана күнүмдүк мектеп тартибине дене активдүүлүгүн кошууну сунуштайт.

Бул сунуштар булак авторлорунун жыйынтыктарга жана мурунку адабиятка негизделген практикалык чечмелөөлөрү. Азыркы изилдөө бул сунуштар колдонулгандан кийин уйку же дене даярдыгы канчалык жакшырарын текшерген intervention study эмес.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: The Correlation Between Screen Time, Sleep Quality, and Physical Fitness Among Grade VII Students.

Авторлор: Niko Bagaskara, Hijrah Maulidiah Afifah.

Авторлордун тартиби: Булак PDF жана расмий journal metadata тартиби сакталган.

Тең салым: Булакта equal-contribution билдирүүсү жок.

Corresponding author: Niko Bagaskara.

Мекеме: Department of Physical Education, Health, and Recreation, Faculty of Sports Science, Universitas Negeri Semarang, Semarang, Indonesia.

Журнал: ACTIVE: Journal of Physical Education, Sport, Health and Recreation.

Платформа / басып чыгаруучу мекеме: Universitas Negeri Semarang (UNNES) Scientific Journals.

Том / саны: 15(2), 2026.

Барактар: 446–456.

Article ID: 44623.

DOI: 10.15294/active.v15i2.44623.

Расмий жарыяланган күнү: 29-апрель 2026.

Булак түрү: Сандык корреляциялык изилдөө макаласы.

Рецензиялоо: Журналдын учурдагы саясаты кеминде эки эксперт-рецензент катышкан blind peer review процессин көрсөтөт.

Лицензия: Учурдагы journal copyright notice: CC BY 4.0.

Расмий шилтеме: ACTIVE журналындагы Article ID 44623 каттоо барагы.

Preprint: Булак PDF жана текшерилген расмий жазууда өзүнчө preprint маалыматы жок.

PDF ISSN жазуусу: p-ISSN 2460-724X; e-ISSN 2252-6773.

Учурдагы расмий journal metadata: Online ISSN 2460-724X; Print ISSN 2252-6773. PDFдеги p/e белгилери учурдагы metadata менен тескери көрүнөт.

Булактын ачкыч сөздөрү: Screen time; Sleep quality; PDFде “Pysical fitness” жазылышы бар. Расмий metadataда “Physical Fitnees” жазылышы да көрүнөт. Бул орфографиялык айырмачылыктар булак идентификациясын өзгөртпөстөн белгиленген.

Изилдөө тармагы: Өспүрүмдөрдүн ден соолугу, дене тарбия, уйку жана санариптик экран жүрүм-туруму.

Изилдөө жери: SMP Negeri 1 Semarang.

Популяция: 287 жетинчи класстын окуучусу.

Үлгү: 74 окуучу.

Үлгү алуу ыкмасы: Simple random sampling.

Үлгү эсептөөсү: Slovin ыкмасы; %10 margin of error.

Экран убактысын өлчөө: Google Forms аркылуу 15 пункттуу жабык, өзгөртүлгөн төрт варианттуу Likert тибиндеги анкета.

Экран убактысы instrument validity: Булактын мурунку изилдөөдөн берген мааниси 0,782.

Экран убактысы instrument reliability: Булактын мурунку изилдөөдөн берген мааниси 0,967.

Уйку өлчөөсү: Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI).

PSQI глобалдык упайы: 0–21.

Негизги PSQI cutoff: ≤5 жакшы; >5 начар уйку сапаты.

PSQI prose айырмасы: Жыйынтык түшүндүрмөсүндө жакшы уйку үчүн <5 деп жазылган; метод жана Table 8 ≤5 колдонот.

PSQI мурунку psychometric маалыматтары: Cronbach's α=0,8; concurrent validity r=0,89; sensitivity=1,0; specificity=0,81.

Дене даярдыгын өлчөө: Nusantara Student Fitness Test (TKPN).

TKPN компоненттери: V Sit and Reach; 60 Second Sit-Up; 30 Second Squat Thrust; PACER.

TKPN validity: Булак мурунку адабияттан 0,76 коэффициентин берет.

Screen time descriptives: N=74; minimum=20; maximum=43; mean=33,70; SD=5,233.

Screen-time категориялары: Very Low 8 (%10,8); Low 13 (%17,6); Fair 27 (%36,5); High 23 (%31,1); Very High 3 (%4,1).

Sleep-quality descriptives: N=74; minimum=1; maximum=14; mean=6,38; SD=3,105.

Уйкунун бөлүштүрүлүшү: Жакшы 24 (%32,4); начар 50 (%67,6).

Physical-fitness descriptives: N=74; minimum=1,5; maximum=3,3; mean=2,151; SD=0,4195.

Physical-fitness категориялары: Very Poor 0; Poor 25; Adequate 45; Good 4; Very Good 0.

Table 10 булак ичиндеги пайыздык маселе: Poor жыштыгы 25 болгонуна карабастан таблицада %17,6 деп басылган; 25/74 болжол менен %33,8 жана prose бөлүмү да %33,8 берет.

Нормалдуулук тести: Kolmogorov–Smirnov.

Physical Fitness normality: p=0,052.

Sleep Quality normality: p=0,200.

Screen Time normality: p=0,097.

Linearity: Булактын 8-бетиндеги scatterplotтордун визуалдык баалоосуна негизделет; өзүнчө formal linearity statistic кабарланган эмес.

Негизги статистика: Pearson Product Moment correlation.

Маанилүүлүк чеги: α=0,05.

Screen Time – Sleep Quality: r=0,234; p=0,045.

Screen Time – Physical Fitness: r=-0,354; p=0,002.

Coefficient of determination: r²≈0,054756 = %5,48; r²≈0,125316 = %12,53.

R² чечмелөө чеги: Булак “contribution/affected” тилин колдонсо да, изилдөө корреляциялык болгондуктан пайыздар себептик таасир пайызы катары берилген эмес.

H0₁ / Ha₁: Булак Ha₁ди кабыл алган.

H0₂ / Ha₂: Булак Ha₂ни кабыл алган.

H0₃ / Ha₃: Булак Ha₃тү кабыл алган; бирок sleep quality–physical fitness үчүн өзүнчө r жана үч өзгөрмөлүү multivariate model кабарланган эмес.

Булакта көрсөтүлгөн контролдук өзгөрмөлөр: Gender, physical activity level жана gadget use purpose.

Adjusted analysis: Бул контролдук өзгөрмөлөргө жараша partial correlation же regression жыйынтыгы кабарланган эмес.

Outlier талдоосу: Өзүнчө кабарланган эмес.

Funding: Макала текстинде өзүнчө funding statement жок.

Conflict of Interest: Макала текстинде өзүнчө conflict-of-interest statement жок.

Data Availability: Макала текстинде өзүнчө data-availability statement жок.

CRediT / Author Contributions: Макала текстинде өзүнчө CRediT/автордук салым бөлүмү жок.

Этика комитети: Макала текстинде өзүнчө institutional ethics approval statement жок.

Маалыматтуу макулдук: Макала текстинде өзүнчө informed-consent statement жок. Бул жетишпестик өзүнчө этикалык бузуу катары чечмеленген эмес.

Негизги методологиялык чектөөлөр: Бир мектеп; корреляциялык дизайн; %10 margin of error; экран колдонуунун өзүн-өзү билдирүү анкетасы менен өлчөнүшү; чыныгы саат/күн маалыматынын жоктугу; контролдук өзгөрмөлөрдүн adjusted analysis ичинде көрсөтүлбөшү; PSQI cutoff prose айырмасы; Table 10 пайыздык катасы; үчүнчү гипотезанын бардык байланыштар үчүн өзүнчө талдоо менен колдоого алынбашы; formal linearity statistic жана outlier analysis кабарланбашы.

Негизги илимий чечмелөө: Изилдөө бул 74 окуучуда жогорураак экран убактысы анкета упайы жогорураак PSQI упайы жана төмөнүрөөк дене даярдыгы упайы менен бирге кездешүү тенденциясын көрсөтөт. Изилдөө экран убактысы бул эки натыйжаны өз алдынча жаратканын далилдебейт.