Үй-бүлөлүк зомбулук бир гана физикалык кол салуудан турбайт. Коркутуу, опузалоо, сексуалдык мажбурлоо, экономикалык ресурстарды көзөмөлдөө, адамды социалдык чөйрөсүнөн алыстатуу, балдарды басым куралы катары колдонуу жана туруктуу психологиялык көзөмөл сыяктуу жүрүм-турумдар түзгөн бир бийлик жана көзөмөл үлгүсү түрүндө өнүгүшү мүмкүн.

Aliaa Helal tarafından hazırlanan Domestic Violence Policy аттуу изилдөө, жакын өнөктөш зомбулугу жасаган адамдарга багытталган эки кеңири тараган кийлигишүү ыкмасын салыштырат: Duluth Modeli жана когнитивдик жүрүм-турум терапиясы. Изилдөө дагы кийин үчүнчү вариант катары Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясы негизиндеги саясат сунуштайт.

Duluth Modeli, жакын өнөктөш зомбулугуni bireysel ачуу же psikiyatrik sorunlardan мурда toplumsal бийлик ilişkileriyle açıklamaktadır. Modelin негизги varsayımına ылайык эркек egemen kültürel yapılar, bazı эркектердин partnerlerini көзөмөл etme hakkına sahip olduklarını düşünmelerini destekleyebilir. Müdahale бул nedenle şiddeti гана көзөмөл kaybı катары эмес, sistematik hâkimiyet davranışının parçası катары ele alır.

Duluth programında kullanılan “Бийлик жана Көзөмөл Çarkı”; korkutma, duygusal istismar, izolasyon, ekonomik istismar, эркек ayrıcalığı, zorlama жана опузалоо, бала мененrı kullanma, küçümseme, inkâr жана suçlama сыяктуу davranışları ошол эле көзөмөл düzeninin parçaları катары göstermektedir.

Bunun karşısında “Теңдик Çarkı”; müzakere жана adalet, ekonomik ortaklık, paylaşılan жоопкерчилик, sorumlu ата-энелик, dürüstlük, hesap verebilirlik, güven, колдоо, saygı жана опузалоо içermeyen davranışları öne çıkarmaktadır. Amaç гана fiziksel şiddetin kesilmesi эмес, ilişkinin көзөмөл жана tahakkümden eşitliğe туура yeniden kurulmasıdır.

Bilişsel davranışçı терапия болсо şiddeti öğrenilmiş ой жана жүрүм-турум örüntüleriyle ilişkilendirir. Зомбулук uygulayan адамдын partneri, ilişkiler, kadınlar, бийлик жана çatışma hakkındaki çarpıtılmış inançlarının belirlenmesi; şiddete uzanan ой zincirinin kesilmesi жана iletişim, problem çözme, ачуу yönetimi жана зомбулук içermeyen жүрүм-турум becerilerinin öğretilmesi hedeflenir.

Çalışmada aktarılan эски изилдөө sonuçları tutarlı эмес. Bazı değerlendirmeler Duluth Modeli’nin tekrar зомбулук жана partner bildirimlerinde küçük azalmalarla ilişkili экенин belirtirken bazı çalışmalar programı tamamlayanların маанилүү бир bölümünün yeniden зомбулук uyguladığını göstermiştir. Benzer biçimde bazı meta-analizlerde BDT үчүн anlamlı etki bulunmazken başka бир alan çalışmasında BDT’nin Duluth yaklaşımından дагы düşük tekrar suç oranıyla ilişkili экени aktarılmıştır.

Бул çelişkiler, “hangi терапия дагы etkilidir?” sorusunun гана программа adına bakılarak cevaplanamayacağını göstermektedir. Katılımcıların тобокелдик düzeyi, programı tamamlama oranı, сот zorunluluğu, uygulayıcının eğitimi, müdahale süresi, жубай zamanlı madde kullanımı tedavileri жана tekrar şiddetin polis kaydıyla mı yoksa partner bildirimleriyle mi ölçüldüğü sonuçları değiştirebilir.

Makalenin önerdiği üçüncü yaklaşım Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясыdir. ACT, zorlayıcı ой жана duyguları ortadan kaldırmaya çalışmak yerine адамдын bunlarla şiddete başvurmadan kalabilmesini, davranışlarını seçtiği değerlere ылайык yönlendirmesini жана psikolojik esnekliğini geliştirmesini amaçlar.

ACT yaklaşımında адамдын ачуу, кызганыч, reddedilme, utanç же көзөмөл kaybı hissini yaşaması менен бул duygular doğrultusunda зомбулук uygulaması birbirinden ayrılır. İstenmeyen сезим жана düşüncelerin bulunması kaçınılmaz болушу мүмкүн; бирок bunların davranışı zorunlu катары belirlemesi gerekmez.

Изилдөө ACT’nin altı негизги sürecini vurgulamaktadır:

1. Kabul,
2. düşüncelerle arasına mesafe koyma,
3. şimdiki anla temas,
4. bağlamsal benlik,
5. değerlerin belirlenmesi,
6. değerlerle uyumlu kararlı eylem.

Бул süreçler yoluyla katılımcının “Öfkelendiğimde көзөмөл etmeliyim”, “Partnerim bana karşı çıktığında saygısızlık yapıyor” же “Бул duygudan kurtulmanın tek yolu saldırmaktır” сыяктуу düşünceleri sorgusuz gerçekler катары izlemek yerine zihinsel olaylar катары görmesi hedeflenir.

Makalenin dayandığı ACT жана ACTV изилдөөları, programlara katılan erkeklerde bazı tekrar suç жана жабырлануучу bildirimi sonuçlarının Duluth же салттуу BDT programlarından дагы olumlu olabileceğini düşündürmektedir. Bununla birlikte изилдөө бул kanıtları, bütün зомбулук жасаган адамдарга uygulanabilecek kesin натыйжалар катары değerlendirmemelidir.

Саясат önerisi, зомбулук жасаган адамдарга ACT temelli programlar verilmesini; şiddete maruz kalan kişilerin травма belirtileri жана gelecekteki ilişkileri үчүн bilişsel davranışçı колдоо almasını öngörmektedir. Metnin ilerleyen bölümlerinde ACT’nin травма yaşamış ebeveynler жана бала мененrla ilişkili yararları да tartışılmaktadır.

Бирок önerinin sınırları tam катары çizilmemiştir. Şiddete maruz kalanlara ACT mi, BDT mi yoksa her ikisinin mi sunulacağı; жасаган адам жана жабырлануучу programlarının birbirinden nasıl ayrılacağı; бала мененrın güvenliği; yüksek riskli vakaların nasıl tespit edileceği жана терапия менен ceza adaleti tedbirlerinin nasıl koordine edileceği açıklanmamaktadır.

Çalışmanın en tartışmalı önerisi, үй-бүлө içi şiddetle suçlanan бирок hakkında ceza davası же mahkûmiyet bulunmayan kişilerin да ACT programına alınmasıdır. Metin bunu gelecekteki saldırıları önlemenin yolu катары sunmaktadır; бирок masumiyet karinesi, yanlış suçlama, gönüllü katılım, укуктук каршы чыгуу жана программа kararını verecek makam сыяктуу konuları ele almamaktadır.

Ошондуктан изилдөө, uygulanmaya hazır жана kanıtlanmış бир ulusal саясат sunmaktan көп, ACT’nin жасаган адам müdahale programlarında дагы fazla değerlendirilmesi gerektiğini savunan бир саясат taslağı катары okunmalıdır.

Үй-бүлө İçi Зомбулук менен Yakın Partner Şiddeti Ошол эле Şey mi?

Макала “domestic violence” жана “intimate partner violence” kavramlarını көп өлчөмдө birbirinin yerine kullanmaktadır. Bununla birlikte iki kavramın kapsamı tamamen ошол эле эмес.

Yakın partner şiddeti, mevcut же önceki жубай, sevgili ya да romantik partnerler arasında gerçekleşen fiziksel, cinsel, psikolojik же ekonomik şiddeti ifade eder.

Үй-бүлөлүк зомбулук болсо дагы geniş biçimde бала мененra, yaşlılara же ошол эле hanedeki başka үй-бүлө üyelerine yönelen şiddeti да kapsayabilir.

Çalışmanın değerlendirdiği Duluth, BDT жана ACTV programları ağırlıklı катары аял partnerlerine зомбулук uygulayan жана көбүнчө adalet sistemi tarafından müdahaleye yönlendirilen erkeklere odaklanmaktadır. Ошондуктан makalenin далил tabanı bütün үй-бүлө içi зомбулук türlerini eşit ölçüde temsil etmez.

Şiddetin Бийлик жана Көзөмөл Örüntüsü Болушу

Изилдөө үй-бүлө içi şiddeti, başka бир адам üzerinde бийлик elde etmek же mevcut kontrolü sürdürmek үчүн kullanılan жүрүм-турумдар bütünü катары диагнозmlamaktadır.

Бул жүрүм-турумдар arasında şunlar bulunabilir:

• Fiziksel saldırı же saldırı tehdidi,
• сексуалдык мажбурлоо,
• hakaret, aşağılama жана sürekli eleştiri,
• telefon, hareket жана sosyal ilişkileri denetleme,
• kişiyi ailesinden жана досторından uzaklaştırma,
• paraya же изилдөө imkânına erişimi sınırlama,
• бала мененrı опузалоо же басым aracı катары kullanma,
• şiddeti inkâr etme жана sorumluluğu mağdura yükleme.

Бул bakış, fiziksel saldırıların birbirinden bağımsız ачуу patlamaları катары değerlendirilmesine karşı çıkar. Fiziksel зомбулук дагы geniş бир көзөмөл sisteminin гана görünür bölümü болушу мүмкүн.

Çalışmanın Саясат Sorusu

Макала üç негизги саясат sorusu etrafında ilerlemektedir:

1. Duluth Modeli tekrar şiddeti жана mağduriyeti azaltıyor mu?
2. Bilişsel davranışçı терапия зомбулук davranışına yol açan ой жана beceri sorunlarını değiştirebiliyor mu?
3. Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясы, iki yaklaşımın sınırlılıklarını aşan дагы etkili бир seçenek болушу мүмкүн mi?

Автор гана tedavi modellerini açıklamakla kalmaz; ACT’yi kamusal саясат hâline getirmeyi жана adalet менен ruh sağlığı sistemleri üzerinden yaygınlaştırmayı сунуштайт.

Duluth Modeli Nasıl Ortaya Çıktı?

Duluth Modeli 1981 yılında Duluth, Minnesota’daki Domestic Abuse Intervention Project içinde geliştirilmiştir. Модель, feminist жана toplumsal öğrenme yaklaşımlarından etkilenmiş бир psikoeğitim programıdır.

Modelin негизги varsayımları şunlardır:

• Зомбулук гана kontrolsüz öfkenin sonucu эмес.
• Зомбулук uygulayan адам davranışını бийлик elde etmek үчүн kullanabilir.
• Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, эркек ayrıcalığı жана аялдардын ikincil konumu бул davranışları destekleyebilir.
• Failin davranışı диагнозması жана жоопкерчилик üstlenmesi gerekir.
• İlişki, hâkimiyet yerine теңдик ilkeleriyle yeniden kurulmalıdır.

Duluth yaklaşımı бул nedenle зомбулук uygulayan адамдын гана stresini azaltmaya же öfkesini boşaltmasına odaklanmaz. Көзөмөл hakkına sahip экени düşüncesini, partnerini suçlamasını жана şiddeti küçümsemesini değiştirmeye çalışır.

Бийлик жана Көзөмөл Çarkının Sekiz Alanı

Теңдик Çarkı Ne Öneriyor?

Duluth Modeli гана zararlı davranışları диагнозmlamaz. Bunların yerine geçmesi gereken ilişki davranışlarını да öğretmeyi amaçlar.

Duluth Modeline İlişkin Aktarılan Далилдер

Макала, Babcock, Green жана Robie tarafından yapılan 22 çalışmalık meta-analizi Duluth Modeli lehine негизги далил катары kullanmaktadır.

PDF’de aktarıldığı biçimiyle incelemede:

• Beş deneysel изилдөө,
• 17 yarı deneysel изилдөө,
• polis kayıtlarına dayanan tekrar зомбулук ölçümleri,
• partnerlerin bildirdiği mağduriyet ölçümleri

değerlendirilmiştir.

Макала, Duluth programına katılanların programa katılmayanlara ылайык дагы düşük tekrar зомбулук gösterdiğini жана partnerlerinin дагы аз зомбулук bildirdiğini aktarmaktadır.

Bununla birlikte yarı deneysel çalışmaların 13’ünde programı bırakanların karşılaştırma grubu катары kullanıldığı belirtilmektedir. Programı tamamlayanlarla bırakanlar arasında motivasyon, тобокелдик düzeyi, жашоо koşulları же adalet sistemi gözetimi жагынан başlangıçtan itibaren farklılık bulunabilir.

Ошондуктан gözlenen farkın ne kadarının programdan, ne kadarının катышуучу seçiliminden kaynaklandığı kesin эмес.

Duluth Programını Tamamlamak Şiddeti Tamamen Bitirdi mi?

Макала Herman жана досторının uzun süreli izleme çalışmasını да aktarmaktadır. Бул çalışmaya ылайык программа katılımcılarının üçte birinden fazlası yeniden suç işlemiştir.

Buna rağmen katılımcıların ortalama катары:

• Fiziksel saldırganlıklarında,
• duygusal saldırganlıklarında,
• sözlü saldırganlıklarında,
• şiddeti destekleyen tutumlarında

azalma bildirilmiştir.

Бул натыйжа, жасаган адам müdahale programlarının “tamamen başarılı” же “tamamen başarısız” biçiminde ikili değerlendirilmesinin yetersizliğini göstermektedir. Tutum жана bazı жүрүм-турумдар iyileşirken ciddi бир катышуучу grubu yeniden зомбулук uygulayabilir.

Bilişsel Davranışçı Терапия Şiddeti Nasıl Açıklıyor?

BDT yaklaşımı, зомбулук davranışının öncesinde düşünceler, yorumlar, duygular жана öğrenilmiş tepkiler bulunduğunu kabul eder.

Örneğin адам:

• Partnerinin айырмалуу görüşünü saygısızlık катары yorumlayabilir.
• Kıskançlığı sevginin kanıtı катары көрө алат.
• Kontrolü kaybetmenin zayıflık olduğuna inanabilir.
• Şiddeti çatışmayı bitirmenin etkili yolu катары öğrenmiş болушу мүмкүн.
• Ачуу жана reddedilme duygularıyla зомбулук dışında baş etme becerisi geliştirmemiş болушу мүмкүн.

BDT, бул düşünceleri görünür kılmayı, doğruluklarını değerlendirmeyi жана şiddete uzanan otomatik tepki zincirini kesmeyi amaçlar.

BDT’nin Altı Aşaması

1. Değerlendirme: Зомбулук örüntüleri, tetikleyiciler, inançlar жана risklerin incelenmesi.
2. Yeniden kavramsallaştırma: Davranışın гана partnerden же dış koşullardan kaynaklanmadığının anlaşılması.
3. Beceri edinimi: İletişim, problem çözme, ачуу yönetimi жана зомбулук içermeyen tepkilerin öğrenilmesi.
4. Beceriyi pekiştirme жана uygulama: Rol oynama, modelleme жана alıştırmalarla жаңы davranışların denenmesi.
5. Genelleme жана sürdürme: Öğrenilen becerilerin айырмалуу çatışmalarda kullanılabilmesi.
6. İzlem: Değişimin korunması жана tekrar зомбулук riskinin değerlendirilmesi.

BDT Kanıtları Neden Çelişkili?

Макала, Smedslund жана досторının incelemesinden hareketle BDT’nin tekrar şiddeti же partner mağduriyetini azaltmadığını belirtmektedir.

Бирок ошол эле bölümde изилдөө sayıları жана ыкма bilgileri, дагы мурда anlatılan Babcock meta-analiziyle neredeyse aynen tekrarlanmaktadır. Ошондуктан çalışmanın BDT meta-analizini ыкма жагынан туура aktardığı söylenemez.

Дагы кийин Cotti жана досторının alan deneyi aktarılmakta жана бул çalışmanın BDT’yi Duluth yaklaşımından дагы etkili bulduğu belirtilmektedir. Makaleye ылайык BDT katılımcıları:

• Дагы düşük tekrar suç oranı göstermiş,
• зомбулук yerine kullanılabilecek дагы iyi başa çıkma becerileri geliştirmiş,
• көзөмөл жана hâkimiyet hakkındaki düşüncelerini değiştirmiştir.

Makalenin vardığı натыйжа, BDT’nin etkisine ilişkin изилдөөların tutarlı olmadığıdır.

Ошол эле Программа Neden Айырмалуу Çalışmalarda Айырмалуу Натыйжа Verebilir?

• Katılımcıların başlangıçtaki тобокелдик düzeyleri айырмалуу болушу мүмкүн.
• Programlar ошол эле adla sunulsa bile içerikleri değişebilir.
• Uygulayıcıların eğitim жана deneyimleri eşit olmayabilir.
• Katılım gönüllü же сот zorunluluğunda болушу мүмкүн.
• Программа süresi жана oturum sayısı değişebilir.
• Madde kullanımı жана başka ruh sağlığı sorunları үчүн ek tedaviler bulunabilir.
• Programı bırakanlar analizlere айырмалуу biçimde dâhil edilebilir.
• Tekrar зомбулук polis kaydı, mahkûmiyet же partner bildirimiyle ölçülebilir.
• İzlem süreleri birbirinden айырмалуу болушу мүмкүн.
• Şiddete maruz kalan kişilere ulaşma жана takip oranları düşük kalabilir.

Sosyal Öğrenme жана Зомбулук Döngüsü

Makalenin саясат önerisini dayandırdığı teorilerden ilki sosyal öğrenme yaklaşımıdır. Buna ылайык бала мененr yakın ilişkilerdeki davranışları gözlemleyerek neyin normal жана kabul edilebilir экенин öğrenebilir.

Şiddetin düzenli катары yaşandığı бир evde büyüyen бала:

• Çatışmaların şiddetle çözülebileceğini,
• gücün karşı tarafı көзөмөл etme aracı экенин,
• tehdidin ilişki içinde kabul edilebilir экенин,
• зомбулук sonrasında sorumluluğun inkâr edilebileceğini

öğrenebilir.

Бул teori, çocuklukta şiddete maruz kalan herkesin ileride зомбулук uygulayacağı anlamına gelmez. Макала bunun olası öğrenme yollarından biri экенин ileri sürmektedir.

Көзөмөл Teorisi

Көзөмөл yaklaşımında şiddetin негизги işlevi, ilişki içindeki gücü elde etmek же korumaktır.

Зомбулук uygulayan адам partnerinin:

• Nereye gideceğini,
• kimlerle görüşeceğini,
• nasıl giyineceğini,
• çalışıp çalışamayacağını,
• parayı nasıl kullanacağını,
• ilişkiyi terk edip edemeyeceğini

belirlemeye çalışabilir.

Şiddete maruz kalan адам болсо saldırı tehlikesini azaltmak үчүн davranışlarını sürekli karşı tarafın muhtemel tepkilerine ылайык düzenlemek zorunda kalabilir. Бул uyum davranışları özgür макулдук эмес, tehlikeyi yönetme çabası болушу мүмкүн.

Байлануу Teorisi

Макала, erken çocuklukta кам көрүү verenle kurulan ilişkinin адамдын ileriki yakın ilişkileri hakkındaki beklentilerini etkileyebileceğini жактайт.

Güvensiz же kaygılı байлануу deneyimleri:

• Terk edilme korkusu,
• yoğun кызганыч,
• başkalarına güvenememe,
• olumsuz benlik algısı,
• partnerin davranışlarını опузалоо катары yorumlama

сыяктуу süreçlerle ilişkilendirilebilir.

Бирок erken байлануу sorunlarının şiddeti kaçınılmaz kıldığı söylenemez. Макала бул teoriyi tek neden эмес, olası açıklama alanlarından biri катары kullanmaktadır.

Иденттүүлүк Teorisi

Иденттүүлүк teorisine ылайык жүрүм-турумдар, адамдын kendisini жана toplumsal rolünü nasıl диагнозmladığıyla менен байланыштуу.

Бир адам erkeklik kimliğini:

• Her durumda güçlü görünme,
• duygusal kırılganlığı gizleme,
• partner üzerinde son söz sahibi olma,
• itaatsizliğe güçle karşılık verme

üzerinden kurmuşsa saldırgan davranışı kimliğini korumanın aracı катары kullanabilir.

Müdahale гана “зомбулук kullanma” demekle yetinmemeli; адамдын iyi бир жубай, ата-эне же yetişkin olmanın anlamını yeniden kurmasına yardımcı olmalıdır.

Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясы Nedir?

Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясы, адамдын zorlayıcı iç deneyimlerini ortadan kaldırmaktan көп bunlarla дагы esnek ilişki kurmasını amaçlayan davranışçı терапия yaklaşımıdır.

ACT’nin негизги hedefi psikolojik esneklik geliştirmektir. Psikolojik esneklik, адамдын zorlayıcı ой, сезим же dürtüler баштан кечирип жатканда bile içinde bulunduğu durumu fark edebilmesi жана davranışını uzun vadeli değerlerine ылайык seçebilmesidir.

Зомбулук bağlamında psikolojik katılık бул biçimlerde görülebilir:

• Öfkenin mutlaka dışa vurulması gerektiğine inanmak,
• kıskançlığı tehlikenin kesin kanıtı saymak,
• reddedilme duygusundan kaçmak үчүн көзөмөл uygulamak,
• utanma же güçsüzlük hissini saldırıyla bastırmak,
• “Aklımdan geçtiyse doğrudur” biçiminde düşünmek.

ACT’nin Altı Негизги Süreci

ACT Egzersizleri Nasıl Kullanılıyor?

Макала, katılımcıların zor бир durumda bakabilecekleri öz izleme kartları taşımasını örnek берет. Адам gerçek же varsayımsal бир olayı aşağıdaki sorular üzerinden inceleyebilir:

• Hangi düşünceye tamamen kapıldım?
• Yaşadığım durumu nasıl değerlendirdim?
• Hangi сезим же deneyimden kaçmaya çalıştım?
• Davranışımı nasıl haklı çıkardım?
• Бул жүрүм-турум seçtiğim değerlere yaklaştırdı mı?
• Ошол эле durumda değerlerimle uyumlu hangi eylemi seçebilirdim?

Бул изилдөө, düşüncenin içeriğini mutlaka ortadan kaldırmaktan көп düşüncenin жүрүм-турум üzerindeki işlevini değiştirmeyi hedefler.

ACT, BDT жана Duluth Modelinden Nasıl Ayrılıyor?

Макала ACT’nin Duluth жана BDT’nin bütün unsurlarını tek programda birleştirdiğini ileri sürmektedir. Дагы ihtiyatlı yorum, ACT’nin бийлик жана көзөмөл düşüncelerini, bilişsel süreçleri жана жүрүм-турум değişimini айырмалуу бир psikolojik esneklik çerçevesinde ele aldığıdır.

ACTV менен Genel ACT Arasındaki Ayrım

Makalenin kaynaklarından bazıları ACTV, yani Achieving Change Through Value-Based Behavior adlı özel programı изилдейт. ACTV, Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясы ilkelerinin жакын өнөктөш зомбулугу uygulayan erkeklere uyarlanmış программа biçimidir.

Бул ayrım önemlidir:

• ACT geniş бир терапия modelidir.
• ACTV belirli hedef gruba жана suç davranışına ылайык yapılandırılmış бир müdahaledir.
• ACTV hakkında elde edilen натыйжалар bütün ACT uygulamalarının ошол эле sonucu vereceğini göstermez.
• Programın içeriği, uygulayıcı eğitimi жана denetimi sonuçların parçasıdır.

PDF ana metinde көбүнчө genel “ACT” ifadesini kullanırken kaynakçada ACTV adı geçmektedir. Ошондуктан программа kanıtları менен genel терапия yaklaşımının kanıtları birbirine karıştırılmamalıdır.

ACT жана ACTV İçin Aktarılan Жасаган адам Müdahalesi Bulguları

Макала Zarling жана Russell’ın çalışmasına dayanarak ACT programına katılan эркектердин:

• Başka зомбулук suçlarıyla дагы аз karşılaştığını,
• saldırı, soygun жана uyuşturucuyla ilişkili başka suç davranışlarını дагы аз gösterdiğini,
• partnerlerinin Duluth katılımcılarının partnerlerine ылайык дагы аз жакын өнөктөш зомбулугу bildirdiğini

aktarmaktadır.

Lawrence жана досторının çalışmasında болсо салттуу programı tamamlamayanlarda tekrar suç oranının yükseldiği, ACTV grubunda programın гана бир bölümünü alan катышуучулар үчүн ошол эле örüntünün görülmediği belirtilmektedir.

Макала бул sonuçları ACT’nin программа tamamlama güçlüğüne karşı дагы dayanıklı olabileceği biçiminde yorumlamaktadır.

Bununla birlikte programın kısmen alınmasının yeterli экени sonucu dikkatli değerlendirilmelidir. Kısmi katılımın hangi катышуучулар үчүн, hangi тобокелдик düzeyinde жана hangi güvenlik koşullarında yeterli экени metinde açıklanmamaktadır.

ACT’nin Ebeveynler İçin Aktarılan Bulguları

Макала, ilişki şiddeti yaşamış ebeveynlerle жүргүзүлгөн бир ACT çalışmasına да başvurmaktadır.

Metne ылайык ilişki şiddeti жана травма:

• Ebeveynlikten alınan doyumu azaltabilir.
• Depresif belirtileri artırabilir.
• Çocukla ilişkide geri çekilmeye yol açabilir.
• Sert ата-энелик davranışlarıyla ilişkili болушу мүмкүн.
• Olumlu жана destekleyici ата-энелик stratejilerini zorlaştırabilir.

ACT alan ebeveynlerin дагы olumlu ата-энелик davranışları bildirdiği aktarılmaktadır. Бирок бул bulgu, ACT’nin үй-бүлө içi şiddete maruz kalan bütün kişilerin travmasını tedavi ettiği же бала мененrdaki bütün sonuçları düzelttiği anlamına gelmez.

Makalenin Önerdiği Politikanın Hedef Grupları

Саясат önerisinde birden fazla hedef grup bulunmaktadır:

• Үй-бүлөлүк зомбулук suçundan mahkûm болгон адамдар,
• сот tarafından müdahale programına yönlendirilen адамдар,
• үй-бүлө içi şiddetle suçlanan бирок hakkında mahkûmiyet bulunmayan адамдар,
• ruh sağlığı uzmanlarınca programa yönlendirilen адамдар,
• травма жана ilişki güçlükleri yaşayan mağdurlar,
• ilişki şiddeti deneyimi bulunan ebeveynler.

Бул grupların riskleri, укуктук durumları жана терапия ihtiyaçları ошол эле эмес. Tek бир программа жана tek бир katılım sistemiyle ele alınmaları uygun olmayabilir.

Mahkûmiyet Bulunmadan Zorunlu Katılım Önerisi

Изилдөө, hakkında үй-бүлө içi зомбулук suçlaması bulunan бирок ceza verilmemiş kişilerin да gelecekteki saldırıları önlemek amacıyla ACT programına katılması gerektiğini жактайт.

Бул önerinin cevaplamadığı sorular şunlardır:

• Programa katılımı hangi kurum emredecektir?
• Гана iddia zorunlu müdahale үчүн yeterli olacak mıdır?
• Yanlış же kötü niyetli suçlamalar nasıl ayırt edilecektir?
• Адамдын karara каршы чыгуу hakkı bulunacak mıdır?
• Терапия kayıtları ceza soruşturmasında kullanılabilecek midir?
• Gizlilik nasıl korunacaktır?
• Тобокелдик düşükse дагы аз müdahaleci seçenek kullanılabilecek midir?
• Programın жабырлануучу güvenliğini gerçekten artırdığı nasıl ölçülecektir?

Бул sorular cevaplanmadan сунуш, uygulanabilir бир kamu саясатsı эмес, geniş бир önleme düşüncesi düzeyinde kalmaktadır.

Şiddete Maruz Kalanlara Yönelik Колдоо

Makalenin başlangıcındaki саясат önerisi, mağdurlara травма sonrası stres belirtilerini azaltmak жана gelecekte sağlıklı ilişkiler kurmalarına yardımcı olmak үчүн BDT verilmesini сунуштайт.

İlerleyen bölümlerde болсо ACT’nin травма yaşamış ebeveynlere жана şiddete maruz kalan kişilere да yararlı экени ileri sürülmektedir.

Бул iki yaklaşımın:

• Kimlere uygulanacağı,
• hangi belirtilere ылайык seçileceği,
• birlikte mi yoksa ayrı mı kullanılacağı,
• зомбулук sürerken терапия verilmesinin güvenli olup olmadığı,
• barınma жана укуктук korumayla nasıl ilişkilendirileceği

açıklanmamıştır.

Терапия, güvenlik, ekonomik bağımsızlık, barınma, бала мененrın korunması же укуктук колдоо yerine geçmez. Макала бул alanları ayrıntılı бир жабырлануучу колдоо sistemi içinde birleştirmemektedir.

Kültürel Uyarlama

Изилдөө ACT’nin айырмалуу toplumlarda uygulanabileceğini, бирок kültürel баалуулуктар жана зомбулук hakkındaki kabullere ылайык uyarlanması gerektiğini belirtmektedir.

Kültürel uyarlama гана dil çevirisi эмес. Aşağıdaki alanları kapsayabilir:

• Toplumsal cinsiyet rolleri,
• үй-бүлө жана нике anlayışı,
• boşanma жана ayrılmaya ilişkin damgalama,
• geniş ailenin ilişkiye müdahalesi,
• otorite жана erkeklik kavramları,
• yardım aramaya ilişkin tutumlar,
• укук жана саламаттык sistemine güven.

Bununla birlikte kültür, şiddeti haklı çıkaran же sorumluluğu ortadan kaldıran gerekçe катары kullanılmamalıdır.

Politikanın Uygulanması İçin Gereken Бирок Açıklanmayan Unsurlar

• Programa kabul жана dışlama ölçütleri,
• standartlaştırılmış зомбулук жана ölüm riski değerlendirmesi,
• yüksek riskli vakalar үчүн acil güvenlik protokolü,
• uygulayıcı eğitimi жана sertifikasyonu,
• программа süresi жана oturum sayısı,
• uygulama sadakatinin denetlenmesi,
• madde kullanımı жана ruh sağlığı tedavileriyle koordinasyon,
• бала коргоо sistemiyle iletişim,
• mağdurla güvenli жана gizli takip,
• программа maliyeti жана finansman modeli,
• katılımı bırakma durumunda uygulanacak süreç,
• uzun vadeli tekrar зомбулук izlemi,
• bağımsız etki değerlendirmesi.

Tekrar Зомбулук Nasıl Ölçülmeli?

Жасаган адам programlarının başarısı tek бир маалымат kaynağıyla ишенимдүү biçimde ölçülemeyebilir.

Çalışmanın tartıştığı изилдөөlarda бул ölçümlerin айырмалуу kullanılması, sonuçların түздөн-түз karşılaştırılmasını zorlaştırmaktadır.

Нарк Etkinliği

Макала Duluth жана BDT incelemelerinde нарк verisi bulunmadığını açıkça belirtmektedir. ACT саясатsı үчүн да:

• Uzman eğitimi,
• oturum maliyeti,
• сот жана denetimli serbestlik koordinasyonu,
• programı bırakma maliyeti,
• жабырлануучу takip sistemi,
• önlenen tekrar şiddetin ekonomik değeri

hesaplanmamıştır.

Бир programın etkili görünmesi, geniş ölçekte uygulanabilir же нарк etkin экени anlamına gelmez.

Çalışmanın Güçlü Yönleri

• Үй-бүлөлүк зомбулукi гана ачуу sorunu катары değerlendirmemesi.
• Бийлик, көзөмөл, biliş, öğrenme, байлануу жана иденттүүлүк teorilerini ошол эле tartışmada buluşturması.
• Duluth Modeli менен BDT arasındaki kuramsal farkları anlaşılır biçimde göstermesi.
• Эски müdahale programlarının çelişkili sonuçlarını görünür kılması.
• Psikolojik esnekliği жасаган адам müdahalesinde маанилүү değişim mekanizması катары tartışması.
• ACT’nin altı негизги sürecini зомбулук davranışıyla ilişkilendirmesi.
• Программа tamamlama sorununun müdahale sonuçlarını etkileyebileceğini belirtmesi.
• Kültürel uyarlama ihtiyacını kabul etmesi.
• Mağdurların жана бала мененrın psikolojik sonuçlarını саясат tartışmasına katması.
• İleri изилдөөlar үчүн жаңы бир müdahale yaklaşımına dikkat çekmesi.

Çalışmanın Негизги Sınırlılıkları

• Hakem değerlendirmesinden geçmiş nihai бир dergi makalesi эмес.
• Özgün изилдөө verisi же катышуучу örneklemi bulunmamaktadır.
• Sistematik literatür tarama yöntemi açıklanmamıştır.
• Kaynakların seçilme ölçütleri belirtilmemiştir.
• Изилдөө kalitesi үчүн biçimsel тобокелдик değerlendirmesi yapılmamıştır.
• Smedslund incelemesinin ыкма bilgileri Babcock meta-analiziyle karıştırılmış görünmektedir.
• Duluth Modeli’nin etkisi эски жана küçük etkili sonuçlardan hareketle fazla kesin yorumlanmıştır.
• ACT, ACTV жана genel баалуулук temelli müdahaleler yeterince ayrılmamıştır.
• ACT bulguları ağırlıklı катары сот tarafından yönlendirilmiş эркек örneklemlerine таянат.
• Аял, LGBTQ+ же айырмалуу үй-бүлө yapılarındaki зомбулук uygulayan адамдар hakkında yeterli далил sunulmamıştır.
• Зомбулук türü, зомбулук şiddeti жана ölüm riski жагынан alt gruplar ayrılmamıştır.
• Жабырлануучу güvenliği саясатnın merkezî değerlendirme sonucu yapılmamıştır.
• Жасаган адам жана mağdurlara sunulacak терапия modelleri metin boyunca tutarlı эмес.
• “Suçlanan бирок mahkûm olmayan” kişilere zorunlu терапия önerisinin укуктук temeli açıklanmamıştır.
• Yanlış suçlama жана usul güvenceleri tartışılmamıştır.
• Programın kim tarafından, hangi süreyle жана hangi standartla uygulanacağı belirtilmemiştir.
• Uygulayıcı eğitimi жана программа sadakati үчүн ölçüt geliştirilmemiştir.
• Бала güvenliği жана бала коргоо kurumlarının rolü ayrıntılandırılmamıştır.
• Barınma, ekonomik колдоо жана укуктук коргоо сыяктуу жабырлануучу hizmetleri саясат modeline eklenmemiştir.
• Нарк жана нарк etkinliği değerlendirilmemiştir.
• Uzun vadeli izlem жана bağımsız değerlendirme planı bulunmamaktadır.

Изилдөө Ne Söylüyor?

• Үй-бүлөлүк зомбулукin бийлик жана көзөмөл үлгүсү экенин söylüyor.
• Duluth Modeli’nin toplumsal cinsiyet жана hâkimiyet düşüncelerini hedeflediğini açıklıyor.
• BDT’nin şiddete uzanan ой örüntülerini жана beceri eksikliklerini değiştirmeye çalıştığını belirtiyor.
• Duluth жана BDT изилдөөlarının tutarlı натыйжа üretmediğini kabul ediyor.
• Çocuklukta gözlenen şiddetin ileriki ilişki davranışlarını etkileyebileceğini savunuyor.
• Байлануу, көзөмөл жана иденттүүлүк süreçlerinin зомбулук davranışında rol oynayabileceğini ileri sürüyor.
• Psikolojik esnekliğin saldırganlığı azaltmak үчүн маанилүү olabileceğini savunuyor.
• ACT’nin zorlayıcı сезим жана düşüncelere rağmen баалуулук temelli жүрүм-турум seçmeyi öğrettiğini belirtiyor.
• ACT же ACTV programlarının bazı tekrar suç sonuçlarında umut verici экенин aktarıyor.
• Зомбулук жасаган адамдарга ACT temelli müdahale sunulmasını öneriyor.
• Şiddete maruz kalan kişilerin травма жана ата-энелик ihtiyaçlarının да desteklenmesi gerektiğini söylüyor.
• Müdahalelerin kültürel bağlama uyarlanmasını öneriyor.

Изилдөө Ne Söylemiyor?

• ACT’nin bütün үй-бүлө içi зомбулук failleri үчүн kesin катары etkili экенин kanıtlamıyor.
• Duluth Modeli’nin bütün diğer müdahalelerden эң жакшы экенин göstermiyor.
• BDT’nin hiçbir koşulda işe yaramadığını kanıtlamıyor.
• Çocuklukta зомбулук ылайыкn herkesin ileride зомбулук uygulayacağını söylemiyor.
• Ruh sağlığı sorununun үй-бүлө içi şiddetin tek nedeni экенин ileri sürmüyor.
• ACT’nin mağdurların güvenlik, barınma жана ekonomik колдоо ihtiyaçlarının yerine geçeceğini göstermiyor.
• Зомбулук uygulayan kişiyle mağdurun birlikte терапия almasını önermiyor.
• Programın cinayet же ağır yaralanma riskini azalttığını түздөн-түз ölçmüyor.
• Suçlama bulunan her адамдын gerçekten зомбулук uyguladığını göstermiyor.
• Mahkûmiyet bulunmadan zorunlu terapinin hukuka uygun же etkili экенин test etmiyor.
• Önerilen саясатnın maliyetini hesaplamıyor.
• Ulusal ölçekte uygulanmış бир ACT саясатsının sonuçlarını değerlendirmiyor.

Саясат Açısından Негизги Ders

Çalışmanın en маанилүү katkısı, үй-бүлө içi зомбулук жасаган адам programlarının гана маалымат vermek же ачуу kontrolü öğretmekle sınırlı kalmaması gerektiğini göstermesidir.

Бийлик жана көзөмөл inançları, bilişsel çarpıtmalar, deneyimden kaçınma, иденттүүлүк, байлануу жана жүрүм-турум becerileri ошол эле olayda birlikte rol oynayabilir. Ал эми bütün katılımcılara tek программа uygulamak да yeterli эмес.

Kanıta dayalı бир саясат aşağıdaki yapıları birlikte gerektirir:

• Bireysel жана ilişki düzeyinde тобокелдик değerlendirmesi,
• жабырлануучу güvenliğinin bağımsız biçimde izlenmesi,
• failin ihtiyaç жана riskine ылайык uygun müdahale seçimi,
• uygulayıcı eğitimi жана программа sadakati,
• polis жана сот kayıtlarının partner bildirimleriyle tamamlanması,
• programı bırakma durumunda güvenlik protokolleri,
• madde kullanımı жана ruh sağlığı desteğiyle koordinasyon,
• бала мененrın güvenliği жана iyilik hâli,
• uzun vadeli жана bağımsız etki değerlendirmesi.

Çalışmanın Yöntemi жана Bulguları

Изилдөө Tasarımının Özeti

Çalışmanın İzlediği Analitik Yol

1. Үй-бүлөлүк зомбулукin kapsamı жана toplumsal önemi açıklanmıştır.
2. Duluth Modeli’nin teorisi жана uygulama bileşenleri диагнозtılmıştır.
3. Duluth yaklaşımına ilişkin эски meta-analiz жана izlem изилдөөları özetlenmiştir.
4. BDT’nin teorisi жана altı uygulama aşaması açıklanmıştır.
5. BDT’ye ilişkin meta-analiz жана alan изилдөөlarının çelişkili sonuçları aktarılmıştır.
6. Sosyal öğrenme, көзөмөл, байлануу жана иденттүүлүк teorileri tartışılmıştır.
7. ACT’nin psikolojik esneklik yaklaşımı açıklanmıştır.
8. ACT’nin altı негизги süreci жана örnek egzersizleri диагнозtılmıştır.
9. ACT жана ACTV hakkında seçilmiş жасаган адам жана ата-энелик изилдөөları özetlenmiştir.
10. ACT’nin kamu саясатsı катары uygulanması önerilmiştir.
11. Kültürel uyarlama, örneklem sınırlılığı жана nedensellik sorunları belirtilmiştir.

Çalışmada Kullanılan Başlıca Далилдер

Duluth жана BDT İçin Bulguların Niteliği

Çalışmanın Duluth жана BDT hakkındaki негизги sonucu, iki yaklaşım үчүн да tamamen tutarlı далил bulunmadığıdır.

Бул натыйжалар iki yaklaşımın içeriğinden bağımsız катары programın uygulanma biçiminin, катышуучу seçiminin жана ölçüm yönteminin да маанилүү экенин göstermektedir.

ACT Саясат Önerisinin Далил Zinciri

Саясат Başarısı İçin Ölçülmesi Gereken Натыйжалар

• Polis kayıtlarına geçen жаңы үй-бүлө içi зомбулук olayları,
• жаңы mahkûmiyetler жана коргоо kararları,
• şiddete maruz kalan kişilerin güvenlik жана зомбулук bildirimleri,
• fiziksel olmayan көзөмөл жана опузалоо davranışları,
• programı tamamlama жана bırakma oranları,
• şiddeti destekleyen düşünceler,
• psikolojik esneklik,
• madde kullanımı жана ruh sağlığı sonuçları,
• бала мененrın güvenliği жана iyilik hâli,
• programın адам başına maliyeti,
• en аз birkaç yıllık uzun vadeli tekrar зомбулук sonuçları.

Gelecek Araştırmalar İçin Gerekenler

• ACTV айырмалуу жана bağımsız изилдөө ekiplerince yeniden sınanmalıdır.
• ACTV, Duluth жана BDT ошол эле çalışmada түздөн-түз karşılaştırılmalıdır.
• Programlar ошол эле мөөнөт, izlem жана натыйжа ölçütleriyle değerlendirilmelidir.
• Yüksek жана düşük riskli катышуучулар ayrı incelenmelidir.
• Аял жана айырмалуу cinsiyet kimliklerinden зомбулук uygulayan адамдар изилдөөya dâhil edilmelidir.
• Ошол эле cinsiyetli жана айырмалуу ilişki biçimlerindeki жакын өнөктөш зомбулугу değerlendirilmelidir.
• Programın zorunlu жана gönüllü katılımdaki etkileri karşılaştırılmalıdır.
• Жабырлануучу güvenliği жана жасаган адам davranışı ошол эле изилдөөda birlikte izlenmelidir.
• Programı bırakanlar analiz dışında bırakılmamalıdır.
• Uygulayıcı eğitimi жана programa bağlılık bağımsız катары denetlenmelidir.
• ACT’nin hangi psikolojik mekanizmalar üzerinden etkili экени sınanmalıdır.
• Programın kültürel uyarlamaları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
• Mahkûmiyet bulunmadan müdahale önerisinin укуктук жана etik sonuçları incelenmelidir.
• Mağdurlara sunulacak ACT жана BDT programlarının güvenliği жана etkinliği ayrı araştırılmalıdır.
• Нарк etkinliği жана kamu kaynaklarının alternatif kullanımları karşılaştırılmalıdır.

Булак жана Ыкма Эскертүүсү

Çalışmanın tam özgün adı:Domestic Violence Policy

Авторların tam listesi жана sıralaması: Aliaa Helal. Изилдөө tek yazarlıdır.

Жубай katkı же жубай birinci yazarlık: Yoktur.

İletişim yazarı: SSRN kaydı Aliaa Helal’ı “Contact Author” катары göstermektedir.

Kurumsal bağlantı: University of Texas at Austin.

Çalışmanın yazım tarihi: 3 Haziran 2022.

SSRN’ye yüklenme tarihi: 6 Temmuz 2026.

SSRN kayıt numarası: 7015898.

DOI: 10.2139/ssrn.7015898.

Yayın platformu: SSRN.

Dergi: Belirtilmemiştir.

Konferans: Belirtilmemiştir.

Hakemlik durumu: Hakem değerlendirmesinden geçmiş бир nihai dergi же konferans yayını экени doğrulanmamıştır. Mevcut belge SSRN изилдөө kâğıdı катары değerlendirilmelidir.

Расмий SSRN bağlantısı:Domestic Violence Policy – SSRN изилдөө kaydı

DOI bağlantısı:10.2139/ssrn.7015898

Sayfa sayısı: 13.

Kaynakça: 12 bibliyografik kayıt.

Şekil, grafik жана tablo: Bulunmamaktadır.

Matematiksel formül: Bulunmamaktadır.

Özgün маалымат: Изилдөө жаңы anket, görüşme, deney, клиникалык изилдөө же idari маалымат analizi içermemektedir.

Изилдөө türü: Seçilmiş изилдөөlara dayanan anlatısal саясат değerlendirmesi жана normatif müdahale önerisi.

Değerlendirilen негизги yaklaşımlar: Duluth Modeli, когнитивдик жүрүм-турум терапиясы жана Кабыл алуу жана милдеттенме терапиясы/ACTV.

Yapay zekâ kullanım açıklaması: PDF’de üretken yapay zekâ же büyük dil modeli kullanımına ilişkin бир beyan bulunmamaktadır.

Бул Türkçe макала, yüklenen PDF’nin bütün sayfaları, саясат değerlendirmesi, teorik açıklamaları, müdahale karşılaştırmaları, саясат önerisi, sınırlılıkları жана kaynakçası incelenerek hazırlanmıştır.

PDF’de bulunmayan özgün катышуучу sonucu, etki büyüklüğü, нарк hesabı же ulusal uygulama başarısı eklenmemiştir. Çalışmanın aktardığı натыйжалар, ilgili ikincil kaynaklara dayanan yazar yorumları катары sunulmuştur.

PDF’de Smedslund жана досторının BDT incelemesi anlatılırken Babcock жана досторının meta-analizine ait изилдөө seçimi bilgilerinin tekrarlandığı görülmektedir. Ошондуктан Smedslund incelemesinin örneklem жана ыкма bilgileri PDF’den ишенимдүү biçimde çıkarılamamaktadır.

ACT менен ACTV ошол эле kavram катары değerlendirilmemelidir. ACT genel бир psikoterapi yaklaşımıdır; ACTV болсо баалуулук temelli жүрүм-турум değişimini жакын өнөктөш зомбулугу uygulayan адамдар үчүн yapılandıran özel programdır. PDF ana metni бул ayrımı yeterince açık kurmamaktadır.

Çalışmanın “ACT hem зомбулук uygulayanlar hem mağdurlar үчүн etkilidir” sonucu айырмалуу hedefler taşıyan sınırlı изилдөөlardan genişletilmiştir. Жасаган адам tekrar suçu, травма belirtileri жана olumlu ата-энелик ошол эле натыйжа эмес жана ayrı изилдөө programları gerektirir.

Şiddetle suçlanan бирок mahkûm edilmeyen kişilerin zorunlu programa alınması, изилдөө bulgusu эмес yazarın саясат önerisidir. Укуктук usul, gönüllü onam, gizlilik жана yanlış suçlama riskleri PDF’de çözümlenmemiştir.

Изилдөө, bireysel tedavi tavsiyesi, укуктук danışmanlık же acil güvenlik planı эмес. Үй-бүлөлүк зомбулук vakalarında терапия programları; жабырлануучу güvenliği, укуктук коргоо, бала мененrın durumu жана kişiye özgü тобокелдик değerlendirmesiyle birlikte ele alınmalıdır.