Blokчынжыр teknolojisi таштанды yönetiminde жазууларыn değiştirilmeye каршы korunması, malzeme akışının izlenmesi, geri dönüşüm faaliyetlerinin doğrulanması жана katılımcılara санариптик ödül verilmesi сыяктуу işlevler sağlayabilir. Бирок бул изилдөө, teknolojinin ийгиликsının гана blokчынжырin teknik өзгөчөлүктөрдүne bağlı болбогонун көрсөтөт. Fiziksel atığın туура kaydedilmesi, kurumların аудитi, маалымат koruma kuralları, ар түрдүү bilgi системаларinin birbiriyle çalışabilmesi, sürdürülebilir finansman жана колдонуучуların системаe katılması ошол эле derecede критикалык koşullar oluşturuyor.

Изилдөөчүлөр мурун Blockchain-Enabled Waste Management Framework (B-WMF) аттуу бир алкак geliştiriyor. Bunun үчүн Web of Science, ScienceDirect, IEEE Xplore, SpringerLink, JSTOR жана EBSCOHost маалымат tabanlarında 2017–2025 döнымдуулукini kapsayan системаatik literatür taraması реалдууleştiriliyor. İlk aramada 12.021 жазуу bulunuyor; 9.073 mükerrer жазуу çıkarılıyor, 2.810 жазуу başlık жана кыскача мазмун aşamasında eleniyor, 138 толук metin inceleniyor жана жыйынтыкta 26 изилдөө nitel tematik senteze кошулган ediliyor.

Literatürden tтүзүлгөн ilk B-WMF; tokenlaştırılmış teşvikler, şeffaf таштанды takibi, merжолуsizleştirilmiş таштанды yönetimi süreçleri, реалдуу убакыттагы маалымат paylaşımı, таштанды ayırma verimliliği, finansal uygulanabilirlik жана düzenleyici шайкештик olmak üzere жети açıklayıcı değişken tanımlıyor. İlk modelde sekizinci değişken болгон Etkili Таштанды Yönetimi, бул değişkenlerden etkilenen жыйынтык катары ele alınıyor.

Çerçeve кийинчерээк Plastic Bank үстүндө жоромолlayıcı бир-vaka изилдөөsıyla мааниlendiriliyor. Жети kilit paydaşla болжол менен 90 dakikalık yarı yapılandırılmış görüşmeler реалдууleştiriliyor; görüşmeler örgütsel belgeler жана ikincil булакlarla üçgenleme yoluyla destekleniyor. Жыйынтыктар tokenlaştırılmış teşvikler, şeffaf takip жана düzenleyici шайкештик үчүн güçlü vaka далилı; merжолуsizleştirilmiş yönetim үчүн orta düzey далил; реалдуу убакыттагы маалымат paylaşımı үчүн kısmi далил; таштанды ayırma verimliliği үчүн zayıf далил жана finansal uygulanabilirlik үчүн koşullu далил ortaya koyuyor.

Изилдөөнүн en öнымдуулукli sonucu, blokчынжырin таштанды yönetimindeki маанисиni “жаңы бир yazılım” olmaktan өтө sosyo-teknik yönetişim altyapısı катары yeniden tanımlamasıdır. Kaydın blokчынжырда değiştirilemez olması, kayda giren fiziksel bilginin otomatik катары туура болгону anlamına gelmez. Туура эмес tartılmış, туура эмес sınıflandırılmış же туура эмес beyan edilmiş пластик blokчынжырe girerse система туура эмес bilgiyi son derece ишенимдүү түрдө saklayabilir. Ошондуктан fiziksel-санариптик маалымат doğruluğu алкакnin ön шарттарыndan biridir.

Түркия жагынан: Изилдөөdaki ыкма Türkiye'deki belediyeler, geri dönüşüm işletmeleri, üreticiler, kurumsal sürdürülebilirlik programları жана санариптик таштанды izleme projeleri açısından kavramsal бир yönetişim алкагы sağlayabilir. Бирок изилдөөда Türkiye'den kurum, таштанды akışı, mevzuat колдонмоsı же талаа verisi жок. Plastic Bank'ın пластик odaklı жана белгилүү gelişmekte болгон ülke шарттарыnda çalışan modeli Türkiye'deki belediye atığı, e-таштанды, organik таштанды же karma таштанды системаларine түздөн-түз genellenmemelidir. Yerel колдонмо үчүн маалымат kaynağı ырастооsı, kurumlar arası entegrasyon, finansman, колдонуучу katılımı жана жергиликтүү düzenleyici yapı ayrıca мааниlendirilmelidir.

Изилдөөnın негизги sorusu эмне?

Изилдөөнүн негизги sorusu, blokчынжырin таштанды yönetiminde teknik катары neler yapabildiğinden өтө кайсы kurumsal, sosyal, ekonomik жана маалымат yönetişimi шарттары астында чынында uygulanabilir hâle geldiğidir.

Literatürde blokчынжырin immutable жазуу, smart contract, tokenizasyon жана merжолуsiz ырастоо yetenekleri yaygın түрдө tartışılıyor. Изилдөөчүлөрa ылайык eksik kalan nokta, бул өзгөчөлүктөрдүn булакları sınırlı orтолукlarda kurumlar, vatandaşlar, жазуу dışı таштанды toplayıcıları, geri dönüşüm işletmeleri, devlet kurumları жана ticari ortaklarla кантип бирге çalışabileceğini açıklayan bütünleşik бир modeldir.

Системаatik literatür taraması кантип yapıldı?

Изилдөө nitel бир системаatik literatür taraması yürütüyor жана raporlamada PRISMA ыкмасыnı kullanıyor. Arama алты akademik маалымат базасыnı kapsıyor:

• Web of Science
• ScienceDirect
• IEEE Xplore
• SpringerLink
• JSTOR
• EBSCOHost

Үч негизги Boolean sorgusu kullanılıyor: “Blockchain” AND “Waste Management”, “Cryptocurrencies” AND “Waste Management” жана “Smart Contracts” AND “Waste Management”. “Adoption”, “drivers” жана “barriers” сыяктуу kelimeler başlangıç sorgularına өзгөчө eklenmemiştir; изилдөөчүлөр gelişmekte болгон terminolojide ilgili изилдөөların erken aşamada elenmesini önlemek istemiştir.

Literatürden кайсы төрт tema çıktı?

İlk B-WMF кайсы sorunları çözmeye çalışıyor?

Изилдөө булакları sınırlı orтолукlar үчүн төрт yapısal sorun tanımlıyor:

1. RC.1 — Sınırlı kurumsal hazırlık: маалымат altyapısı, санариптик olgunluk жана teknik personel eksikliği.
2. RC.2 — Kurumsal жана düzenleyici boşluklar: шайкештик, маалымат sahipliği жана yönetişim sorumluluklarının belirsizliği.
3. RC.3 — Operasyonel жана finansal kısıtlar: иштеп чыгуу, entegrasyon жана аппараттык maliyetleri.
4. RC.4 — Yetersiz kamu айырмасыndalığı жана katılımı: төмөн таштанды ayırma bilinci жана kurumsal programlara ишеним eksikliği.

B-WMF'nin сегиз değişkeni эмне?

Çerçeve кайсы teorilere dayanıyor?

B-WMF үч teorik ыкмасы бир araya getiriyor.

Institutional Theory, teknoloji колдонулушуnın гана teknik verimlilikle эмес meşruiyet, mevzuata шайкештик жана kurumsal baskılarla сүрөтlendiğini açıklıyor.

Socio-Technical Systems ыкмасы, teknik система менен insan davranışı арасында шайкештик болбогону sürece bilgi системасынын каралган sonucu üretmeyeceğini savunuyor. Blokчынжыр ne kadar gelişmiş olursa olsun, таштанды fiziksel катары туура эмес ayrılmışsa санариптик жазуу чынжыры бир başına temiz geri dönüşüm akışı oluşturamaz.

Transaction Cost Economics болсо ырастоо, аудит, bilgi asimetrisi жана sözleşme колдонмоsının maliyetlerine odaklanıyor. Изилдөө blokчынжырin бул alanlarda операция жана аудит maliyetlerini azaltma potansiyelini мааниlendiriyor.

Изилдөөчүлөр teorileri değişkenlere katı түрдө bire бир bağlamıyor. Мисалы tokenlaştırılmış teşvik hem insan davranışıyla байланыштуу sosyo-teknik бир unsur hem да ödeme belirsizliğini azaltabildiği ölçüde операция maliyeti unsurudur.

Plastic Bank эмне үчүн vaka катары seçildi?

Plastic Bank, изилдөөчүлөр tarafından birden fazla gelişmekte болгон аймакта uzun süredir çalışan, blokчынжыр destekli пластик geri kazanım ekoсистемасы olması nedeniyle bilgi açısından zengin бир vaka катары seçilmiştir.

Изилдөөнүн aktardığı modele ылайык жазууlı таштанды toplayıcıları plastiği ыйгарым укуктуу топтоо noktalarına getiriyor; malzeme burada sınıflandırılıyor, tartılıyor жана санариптик системаe giriliyor. Жазуу операциясы пластик geri kazanım olayı менен ödül жана kurumsal raporlama арасында санариптик bağ oluşturuyor.

Verianla Live: Görselleştirme yukarıdaki görünür süreç таблицаsundan oluşturulur. Таблица bilimsel булак-of-truth катары korunur.

Blokчынжыр fiziksel atığın чынында туура болгонун далилlar бы?

Hayır. Изилдөөнүн en критикалык uyarılarından biri budur. Blokчынжыр бир санариптик жазуусуn кийин өзгөртүлүшүni zorlaştırabilir; бирок blokчынжырe girilmeden мурун plastiğin fiziksel niteliğini көз карандысыз катары bilemez.

Мисалы туура эмес tartılmış бир yük doğruymuş сыяктуу системаe girilirse ledger бул туура эмес girdiyi değiştirilmez түрдө saklayabilir. Ошондуктан изилдөөчүлөр şeffaf takibin ишенимдүүliğini сертификатlı топтоо noktaları, kalibre edilmiş tartım түзмөктөрı, fotoğraf далилları, şube текшерүүлөрү, üçüncü taraf аудитleri жана uygulanabildiğinde IoT/edge сенсорлорi сыяктуу булак ырастоо ыкмаlerine bağlamaktadır.

Başka бир ifadeyle sorun гана “blockchain ишенимli бы?” değildir. Дагы негизги soru “blockchain-ге giren fiziksel маалымат туура mu?” sorusudur.

V1 — Tokenlaştırılmış teşvikler vaka ичинде кантип görünüyor?

V1 изилдөөда güçlü түрдө desteklenen değişkenlerden biridir. Plastic Bank modelinde piyasa маанисиne ek санариптик bonusların жана sosyal faydaların katılımla ilişkilendirildiği bildirilmektedir.

Изилдөөда маалымат топтоо döнымдуулукinde 61.000'den fazla жазууlı toplayıcı болгону өткөрүлөтdır. Ошентсе да бул sayı deneysel бир nedensellik analizi değildir; tokenizasyonun бир başına 61.000 kişinin katılımına эмне үчүн болгонун далилдебейт. Изилдөөчүлөр bunu görüşmeler жана örgütsel маалыматтар аркылуу güçlü vaka далилı катары жоромолlamaktadır.

Ek faydalar арасында изилдөөда sağlık programları, market kuponları, okul malzemeleri, санариптик bağlantı жана sıfır faizli kredi сыяктуу örnekler verilmektedir. Изилдөөnın жоромолu, түздөн-түз ekonomik bonusların ilk katılımı destekleyebildiği, дагы geniş sosyal faydaların болсо uzun süreli katılıma katkıda bulunabileceği yönündedir.

V2 — Şeffaf таштанды takibi ne kadar güçlü?

V2 да güçlü vaka далилı alan değişkenlerden biridir. Изилдөөнүн tarifine ылайык пластик топтоо olayları benzersiz операция идентификаторлоруyle санариптик жазуу чынжырыne bağlanmakta жана kurumsal ortakların аудит/etki raporlama маалыматтарыne erişmesi sağlanmaktadır.

Бирок V2'nin gücü koşulsuz değildir. Булак fiziksel-санариптик arayüzde маалымат doğruluğunu açıkça ön koşul hâline getirmektedir. Демек “blockchain үстүндө жазуу var” менен “fiziksel malzeme kesin катары ырасталган” ifadeleri eş anlamlı değildir.

V3 — Система чынында merжолуsiz бы?

Kısmen. Plastic Bank vakası изилдөө tarafından гибрид yönetişim örneği катары жоромолlanmaktadır.

Blokчынжыр катмары операция жазууларыnın dağıtık түрдө doğrulanmasını жана кийин бир taraflı өзгөртүлүшүnin zorlaştırılmasını максатler. Buna karşılık ortak kabulü, жазуу protokolleri, fiziksel şubelerin işletilmesi, stratejik kararlar жана ekoсистемасыn koordinasyonu organizasyonun merжолуî kontrolünde kalır.

Ошондуктан V3 orta düzeyde desteklenmiştir. Изилдөө “blokчынжыр varsa yönetim да merжолуsizdir” varsayımını desteklememektedir.

V4 — Реалдуу zamanlı маалымат paylaşımı бүткүл ekoсистемада sağlandı бы?

Hayır, гана kısmen. Изилдөөya ылайык Plastic Bank'ın kendi системаларi жана kurumsal müşterilere yönelik Impact Hub арасында hızlı маалымат paylaşımı жана raporlama mümkündür. Бирок ар түрдүү сырткы paydaşların eski ERP системаларi, yazılım ылайыктууluğu жана тармак altyapısındaki ар түрдүүlıklar uçtan uca ekoсистема çapında реалдуу убакыттагы entegrasyonu sınırlamaktadır.

Ошондуктан V4 kısmen/koşullu desteklenen бир değişkendir. Изилдөө güçlü ички izlenebilirliğin otomatik катары бүткүл ortaklarda kesintisiz маалымат бирге çalışabilirliği oluşturmadığını көрсөтөт.

V5 — Blokчынжыр таштанды ayırmayı iyileştiriyor mu?

Бул değişken Plastic Bank vakasında zayıf түрдө desteklenmiştir. Ödemenin белгилүү пластик kalitelerine bağlı olması, toplayıcıları дагы temiz жана туура sınıflandırılmış malzeme getirmeye teşvik edebilir. Операция жазуулары ayrıca белгилүү топтоо noktalarında malzeme kalitesinin izlenmesine yardımcı болушу мүмкүн.

Бирок Plastic Bank esas катары пластик geri kazanımı üzerine kuruludur. Kağıt, cam, organik таштанды, metal же karma belediye atığının geniş камтууlı булакta ayrıştırılmasını yöneten бир система değildir. Ошондуктан табылгаdan “blockchain belediye genelinde таштанды ayırma sorununu çözüyor” sonucu çıkarılamaz.

V6 — Finansal sürdürülebilirlik sağlandı бы?

Изилдөө V6'yı koşullu desteklenen değişken катары sınıflandırıyor. Plastic Bank vakasında төрт негизги gelir kaynağı tarif edilmektedir:

• kurumsal ortaklıklar,
• пластик kredi piyasaları,
• Social Plastic® malzeme satışları,
• Impact Hub үчүн SaaS abonelikleri.

Ошентсе да жаңы ülkelere же аймакlere açılmak fiziksel топтоо altyapısı, yazılım ыңгайлашууsı, жергиликтүү koordinasyon жана mevzuat uyumu үчүн öнымдуулукli başlangıç maliyetleri oluşturuyor. Finansal uygulanabilirlik бул nedenle kurumsal talebe, geri айландырылган malzeme piyasalarına жана пластик kredilerine ilişkin сырткы koşullara bağlı kalıyor.

V7 — Düzenleyici шайкештик эмне үчүн teknik özellik kadar öнымдуулукli?

V7 vaka ичинде güçlü түрдө desteklenmiştir. Изилдөөya ылайык өтө ülkeye yayılan бир система, гана blockchain жазууларыnın doğruluğunu эмес kişisel маалыматтарыn korunmasını, kurumsal meşruiyeti жана ар түрдүү düzenleyici orтолукlara uyumu да yönetmek zorundadır.

Булак, kişisel идентификация bilgisinin операция жазууларыndan бөлүнүшү, şifreleme, izinli erişim, чынжырдан тышкары kişisel маалымат tutma, hashed/pseudonymized identifiers, rol негизиндеги erişim жана ачык saklama/onam prosedürleri сыяктуу ыкмаleri ылайыктуу дизайн ilkeleri катары tartışmaktadır.

Бул жерде öнымдуулукli ayrım şudur: бул tekniklerin толукamı Plastic Bank tarafından deneysel катары uygulanıp karşılaştırılmış özellikler değildir. Бир bölümü изилдөөнүн GDPR жана blokчынжыр değişmezliği arasındaki gerilime yönelik дизайн önerileridir.

İlk B-WMF эмне үчүн değiştirildi?

İlk модель, V1–V7'yi V8'e paralel катары bağlanan nispeten doğrusal değişkenler түрүндө көрсөтөтdu. Plastic Bank vaka analizi болсо değişkenlerin birbirlerinden көз карандысыз болбогонун ortaya koydu.

Изилдөөнүн 18. sayfasındaki Сүрөт 4 бул nedenle B-WMF'yi эки катмарлуу yapı катары yeniden düzenliyor.

Жаңы modelde V1 → V5 → V2 ilişkisi ne anlama geliyor?

Изилдөөнүн yeniden yapılandırılmış modelindeki негизги bağlantılardan biri şudur:

Teşvikler → ayırma davranışı → маалымат kalitesi → ишенимдүү izlenebilirlik.

Tokenlaştırılmış ödül V1, белгилүү kalitedeki пластик үчүн ekonomik teşvik oluşturabilir. Бул davranış V5'teki malzeme ayırma kalitesini etkiler. V2'deki şeffaf takip болсо бирок fiziksel malzeme туура sınıflandırılıp tartıldıysa реалдуу dünyayı туура түрдө temsil eder.

Ошондуктан blokчынжыр чынжырin başlangıcındaki insan davranışını жана fiziksel өлчөөü ortadan kaldırmıyor; aksine санариптик ишенимдүүliği onlara bağımlı hâle getiriyor.

V2 менен V4 arasındaki darboğaz эмне?

Бир malzeme жазуусу kendi системасыnde ишенимдүү түрдө tutulsa bile сырткы kuruluşun ERP системасы бул veriyi kullanamıyorsa ekoсистема çapında otomasyon реалдууleşmeyebilir.

Изилдөө V4'ü бул nedenle системасыk darboğazlardan biri катары мааниlendiriyor. Standardized APIs же decentralized storage middleware сыяктуу çözümler колдонмо önerileri катары tartışılıyor; бирок изилдөөчүлөр bunların Plastic Bank vakasında test edilmiş çözümler болбогонун ayrıca belirtiyor.

V8 эмне үчүн artık klasik бир жыйынтык değişkeni эмес?

Yeniden düzenlenen B-WMF'да Etkili Таштанды Yönetimi, жети көз карандысыз değişkenin otomatik катары ürettiği sabit жыйынтык катары эмес, системасыk denge катары ele alınıyor.

Мисалы teşvik системасы iyi çalışsa dahi kötü булак verisi V2'yi zayıflatabilir. Fiziksel маалымат туура olsa bile ERP entegrasyonu V4'ü engelleyebilir. Teknik система iyi çalışsa bile finansman же düzenleyici шайкештик bozulursa Layer A бүткүл системасыn sürdürülebilirliğini sınırlayabilir.

Бул алкакда “ийгиликтүү blockchain projesi”, гана ledger'ın teknik катары изилдөөsı эмес, insan davranışı, маалымат doğruluğu, finans, kurumlar жана mevzuatın бирге изилдөөsı anlamına gelir.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Plastic Bank vakasında blokчынжыр destekli жазуу altyapısı izlenebilirlik жана текшериле турганlikle байланыштырылган.
• Tokenlaştırılmış/санариптик teşvikler vaka ичинде katılım механизмиnın öнымдуулукli parçası катары güçlü далил almıştır.
• Blokчынжыр негизиндеги ырастоо operasyonel yönetimin mutlaka merжолуsiz olması anlamına gelmemektedir; vaka гибрид yönetişimi desteklemektedir.
• Реалдуу zamanlı маалымат paylaşımının сырткы системаларle бирге çalışabilirlik tarafından sınırlandırılabildiği көрсөтүлгөн.
• Fiziksel булак verisinin doğruluğu blokчынжыр izlenebilirliğinin ön koşulu катары tanımlanmıştır.
• Finansal uygulanabilirlik жана düzenleyici шайкештик teknik архитектураnin тышкарыки негизги yönetişim шарттарыdır.
• Tek-vaka табылгалары колдонуу менен başlangıçtaki doğrusal B-WMF дагы катмарлуу жана karşılıklı bağımlı sosyo-teknik yapıya айландырылганtür.

Изилдөөнүн desteklemediği же далилlamadığı жыйынтыктар

• Blokчынжырin бүткүл таштанды yönetimi системаларinde otomatik катары verimlilik sağladığı далилlanmamıştır.
• Blokчынжырin fiziksel atığın türünü, miktarını же kaynağını kendi başına doğrulayabildiği gösterilmemiştir.
• Plastic Bank modelinin karma belediye atığı, organik таштанды, e-таштанды, inşaat atığı же tehlikeli atıkta ошол эле sonucu vereceği gösterilmemiştir.
• Жети görüşmeden elde edilen жыйынтыктар бүткүл жазуу dışı таштанды toplayıcılarının deneyimini temsil etmemektedir.
• B-WMF istatistiksel модель же ири örneklemli nedensellik testiyle doğrulanmamıştır.
• Tokenlaştırılmış teşviklerin бир başına katılım artışına эмне үчүн болгону deneysel катары далилlanmamıştır.
• Stratejik жана operasyonel yönetimin blokчынжыр nedeniyle merжолуsizleştiği gösterilmemiştir.
• Türkiye'deki таштанды yönetimi системасы үстүндө B-WMF ырастооsı yapılmamıştır.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Изилдөө дизайнı

Görüşülen paydaş rolleri

Изилдөөчүлөр кийинчерээкки görüşmelerde öнымдуулукli ölçüde жаңы tema ortaya çıkmadığını belirterek маалымат doygunluğuna ulaşıldığını bildiriyor. Ошентсе да örneklem kasıtlı катары система bilgisine sahip kilit paydaşlara odaklanmıştır жана түздөн-түз жазуу dışı toplayıcı örneklemi geniş değildir.

Kanıt derecelendirmesi ne anlama geliyor?

Бул kategoriler istatistiksel puan değildir. Aralarında “strong = 4, moderate = 3” сыяктуу сандык бир ölçek kurulmamıştır; бул nedenle Verianla Live'да nicel график катары gösterilmemiştir.

V1–V7 vaka жыйынтыктарının кыскача мазмунi

Etik жана маалымат yönetimi

Изилдөө University of Nicosia University Research Ethics Committee tarafından UREC/2022/19 proje numarasıyla onaylanmıştır. Katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Görüşme маалыматтары купуялуулук anlaşmaları жана katılımcı anonimliğinin korunması nedeniyle kamuya ачык değildir. Изилдөөчүлөр toplulaştırılmış маалыматтарыn makul talep üzerine sorumlu yazardan sağlanabileceğini belirtmektedir.

Изилдөөнүн ыкмаsel чектөөлөрı

Tek vaka: Plastic Bank, olgun жана пластик odaklı özel бир системаdir. Табылгалар ар түрдүү таштанды türlerine otomatik катары genelleнымдуулукez.

Жети görüşme: Örneklem система düzeyi bilgi үчүн seçilmiştir; geniş колдонуучу же таштанды toplayıcı popülasyonunu temsil eden istatistiksel örnek değildir.

Elite-informant bias: Yönetici жана stratejik rollerdeki katılımcıların ağırlığı, en kırılgan katılımcıların günlük deneyimini eksik yansıtabilir.

Örgütsel belge bağımlılığı: Vaka далилının бир bölümü kurum tarafından yayımlanan же kurumsal paydaşlardan sağlanan bilgilere dayanır.

Пластик odaklı камтуу: Модель karma belediye atığı, organik таштанды, e-таштанды, inşaat atığı же tehlikeli таштанды системаларinde түздөн-түз текшерилген эмес.

Nedensellik sınırı: Изилдөө nitel жана жоромолlayıcıdır. V1–V7'nin V8 үстүндө белгилүү etki көлөмү же istatistiksel nedensellik katсаны hesaplanmamıştır.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Tam оригиналдуу изилдөө adı: A Governance-Oriented Framework for Blockchain Adoption in Waste Management Systems: The Case of Plastic Bank

Авторлор: Irenee Dondjio; Marinos Themistocleous.

Yazar sırası: Булакта yer aldığı biçimiyle aynen korunmuştur.

Eş birinci yazar/eş katkı: Булакта eş birinci yazarlık belirtilmemektedir.

Sorumlu yazar: Marinos Themistocleous.

Kurum: Department of Digital Innovation, University of Nicosia, Nicosia, Cyprus.

Журнал: Future Internet.

Басма: MDPI, Basel, Switzerland.

Cilt / sayı / макала numarası: 18 / 8 / 384.

DOI: 10.3390/fi18080384

Alınma tarihi: 2 Haziran 2026.

Revizyon tarihi: 20 Temmuz 2026.

Kabul tarihi: 20 Temmuz 2026.

Yayın tarihi: 24 Temmuz 2026.

Булак түрү: Hakemli изилдөө макалаsi; системаatik literatür taramasıyla иштелип чыккан kavramsal алкакnin жоромолlayıcı, abdüktif, nitel бир-vaka изилдөөsıyla мааниlendirilmesi.

Рецензия статусу: Hakemli bilimsel жарыялоо.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Расмий жарыялоо шилтемеси:https://doi.org/10.3390/fi18080384

Каржылоо: Изилдөө сырткы finansman almamıştır.

Etik onay: University of Nicosia UREC; proje numarası UREC/2022/19.

Bilgilendirilmiş onam: Изилдөөya katılan бүткүл kişilerden bilgilendirilmiş onam alınmıştır.

Маалымат жеткиликтүүлүгү: Katılımcı gizliliği nedeniyle негизги görüşme маалыматтары kamuya ачык değildir. Toplulaştırılmış маалыматтарыn makul talep üzerine sorumlu yazardan sağlanabileceği belirtilmiştir.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор çıkar çatışması bildirmemiştir.

Автордук салымдар: Kavramsallaştırma Irenee Dondjio жана Marinos Themistocleous; ыкма, biçimsel analiz, изилдөө, маалымат kürasyonu жана ilk taslak Irenee Dondjio; ырастоо эки yazar; inceleme жана düzenleme эки yazar; görselleştirme Irenee Dondjio; danışmanlık Marinos Themistocleous tarafından реалдууleştirilmiştir.

Системаatik tarama камтуусу: Web of Science, ScienceDirect, IEEE Xplore, SpringerLink, JSTOR жана EBSCOHost; 2017–2025; гана рецензияланган İngilizce журнал жана konferans изилдөөları. Başlangıçtaki 12.021 жазууtan 26 изилдөө акыркы nitel senteze alınmıştır.

Ampirik ыкма: Plastic Bank үстүндө жети болжол менен 90 dakikalık yarı yapılandırılmış görüşme; purposive sampling; örgütsel belge жана ikincil булакlarla triangulation; tematik analiz жана pattern matching.

“Ampirik ырастоо” ifadesi hakkında жоромол sınırı: Булак bazı bölümlerde B-WMF'nin ampirik катары ырасталдыğı ifadesini kullanmaktadır. Бирок ыкма bölümü далил etiketlerinin istatistiksel ырастоо же evrensel genellenebilirlik ifade etmediğini açıkça belirtmektedir. Ошондуктан Verianla metninde алкак, Plastic Bank бир vakası үстүндө ampirik катары мааниlendirilmiş жана yeniden yapılandırılmış модель катары aktarılmıştır.

Fiziksel-санариптик маалымат sınırı: Blockchain жазуу bütünlüğü, fiziksel таштанды girdisinin doğruluğunu kendi başına garanti etmez. Tartım, sınıflandırma жана булак ырастооsı yanlışsa immutable ledger туура эмес реалдууliği koruyabilir. Изилдөө бул nedenle source-level authentication'ı şeffaf izlenebilirliğin ön koşulu катары баалооktedir.

Merжолуsizleşme sınırı: Plastic Bank vakasında blockchain маалымат ырастоо катмарыnı merжолуsizleştirmeyi amaçlarken organizasyonel koordinasyon, paydaş kabulü жана fiziksel operasyonlar merжолуî kalmaktadır. Табылгалар толук operasyonel decentralization далилı değildir.

Genellenebilirlik sınırı: Plastic Bank жогорку мааниli пластик geri kazanımına odaklanan бир vakadır. Табылгалар karma belediye atığı, organik таштанды, e-таштанды, inşaat же tehlikeli таштанды системаларine otomatik катары taşınamaz.

Verianla Live эскертүүсү: Süreç görselleştirmesi изилдөөнүн Plastic Bank Blockchain-Enabled Recycling Process şemasındaki fiziksel топтоо, tartım/жазуу, blokчынжыр ишенимli жазуу, ödül жана raporlama aşamalarına dayanır. V1–V7 үчүн колдонулган güçlü/orta/kısmi/zayıf etiketler nitel далил kategorileri olduğundan сандык grafiğe dönüştürülmemiştir.