Бул системалуу сереп университет студенттеринин психологиялык туруктуулугун жогорулатууга багытталган позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөрдүн рандомизацияланган көзөмөлдөгү изилдөөлөрдөгү натыйжаларын карайт. Позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөр (Positive Psychology Interventions, PPI) психопатологияны жөн гана азайтууну көздөбөстөн, оң психологиялык сапаттарды, эмоционалдык ресурстарды, кыйынчылыктарды жеңүү жөндөмүн жана бакубаттуулукту күчөтүүгө багытталган түзүмдүү кийлигишүүлөр болуп саналат. Scopus, CINAHL, PsycINFO жана PubMed маалымат базаларында жүргүзүлгөн издөөдө 2346 жазуу аныкталып, 32 толук текст баалангандан кийин төрт рандомизацияланган көзөмөлдөгү изилдөө акыркы синтезге киргизилген. Бул төрт изилдөөгө жалпысынан 899 университет студенти катышкан.

Төрт RCT мазмуну жана жүргүзүү формасы боюнча айырмаланган кыска туруктуулук тренинги, интернетке негизделген CORE программасы, Resilience and Coping Intervention жана аудиторияга негизделген туруктуулук тренинги сыяктуу кийлигишүүлөрдү баалаган. Кийлигишүүлөр 1–8 жумага созулуп, онлайн же бетме-бет, жеке же топтук форматта жүргүзүлгөн. Туруктуулук натыйжалары Connor–Davidson Resilience Scale жана Brief Resilience Scale сыяктуу өзүн-өзү баалоо куралдары менен өлчөнгөн.

Булактагы 2-таблицада берилген Hedges’ g маанилери тиешелүүлүгүнө жараша 0,03; 0,34; −0,06 жана 0,45. Бул бөлүштүрүү кийлигишүүлөрдүн таасири изилдөөлөр арасында бир тектүү эмес экенин жана чоң таасир өлчөмдөрү байкалбаганын көрсөтөт. Эки изилдөөдө айырма дээрлик жокко эсе, дагы эки изилдөөдө кийлигишүүнүн пайдасына чакан айырма болгон. Айрым изилдөөлөрдө тынчсыздануу, депрессия, стресс, үмүт, бакубаттуулук жана ыңгайлашкан күрөшүү боюнча да оң натыйжалар билдирилген; бирок бул экинчи даражадагы натыйжалар үчүн бирдиктүү өлчөө топтому колдонулбагандыктан, алар баяндоочу түрдө синтезделген.

Серептин негизги чектөөсү — ылайыктуу болгону төрт RCT табылганы, кийлигишүүлөр менен өлчөөлөрдүн гетерогендүүлүгү, бардык изилдөөлөрдүн өзүн-өзү баалоо шкалаларына таянышы, аял катышуучулардын ашыкча өкүлчүлүгү, толук сокурлоонун жоктугу жана узак мөөнөттүү байкоонун чектелүү болушу. Ошондуктан изилдөө позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөр университет студенттеринин психологиялык туруктуулугун так же туруктуу түрдө жогорулатат деп далилдебейт; тескерисинче, учурдагы RCT далилдери үмүттөндүргөнү менен чектелүү жана контекстке көз каранды экенин көрсөтөт.

Психологиялык Туруктуулук Деген Эмне?

Психологиялык туруктуулук — оор турмуштук тажрыйбаларга акыл-эс, эмоционалдык жана жүрүм-турум ийкемдүүлүгү аркылуу ыңгайлашуу же терс тажрыйбадан кийин функционалдуулукту кайра калыбына келтирүү процесси жана натыйжасы. Булак изилдөө туруктуулукту өзгөрбөс инсандык сапат катары гана эмес, убакыттын өтүшү менен өзгөрө ала турган динамикалык жөндөм катары карайт.

Бул ыкма университет студенттери үчүн өзгөчө маанилүү. Университетке өтүү өз алдынчалыктын өсүшүн, жаңы академиялык жоопкерчиликтерди, социалдык чөйрөнүн өзгөрүшүн, таандыктык маселелерин жана айрым студенттер үчүн экономикалык же маданий тоскоолдуктарды камтыган бир убакта жүргөн көптөгөн стресс факторлорун алып келиши мүмкүн.

Булак университет студенттерин бир тектүү топ катары да карабайт. Айрыкча үй-бүлөсүндө биринчи болуп университетте окуган студенттер таандыктык, экономикалык жүк, маданий ыңгайлашуу жана үй-бүлөлүк колдоо сыяктуу ар түрдүү түзүмдүк көйгөйлөргө туш болушу мүмкүн экенин баса белгилейт. Ошондуктан туруктуулукту адамдын стрессти “жеңе билүү күчү” катары гана эмес, институционалдык жана социалдык шарттар менен өз ара аракеттенүүдө өнүккөн жөндөм катары түшүнүү керек.

Позитивдүү Психологиялык Кийлигишүүлөр Эмнени Максат Кылат?

Позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөр белгилерди азайтууга гана эмес; оң эмоцияларды, психологиялык ресурстарды, өзүн кабыл алууну, оптимизмди, социалдык мамилелерди, көйгөй чечүүнү, маани сезимин жана ыңгайлашкан күрөшүүнү өнүктүрүүгө багытталган түзүмдүү психологиялык кийлигишүүлөр. Каралган төрт программа бир эле теориялык алкакка киргени менен, алардын мазмуну, узактыгы жана жүргүзүү формалары олуттуу айырмаланат.

Кыска туруктуулук программасы

Индияда жүргүзүлгөн изилдөөдө эки жума аралык менен эки 30 мүнөттүк бетме-бет сессия өткөрүлгөн. Биринчи сессия туруктуулук түшүнүгүнө, экинчиси коргоочу факторлорду өнүктүрүүгө багытталган. Көзөмөл тобуна туруктуулук боюнча өзүнө-өзү жардам берүүчү буклет берилген. Ошондуктан көзөмөл шарты толук пассивдүү болгон эмес.

CORE — Cultivating Our Resilience

CORE интернетке негизделген алты интерактивдүү модулдан турган кийлигишүү. Ал өзүн кабыл алуу, автономия, айлана-чөйрөнү башкаруу, жашоонун максаты, оң мамилелер жана жеке өнүгүү сыяктуу багыттарга басым жасайт. Изилдөө Испания, Германия, Швейцария жана Австриядагы университет студенттерин камтыган көп борборлуу үлгүдө жүргүзүлүп, 6 айдан 12 айга чейинки байкоону камтыган.

Resilience and Coping Intervention

АКШда жүргүзүлгөн бул кийлигишүү үч жума бою жумасына бир жолу болжол менен 45 мүнөттүк бетме-бет топтук сессияларды камтыган. Көйгөйгө негизделген талкуу, биргелешип үйрөнүү, теңтуштардын колдоосу жана стресстүү же травмалык окуялар учурунда көйгөй чечүү көндүмдөрү негизги компоненттер болгон.

Transforming Lives Through Resilience Education

Бул аудиторияга негизделген программа төрт жума бою жумасына эки сааттык топтук сессиялардан турган. Программа стрессти туруктуулукка айландырууга, жоопкерчилик алууга, күчтөндүрүүчү чечмелөө ыкмаларына жана маңыздуу социалдык байланыштарды түзүүгө басым жасаган.

Туруктуулук Кантип Өлчөнгөн?

Киргизилген изилдөөлөрдө туруктуулук Connor–Davidson Resilience Scale-25 жана Brief Resilience Scale менен өлчөнгөн. Эки курал тең өзүн-өзү баалоого негизделген; башкача айтканда, натыйжалар түздөн-түз жүрүм-турумдук же физиологиялык өлчөөлөрдөн эмес, катышуучунун өз баасынан алынган.

Connor–Davidson Resilience Scale

CD-RISC-25 — 25 пункттан турган өзүн-өзү баалоо куралы. Булак изилдөөдө ички ырааттуулук коэффициенти α = 0,88 деп берилет. Пункттар 0 менен 5тин ортосунда бааланат жана жогорку жалпы балл жогорку туруктуулук катары чечмеленет.

Brief Resilience Scale

Булак BRSти төрт пункттан турган жана жалпы 4–20 балл аралыгындагы өзүн-өзү баалоо өлчөмү катары сүрөттөйт. Булакта берилген ички ырааттуулук α = 0,76. Жогорку маанилер туруктуулуктун жогорку деңгээлин билдирет.

Hedges’ g Бул Серепте Эмнени Көрсөтөт?

Hedges’ g — ар түрдүү шкалалар менен өлчөнгөн эки топтун натыйжаларынын айырмасын жалпы стандарттык четтөө бирдигине айландырган жана өзгөчө чакан үлгүлөрдө кыйшайууну азайтуу үчүн түзөтүүнү камтыган стандартташтырылган таасир өлчөмү. Бул серепте Hedges’ g ар бир изилдөө үчүн өзүнчө эсептелген; төрт изилдөөнү бир мета-аналитикалык таасир өлчөмүнө бириктирген жыйынтык чыгарылган эмес.

Булактагы ыкма кийлигишүү жана көзөмөл топторунун кийлигишүүдөн кийинки орточо көрсөткүчтөрүнүн айырмасын бириктирилген стандарттык четтөөгө бөлүп, чакан үлгүгө түзөтүү киргизет.

Булак колдонгон чечмелөө чектери төмөнкүдөй:

Оң Hedges’ g мааниси кийлигишүү тобунун, терс мааниси болсо көзөмөл тобунун пайдасына багытты көрсөтөт. Бирок таасир өлчөмүнүн белгиси жана чоңдугу жалгыз өзү клиникалык же билим берүү мааниси жөнүндө толук чечим бербейт; колдонулган өлчөө, баштапкы айырмачылыктар, үлгү жана көзөмөл шарты да эске алынышы керек.

Бул жерде булактын ичиндеги маанилүү терминологиялык маселе бар. Макаланын өз чектерине ылайык 0,34 мааниси 0,20–0,49 аралыгында болгондуктан “кичине” категориясына кирет; бирок булак баянында ал “small-to-medium” деп аталат. Verianla бул айырмачылыкты жашырбайт жана таблицадагы маанини өзгөртпөйт.

Cohen’s d менен Hedges’ g ортосундагы булак ичиндеги шайкешсиздик

Макаланын аннотация бөлүмүндө изилдөөлөр арасындагы орточо айырмаларды стандартташтыруу үчүн Cohen’s d эсептелгени айтылат. Бирок Натыйжалар бөлүмүнүн 3.5 жана 3.6 чакан бөлүмдөрүндө жана 2-таблицада колдонулган метрика ачык түрдө Hedges’ g деп көрсөтүлгөн. Талкуу бөлүмүндө кайрадан Cohen’s d термини колдонулат.

Ошондуктан бул Verianla макаласында сандык таблица натыйжалары үчүн сандык маанилер түздөн-түз байланышкан 2-таблицанын белгиси болгон Hedges’ g колдонулган. Булактагы Cohen’s d/Hedges’ g терминологиялык шайкешсиздиги оңдолгондой көрсөтүлгөн эмес.

Изилдөөлөрдүн Натыйжалары Бири-бирине Окшошпу?

Жок. Төрт RCTнин натыйжалары бирдей багытта жана бирдей чоңдукта эмес. Hedges’ g маанилери −0,06дан 0,45ке чейин өзгөрөт; эки изилдөөдө кийлигишүү менен көзөмөлдүн айырмасы эске алынгыс болсо, эки изилдөөдө кийлигишүүнүн пайдасына кичине айырма бар. Ошондуктан “төрт изилдөөнүн баары күчтүү натыйжалуу болду” деген жыйынтык булак маалыматтарына туура келбейт.

Study 1

Индиядагы кыска туруктуулук программасында кийлигишүү тобу 15,57ден 15,87ге, көзөмөл тобу 16,15тен 15,79га өзгөргөн. Булактагы 2-таблицада Hedges’ g = 0,03; бул айырма эске алынгыс деп классификацияланган. Көзөмөл тобуна өзүнө-өзү жардам берүүчү буклеттин берилиши топтор ортосундагы айырманы азайтышы мүмкүн болгон активдүү салыштыруу шарты болуп саналат.

Study 2 — CORE

CORE изилдөөсүндө кийлигишүү тобунун CD-RISC-25 баллы 51,81 ± 8,59дан 59,63 ± 11,33кө жогорулаган; көзөмөл тобунда 51,20 ± 9,59дан 55,66 ± 11,79га жогорулаган. Булактагы 2-таблицада Hedges’ g = 0,34.

Бул изилдөө башкалардан узагыраак байкоо мөөнөтү менен да айырмаланат. Баалоолор сегиз жума, алты ай жана он эки айга чейин созулган жана авторлор жетишкендиктер туруктуураак көрүнгөнүн белгилешет.

Study 3

Resilience and Coping Intervention изилдөөсүндө кийлигишүү тобунун баллы 3,71ден 3,80ге, көзөмөл тобунда 3,82ден 3,83кө өзгөргөн. Булактагы 2-таблица Hedges’ g маанисин −0,06 деп берет; айырма эске алынгыс жана багыты боюнча көзөмөл тобун колдойт.

Булактагы 1-таблицада ошол эле кийлигишүү тобунун өзгөрүүсү “+0.9” деп жазылган. Бирок берилген баштапкы жана акыркы маанилер 3,71 жана 3,80. Verianla булактын ичиндеги бул арифметикалык шайкешсиздикти үнсүз оңдобой, ачык калтырат жана салыштырма натыйжа үчүн 2-таблицадагы стандартташтырылган таасир маанисин негиз катары алат.

Study 4

Transforming Lives Through Resilience Education изилдөөсүндө кийлигишүү тобу 67,70 ± 10,05тен 75,30 ± 8,38ге жогоруласа, көзөмөл тобу 70,56 ± 12,29дан 70,59 ± 11,70ге өзгөргөн. Hedges’ g = 0,45 деп эсептелип, булакта кичине таасир катары классификацияланган.

Экинчи Даражадагы Психологиялык Натыйжаларда Эмне Табылды?

Экинчи даражадагы натыйжалар туруктуулуктан тышкары тынчсыздануу, депрессия, стресс, үмүт, психологиялык бакубаттуулук жана күрөшүү сыяктуу түзүмдөрдү камтыган. Өлчөө куралдары жана натыйжа өзгөрмөлөрү изилдөөлөр арасында абдан айырмалангандыктан, авторлор бул тармактарда статистикалык бириктирүү жүргүзбөй, жыйынтыктарды баяндоочу түрдө синтездешкен.

Study 1

Депрессия жана кабыл алынган стресс боюнча кийлигишүү жана көзөмөл топторунун ортосунда маанилүү айырма байкалган эмес.

Study 2

CORE изилдөөсүндө кийлигишүү тобунда тынчсыздануу, депрессия жана терс аффект азайганы; психологиялык бакубаттуулук жана оң аффект көбөйгөнү билдирилген.

Study 3

Үмүт деңгээлинин жогорулашы, стресс жана депрессиянын азайышы билдирилген; тынчсыздануу боюнча маанилүү таасир табылган эмес. Колдоо издөө жана активдүү күрөшүү жүрүм-турумдары кийлигишүү тобунда көбөйгөнү менен, бул өзгөрүүлөр көзөмөл тобуна салыштырмалуу ачык артыкчылык көрсөткөн эмес.

Study 4

Качуучу күрөшүү жана белгилер азайганы; көйгөй чечүү, үмүт, оптимизм жана коргоочу факторлор көбөйгөнү билдирилген. Колдоо издөө жана физикалык белгилер боюнча болсо топтор арасында айырма табылган эмес.

Бул натыйжалар туруктуулук кийлигишүүлөрү туруктуулук баллына гана эмес, психологиялык функциянын кеңири чөйрөлөрүнө да таасир этиши мүмкүн экенин ойлонтот. Бирок бардык RCTлерде бирдей экинчи даражадагы натыйжалар же бирдей өлчөө куралдары колдонулбагандыктан, бул табылгаларды жалпы таасир өлчөмү катары чечмелөөгө болбойт.

Узагыраак Кийлигишүүлөр Натыйжалуураакпы?

Булактагы талкууда узагыраак жана санарип форматта улантылган айрым программаларда жетишкендиктер туруктуураак көрүнгөнү айтылат; өзгөчө CORE изилдөөсү 12 айга чейинки байкоону камтыган. Бирок болгону төрт RCT бар экендиги, кийлигишүүлөрдүн мазмуну жана интенсивдүүлүгү айырмаланганы жана кыска бетме-бет программа да оң натыйжа бергени себептүү кийлигишүүнүн узактыгы өзү гана натыйжалуулукту аныктайт деген жыйынтык чыгарууга болбойт.

Авторлор кыска кийлигишүүлөрдө көбүнчө бир гана кыска мөөнөттүү байкоо болгонун, узак CORE программасында болсо жетишкендиктер узагыраак сакталганын талкуулашат. Ошол эле учурда Study 4 кыска байкоого карабай оң натыйжа көрсөткөндүктөн “узагыраак дайыма жакшы” деген түз сызыктуу эреже коюлбайт.

Жүргүзүү формасы

Изилдөөлөр онлайн да, бетме-бет да форматтарды камтыгандыктан, санарип кийлигишүүлөрдүн масштабдуулук жана жеткиликтүүлүк артыкчылыктары талкууланган. Бирок бул төрт RCT онлайн жана бетме-бет форматтарды бирдей мазмун жана бирдей үлгү шарттарында түз салыштыруу үчүн иштелип чыккан эмес.

Топтук жана жеке жүргүзүү

Кийлигишүүлөр жеке же топтук форматта жүргүзүлгөн. Топтук программаларда теңтуштардын колдоосу, биргелешип көйгөй чечүү жана маңыздуу байланыштарды түзүү сыяктуу социалдык компоненттер болгон. Булак келечекте бул форматтарды түз салыштырууну сунуштайт.

Бул Системалуу Сереп Натыйжалуулукту Так Далилдейби?

Жок. Төрт RCTнин болушу, кичине же эске алынгыс таасир өлчөмдөрү, кийлигишүү жана өлчөө гетерогендүүлүгү, кыска байкоо мөөнөттөрү жана бардык натыйжалардын өзүн-өзү баалоого негизделиши себептүү сереп позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөр университет студенттеринин туруктуулугун так же туруктуу түрдө жогорулатат деп далилдебейт. Булактын жыйынтыгы учурдагы табылгалар келечектеги кийлигишүү долбоорлору үчүн алдын ала багыт берет деген мааниде.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Позитивдүү психологияга негизделген туруктуулук кийлигишүүлөрү айрым RCTлерде туруктуулук баллдарынын кийлигишүүнүн пайдасына жакшырышы менен байланышкан.
• Төрт изилдөөнүн арасында таасир өлчөмдөрү өзгөрмөлүү; чоң таасир билдирилген эмес.
• Айрым программаларда тынчсыздануу, депрессия, стресс, үмүт, бакубаттуулук жана ыңгайлашкан күрөшүү сыяктуу экинчи даражадагы натыйжаларда оң өзгөрүүлөр билдирилген.
• Программанын мазмуну, узактыгы, жүргүзүү формасы жана байкоо мөөнөтү натыйжалардын айырмаланышына салым кошушу мүмкүн.
• Онлайн кийлигишүүлөр ийкемдүү жана узак мөөнөттүү катышуу үчүн колдонууга ылайыктуу канал сунуштай алат.
• Туруктуулук жеке сапат менен гана чектелбейт; университет чөйрөсүндөгү таандыктык, психологиялык колдоо жана түзүмдүк шарттар да ага таасир этиши мүмкүн.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Бардык позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөр университет студенттеринин туруктуулугун күчтүү жогорулатат деп айтууга болбойт.
• Төрт RCTден бирден-бир так “эң мыкты кийлигишүүнү” чыгарууга болбойт.
• Онлайн кийлигишүүлөр бетме-бет кийлигишүүлөрдөн так артык экени көрсөтүлгөн эмес.
• Кыска мөөнөттөгү балл өзгөрүүлөрү узак мөөнөттүү психологиялык туруктуулуктун далили эмес.
• Тынчсыздануу же депрессиянын жакшырышы автоматтык түрдө туруктуулуктун жогорулашын билдирбейт.
• Натыйжаларды клиникалык психикалык оорусу бар университет студенттерине түз жайылтууга болбойт.
• Өзүн-өзү баалоо шкалаларындагы жакшыруу объективдүү жүрүм-турумдук туруктуулук көрсөткүчү менен бирдей эмес.
• Изилдөө мета-аналитикалык түрдө бириктирилген бирдиктүү жалпы таасир өлчөмүн бербейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөөлөр Кантип Тандалды?

Серепке рандомизацияланган көзөмөлдөгү изилдөөлөр гана киргизилген. Изилдөөлөр университет студенттеринде позитивдүү психологиялык кийлигишүүнү колдонушу, туруктуулукту натыйжа көрсөткүчү катары билдириши жана кийлигишүүнү кийлигишүүсүз көзөмөл, күтүү тизмеси, башка активдүү кийлигишүү же кадимки жардам шарты менен салыштырышы керек болгон.

Диагноз коюлган физикалык же психикалык саламаттык көйгөйү бар университет студенттерине багытталган изилдөөлөр, позитивдүү психологиядан тышкаркы туруктуулук программалары, мектеп жашындагы балдарды камтыган изилдөөлөр жана англис тилинен башка тилдерде жарыяланган эмгектер чыгарылып салынган.

Маалымат базалары жана убакыт аралыгы

Scopus, CINAHL, PsycINFO жана PubMed каралган. Издөө мезгили позитивдүү психологиянын башталышы деп эсептелген 1990-жылдан 30 Июль 2025-жылга чейин созулган. Географиялык чектөө колдонулган эмес.

Боз адабият, конференция материалдары жана диссертациялар изделген эмес. Окшош катталган серептерди аныктоо үчүн PROSPERO текшерилип, киргизилген изилдөөлөрдүн адабият тизмелери да кошумча изилдөөлөрдү табуу үчүн каралган.

Тандоо процесси

Аталыш/аннотация жана толук текст скрининги биринчи автор тарабынан жүргүзүлгөн. Экинчи автор процессти көзөмөлдөп, кайра караган; белгисиз учурларда үчүнчү жана төртүнчү авторлордон эксперттик пикир алынган. Маалымат чыгарып алуу каталарын азайтуу үчүн көзөмөл жана консенсус талкуулары жүргүзүлгөн.

Бирок бардык жазууларды эки көз карандысыз баалоочу параллелдүү караган классикалык кош сокурлоо/кош скрининг модели колдонулган эмес. Бул методологиялык өзгөчөлүк тандоо процессин чечмелөөдө эске алынышы керек.

PRISMA агымы

Булактагы 1-сүрөттө толук текст стадиясында чыгаруунун себептери өзүнчө берилген: мектеп жашындагы балдардан турган популяция, физикалык/психикалык диагнозу бар үлгү жана туруктуулуктун негизги натыйжа болбошу негизги чыгаруу себептери болгон.

Төрт RCTнин жалпы үлгүсү

Жалпы үлгү 899 студенттен турган. Кийлигишүү топтору 110, 248, 64 жана 30; көзөмөл топтору тиешелүүлүгүнө жараша 110, 245, 65 жана 27 катышуучудан турган.

Кыйшайуу Коркунучу Кантип Бааланды?

Cochrane Risk of Bias 2 (RoB-2) рандомизация процесси, пландалган кийлигишүүдөн четтөөлөр, жетишпеген натыйжа маалыматтары, натыйжаны өлчөө жана тандалма отчеттуулук болуп беш тармакта кыйшайуу коркунучун баалаган курал. Бул серепте жогорку коркунучтагы изилдөөлөр акыркы синтезден чыгарылып, төмөн коркунучтагы же айрым кооптонуулар бар изилдөөлөр киргизилген.

PDFнин 5-бетиндеги светофор графигинде төрт изилдөөнүн беш RoB-2 тармагындагы баалоосу көрсөтүлгөн. Кооптонуулар айрыкча кийлигишүүлөрдө сокурлоонун практикалык кыйынчылыгы жана айрым баалоо ыкмаларынын толук эмес баяндалышы менен байланышкан.

Авторлор калган далил базасын жалпысынан орточо методологиялык сапатта деп баалашат. Бирок далилдин аныктыгы өзүнчө GRADE системасы менен формалдуу түрдө бааланган эмес.

Сокурлоо эмне үчүн маанилүү?

Позитивдүү психологиялык тренингдерде катышуучудан кайсы кийлигишүүнү алып жатканын толук жашыруу көп учурда практикалык жактан мүмкүн эмес. Катышуучу натыйжа шкаласын өзү толтурганда, кийлигишүүгө байланыштуу күтүүлөр же социалдык жактан кааланган жооп берүү тенденциясы натыйжаларга таасир этиши мүмкүн.

Өзүн-өзү баалоо өлчөөлөрүнүн чеги

Төрт RCTнин баарында туруктуулук өзүн-өзү баалоо куралдары менен бааланган. Бул ыкма студенттин өз психологиялык тажрыйбасын түз чагылдыра алат; бирок эстеп калуу кыйшайуусу жана социалдык жактыруу сыяктуу өлчөө каталарына ачык.

Таасир Өлчөмдөрү Кантип Чечмелениши Керек?

Төрт өзүнчө Hedges’ g мааниси ар кандай кийлигишүүлөрдүн өз көзөмөл шарттарына салыштырмалуу стандартташтырылган айырмаларын көрсөтөт; бул маанилер бирдиктүү жалпы таасир өлчөмү эмес. Изилдөөлөр программа, узактык, өлкө, өлчөө куралы жана көзөмөл шарты боюнча айырмалангандыктан, төрт сандын жөнөкөй орточосун алуу булак изилдөө жасаган анализ эмес жана мындай жыйынтык Verianla тарабынан чыгарылбашы керек.

Булактагы 2-таблицада:

• Study 1: g = 0,03,
• Study 2: g = 0,34,
• Study 3: g = −0,06,
• Study 4: g = 0,45

деп берилет.

Бул натыйжалардын эң көңүл бурарлык жагы — эч бир изилдөө булакта аныкталган орточо же чоң таасир чегине жетпегени. Ошондуктан серептин жалпы оң маанайы сандык таасир өлчөмдөрү чектелүү экендиги менен бирге окулушу керек.

Көзөмөл шарттарынын айырмаланышы эмне үчүн маанилүү?

Бир изилдөөдө көзөмөл тобуна туруктуулук боюнча өзүнө-өзү жардам берүүчү буклет берилген, эки изилдөөдө күтүү тизмеси колдонулган, дагы бир изилдөөдө активдүү кийлигишүүсү жок көзөмөл шарты колдонулган. Активдүү көзөмөл өзү эле кандайдыр бир жакшырууну жаратып, кийлигишүү менен көзөмөлдүн ортосундагы айырманы азайтышы мүмкүн.

Мындан тышкары, үч изилдөөдө көзөмөл тобунун баштапкы туруктуулук баллдары кийлигишүү тобунукунан жогору болгону айтылат. Баштапкы айырмачылыктар кийлигишүүдөн кийинки топтук айырмачылыктарды түз чечмелөөнү кыйындатышы мүмкүн.

Маданий контекст

Изилдөөлөр Индияда, АКШда жана Испания-Германия-Швейцария-Австрия көп борборлуу контекстинде жүргүзүлгөн. Бул ар түрдүүлүк ар башка маданий чөйрөлөрдөн далил берет; бирок жардам издөө жүрүм-турумдарынын, туруктуулукту кабылдоонун, университеттик жашоонун жана социалдык колдоо нормаларынын айырмаланышы түз салыштырууну да чектейт.

Изилдөөнүн Негизги Чектөөлөрү Кайсылар?

Серептин негизги чектөөлөрү — болгону төрт ылайыктуу RCTнин болушу, кийлигишүүлөрдүн 1–8 жума аралыгында жана онлайн/бетме-бет сыяктуу ар башка форматтарда жүргүзүлүшү, туруктуулуктун эки башка шкала менен өлчөнүшү, бардык изилдөөлөрдүн өзүн-өзү баалоого таянышы, аял катышуучулардын ашыкча өкүлчүлүгү жана көпчүлүк изилдөөлөрдө узак мөөнөттүү байкоонун жоктугу.

RCTлердин гана киргизилиши ички валиддүүлүктү күчөтөт; бирок квази-эксперименталдык жана сапаттык изилдөөлөрдүн чыгарылышы билим берүү чөйрөсүндөгү ишке ашыруу процесстери боюнча айрым маалыматтардын синтезден тышкары калышына алып келиши мүмкүн.

Боз адабияттын, диссертациялардын жана конференция материалдарынын изделбеши жарыяланбаган же рецензияланган макала формасына өтпөгөн изилдөөлөр көз жаздымда калышы мүмкүн дегенди билдирет.

Катышуучулардын көбүнүн аял болушу жыныстар аралык жалпылоону чектейт. Катышуучулардын мурдагы психикалык саламаттык абалы да бардык изилдөөлөрдө бирдей деталдуу баяндалган эмес.

Эң маанилүү узак мөөнөттүү чектөө — CORE изилдөөсүндө гана 12 айга чейинки байкоо болушу. Башка RCTлерде көбүнчө кийлигишүүдөн көп өтпөй бир жолку байкоо жүргүзүлгөн.

Келечектеги изилдөөлөр үчүн сунуштар

Булак изилдөө чоңураак жана ар түрдүү үлгүлөрдө жаңы рандомизацияланган көзөмөлдөгү изилдөөлөрдү жүргүзүүнү; бир нече байкоо чекиттерин колдонууну; стандарттуу туруктуулук өлчөөлөрүн тандап алууну жана кийлигишүүлөрдүн онлайн/бетме-бет, ошондой эле жеке/топтук форматтарын түз салыштырууну сунуштайт.

Мындан тышкары, белгилүү студенттик топторго ылайыкташтырылган мазмунду баалоо жана ар түрдүү позитивдүү психология ыкмаларын бир эле методологиялык алкакта салыштыруу кайсы компоненттер кайсы студенттик топтордо көбүрөөк пайдалуу экенин айырмалоого жардам бере алат.

Жалпы илимий чечмелөө

Бул системалуу серептин илимий билдирүүсү “позитивдүү психологиялык кийлигишүүлөр университет студенттеринин туруктуулугун так жогорулатат” деген эмес. Туурараак чечмелөө — төрт RCTден турган чектелүү далил базасында айрым кийлигишүүлөр туруктуулук жана байланышкан психологиялык натыйжалардагы оң өзгөрүүлөр менен байланыштуу, бирок стандартташтырылган туруктуулук таасирлери изилдөө деңгээлинде эске алынгыс деңгээлден кичине деңгээлге чейин өзгөрөт жана узак мөөнөттүү туруктуулук жетиштүү текшерилген эмес.

Булак ошондой эле туруктуулукту жеке психологиялык ресурстар аркылуу гана баалабоонун маанилүүлүгүн баса белгилейт. Академиялык таандыктык, психологиялык колдоого жетүү, университет чөйрөсүндөгү социалдык мамилелер жана кеңири түзүмдүк шарттар студенттин стресс менен күрөшүү жөндөмүнө таасир этиши мүмкүн.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө:Positive Psychology Interventions for Resilience Enhancement Among University Students: A Systematic Review

Авторлор: Divya Kuzhivilayil Yesodharan; Judie Arulappan; Santhi Subramanyam; Sabari Sridhar O T.

Жооптуу автор: Divya Kuzhivilayil Yesodharan.

Мекемелер: Sri Ramachandra Faculty of Nursing, Sri Ramachandra Institute of Higher Education & Research (DU), Chennai, India; Department of Community & Mental Health, College of Nursing, Sultan Qaboos University, Oman; Department of Maternal and Child Health, College of Nursing, Sultan Qaboos University, Oman; Department of Psychiatry, Sri Ramachandra Medical College & Research Institute, Sri Ramachandra Institute of Higher Education & Research, Chennai, India.

Журнал: Psychiatry International.

Басмачы: MDPI.

Жарыя маалыматы: 2026, Том 7, Макала 108.

Жарыяланган күнү: 9 Май 2026.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030108

Изилдөөнүн түрү: Системалуу сереп; рандомизацияланган көзөмөлдөгү изилдөөлөр гана киргизилген.

Протокол: PROSPERO CRD420251138034.

Отчеттуулук: PRISMA 2020.

Маалымат базалары: Scopus, CINAHL, PsycINFO жана PubMed.

Издөө мезгили: 1990–30 Июль 2025.

Киргизилген изилдөөлөрдүн саны: 4 RCT.

Жалпы үлгү: 899 университет студенти.

Негизги өлчөө куралдары: Connor–Davidson Resilience Scale-25 жана Brief Resilience Scale.

Кыйшайуу коркунучу: Cochrane RoB-2.

Таасир өлчөмү: Булактагы 2-таблицада Hedges’ g; 0,03, 0,34, −0,06 жана 0,45. Булактын аннотация жана талкуу текстинде Cohen’s d термини да колдонулгандыктан терминологиялык шайкешсиздик бар.

Мета-анализ: Төрт изилдөөнү бириктирген жалпы бириктирилген таасир өлчөмү билдирилген эмес.

GRADE: Далилдин аныктыгы формалдуу GRADE баалоосунан өткөрүлгөн эмес.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо алган эмес.

Этика комитети: Системалуу сереп болгондуктан колдонулбайт.

Маалымдалган макулдук: Системалуу сереп болгондуктан колдонулбайт.

Маалыматтын жеткиликтүүлүгү: Булак маалыматтар PROSPEROдо ачык экенин билдирет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор кызыкчылыктардын кагылышын билдиришкен эмес.

Авторлордун салымы: Бардык авторлор изилдөөнүн концепциясын иштеп чыгууга салым кошкон. Divya Kuzhivilayil Yesodharan адабият издөө, скрининг, маалымат чыгарып алуу, сапатты баалоо жана алгачкы кол жазманы даярдоону жүргүзгөн; калган үч автор изилдөө суроосу, ыкма жана макаланы кайра карап чыгуу боюнча үзгүлтүксүз көзөмөл жүргүзгөн.

Булак ичиндеги маанилүү шайкешсиздик: Аннотация жана талкуу бөлүмдөрүндө Cohen’s d аталышы колдонулса, Натыйжалар жана 2-таблица Hedges’ g колдонулганын ачык көрсөтөт. Мындан тышкары, 1-таблицада бир изилдөө үчүн берилген айрым өзгөрүү билдирүүлөрү таблицадагы баштапкы жана акыркы маанилер менен арифметикалык жактан толук дал келбейт. Verianla бул пункттарды үнсүз оңдогон эмес.

Негизги методологиялык чектөө: Болгону төрт RCT, кийлигишүү/өлчөө гетерогендүүлүгү, бардык туруктуулук натыйжаларынын өзүн-өзү баалоого негизделиши, жыныстык бөлүштүрүүдөгү тең салмаксыздык, толук сокурлоонун жоктугу, көзөмөл шарттарынын айырмасы жана көпчүлүк изилдөөлөрдө кыска байкоо мөөнөтү жалпы жыйынтыктардын аныктыгын жана жалпылануу мүмкүнчүлүгүн чектейт.

Илимий чечмелөөнүн чеги: Табылгалар позитивдүү психологияга негизделген туруктуулук программалары үмүттөндүрүүчү болушу мүмкүн экенин көрсөтөт; бирок кайсы программа эң натыйжалуу экени, таасир канча убакытка созулары же ар түрдүү студенттик популяцияларга канчалык жалпылана алары бул төрт RCT менен так аныкталбайт.