Академиялык изилдөөлөр, түшүнүктүү тил

Verianla | Кыргызча академиялык изилдөөлөр жана илим

13 октябрь 2026, Шейшемби
VERİANLA Көз карандысыз илимий басма
Менюну ачуу же жабуу
...
Башкы бет / Жашоо илимдери / Биохимия / Узак Мөөнөттүү Глобалдык Деңиз Бетинин Температурасынын Аномалиялары: Тропиктердин жана Орто Кеңдиктердин Ролу
Жашоо илимдери

Узак Мөөнөттүү Глобалдык Деңиз Бетинин Температурасынын Аномалиялары: Тропиктердин жана Орто Кеңдиктердин Ролу

Деңиз бетинин температурасынын аномалиясы (Sea Surface Temperature anomaly, SST anomaly) — белгилүү бир жер жана ай үчүн өлчөнгөн деңиз бетинин температурасынын ошол эле айдын климатологиялык маалымдама маанисинен четтөөсүн билдирген климаттык өзгөрмө.

09/10/2026  Veri Anla  181 көрүү
Узак Мөөнөттүү Глобалдык Деңиз Бетинин Температурасынын Аномалиялары: Тропиктердин жана Орто Кеңдиктердин Ролу

Деңиз бетинин температурасынын аномалиясы (Sea Surface Temperature anomaly, SST anomaly) — белгилүү бир жер жана ай үчүн өлчөнгөн деңиз бетинин температурасынын ошол эле айдын климатологиялык маалымдама маанисинен четтөөсүн билдирген климаттык өзгөрмө. Бул изилдөө 1901–2020-жылдар аралыгындагы SST аномалияларын 60°N–60°S глобалдык тилкеси, тропиктер жана түндүк/түштүк орто кеңдиктер боюнча бөлүп, узак мөөнөттүү тренддер менен убакыт масштабына көз каранды өзгөрмөлүүлүк кайсы аймактык компоненттер менен байланышканын изилдеген. Негизги талдоо ERSST-V5 маалыматтарына, ал эми туруктуулук текшерүүлөрү HADISST жана COBE маалымат топтомдоруна негизделген. Бардык негизги аймактык катарлар үч талдоо мезгилинде тең оң тренд көрсөткөн; 1971–2020 мезгилиндеги ылдыйлоо/өсүү ылдамдыктары түштүк орто кеңдиктерден башка учурда мурунку мезгилдерге караганда жогору болгон. Трендден тазаланган катарларда глобалдык өзгөрмөлүүлүктүн жылдар аралык масштабдары эң күчтүү түрдө тропикалык SST менен, болжол менен 0,5–2 жылдык жана айрым он жылдыктар аралык масштабдар болсо орто кеңдиктер менен байланышкан. Изилдөө байкоочулук/диагностикалык убакыт-катар талдоосу болуп саналат; аймактык корреляциялар глобалдык жылуулуктун себептик географиялык үлүштөрүн өлчөбөйт.

Изилдөөнүн экинчи маанилүү жыйынтыгы методологияга байланыштуу. Глобалдык орточо SST аномалиясынын катарын ар бир тор чекитиндеги SST аномалиясынан алып салуу узак мөөнөттүү жылууланууну гана эмес, тропиктердеги айрым ENSO жана төмөн жыштыктагы өзгөрмөлүүлүк компоненттерин да азайтышы мүмкүн. Изилдөөчүлөр, өзгөчө тропикалык жылдар аралык жана төмөн жыштыктагы өзгөрмөлүүлүк каралганда, жергиликтүү сызыктуу трендди алып салуу ыкмасы бул сигналдарды жакшыраак сактай аларын көрсөтүшөт.

Изилдөө көйгөйү: Глобалдык орточо көрсөткүч жалгыз өзү кайсы маалыматты жашырышы мүмкүн?

Глобалдык деңиз бетинин температурасынын узак мөөнөттүү өсүшү адатта кең кеңдик тилкесиндеги SST аномалияларынын орточосу менен көзөмөлдөнөт. Бул ыкма глобалдык өзгөрүүнүн жалпы багытын көрсөтүү үчүн пайдалуу; бирок ошол эле орточого тропикалык Тынч океандагы ENSO, Атлантикадагы көп он жылдык өзгөрмөлүүлүк жана түндүк/түштүк орто кеңдиктердин термелүүлөрү сыяктуу ар башка убакыт масштабдарындагы аймактык климат сигналдары да кирет.

Ошондуктан булак изилдөө 60°N–60°S орточосу болгон GT катарын анын компоненттерине бөлөт. Максат — тропиктер менен орто кеңдиктер глобалдык SST аномалиясы катарындагы узак мөөнөттүү оң трендге жана трендден тазаланган өзгөрмөлүүлүккө кандай коштолорун аныктоо. Изилдөө жаңы климаттык атрибуция моделин иштеп чыкпайт; байкоочулук/reconstructed маалымат топтомдорундагы аймактык мамилелерди диагностикалык статистика жана вейвлет ыкмалары менен карайт.

Изилдөөдө колдонулган аймактык SST катарлары

КыскартууАймакЧектериИлимий ролу
GTГлобалдык талдоо тилкеси60°N–60°SИзилдөөнүн глобалдык орточо SST аномалиясынын маалымдамасы
TTТропиктер30°N–30°SТропикалык SST өзгөрмөлүүлүгүнүн глобалдык катар менен байланышы
NTТүндүк орто кеңдиктери60°N–32°NТүндүк орто кеңдик SST салымы
STТүштүк орто кеңдиктери32°S–60°SТүштүк орто кеңдик SST салымы
NSTБириктирилген орто кеңдиктерNT + STТүндүк жана түштүк орто кеңдиктердин биргелешкен таасири
TPTТропикалык Тынч океан30°N–30°S; 120°E–80°WТропикалык Тынч океан өзгөрмөлүүлүгү
TATТропикалык Атлантика30°N–30°S; 78°W–20°EТропикалык Атлантика өзгөрмөлүүлүгү
TITТропикалык Инд океаны30°N–30°S; 30°E–118°EТропикалык Инд океаны өзгөрмөлүүлүгү

SST аномалиясы кантип түзүлгөн?

ERSST-V5 маалыматтарынын горизонталдык чечилиш деңгээли 2° кеңдик × 2° узундук. Изилдөөчүлөр 1901–2020 мезгилинин баарын маалымдама катары алып, ар бир тор чекитинде ар бир календардык ай үчүн климатологиялык SST маанисин эсептеп, айлык байкоодон ошол климатологияны алып салуу менен SST аномалияларын түзүшкөн. Андан кийин жогорудагы географиялык тилкелерде аянттык орточолор алынып, аймактык айлык убакыт катарлары алынган.

Жылдык трендди талдоо үчүн январь–декабрь аралыгындагы он эки айлык маанилердин орточосу алынган. Ошентип, айлык өзгөрмөлүүлүктөн өзүнчө узак мөөнөттүү ылдамдыктын өлчөмү үч убакыт терезесинде салыштырылган: 1901–2020, 1901–1970 жана 1971–2020.

Тренд менен климат өзгөрмөлүүлүгү эмне үчүн бири-биринен бөлүндү?

SST убакыт катары бир эле учурда узак мөөнөттүү трендди да, айлыктан көп он жылдык масштабдарга чейинки термелүүлөрдү да камтышы мүмкүн. Изилдөөдө ар бир айлык катарга сызыктуу эң кичине квадраттар тренди колдонулуп, бул тренд алынгандан кийин калган катар RES деп аталды. Мисалы, RES GT — GT катарынын сызыктуу трендден тазаланган түрү.

Бул аракет “тышкы мажбурлоонун баары алынды” дегенди билдирбейт. RES катарлары булак изилдөөдө убакыт масштабына көз каранды ички/жалпы өзгөрмөлүүлүк үлгүлөрүн салыштыруу үчүн колдонулган статистикалык калдык катарлар.

Mann–Kendall жана Sen ыкмасы эмне үчүн колдонулган?

Mann–Kendall — убакыт катарындагы монотондук тренд статистикалык жактан маанилүүбү же жокпу дегенди параметрдик бөлүштүрүү божомолуна катуу көз каранды болбостон баалоочу рангга негизделген тест. Булак изилдөө маанилүүлүк босогосун 0,05 катары колдонгон. Sen ыкмасы болсо тренддин ылдамдыгын эсептеп, натыйжаларды °C/он жыл бирдиги менен берген.

Morlet вейвлети эмне үчүн колдонулган?

Вейвлет талдоосу убакыт катарында белгилүү жыштык же мезгилдер орточо түрдө барбы-жокпу дегенди гана эмес, ошол өзгөрмөлүүлүк убакыт ичинде кайсы мезгилдерде күчөгөнүн да көрсөтөт. Изилдөөдө колдонулган Morlet эне-вейвлети Гаусс кабыгы менен модуляцияланган комплекстүү экспоненциалдык функция.

\[ e^{i\omega_0\eta}e^{-\eta^2/2} \]

Булакта \(\eta=t/s\) деп аныкталат; \(\omega_0\) өлчөмсүз жыштыкты, \(t\) убакытты жана \(s\) вейвлет масштабын билдирет. Формуланын милдети — убакыт катарын ар башка убакыт–масштаб аймактарында ажыратып талдоого пайдаланылган негизги вейвлет функциясын аныктоо.

Wavelet Power Spectrum (WPS) белгилүү убакыт жана масштабдардагы дисперсия күчүн; Global Wavelet Power (GWP) бүт убакыт бою белгилүү масштабдардагы жалпы/орточо күч түзүмүн; Wavelet Coherence (WTC) болсо эки убакыт катары бирдей убакыт–масштаб аймактарында канчалык шайкеш өзгөрөрүн баалоо үчүн колдонулган.

Тропиктерби же Орто Кеңдиктерби Глобалдык SST Өзгөрмөлүүлүгүнө Көбүрөөк Салым Кошот?

Бир эле аймак бардык убакыт масштабдарында үстөм эмес: изилдөөнүн жыйынтыктарына ылайык болжол менен 0,5–2 жылдык глобалдык SST өзгөрмөлүүлүгүндө бириктирилген орто кеңдиктер (NST), жылдар аралык масштабда тропиктер (TT), ал эми он жылдыктар аралык масштабда тропиктер да, орто кеңдиктер да белгилүү ролду көрсөтөт; ошондуктан “тропиктер ар дайым үстөм” же “орто кеңдиктер ар дайым үстөм” деген бирдиктүү жалпылоо булак тарабынан колдоого алынбайт.

ENSO, PDO жана AMO бул контекстте эмне үчүн маанилүү?

Изилдөөнүн адабият алкагында ENSO — жылдар аралык тропикалык океан–атмосфера өзгөрмөлүүлүгүнүн негизги мисалы. PDO жана AMO болсо узагыраак убакыт масштабдарында SST аномалияларынын аймактык бөлүштүрүлүшүн жана ENSO менен байланыштарын өзгөртө алган төмөн жыштыктагы режимдер катары талкууланат.

Бул режимдердин убакыт масштабдары узун болгондуктан, 1901–2020 сыяктуу 120 жылдык байкоо жазуусу, айрыкча AMO сыяктуу 70–80 жылдык өзгөрмөлүүлүк жагынан, толук циклдердин чектелүү санын гана камтыйт. Ошондуктан узак мөөнөттүү тренд менен көп он жылдык табигый өзгөрмөлүүлүктү статистикалык жактан кемчиликсиз бөлүү мүмкүн эмес.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Негизги маалымат топтому жана туруктуулук текшерүүсү

Маалымат топтомуЧечилишиИзилдөөдөгү ролу
ERSST-V52° × 2°Негизги талдоо жана бардык кеңири wavelet/cross-wavelet жыйынтыктары
HADISST1° × 1°Тренд жана калдык катар байланыштарынын туруктуулук текшерүүсү
COBE SST1° × 1°Тренд жана калдык катар байланыштарынын экинчи көз карандысыз туруктуулук текшерүүсү

HADISST жана COBE тор борборлору ERSSTден айырмалангандыктан тилке чектери жарым градуска жылдырылып түзүлгөн. Бирок талдоонун логикасы өзгөргөн эмес. Негизги жыйынтыктардын үч көз карандысыз SST маалымат топтомунда окшош багытта пайда болушу натыйжалар ERSSTге гана мүнөздүү маалымат топтомунун өзгөчөлүгүнө таянбай турганын колдойт.

Үч мезгилдеги SST тренддери

Төмөнкү маанилер булактагы Table Iдин Verianla тарабынан өз алдынча иреттелген көрүнүшү. Бардык уячалардагы бирдик °C/он жыл. Булак ар бир маалымат топтому жана мезгил үчүн көрсөтүлгөн тренддер Mann–Kendall тестинде 0,05 деңгээлде маанилүү экенин билдирет.

КатарERSSTHADISSTCOBE
1901–20201901–19701971–20201901–20201901–19701971–20201901–20201901–19701971–2020
GT0,07990,06330,12100,06050,05910,09560,06330,05720,1028
TT0,08210,06170,13120,05490,04120,11010,06370,04780,1136
NT0,07220,08320,21500,06930,08740,17860,07590,10400,1750
ST0,08040,05560,05010,06370,07340,02950,05890,05510,0486
NST0,07850,06800,11090,06610,07670,08340,06370,06980,0906
TPT0,07400,05470,13100,04350,03040,10130,05410,04410,1099
TAT0,09790,10090,14170,07080,08380,12150,08030,07900,1208
TIT0,08550,03570,15200,06750,02790,12800,06980,02710,1368

Жакынкы мезгилдеги ылдамдыктын өсүшү

ERSST негизги маалымат топтомунда GT ылдамдыгы 1901–1970-жылдарда 0,0633 °C/он жылдан 1971–2020-жылдарда 0,1210 °C/он жылга өскөн. Ошол эле мезгил салыштыруусунда TT 0,0617 маанисинен 0,1312 маанисине, NT 0,0832 маанисинен 0,2150 маанисине жана NST 0,0680 маанисинен 0,1109 °C/он жылга өскөн.

ST катары жалпы үлгүдөн өзгөчө: ERSSTде 1901–1970 ылдамдыгы 0,0556 болсо, 1971–2020 мезгилинде 0,0501 °C/он жыл. HADISST жана COBE да ошол эле сапаттык үлгүнү көрсөтөт. Ошондуктан изилдөө “бардык океан аймактарында жакынкы мезгилдеги жылуулануу ылдамдыгы бирдей даражада тездеди” деген жыйынтыкты колдобойт.

Тропикалык океан секторлору бирдей жылындыбы?

Жок. ERSSTде 1901–2020 мезгилинде эң чоң тропикалык ылдамдык TATта 0,0979 °C/он жыл, андан кийин TITте 0,0855 жана TPTде 0,0740. 1971–2020 мезгилинде тартип өзгөргөн; TIT 0,1520, TAT 0,1417 жана TPT 0,1310 °C/он жыл болгон. Ошентип, кайсы тропикалык бассейн чоңураак тренд көрсөткөнү тандалган талдоо мезгилине көз каранды.

Калдык катарлар арасындагы корреляциялар

Маалымат топтомуRES TTRES NTRES STRES NSTRES TPTRES TATRES TIT
ERSST0,890,460,370,650,810,660,73
HADISST0,870,470,330,570,790,710,69
COBE0,870,460,420,610,780,640,64

Булактагы Table II бардык корреляциялар %95 ишеним деңгээлинде маанилүү экенин билдирет. Үч маалымат топтомунда тең эң жогорку аймактык байланыш RES GT менен RES TT арасында. Тропикалык суб-бассейндердин ичинде RES TPTнин RES GT менен корреляциясы эң жогору: ERSSTде 0,81, HADISSTте 0,79 жана COBEде 0,78.

Корреляция карталарында RES GT менен RES TT үчүн окшош мейкиндиктик үлгүлөр көрүнөт. Ачык оң байланыштар тропикалык Инд океанында, тропикалык Тынч океанда, тропикалык Түндүк Атлантикада, экватордук Атлантикада жана айрым Тынч океан аймактарында пайда болот. RES NT жана RES ST карталары болсо тиешелүү жарым шардагы орто кеңдиктерде күчтүүрөөк байланыш көрсөтөт.

Корреляциянын маанилүүлүгү кантип бааланды?

Корреляция коэффициенттеринин статистикалык маанилүүлүгү Student t-тести менен 0,05 деңгээлде бааланган. Булак катарлар чыпкаланбагандыктан, 120 жылдык жазуунун узундугун эркиндик даражасы ыкмасында колдонгонун ачык билдирет. Verianla бул баяндоо тандоосун өзгөртпөй берет.

Вейвлет талдоосунун негизги жыйынтыктары

КатарБөлүнүп чыккан убакыт масштабыБулактын түшүндүрмөсү
RES GTБолжол менен 85 жыл; мындан тышкары болжол менен 20 жылдык экинчи чоку85 жылдык GWP чокусу маанилүү; көп он жылдык өзгөрмөлүүлүк менен байланышкан
RES TT1,1–5 жыл ичинде болжол менен 3,5 жылдык маанилүү чокуЖарым-жартылай ENSO менен байланышкан жылдар аралык тропикалык SST өзгөрмөлүүлүгү
RES NTБолжол менен 85 жылАчык көп он жылдык түзүм; булак AMO изи менен байланыштырат
RES STБолжол менен 85 жыл жана болжол менен 36 жылКөп он жылдык жана он жылдыктар аралык компоненттер
RES NSTБолжол менен 1, 20, 36 жана 85 жылОрто кеңдиктер бир нече убакыт масштабында GT өзгөрмөлүүлүгүнө коштолот

RES GTнин болжол менен 85 жылдык global wavelet power чокусунун чоңдугу болжол менен 1,1 °C², RES TTнин ошол эле масштабдагы чокусунун чоңдугу болжол менен 1,5 °C² деп берилет. RES NT жана RES STдеги болжол менен 85 жылдык GWP чокулары тиешелүүлүгүнө жараша болжол менен 17 °C² жана 1,5 °C²; RES STдеги болжол менен 36 жылдык чоку болжол менен 1,7 °C². RES NSTдеги болжол менен 85 жылдык чоку болжол менен 0,75 °C².

Бул чоңдуктар катарлардын ар башка мейкиндиктик орточолоруна жана дисперсия түзүмдөрүнө тиешелүү; аларды жөнөкөй түрдө “X аймагы Y аймагынан ушунча маанилүүрөөк” деген катышка айландырууга болбойт.

Cross-wavelet талдоосу эмнени кошту?

RES GT–RES TT жана RES GT–RES NST жуптарынын cross-wavelet талдоосу тропиктер менен орто кеңдиктердин глобалдык катарга салымдары убакыт масштабына жараша бири-бирин толуктаарын көрсөтөт. GT менен TT арасында 0,5–1 жылдык масштабда coherence төмөн, 2–8 жылдык жылдар аралык масштабда болсо жогорку coherence аймактары байкалат.

GT менен NST арасында 0,5–2 жылдык жана он жылдыктар аралык масштабдарда ачык байланыштар бар; айрыкча болжол менен 18–21 жана 30–39 жылдык масштабдарда жогорку coherence байкалат. Жогорку coherence бар көптөгөн убакыт–жыштык аймактарында фаза айырмасы нөлгө жакын; бул эки катар ошол масштабдарда бирге термелгенин көрсөтөт.

Глобалдык Орточо SST Катарын Алып Салуу Эмне Үчүн Тропикалык Климат Сигналын Алсыратышы Мүмкүн?

GT катарынын өзү ENSO жана төмөн жыштыктагы тропикалык өзгөрмөлүүлүктүн бир бөлүгүн камтыгандыктан, ар бир тор чекитиндеги SST аномалиясынан GTни регрессия аркылуу алып салуу жалпы узак мөөнөттүү тенденцияны гана эмес, ошол эле тропикалык сигналдын бир бөлүгүн да жок кылышы мүмкүн; Figure 10 сүрөтүндөгү дисперсия катыштары, айрыкча тропикалык аймактарда, бул жоготуу жергиликтүү сызыктуу detrend ыкмасынан айырмаланарын көрсөткөндүктөн, изилдөө ENSO же тропикалык төмөн жыштыктагы өзгөрмөлүүлүк максат кылынса, жергиликтүү трендди алып салуу бул өзгөрмөлүүлүктү жакшыраак сакташы мүмкүн экенин билдирет.

Figure 10 эмнени салыштырат?

Figure 10 эки башка иштетүүдөн кийин калган SST дисперсиясынын баштапкы жалпы дисперсияга катышын салыштырат. Биринчи карта ар бир тор чекитинде сызыктуу тренд алынган DT/TOT катышын, экинчи карта болсо GT сызыктуу регрессия менен алынып салынган LREG/TOT катышын көрсөтөт.

Эки ыкмада тең эң төмөн катыштар батыш тропикалык Атлантикада, батыш тропикалык Тынч океанда жана Инд океанынын түндүк жана түштүк бөлүктөрүндө табылган. LREG/TOT ыкмасы айрым субтропикалык орто кеңдик аймактарында жогорку дисперсия пайыздарын сактап калса, чыгыш экватордук Тынч океандагы катыш DT/TOT ыкмасына караганда көбүрөөк азаят. Бул аймак ENSO өзгөрмөлүүлүгүнүн борборлорунун бири болгондуктан, ыкманы тандоо илимий суроонун өзүнө таасир этиши мүмкүн.

Булак сүрөттөрүнүн илимий функциясы

СүрөтМазмунНегизги функция
Figure 1GT, TT, NT, ST жана NST SST аномалиясынын убакыт катарлары1901–2020 аймактык узак мөөнөттүү өзгөрүүнү көрсөтүү
Figure 2TPT, TAT жана TIT убакыт катарларыТропикалык океан бассейндеринин ар башка тенденцияларын көрсөтүү
Figure 3RES GT, RES TT, RES NT, RES ST, RES NSTСызыктуу тренд алынгандан кийинки өзгөрмөлүүлүктү көрсөтүү
Figure 4RES TPT, RES TAT, RES TITТропикалык бассейндердин калдык өзгөрмөлүүлүгүн салыштыруу
Figure 5RES катарлары менен SST аномалияларынын ортосундагы корреляция карталарыМейкиндиктик байланыш үлгүлөрүн көрсөтүү
Figure 6RES GT жана RES TT үчүн WPS/GWPГлобалдык жана тропикалык убакыт масштабдарын бөлүү
Figure 7RES NT, RES ST жана RES NST үчүн WPS/GWPОрто кеңдиктердин көп он жылдык жана он жылдыктар аралык түзүмүн көрсөтүү
Figure 8RES GT–RES TT wavelet coherence жана фазаТропикалык салымдын убакыт–масштабга көз карандылыгын көрсөтүү
Figure 9RES GT–RES NST wavelet coherence жана фазаОрто кеңдик салымынын толуктоочу убакыт масштабдарын көрсөтүү
Figure 10DT/TOT жана LREG/TOT дисперсия катыштарыТрендди алып салуу ыкмалары аймактык дисперсияны ар башка сактай турганын көрсөтүү

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

  • 1901–2020 мезгилинде изилденген SST катарларында узак мөөнөттүү оң тренд бар.
  • 1971–2020 мезгилиндеги ылдамдыктар, түштүк орто кеңдиктерден башка, мурунку талдоо мезгилдерине караганда жалпысынан чоңураак.
  • Бул жакынкы мезгилдеги ылдамдыктын өсүшү ERSST, HADISST жана COBE маалымат топтомдорунда бирдей негизги үлгүнү көрсөтөт.
  • Трендден тазаланган глобалдык SST аномалиясынын өзгөрмөлүүлүгү тропикалык SST өзгөрмөлүүлүгү менен күчтүү байланышта.
  • Тропикалык Тынч океан изилденген тропикалык бассейндердин ичинде глобалдык калдык SST өзгөрмөлүүлүгү менен эң күчтүү корреляцияны көрсөтөт.
  • Тропиктер жылдар аралык өзгөрмөлүүлүктө маанилүү роль ойносо, орто кеңдиктер кыска жана айрым он жылдыктар аралык/көп он жылдык масштабдарда маанилүү салым берет.
  • GTни SST талаасынан алып салуу менен ар бир тор чекитин жергиликтүү detrend кылуу бирдей өзгөрмөлүүлүктү сактабайт.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

  • Изилдөө тропиктер же орто кеңдиктер антропогендик глобалдык жылуулуктун себептик түрдө белгилүү бир пайызы үчүн жооптуу экенин эсептебейт.
  • Корреляция коэффициенттери физикалык себептүүлүктүн далили эмес.
  • Wavelet coherence өз алдынча бир аймак экинчи аймакты физикалык жактан мажбурлап жатканын көрсөтпөйт.
  • 85 жылдык күч чокусу сөзсүз түрдө AMOдон гана келип чыгары эксперименталдык түрдө далилденген эмес; булак муну AMO таасири менен байланыштырган түшүндүрмө катары берет.
  • Изилдөө полярдык аймактарды түздөн-түз талдабайт; негизги GT талаасы 60°N–60°S менен чектелген.
  • 1901–2020 жазуу узундугу өтө узак мезгилдүү климат режимдеринин көп сандагы көз карандысыз циклдерин камтыбайт.

Методологиялык түшүндүрмөнүн чектери

Изилдөөнүн маалыматтары узак байкоочулук/reconstructed SST жазууларына негизделгени менен, айрыкча 50–80 жылдык төмөн жыштыктагы климат өзгөрмөлүүлүгү үчүн 120 жылдык жазуу чектелүү. Көп он жылдык сигналдар үчүн көз карандысыз циклдердин аз болушу ички өзгөрмөлүүлүк менен узак мөөнөттүү тышкы мажбурлоо компоненттерин ишенимдүү бөлүүнү кыйындатат.

Экинчи чектөө — сызыктуу detrending физикалык климат модели эмес. Сызыктуу трендди алып салуу тышкы мажбурлоонун баарын идеалдуу бөлүп койду дегенди билдирбейт. Ошол сыяктуу GTни регрессия менен алып салуу да глобалдык жылуулук компонентин гана жок кылбайт; GT катары камтыган аймактык табигый өзгөрмөлүүлүктүн бир бөлүгүн да жоготушу мүмкүн.

Үчүнчү чектөө географиялык аныктамага байланыштуу. Бул жерде глобалдык катар полярдык аймактардагы деңиз музу таасирлеринен качуу үчүн 60°N–60°S тилкеси аркылуу аныкталган. Ошондуктан макаладагы “global” GT — полюстарды кошкондо бүт Жер океан бетинин толук орточосу эмес.

Булакта өз алдынча “Conclusions” бөлүмү жок. Акыркы илимий жыйынтыктар Discussion бөлүмүнүн аягында берилген; ошондуктан Verianla жыйынтык баянын өзүнчө булактык жыйынтык бөлүмү бардай кылып кайра белгилеген эмес.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: The long-term global sea surface temperature anomalies: the role of tropics and midlatitudes

Авторлор: Mary T. Kayano; Rita V. Andreoli; Wilmar L. Cerón; Marília H. Shimizu; Rodrigo A.F. Souza; Leonardo C.M. Jimenez; Itamara P. Souza; Wallace Cevalho.

Жооптуу автор: Mary Toshie Kayano.

Мекемелер: Universidade do Estado do Amazonas, Escola Superior de Tecnologia; Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais, Coordenação Geral de Ciências da Terra; Universidad del Valle, Departamento de Geografía, Facultad de Humanidades; Universidade Federal Fluminense; Universidade do Estado do Amazonas / Instituto Nacional de Pesquisas da Amazônia, Programa de Pós-Graduação em Clima e Ambiente.

Журнал: Anais da Academia Brasileira de Ciências / Annals of the Brazilian Academy of Sciences.

Басмакана: Academia Brasileira de Ciências.

Платформа: SciELO.

Тармак: Geosciences.

Том / сан / макала номери: 98(1), e20240209.

DOI: 10.1590/0001-3765202620240209.

Жарыяланган күнү: 20 апрель 2026.

Макаланын убакыт сызыгы: 5 март 2024-жылы алынган; 15 сентябрь 2025-жылы жарыялоого кабыл алынган.

Handling Editor: José Marengo Orsini.

Рецензиялоо: Журнал бир жактуу жашыруун рецензиялоо колдонулат.

Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Булактын түрү: Байкоочулук/reconstructed SST маалыматтарына негизделген диагностикалык климатология жана убакыт-катар талдоосу.

Негизги маалымат: ERSST-V5; 1901–2020; айлык; негизги тор чечилиши 2° × 2°.

Туруктуулук маалымат топтомдору: HADISST жана COBE SST.

Негизги ыкмалар: айлык климатология жана SST аномалиясын түзүү; жылдык орточо; Mann–Kendall тренд тести; Sen тренд ылдамдыгы; сызыктуу эң кичине квадраттар detrending; корреляция карталары; Student t маанилүүлүк тести; Morlet wavelet power spectrum; global wavelet power; cross-wavelet coherence жана фаза талдоосу; дисперсия катышы карталары.

Тренд маанилүүлүк босогосу: p<0,05.

Wavelet визуалдык маанилүүлүк деңгээлдери: WPSте булак сүрөттөрүндө 0,1; GWPде 0,1 жана 0,05 деңгээлдери көрсөтүлгөн.

Каржылоо: Universidade do Estado do Amazonas Senior Visitor Researcher Grant; CNPq 308435/2022-2; Universidad del Valle; CAPES Finance Code 001; FAPEAM Edital N.001/2023-UNIVERSAL, Process 01.02.016301.04310/2023-31; SEDECTI жана Amazonas State Government; ошондой эле UEA ordinance 648/2023-GR/UEA алкагында жарым-жартылай колдоо билдирилген.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: ERSST жана COBE маалыматтары NOAAнын коомчулукка ачык булактарынан, HADISST маалыматтары Hadley Centreдин коомчулукка ачык маалымат булагынан алынган.

Этика комитети: Изилдөө коомчулукка ачык климат маалыматтарынын статистикалык талдоосу; PDFте адам/жаныбар изилдөөсүнө байланыштуу өзүнчө этика комитети бөлүмү жок.

Кызыкчылыктардын кагылышы: PDFтин жарыяланган акыркы билдирүүлөрүндө өзүнчө кызыкчылыктардын кагылышы бөлүмү табылган эмес; анын жоктугу божомол аркылуу кеңейтилген эмес.

Автордук салымдар: Mary T. Kayano; supervision, conceptualization, methodology, software, validation, formal analysis, investigation, data curation, visualization, original draft жана review/editing. Rita V. Andreoli; methodology, software, formal analysis, investigation, data curation, funding acquisition, visualization жана review/editing. Wilmar L. Cerón; methodology, software, formal analysis, investigation, data curation жана review/editing. Marília H. Shimizu жана Rodrigo A.F. Souza; formal analysis, investigation, data curation жана draft reviewing. Leonardo C.M. Jimenez; data curation, formal analysis, investigation жана review/editing. Itamara P. Souza жана Wallace Cevalho; data curation, formal analysis жана investigation. Бардык авторлор жарыяланган версияны окуп, бекитишкен.

Негизги түшүндүрмө чеги: Изилдөө аймактык SST катарларынын глобалдык SST аномалиясы менен тренд жана өзгөрмөлүүлүк байланышын сүрөттөйт; корреляция жана wavelet coherence натыйжаларын физикалык себептүүлүк же антропогендик жылуулуктун аймактык себептик пайызы катары түшүндүрүүгө болбойт.


Бөлүшүү:

Пикирлер текшерилгенден кийин жарыяланат. Пикириңиз жактыруу процессине жөнөтүлүп, ылайыктуу деп табылганда көрүнөт.

Пикир калтырыңыз

E-mail дарегиңиз жарыяланбайт. Милдеттүү талаалар * менен белгиленген