Бул иш далил укугу адатта “чыгарып салуу” логикасы менен иштейт деп талашат. Башкача айтканда, калыстар айрым маалыматты туура эмес түшүнүп, ашыкча маанилүү деп кабыл алып же калыс эмес баалап коюшу мүмкүн деген коркунучтан улам айрым далилдер сотко такыр киргизилбей калат. Автор мунун артында эпистемикалык патернализм бар деп эсептейт.

Негизги маселе

Салттуу мамиле калыстардын жаңылыш чечим тобокелдигин көп учурда “ашыкча маалымат” көйгөйү катары көрөт. Бирок бул макаланын суроосу башкача: маселе дайыма маалыматтын өзүндөбү, же кээде маселе ошол маалыматты баалоо чөйрөсүнүн начар долбоорлонгонундабы? Эгер калыстарга туура шарт берилсе, мүмкүн коркунучтуу маалыматты толук жашыруунун ордуна, аны жакшыраак түшүнүүгө жардам берүүгө болот.

Ыкма

Иш жаңы эксперимент жүргүзбөйт. Ал укук теориясын, далил укугун, чечим илимин, когнитивдик психологияны жана социалдык эпистемологияны бириктирген түшүнүк алкагын сунуштайт. Автордун негизги альтернативасы — эпистемикалык түрткү. Бул калыстарга кайсы ишенимди кабыл алышы керек деп буйрук бербейт жана маалыматка жетүүнү жаппайт; тескерисинче, туурараак ой жүгүртүүгө жардам бере турган майда, бирок атайын долбоорлонгон кийлигишүүлөрдү билдирет.

Натыйжалар

Макаланын негизги тыянагы — далилди толук алып салуу ар дайым эң жакшы чечим эмес. Айрым учурларда алдын ала эскертүү, түшүндүрмөлүү калыстар көрсөтмөсү, далилди кандай максатта колдонууга болорун тактоо же чындыкка багыттаган эскертмелер калыстарга маалыматты туурараак иштетүүгө жардам бере алат. Мындай ыкма маалыматты жашырбайт, бирок аны баалоонун акыл-эс чөйрөсүн жакшыртат.

Автордун ою боюнча, сот залы жөн гана кайсы далилди киргизүү же чыгаруу маселеси эмес; ал ошондой эле адамдар татаал маалыматты кандай шартта жакшыраак түшүнө аларын долбоорлоочу эпистемикалык мейкиндик болуп саналат.

Эмне үчүн бул маанилүү?

Бул талкуу адилет сот жүргүзүү үчүн маанилүү. Калыстар жөнөкөй жарандар болушу мүмкүн, бирок алардын чечимдери эркиндикке, күнөөгө, жоопкерчиликке жана компенсацияга түз таасир этет. Ошондуктан маселе маалыматты азайтуу эле эмес, туура ой жүгүртүү үчүн шарт түзүү да болуп калат.

Verianla үчүн негизги билдирүү ушунда: адилеттик кээде маалыматты жашыруудан эмес, адамдар ошол маалыматты калыс жана аң-сезимдүү баалай ала турган чөйрө түзүүдөн чыгат.