Паркинсон оорусу титирөө, кыймылдын жайлашы жана булчуң катуулугу менен гана чектелбейт. Табарсык жана заара жолдоруна таасир эткен көйгөйлөр да оорунун көп кездешкен, жашоо сапатын төмөндөтүүчү жана көп учурда жетиштүү айтылбаган мотордук эмес белгилеринин катарына кирет. Каралган эксперттик консенсус текстине ылайык, Паркинсон бейтаптарынын болжол менен %34–86’sында төмөнкү заара жолдорунун белгилери болушу мүмкүн.

Эң көп кездешкен көйгөйлөр — заара кылууга капыстан катуу муктаждык, бат-бат заара кылуу, шашылыш түрдөгү заара кармай албоо жана түнкүсүн заара кылууга туруу. Сейрек учурларда заараны баштоодо кыйналуу, күчөнүп заара кылуу, алсыз же үзүлмө заара агымы жана табарсык толук бошобогондой сезим да болушу мүмкүн. Заара көйгөйлөрү уйкунун бөлүнүшүнө, жыгылууга, социалдык жашоонун чектелишине, багуучунун жүгүнүн көбөйүшүнө жана адамдын көз карандысыздыгынын азайышына салым кошо алат.

Эксперттик панель Паркинсон бейтаптарынын күнүмдүк көзөмөлүндө заара белгилерин жок дегенде жылына бир жолу түз сурап турууну сунуштайт. Баалоо “заара кармай албайсызбы?” деген суроо менен гана чектелбеши керек; сактоо белгилери, бошотуу белгилери, ноктурия жана стресс түрүндөгү заара кармай албоо өз-өзүнчө суралышы керек.

Жаңы башталган же күчөгөн белгилерде заара жолдорунун инфекциясы, простатанын чоңоюшу, диабет, ич катуу, жамбаш түбүнүн бузулушу, колдонулган дарылар жана табарсыкта зааранын калуусу сыяктуу себептер бааланышы керек. Заара анализи жана заара кылгандан кийин табарсыкта калган көлөмдү өлчөө биринчи баскычтагы текшерүүлөрдүн арасында.

Заара кылгандан кийинки калдык көлөмдүн 150 mL’nin жогору болушу олуттуу бошотуу бузулушу же тоскоолдук мүмкүнчүлүгүн көрсөтөт жана урологиялык баалоону талап кылышы мүмкүн. Көзгө көрүнгөн кан кетүү, кайталанган заара жолдорунун инфекциясы, бөйрөк же табарсык ташы жана жогорку калдык заара сыяктуу кызыл желектерде кеңири текшерүүлөр сунушталат.

Текст заара көйгөйлөрү Паркинсон оорусунун өзүнөн келип чыгышы мүмкүн экенин, бирок кыймылдын жайлашы, түнкү OFF мезгилдери, когнитивдик бузулуу, ич катуу, уйку апноэси, ортостатикалык гипотензия, простатанын чоңоюшу жана дарынын терс таасирлери менен да байланыштуу болушу мүмкүн экенин баса белгилейт. Ошондуктан бир эле белги бардык бейтапта бирдей механизмди билдирбейт.

Дарылоодо биринчи кезекте суюктук менен кофеинди жөнгө салуу, табарсык күндөлүгү, пландуу даараткана программасы, шашылыш сезимди басаңдатуу ыкмалары, жамбаш түбүнүн көнүгүүлөрү, кыймылдуулукту жакшыртуу жана жыгылуу коркунучун азайткан чөйрөлүк өзгөртүүлөр сунушталат. Дары керек болгондо когнитивдик бузулуу, ич катуу, ооз кургашы, кан басым жана табарсыктын бошоо абалы эске алынышы керек.

Консенсус тексти антихолинергиялык жүгү жогору дарылар өзгөчө когнитивдик бузулууну, ооз кургашын жана ич катууну күчөтүшү мүмкүн экенин белгилейт. Ошондуктан өтө активдүү табарсыктын белгилеринде ылайыктуу бейтаптар үчүн mirabegron же vibegron сыяктуу beta-3 адренергиялык агонисттер жагымдуураак терс таасир профилинен улам артыкчылыктуу болушу мүмкүн экени айтылат. Бирок бул дарылар да кан басым, дары-дармек өз ара аракеттенүүсү жана заара кармалып калуу жагынан дарыгердин көзөмөлүн талап кылат.

Дарыларга жооп бербеген учурларда табарсыкка botulinum токсинин киргизүү, tibial нервди стимулдаштыруу же сакралдык нейромодуляция сыяктуу процедуралар каралышы мүмкүн. Бошотууда кыйналган бейтаптарда простатага байланыштуу тоскоолдук, дары таасири, detrusor булчуңунун жетишсиздиги жана сфинктер координациясынын бузулушу айырмаланышы керек.

Бул иш жаңы клиникалык сыноо же системалык колдонмо эмес. Эксперттик пикирлерди жана учурдагы адабиятты бириктирген, рецензиядан өтө элек preprint. Ошондуктан сунуштар жеке диагноз же дарылоо көрсөтмөсү катары эмес, Паркинсон бейтаптарында заара көйгөйлөрүн тартиптүү жана көп тармактуу башкарууга багытталган клиникалык алкак катары окулушу керек.

Паркинсон оорусунда заара көйгөйлөрү эмне үчүн маанилүү?

Паркинсон оорусунун табарсыкка тийгизген таасири көбүнчө кыймыл белгилеринин көлөкөсүндө калат. Бейтаптар уялгандыктан, заара көйгөйлөрүн карылыктын табигый натыйжасы деп эсептегендиктен же неврологиялык текшерүүдө муну айтууну ылайык эмес көргөндүктөн өздөрү даттануусун айтпай калышы мүмкүн.

Консенсус тексти бул унчукпай калуунун клиникалык жактан маанилүү кесепеттери болушу мүмкүн экенин баса белгилейт. Заарага шашылыш муктаждык жана кармай албоо:

• үйдөн чыгуу жана социалдык иш-чараларга катышуу каалоосун азайтышы мүмкүн,
• жакын мамилелерге жана жыныстык жашоого таасир этиши мүмкүн,
• түнкү уйкуну бөлүшү мүмкүн,
• дааратканага шашып бара жатканда жыгылуу коркунучун жогорулатышы мүмкүн,
• багуучунун түн бою кайра-кайра ойгонушуна себеп болушу мүмкүн,
• оорунун өнүккөн баскычында тери көйгөйлөрүн жана кам көрүү муктаждыгын көбөйтүшү мүмкүн.

Текстте ноктурия, башкача айтканда адамдын негизги уйку мезгилинде заара кылуу үчүн ойгонушу Паркинсон оорусунда эң көп кездешкен заара белгилеринин бири экени айтылат. Ноктурия уйку сапатын гана бузбастан, улгайган адамдарда жыгылуу жана жамбаш сөөктүн сынуу коркунучунун өсүшү менен да байланыштуу.

Эксперттик панелдин негизги скрининг сунушу

Панель Паркинсон бейтаптарын көзөмөлдөө учурунда заара белгилерин жок дегенде жылына бир жолу активдүү сурап турууну сунуштайт. Текшерүүдө бейтаптан гана эмес, ылайыктуу учурда багуучудан да маалымат алуу сунушталат.

Сунушталган негизги скрининг суроосу жөнөкөй түрдө төмөнкү түшүнүккө негизделет:

“Заара белгилери сизди тынчсыздандырабы?”

Жооп оң болсо, даттануу төрт негизги топко бөлүнүшү керек:

1. Сактоо түрүндөгү белгилер
2. Бошотуу түрүндөгү белгилер
3. Ноктурия
4. Стресс түрүндөгү заара кармай албоо

Бул классификация маанилүү, анткени заарага капыстан шашылыш муктаждык сезген эки бейтапта негизги механизм бирдей болбошу мүмкүн. Биринде табарсык булчуңу ашыкча активдүү болсо, экинчисинде табарсык толук бошобогондуктан кыска убакытта кайра толгон сезим пайда болушу мүмкүн.

Сактоо түрүндөгү белгилер

Сактоо белгилери Паркинсон оорусунда эң көп кездешкен жана эң тынчсыздандырган заара көйгөйлөрүнүн арасында. Бул топко:

• Заарага шашылыш муктаждык: Кийинкиге жылдыруу кыйын, капысынан пайда болгон заара кылуу муктаждыгы
• Бат-бат заара кылуу: Адамдын адаттагыдан кыска аралыкта дааратканага барышы
• Шашылыш түрдөгү кармай албоо: Капыстан заара кылгысы келгенден кийин дааратканага жетпей заара чыгып кетиши

кирет.

Бул белгилер көбүнчө өтө активдүү табарсык менен байланыштуу. Консенсус текстинде Паркинсон оорусундагы допаминергиялык өзгөрүүлөр pontin заара чыгаруу борборунун басаңдатуусун азайтып, detrusor деп аталган табарсык булчуңунун эрксиз жыйрылышына алып келиши мүмкүн экени түшүндүрүлөт.

Табарсыктын толгондугу тууралуу сигналдарды кабыл алуу да табарсык булчуңуна гана байланыштуу эмес. Көңүл буруу жана аткаруучу функция бузулган бейтаптарда толгондук сигналын байкоо же аны аракетке айлантуу кечигиши мүмкүн. Ошондуктан когнитивдик бузулушу бар бейтаптын заара кармай албоосу өтө активдүү табарсыктан гана эмес, толгондук сезимин кеч аңдоодон да келип чыгышы мүмкүн.

Бошотуу түрүндөгү белгилер

Бошотуу белгилери Паркинсон оорусунда сактоо белгилерине караганда азыраак кездешкени менен, клиникалык жактан маанилүү. Алар:

• заараны баштоодо кыйналуу,
• заара кылганда күчөнүү муктаждыгы,
• алсыз же үзүлмө агым,
• табарсык толук бошобогондой сезим,
• заара кылгандан кийин кыска убакытта кайра дааратканага муктаж болуу

түрүндө көрүнүшү мүмкүн.

Бул белгилер табарсык булчуңунун жетиштүү жыйрыла албашы, табарсык менен уретралдык сфинктердин координациясынын бузулушу, жамбаш түбүнүн булчуңдарынын кеч бошошу же эркектерде простатанын чоңоюшуна байланышкан чыгыш тоскоолдугу менен байланыштуу болушу мүмкүн.

Бошотуу даттануусу өзү эле заара кармалып калды дегенди далилдебейт. Ошол сыяктуу капыстан шашылыш муктаждык табарсык сөзсүз ашыкча жыйрылып жатат дегенди билдирбейт. Белгилердин механизмин түшүнүү үчүн керек болсо калдык заараны өлчөө жана уродинамикалык текшерүү жүргүзүлүшү керек.

Ноктурия бир эле оору эмес

Ноктурия уйкуда эрксиз заара кармай албай калуу дегенди билдирбейт. Бул адамдын негизги уйку мезгилинде ойгонуп, заара кылышы. Текст Паркинсон бейтаптарында ноктурия жок дегенде беш башка механизм менен пайда болушу мүмкүн экенин түшүндүрөт.

1. Түн бою уланган өтө активдүү табарсык

Күндүзкү табарсык булчуңунун ашыкча активдүүлүгү түнкүсүн да уланат. Табарсык аз гана толгондо да заара кылуу сезими пайда болушу мүмкүн.

2. Түнкү табарсык сыйымдуулугунун азайышы

Карылык менен табарсыктын түнкүсүн сактай алган көлөмү азайышы мүмкүн. Бул Паркинсон оорусуна гана тиешелүү эмес, бирок Паркинсон бейтаптарында башка механизмдер менен кошулушу мүмкүн.

3. Түнкүсүн зааранын ашыкча өндүрүлүшү

Түн ичинде өндүрүлгөн зааранын көбөйүшү ноктуриянын маанилүү себептеринин бири. Жүрөк же бөйрөк оорулары, буттагы шишик, диабет, веналык жетишсиздик жана дарыланбаган обструктивдүү уйку апноэси бул процесске салым кошо алат.

4. Паркинсон оорусунун түнкү OFF мезгили

Түнкүсүн допаминергиялык дарылардын таасири азайганда мотордук жана мотордук эмес OFF белгилери кайра чыгышы мүмкүн. Айрым бейтаптарда заарага шашылыш муктаждык же ноктурия бул өзгөрүүнүн бир бөлүгү болушу мүмкүн.

5. Заара муктаждыгынан көз каранды эмес ойгонуу

Бейтап REM уйкусунун жүрүм-турум бузулушу, тынч эмес буттар синдрому, уйку апноэси, оору же башка себеп менен ойгонушу мүмкүн. Ойгонгондо дааратканага барганы негизги ойгонуу себеби табарсык болгон деген таасир жаратышы мүмкүн.

Бул айырмалоо дарылоо үчүн өтө маанилүү. Уйку апноэсинен улам ойгонгон бейтапка табарсык дарысын гана берүү негизги көйгөйдү чечпеши мүмкүн.

Стресс түрүндөгү заара кармай албоо

Стресс түрүндөгү кармай албоо жөтөлгөндө, чүчкүргөндө, күлгөндө, көнүгүүдө же жүк көтөргөндө ич көңдөйүнүн басымы жогорулап, заара чыгып кетиши.

Аялдарда жамбаш түбүнүн алсыздыгы, төрөт тарыхы, жамбаш органдарынын түшүшү жана менопаузадан кийинки өзгөрүүлөр менен байланыштуу болушу мүмкүн. Эркектерде сейрек жана көбүнчө простата операциясы же радиотерапиядан кийин кездешет.

Бул белги Паркинсон оорусунан көз карандысыз пайда болушу мүмкүн болгондуктан, ар бир заара кармай албоону түз эле Паркинсонго байланыштыруу туура эмес.

Заара белгилерине салым кошкон башка оорулар

Консенсус тексти баалоо учурунда төмөнкү абалдарды сурап чыгуу керектигин сунуштайт:

• ич катуу,
• диабет,
• инсульт тарыхы,
• өнөкөт жамбаш оорусу,
• мурдагы кош бойлуулук жана төрөттөр,
• жамбаш хирургиясы же жамбаш аймагындагы рак,
• аялдарда жамбаш органдарынын түшүшү жана менопаузадан кийинки кын атрофиясы,
• эркектерде простатанын чоңоюшу,
• бөйрөк же жүрөк оорулары,
• уйку бузулуулары,
• төмөнкү буттардагы шишик.

Ич катуу өзгөчө маанилүү. Толгон түз ичеги табарсык чыгышына жана табарсыктын сактоо сыйымдуулугуна таасир этиши мүмкүн. Антихолинергиялык дарылардын ич катууну күчөтүшү заара дарылоосу менен ичеги белгилеринин ортосунда терс айлампа түзүшү мүмкүн.

Эмне үчүн дары-дармек тизмеси сөзсүз каралышы керек?

Изилдөөнүн 22–24. беттериндеги кеңири таблица көптөгөн рецепттик жана рецептсиз дарылар заара функциясына таасир эте аларын көрсөтөт. Айрым дарылар заара өндүрүүнү көбөйтсө, айрымдары табарсык булчуңунун жыйрылышын азайтып, уретралык чыгыш каршылыгын күчөтүп же стресс түрүндөгү кармай албоону начарлатышы мүмкүн.

Сактоо белгилерин күчөтө турган дарылар

• Furosemid, bumetanid жана torsemid сыяктуу диуретиктер заара өндүрүүнү көбөйтүшү мүмкүн.
• Donepezil, rivastigmin жана galantamin сыяктуу холинэстераза ингибиторлору табарсык булчуңунун холинергиялык активдүүлүгүн күчөтүшү мүмкүн.
• Bethanechol жана pilokarpin сыяктуу парасимпатомиметиктер detrusor жыйрылуусун күчөтүшү мүмкүн.

Бошотуу белгилерин же ретенцияны күчөтө турган дарылар

• Антихолинергиялык дарылар табарсык жыйрылуусун азайтышы мүмкүн.
• Amitriptilin жана nortriptilin сыяктуу трициклдик антидепрессанттар detrusor булчуңун бошоңдотуп, чыгыш каршылыгын жогорулатышы мүмкүн.
• Pseudoefedrin, fenilefrin жана midodrin сыяктуу альфа-адренергиялык агонисттер уретра жана простата капсуласындагы жылма булчуң тонусун жогорулатышы мүмкүн.
• Айрым антигистаминдер, уйку дарылары жана кыймыл оорусуна каршы дарылар системалык антихолинергиялык таасир көрсөтүшү мүмкүн.
• Benztropin жана triheksifenidil сыяктуу антихолинергиялык антипаркинсон дарылары табарсыктын бошошун кыйындатышы мүмкүн.
• Опиоиддер заара ретенциясына, ич катууга жана аң-сезимдин булуттанышына салым кошушу мүмкүн.

Стресс түрүндөгү кармай албоону күчөтө турган дарылар

• ACE ингибиторлору өнөкөт жөтөл жаратып, кармай албоону козгошу мүмкүн.
• Булчуң бошоңдотуучулар жамбаш түбүнүн тонусун азайтышы мүмкүн.
• Альфа-блокаторлор өзгөчө аялдарда уретралдык сфинктерди бошоңдотуп, кармай албоону көбөйтүшү мүмкүн.

Системалык жол менен ноктурияга же полиурияга салым кошкон дарылар

• SGLT2 ингибиторлору глюкозурия жана осмостук диурез аркылуу заара көлөмүн көбөйтүшү мүмкүн.
• Кальций канал блокаторлору перифериялык шишик жаратып, түнкү заара өндүрүшүнө салым кошушу мүмкүн.
• Айрым допамин агонисттери жана тиазолидиндиондор шишикке байланышкан ноктурияга таасир этиши мүмкүн.

Текст айрым дарылар дозага, колдонуу мөөнөтүнө жана бейтаптын өзгөчөлүктөрүнө жараша сактоо жана бошотуу белгилеринин экөөнү тең начарлатышы мүмкүн экенине көңүл бурат. Ошондуктан бейтаптар дарыларын өз алдынча токтотпой, рецепттик жана рецептсиз бардык каражаттарды дарыгери менен чогуу карап чыгышы керек.

Паркинсон оорусу менен көп системалуу атрофия кантип айырмаланат?

Заара көйгөйлөрүнүн башталган убактысы жана түрү идиопатиялык Паркинсон оорусу менен көп системалуу атрофия сыяктуу атипиялык паркинсонизм абалдарын айырмалоого жардам бере алат.

Идиопатиялык Паркинсон оорусунда заара белгилери адатта мотордук белгилер башталгандан кийин пайда болуп, сактоо түрүндөгү даттануулар көбүрөөк кездешет.

Көп системалуу атрофияда болсо:

• заара белгилери мотордук белгилер менен бир убакта же алардан мурун башталышы мүмкүн,
• эрте жана оор бошотуу бузулушу болушу мүмкүн,
• олуттуу заара ретенциясы пайда болушу мүмкүн,
• автономдук бузулуу Паркинсон оорусуна караганда оор болушу мүмкүн.

Эрте мезгилде түшүндүрүлбөгөн заара ретенциясы же оор бошотуу кыйынчылыгы Паркинсон оорусуна мүнөздүү деп эсептелбейт жана көп системалуу атрофия мүмкүнчүлүгүн көтөрүшү мүмкүн.

Чыныгы жана жалган detrusor-сфинктер диссинергиясы

Паркинсон бейтаптарында сфинктердин жай бошошу detrusor-сфинктер диссинергиясына окшош заара чыгаруу үлгүсүн түзүшү мүмкүн. Текст муну Паркинсонго байланышкан сфинктер брадикенезиясы же жалган диссинергия деп аныктайт.

Көп системалуу атрофияда болсо нейродегенерация ар башка анатомиялык аймактарга таасир эткендиктен чыныгы detrusor-тышкы сфинктер диссинергиясы жана сфинктер денервациясы болушу мүмкүн.

25. беттеги уродинамикалык салыштыруу таблицасы Паркинсон оорусунда сактоо фазасында detrusor гиперактивдүүлүгү көбүрөөк мүнөздүү экенин; атипиялык паркинсонизмде болсо баштапкы гиперактивдүүлүк оору күчөгөн сайын жетишсиз жыйрылууга өтүшү мүмкүн экенин көрсөтөт.

Бирок эксперттер уродинамикалык тесттер өз алдынча Паркинсон оорусу же көп системалуу атрофия диагнозун коё албай турганын баса белгилешет. Табылгалар неврологиялык белгилер, оорунун убакыттык жүрүшү жана башка автономдук белгилер менен бирге бааланышы керек.

Кыймыл бузулушу заара кармай албоого кантип алып келет?

Айрым бейтаптарда табарсык функциясы салыштырмалуу нормалдуу болсо да, брадикенезия, ригиддүүлүк, тоңуп калуу жана тең салмак бузулушунан улам дааратканага убагында жетпей калышы мүмкүн. Бул функционалдык заара кармай албоо катары каралышы мүмкүн.

Бул бейтаптарда табарсыкка багытталган дарыны гана берүү жетишсиз болушу мүмкүн. Допаминергиялык дарылоону туура жөнгө салуу, басууга жардам берүүчү шаймандар, физиотерапия, оңой чечилүүчү кийим жана дааратканага жетүүнү жеңилдетүү натыйжалуураак болушу мүмкүн.

Түнкүсүн дааратканага барганда коркунуч жогору. Паркинсон бейтап:

• түнкү OFF мезгилинде болушу мүмкүн,
• уйкулуу же маң болушу мүмкүн,
• ортостатикалык гипотензияга дуушар болушу мүмкүн,
• караңгыда тең салмак кармоодо кыйналышы мүмкүн.

Панель кыймыл сенсорлуу жарыктандыруу, ылайыктуу жардамчы шайман, керебет жанындагы комод же колго кармалган заара идиши сыяктуу чараларды карап чыгууну сунуштайт.

Когнитивдик бузулуу жана заара кармай албоо

Көңүл буруу, пландаштыруу жана аткаруучу функция бузулган бейтаптар табарсык толгон сигналын сезсе да, убагында дааратканага барууну баштай албай калышы мүмкүн.

Мындай учурда:

• пландуу дааратканага алып баруу,
• багуучунун эскертүүсү менен заара кылуу,
• дары убактысы менен даараткана убактысын бирге жөнгө салуу,
• күнүмдүк тартипке белгилүү даараткана убактысын киргизүү

пайдалуу болушу мүмкүн.

Изилдөө күндүз жетиштүү суюктук ичкен адамда кадимки заара кылуу аралыгы болжол менен 3–4 саат болушу мүмкүн экенин айтат. Дааратканага 5–6 сааттан узун аралыктар менен барган айрым бейтаптарда 3–4 саат сайын пландуу же эскертилген заара кылуу кармай албай калуу учурларын азайтышы мүмкүн.

Алгачкы баалоодо кандай суроолор берилиши керек?

Баалоо төмөнкү темаларды камтышы керек:

• Белги качан башталды?
• Күндүзбү же түнкүсүнбү күчтүүрөөк?
• Капыстан шашылыш муктаждыкпы, алсыз агымбы же экөө тең барбы?
• Заара кармай албоо жөтөлгөндө же кыймылдаганда болобу?
• Белги Паркинсон дарысынын ON же OFF мезгили менен байланыштуубу?
• Заара кылганда ачышуу, кан же оору барбы?
• Кайталанган инфекция тарыхы барбы?
• Ич катуу, диабет, простата чоңоюшу же жамбаш түбүнүн көйгөйү барбы?
• Бейтап дааратканага коопсуз жана убагында жете алабы?
• Кайсы дарылар жана рецептсиз каражаттар колдонулат?

Тастыкталган анкеталар

Консенсус тексти айрым тастыкталган баалоо куралдары скринингде колдонулушу мүмкүн экенин белгилейт:

• MDS-UPDRS Бөлүк I, пункт 1.10
• SCOPA-AUT
• ICIQ-OAB

Бул куралдар бейтапты эң көп тынчсыздандырган белгилерди аныктоого жардам бере алат. Бирок анкета өз алдынча табарсык булчуңу ашыкча активдүүбү же жетишсиз иштейби — муну көрсөтпөйт.

Табарсык күндөлүгү эмне берет?

24 сааттык же бир нече күндүк табарсык күндөлүгүнө төмөнкү маалыматтар жазылышы мүмкүн:

• суюктук ичкен убакыт жана көлөм,
• заара кылган убакыттар,
• чыгарылган заара көлөмү,
• капысынан шашылыш муктаждык учурлары,
• кармай албай калуу учурлары,
• түнкүсүн заара кылууга турган саны,
• Паркинсон дарысын ичкен убакыттар.

Бул күндөлүк түнкү ашыкча заара өндүрүшүн табарсыктын кичине сыйымдуулугунан айырмалоого жана белгилердин OFF мезгили менен байланышын көрүүгө жардам бере алат.

Физикалык текшерүүдө эмнелер бааланат?

Консенсус тексти бейтапка жараша төмөнкү текшерүүлөр жүргүзүлүшү мүмкүн экенин айтат:

• табарсык толгондугу, масса же грыжа үчүн курсакты кароо,
• шишик үчүн төмөнкү буттарды текшерүү,
• аялдарда теринин бүтүндүгү, кын атрофиясы, жамбаш органдарынын түшүшү жана стресс кармай албоо үчүн жамбаш текшерүүсү,
• эркектерде простатанын көлөмү, түйүн жана оорутуу үчүн ректалдык текшерүү.

Заара анализи качан жасалышы керек?

Жаңы башталган же күчөгөн заара белгилеринде заара жолдорунун инфекциясы эске алынышы керек. Айрыкча:

• заара кылганда ачышуу,
• көзгө көрүнгөн же микроскопиялык кан,
• капысынан когнитивдик же жүрүм-турум өзгөрүшү,
• ысытма же системалык оорунун белгилери

болсо микроскопиялык заара анализи жана керек учурда культура сунушталат.

Текст белгилери жок бактериурия же пиурия көпчүлүк учурда дарыланбашы керек экенин; кош бойлуулук же заара системасына процедура жасала турган атайын учурлар өзгөчө болушу мүмкүн экенин айтат.

Заара кылгандан кийинки калдык көлөм эмне үчүн өлчөнөт?

Заара кылгандан кийин табарсыкта калган көлөм post-void residual, башкача айтканда PVR деп аталат. Портативдүү табарсык сканери, радиологиялык УЗИ же керек болсо катетеризация аркылуу өлчөнөт.

Табарсыктын толук бошобошу:

• бат-бат заара кылуу,
• капысынан шашылыш муктаждык,
• ташып кетүү түрүндөгү кармай албоо,
• кайталанган инфекция

сыяктуу өтө активдүү табарсыкты туураган белгилерди жаратышы мүмкүн.

Паркинсон оорусунда олуттуу ретенция салыштырмалуу сейрек болушу күтүлөт. Консенсус тексти:

\[ \mathrm{PVR} > 150\ \mathrm{mL} \]

болгондо тоскоолдук, дары таасири же атипиялык паркинсонизм мүмкүнчүлүгүн баалоону жана урологго жөнөтүүнү карап чыгууну сунуштайт.

Бул маани өз алдынча диагноз койбойт. Өлчөө убактысы, бейтаптын заара кылган көлөмү, колдонулган дарылар жана клиникалык белгилер менен чогуу бааланышы керек.

Урологго жөнөтүүнү талап кылган кызыл желектер

• PVR’nin 150 mL’nin жогору болушу
• Көзгө көрүнгөн кандуу заара
• Кайталанган заара жолдорунун инфекциясы
• Бөйрөк же табарсык ташы
• Табарсык чыгышында тоскоолдук шеги
• Олуттуу же күчөп бараткан заара ретенциясы
• Эрте мезгилдеги оор бошотуу бузулушу

Мындай учурларда бөйрөк УЗИ менен гидронефроз же жогорку заара жолдорунун бузулушу изилдениши мүмкүн. Кайталанган инфекция же көзгө көрүнгөн кан болсо цистоскопия каралышы мүмкүн.

Уродинамикалык тесттер эмнени көрсөтөт, эмнени көрсөтпөйт?

Уродинамикалык текшерүү табарсык толуп жана бошоп жаткандагы басым, жыйрылуу жана агым өзгөчөлүктөрүн баалай алат. Ал төмөнкү суроолорго жооп берүүгө көмөк көрсөтөт:

• Табарсык сактоо учурунда эрксиз жыйрылабы?
• Табарсык жетиштүү жыйрылуу күчүн чыгара алабы?
• Уретра чыгышында тоскоолдук барбы?
• Табарсык менен сфинктер шайкеш иштейби?

Бирок уродинамика өз алдынча белгилердин себебин же неврологиялык диагнозду тактабайт. Тест жыйынтыктары бейтаптын текшерүү учурундагы даттануулары жана Паркинсон оорусунун ON/OFF абалы менен бирге чечмелениши керек. Панель мүмкүн болсо тест бейтаптын ON мезгилинде жүргүзүлүшүнө көңүл бурат.

33. беттеги клиникалык алгоритм эмнени түшүндүрөт?

Изилдөөнүн акыркы бетиндеги кең агым схемасы баалоону жылдык скрининг суроосунан баштап төрт өзүнчө белги бутагына бөлөт:

• сактоо түрүндөгү белгилер,
• ноктурия,
• стресс түрүндөгү кармай албоо,
• бошотуу түрүндөгү белгилер.

Алгоритмде сактоо жана бошотуу даттанууларында заара анализи менен PVR өлчөөсү баса белгиленет. Заара анализи нормалдуу жана PVR 150 mL же андан төмөн болгон өтө активдүү табарсык учурларында биринчи жашоо образы, жүрүм-турум ыкмалары жана табарсык машыгуусу сунушталат.

Бул ыкмалар жетишсиз болсо beta-3 агонистин баштоо жана натыйжа көрүнүшү үчүн болжол менен төрт жума күтүү сунушталат. Жооп жетишсиз же терс таасир болсо дарыны токтотуп, экинчи же үчүнчү баскычтагы варианттарды баалоо каралат.

Ноктурия бутагында болсо адам чындап заара муктаждыгынан ойгонобу же башка себеп менен ойгонуп туруп дааратканага барабы — бул айырмаланат. Түнкү жана күндүзкү бат-бат заара кылуу менен түнкүсүн гана бат-бат заара кылуу да ар башка жол менен бааланат.

Биринчи баскыч: жашоо образы жана жүрүм-турум дарылоосу

Эксперттик панель сактоо белгилеринде инвазивдүү эмес ыкмалар биринчи баскычта каралышы керек деп сунуштайт.

Суюктук ичүүнү жөнгө салуу

Таблица 3’тө күнүнө 48–64 oz суюктук ичүү жалпы максат катары берилген. Бирок суюктукту чектөө ич катууну жана суусузданууну күчөтүшү мүмкүн экени, ал эми ашыкча суюктук полиурияны көбөйтө турганы айтылат.

Бул көлөм ар бир бейтап үчүн автоматтык рецепт эмес. Жүрөк, бөйрөк же башка системалык оорусу бар адамдарда суюктук планы жеке түзүлүшү керек.

Кофеин жана алкоголь

Текст кофеинди күнүнө үч порциядан аз кармоону; алкоголду мүмкүн болушунча азайтууну жана таблицада эркектер үчүн күнүнө эң көп эки, аялдар үчүн эң көп бир порция чегин эске алууну сунуштайт.

Кофеин заарага шашылыш муктаждыкты жана уйкунун бузулушун күчөтүшү мүмкүн. Алкоголь заара өндүрүшүн, тең салмак бузулушун, когнитивдик таасирди жана уйку көйгөйлөрүн начарлатышы мүмкүн.

Пландуу заара кылуу

Бейтап табарсык толуп, күчтүү шашылыш сезим баштала электе табарсык күндөлүгүнө ылайык белгиленген убакта дааратканага барат.

Эскертме менен заара кылуу

Багуучу когнитивдик же кыймыл көйгөйү бар бейтапка ылайыктуу убакта дааратканага барууну эскертет.

Жамбаш түбүнүн булчуң көнүгүүлөрү

Таблица күнүнө жок дегенде 45 жамбаш түбүнүн жыйрылуусун көздөгөн программа жөнүндө айтат. Бирок туура булчуңдарды табуу жана ашыкча жыйрылуу же туура эмес техникадан качуу үчүн жамбаш түбүнүн физиотерапевтинин колдоосу сунушталат.

“Knack” техникасы

Жөтөлүү, чүчкүрүү же жүк көтөрүүнүн алдында жамбаш түбүн жыйрып, стресс түрүндөгү кармай албоону азайтууга багытталган.

“Freeze and Squeeze” техникасы

Капысынан шашылыш муктаждык пайда болгондо кыймылды токтотуп, жамбаш түбүн жыйрып, шашылыш сезим азайганча күтүү ыкмасы. Шашылыш түрдөгү кармай албоо жана түнкү шашылыш сезим үчүн колдонулушу мүмкүн.

Табарсык машыгуусу

Бат-бат заара кылууда даараткана аралыгын акырындык менен болжол менен 15 мүнөткө узартып, жок дегенде эки сааттык заара кылуу аралыгына жетүүнү көздөйт.

Бул ыкмалар чыныгы табарсык чыгыш тоскоолдугун же олуттуу ретенцияны дарылабайт. Бошотууда кыйналган бейтаптарда жүрүм-турум ыкмаларына гана таянууга болбойт.

Өтө активдүү табарсыкта дары тандоо

Дары менен дарылоо пландалганда төмөнкү жагдайлар чогуу бааланышы керек:

• когнитивдик бузулуу же деменция,
• ич катуу,
• ооз кургашы,
• көз ичиндеги басым көйгөйлөрү,
• жыгылуу коркунучу,
• табарсык толук бошойбу же жокпу,
• бөйрөк жана боор функциялары,
• башка дарылар менен өз ара аракеттенүү.

Антимускариндик дарылар

Оксибутинин, толтеродин, солифенацин, троспиум, дарифенацин жана фесотеродин сыяктуу антимускариндик дарылар табарсык булчуңунун эрксиз жыйрылуусун азайтышы мүмкүн.

Бирок антихолинергиялык таасирлер:

• когнитивдик начарлоо же делирий,
• ооз кургашы,
• көздүн бүдөмүк көрүшү,
• ич катуу,
• табарсыкта зааранын калышы

сыяктуу көйгөйлөргө алып келиши мүмкүн.

Консенсус тексти антихолинергиялык жүгү өзгөчө жогору оксибутинин Паркинсон бейтаптарында биринчи тандоо болбошу керектигин белгилейт.

Beta-3 адренергиялык агонисттер

Mirabegron жана vibegron табарсык булчуңун beta-3 рецепторлору аркылуу бошоңдотуп, сыйымдуулукту жогорулатууга жана эрксиз жыйрылууларды азайтууга багытталган.

Текстте Паркинсон же паркинсонизми бар ылайыктуу бейтаптарда антихолинергиялык дарыларга салыштырмалуу жагымдуураак когнитивдик терс таасир профилинен улам биринчи вариант катары каралышы мүмкүн экени айтылат.

Таблица mirabegron үчүн күнүнө 25–50 mg, vibegron үчүн күнүнө 75 mg дозаларын тизмелейт. Бул маанилер preprintтеги эксперттик таблицадан алынган; жеке дарылоо сунушу эмес. Бөйрөк жана боор функциясы, кан басым жана дары өз ара аракеттенүүсү эске алынышы керек.

Mirabegron гипертония жана баш ооруну жаратышы мүмкүн; кан басымды көзөмөлдөө сунушталат. Эки дары тең айрым башка дарылардын кандагы деңгээлине таасир этиши мүмкүн.

Дары менен дарылоо жетишсиз болсо

Ылайыктуу доза жана жетиштүү дарылоо мөөнөтүнө карабастан белгилер сакталса же дары көтөрүлбөсө, урология же урогинекология баалоосу сунушталат.

Табарсыкка botulinum токсинин киргизүү

Detrusor булчуңуна onabotulinumtoxinA киргизүү эрксиз табарсык жыйрылуусун азайтышы мүмкүн. Бирок заара ретенциясы жана мезгил-мезгили менен катетер колдонуу муктаждыгы пайда болушу мүмкүн.

Бул коркунуч Паркинсон бейтаптары үчүн өзгөчө маанилүү; анткени титирөө, брадикенезия жана кол чеберчилигинин төмөндөшү бейтаптын өзүнө катетер коюусун кыйындатышы мүмкүн. Дарылоодон мурун бейтап жана багуучу менен бул мүмкүнчүлүк талкууланышы керек.

Tibial нервди стимулдаштыруу

Салыштырмалуу аз инвазивдүү нейромодуляция ыкмасы. Бирок кайталанган клиникалык баруулар жана колдоо дарылоосу талап кылынышы мүмкүн.

Сакралдык нейромодуляция

Табарсыкты көзөмөлдөгөн нерв жолдорун электрдик түрдө жөнгө салууга багытталган. Түзмөктүн MRI шайкештиги жана өндүрүүчүгө тиешелүү шарттар процедурадан мурда текшерилиши керек.

Бошотуу кыйынчылыгы жана простатанын чоңоюшу

Эркектерде олуттуу простата чоңоюшу болсо урологиялык баалоо сунушталат. Дарылоо варианттарына:

• альфа-блокаторлор,
• 5-альфа редуктаза ингибиторлору,
• кошо жүргөн эректилдик дисфункцияда tadalafil,
• ылайыктуу бейтаптарда табарсык чыгышына багытталган хирургиялык процедуралар

кириши мүмкүн.

Альфа-блокаторлор уретра жана простатанын жылма булчуңун бошоңдотушу мүмкүн, бирок ортостатикалык гипотензияны күчөтүшү мүмкүн. Паркинсон бейтаптары кан басымдын түшүшү жана жыгылуу жагынан башынан эле коркунучта болушу мүмкүн болгондуктан, этият колдонулушу керек.

Көп системалуу атрофия жокко чыгарылгандан кийин, туура тандалган Паркинсон бейтаптарында простата чоңоюшуна багытталган трансуретралдык простата резекциясы абсолюттук каршы көрсөтмө эмес. Бирок операциядан кийинки кармай албоо жана башка татаалдашуулар үчүн бейтапты кылдат тандоо керек.

Заара ретенциясында катетер варианттары

Туруктуу заара ретенциясында мүмкүн болсо таза мезгилдүү катетеризация артыкчылыктуу болушу мүмкүн. Бейтаптын кол чеберчилиги, титирөөсү, когнитивдик абалы жана багуучунун колдоосу эске алынышы керек.

Узак мөөнөттүү дренаж керек болсо туруктуу уретралдык катетер же супрапубикалык катетер колдонулушу мүмкүн. Текст ылайыктуу учурларда өнөкөт уретралдык катетердин ордуна супрапубикалык катетер артыкчылыктуу болушу мүмкүн экенин айтат.

Ноктурияны дарылоо эмне үчүн жеке болушу керек?

Ноктурияда биринчи себеп аныкталышы керек:

• Өтө активдүү табарсык жана түнкү сыйымдуулук азайганда табарсык машыгуусу же табарсыкты бошоңдотуучу дарылоолор каралышы мүмкүн.
• Простата чоңоюшунда бошотууну жакшыртуу ноктурияны чектелүү деңгээлде азайтышы мүмкүн.
• Диуретиктердин убактысы жана түнкү заара өндүрүшүн көбөйткөн дарылар кайра каралышы мүмкүн.
• Буттагы шишикти башкаруу түнкү заара өндүрүшүн азайтышы мүмкүн.
• Уйку апноэси же башка уйку бузулууларында уйку боюнча баалоо жүргүзүлүшү мүмкүн.
• Түнкү OFF мезгилине байланышкан белгилерде допаминергиялык дарылоонун убактысы кайра бааланышы мүмкүн.

Desmopressin түнкү заара өндүрүшүн азайтышы мүмкүн; бирок улгайган адамдарда гипонатриемия коркунучу болгондуктан этият колдонулушу керек.

Кайталанган заара жолдорунун инфекциялары

Кайталанган инфекциялар адатта:

• алты айда жок дегенде эки культура менен ырасталган инфекция,
• же 12 айда жок дегенде үч культура менен ырасталган инфекция

деп аныкталат.

Консенсус тексти көп тармактуу мамиле ичинде:

• жетиштүү суюктук ичүү,
• ич катуунун алдын алуу,
• ылайыктуу бейтаптарда клюква проантоцианидиндери,
• метенамин гиппураты,
• менопаузадан кийинки аялдарда жергиликтүү вагиналдык эстроген,
• оорунун өнүккөн баскычында гигиенаны жеңилдеткен чаралар

сыяктуу варианттарды эскерет.

Басуучу антибиотик каралса, биринчи медициналык жардам дарыгери, инфекциялык оорулар адиси жана урологдун кызматташуусу сунушталат.

Сиңирүүчү каражаттар жана башка жардамчы шаймандар

Сиңирүүчү прокладкалар, кайра колдонулуучу ич кийимдер, керебет жанындагы комоддор, колго кармалган заара идиштери жана тышкы заара чогултуу түзмөктөрү оорунун бардык баскычында колдонулушу мүмкүн.

Бул каражаттар дарылоо ийгиликсиз болду дегенди билдирбейт. Өнүккөн баскычта коопсуздукту, көз карандысыздыкты жана кам көрүү жеңилдигин жогорулаткан жардамчы шаймандар. Өнөкөт заара кармай албоодо теринин бүтүндүгүн сактоочу кам көрүү да керек.

Терең мээ стимуляциясы табарсыкка кандай таасир этиши мүмкүн?

Текст субталамикалык ядронун терең мээ стимуляциясы айрым изилдөөлөрдө табарсыктын максималдуу сыйымдуулугун жогорулата алганын айтат. DBS’nin Паркинсон оорусунда заара белгилерин жалпысынан начарлатат деген туруктуу далил жок экени белгиленет.

Бирок бута аймагына жана бейтапка жараша субъективдүү же объективдүү заара өзгөрүүлөрү ар башка болушу мүмкүн. Потенциалдуу таасирлер операцияга чейинки кеңешүүдө талкууланышы керек.

Эмне үчүн көп тармактуу мамиле керек?

Заара көйгөйлөрүн башкаруу төмөнкү адистердин биргелешкен ишин талап кылышы мүмкүн:

• кыймыл бузулуулары боюнча невролог,
• жалпы невролог,
• биринчи медициналык жардам дарыгери,
• уролог,
• урогинеколог,
• гериатр,
• жамбаш түбү боюнча физиотерапевт,
• уйку адиси,
• инфекциялык оорулар адиси,
• медайым жана башка жардамчы саламаттык сактоо адистери.

Ресурстары чектелүү аймактарда телемедицина адистердин координациясына жана бейтапты көзөмөлдөөгө жардам бере алат.

Консенсус маданий сезимталдык да маанилүү экенин баса белгилейт. Заара кармай албоо жана табарсык көйгөйлөрү айрым коомдордо уят нерсе катары кабыл алынышы мүмкүн. Бейтап өзү айтканын күтпөстөн, урматтоо менен түз скрининг жүргүзүү сунушталат.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Ар башка адистиктердин катышуусу: Кыймыл бузулуулары боюнча неврологдор, урологдор, урогинекологдор жана гериатр бирге иштеген.
• Практикалык клиникалык багыт: Оору механизми гана эмес, текшерүүдө кандай суроолор берилери жана кайсы тесттер суралышы мүмкүн экени түшүндүрүлгөн.
• Белгилерге негизделген классификация: Сактоо, бошотуу, ноктурия жана стресс кармай албоо өзүнчө каралган.
• Дары жүгүнө көңүл буруу: Паркинсон бейтаптары колдонгон рецепттик жана рецептсиз дарылардын заара функциясына таасири кеңири тизмеленген.
• Паркинсон–MSA айырмалоосу: Эрте ретенция жана оор бошотуу бузулушу сыяктуу атипиялык өзгөчөлүктөргө көңүл бурулган.
• Жүрүм-турум дарылоолору биринчи орунга коюлган: Дарысыз ыкмалар биринчи баскычта жайгаштырылган.
• Коопсуздук мамилеси: Жыгылуу, ортостатикалык гипотензия, когнитивдик бузулуу жана катетер колдонуу жөндөмү сыяктуу Паркинсонго мүнөздүү көйгөйлөр эске алынган.
• Бириктирүүчү алгоритм: Акыркы беттеги визуалдык агым схемасы белгилерден биринчи текшерүү жана дарылоого чейинки практикалык жолду көрсөтөт.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

• Рецензиядан өтө элек: Текст preprint.
• Жаңы клиникалык маалымат түзүлгөн эмес: Сунуштар эксперименттик бейтап когортунун жыйынтыгына эмес, адабиятка жана эксперттик пикирге негизделет.
• Баяндоочу сереп колдонулган: Системалык сереп же мета-анализ ыкмасы колдонулган эмес.
• Далил деңгээлдери классификацияланган эмес: Ар бир сунуш кандай сапаттагы далилге негизделгени стандарттуу баалоо системасы менен берилген эмес.
• Консенсус пайыздары берилген эмес: Пункттар боюнча раунддук добуш бөлүштүрүүсү же сандык макулдашуу пайыздары көрсөтүлгөн эмес.
• Бейтап же багуучу өкүлү көрсөтүлгөн эмес: Панелдин тизмесинде клиницисттер бар, түз бейтап катышуусу билдирилбейт.
• Айрым дарылоолор Паркинсонго тиешелүү күчтүү далилге ээ эмес: Сунуштардын бир бөлүгү жалпы нейроурология же улгайган бейтаптар боюнча колдонмолордон ылайыкташтырылган.
• Доза таблицалары клиникалык рецептти алмаштырбайт: Бөйрөк, боор, кан басым жана дары өз ара аракеттенүүсү сыяктуу жеке өзгөрмөлөр деталдуу дарыгер баалоосун талап кылат.
• Таблица номерлөөсүндө дал келбестик бар: Текст жана алгоритм айрым жүрүм-турум же дары варианттары үчүн “Таблица 4”кө шилтеме берет, бирок негизги таблицалар Таблица 1–3 деп номерленген.
• Маалымат бөлүшүү билдирүүсүндө темалык дал келбестик бар: Текст жаңы маалымат түзүлбөгөнүн жана пикирлер “уйку жана кыймыл бузулуулары боюнча адистерге” таандык экенин айтат; бирок панелдин маанилүү бөлүгү неврология, урология, урогинекология жана гериатрия адистеринен турат.
• Узак мөөнөттүү жыйынтыктар белгисиз: Алгоритмдин жыгылуу, инфекция, жашоо сапаты же ооруканага жатууга таасири клиникалык сыноо менен текшерилген эмес.

Изилдөө эмнени айтат?

• Паркинсон бейтаптарында заара белгилери көп кездешет жана клиникалык жактан маанилүү.
• Заара белгилери жок дегенде жылына бир жолу активдүү скринингден өтүшү керек.
• Сактоо, бошотуу, ноктурия жана стресс кармай албоо белгилери өзүнчө бааланышы керек.
• Жаңы же күчөгөн белгилерде инфекция, тоскоолдук, дары таасири жана кошумча оорулар изилдениши керек.
• Заара анализи жана PVR өлчөөсү биринчи баскычтагы текшерүүдө пайдалуу болушу мүмкүн.
• PVR’nin 150 mLден жогору болушу же кызыл желектердин болушу урологиялык баалоону талап кылышы мүмкүн.
• Эрте жана оор ретенция идиопатиялык Паркинсон оорусуна мүнөздүү эмес жана атипиялык паркинсонизмди ойлондурушу мүмкүн.
• Жашоо образы, табарсык машыгуусу жана жамбаш түбүнүн ыкмалары сактоо белгилеринде биринчи баскычта каралышы керек.
• Антихолинергиялык дарылардын когнитивдик жана ичеги-карын жүгү Паркинсон бейтаптарында өзгөчө эске алынышы керек.
• Ылайыктуу бейтаптарда beta-3 агонисттер жагымдуураак дары варианты болушу мүмкүн.
• Дарылоо неврология, урология, реабилитация жана биринчи медициналык жардамдын ортосунда координацияланышы керек.

Изилдөө эмнени айтпайт?

• Ар бир Паркинсон бейтап бирдей заара белгилерин башынан өткөрөт деп айтпайт.
• Ар бир шашылыш муктаждык өтө активдүү табарсык экенин көрсөтпөйт.
• PVR’nin 150 mLден жогору болушу өзү эле көп системалуу атрофия диагнозун коёт деп айтпайт.
• Уродинамика неврологиялык диагнозду өзү эле аныктайт деп айтпайт.
• Белгилүү бир дары бардык Паркинсон бейтаптары үчүн эң жакшы экенин далилдебейт.
• Beta-3 агонисттер коркунучсуз деп айтпайт.
• Антимускариндик дарыларды эч бир Паркинсон бейтап колдоно албайт деп айтпайт.
• Берилген дозаларды жеке рецепт катары колдонсо болот деп айтпайт.
• Алгоритм рандомизацияланган клиникалык сыноодо башка кам көрүү моделдеринен артык экенин көрсөтпөйт.
• Сунуштар рецензияланган жана акыркы оору колдонмосу статусунда экенин көрсөтпөйт.

Өткөн мезгил үчүн мааниси

Паркинсон оорусунда заара белгилери көптөн бери белгилүү болсо да, бул көйгөйлөрдү башкаруу көбүнчө неврология, биринчи медициналык жардам жана урологиянын ортосунда бөлүнүп келген. Ооруга багытталган так башкаруу жолдорунун чектелүү болушу белгилердин байкалбай калышына же аларды дары менен гана басууга аракет кылууга алып келиши мүмкүн.

Бул консенсус изилдөөсү мурда өзүнчө тармактарда болгон неврологиялык, урологиялык, гериатриялык жана реабилитациялык маалыматты жалпы клиникалык алкакка топтоого аракет кылат.

Бүгүнкү күн үчүн мааниси

Изилдөөнүн азыркы мааниси Паркинсон бейтаптын заара даттануусун жөн гана “табарсык көйгөйү” катары көрбөгөнүндө. Бир эле белги:

• борбордук допаминергиялык механизмден,
• простата чоңоюшунан,
• ич катуудан,
• дарынын терс таасиринен,
• когнитивдик бузулуудан,
• кыймылдын жайлашынан,
• уйку бузулушунан

келип чыгышы мүмкүн.

Бул мамиле түз дарылоо берүүдөн мурда себепти түшүнүү керектигин баса белгилейт.

Келечек үчүн мааниси

Келечекте бул сунуштардын клиникалык пайдасын өлчөгөн изилдөөлөр керек. Айрыкча:

• жылдык скрининг белгилерди аныктоону көбөйтөбү,
• алгоритм жыгылуу жана инфекция көрсөткүчтөрүн азайтабы,
• beta-3 агонисттер менен антимускариндик дарылардын Паркинсон бейтаптарындагы узак мөөнөттүү салыштырмалуу коопсуздугу,
• жамбаш түбүнүн реабилитациясы кайсы бейтап топторунда натыйжалуураак экени,
• заара белгилеринин ON/OFF мезгилдери менен байланышын объективдүү көзөмөлдөө,
• телемедицинага негизделген табарсык күндөлүгү жана реабилитация колдонмолору,
• бейтаптар жана багуучулардын консенсус процесстерине түз катышуусу

изилдениши керек.

Күнүмдүк жашоодо бул эмнени билдирет?

Изилдөөнүн күнүмдүк жашоо үчүн эң маанилүү билдирүүсү — заарага шашылыш муктаждык же кармай албоо Паркинсон оорусунда уялчу жана жашыра турган көйгөй эмес. Бул белгилер дарылоого же азайтууга боло турган бир нече себептен келип чыгышы мүмкүн.

Бейтаптар жана багуучулар:

• белгилер качан башталганын,
• күндүз жана түнкү жыштыгын,
• дары убактысы менен байланышын,
• кармай албай калуу жана жыгылуу учурларын,
• заара агымындагы өзгөрүүлөрдү

жазып жүрүү клиникалык баалоону жеңилдетерин билиши керек.

Бирок изилдөө адамдарга дарыларын өз алдынча өзгөртүүнү, рецептсиз табарсык дарысын ичүүнү же суюктукту көзөмөлсүз чектөөнү сунуштабайт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Өзгөртүлгөн Delphi процесси

1. Parkinson Study Group Other Non-Motor Symptoms Working Group тарабынан тема тандалган.
2. Максаттуу аудитория Паркинсон бейтаптарын караган клиницисттер деп аныкталган.
3. Ар башка адистиктерден панель түзүлгөн.
4. Кичине жумушчу топтор белгилүү темалык багыттарга бөлүнгөн.
5. Адабият баяндоочу түрдө каралган.
6. Алгачкы консенсус билдирүүлөрү даярдалган.
7. Билдирүүлөр офлайн бааланган.
8. Төрт толук панелдик виртуалдык жыйында талкуу жана түзөтүү жүргүзүлгөн.
9. Пункттар боюнча добуш берилген.
10. Консенсус түзүлгөнгө чейин билдирүүлөр кайра оңдолгон.

Консенсус билдирүүлөрүнүн төрт негизги бөлүгү

Негизги скрининг жана баалоо сунуштары

Диагностикалык баалоо баскычтары

Урологиялык баалоо үчүн сунушталган чек жана кызыл желектер

Паркинсон оорусу жана атипиялык паркинсонизмдеги уродинамикалык үлгүлөр

Метод эскертүүсү: Бул үлгүлөр диагнозго жардам бериши мүмкүн, бирок өз алдынча Паркинсон оорусу же атипиялык паркинсонизм диагнозун койбойт.

Сактоо белгилери үчүн сунушталган дарылоо баскычтары

Жүрүм-турум дарылоолорунун техникалык кыскача мазмуну

Текстте көрсөтүлгөн негизги дары топтору

Коопсуздук эскертүүсү: Бул таблица preprintте берилген эксперттик сунуштардын кыскача мазмуну. Доза же дары тандоо жеке рецепт эмес; дарыгердин баалоосусуз колдонулбашы керек.

Туруктуу белгилерде кийинки дарылоолор

Консенсустун техникалык жактан эң маанилүү жыйынтыгы

Бул иш бир гана дарылоону алдыга чыгаргандан көрө, Паркинсон бейтапындагы заара белгисинин механизмин айырмалоону сунуштайт. Бир эле “шашылыш” даттануу:

• detrusor гиперактивдүүлүгүнөн,
• табарсыктын толук бошобошунан,
• кыймыл жай болгондуктан дааратканага жетпей калуудан,
• когнитивдик бузулуудан,
• түнкү OFF мезгилинен,
• инфекция же башка оорудан

келип чыгышы мүмкүн.

Ошондуктан изилдөө сунуштаган негизги мамиле — белгилерди системалуу классификациялоо, кайра оңдоло турган себептерди изилдөө жана дарылоону мотордук функция, когниция, жаш, дары жүгү жана багуучунун мүмкүнчүлүгүнө жараша жекелештирүү.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Бул мазмун Delaram Safarpour, Camille P. Vaughan, Kathleen E. McKee, Alexandra L. Tabakin, Pinky Agarwal, Aditya V. Boddu, Frank C. Lin, Hillary A. Williams, Javier E. Santiago, Jun Song, Ronald F. Pfeiffer жана Rohit Dhall тарабынан даярдалган “Consensus Expert Recommendations for Management of Urinary Dysfunction in Parkinson Disease” аттуу изилдөөгө негизделет.

Изилдөө Паркинсон оорусунда заара функциясынын бузулушун скрининг кылуу, баалоо жана башкаруу үчүн даярдалган эксперттик консенсус жана баяндоочу сереп preprint. Жаңы бейтап тобун, рандомизацияланган клиникалык сыноону же жаңы лабораториялык маалыматты камтыбайт.

Консенсус сунуштары өзгөртүлгөн виртуалдык Delphi ыкмасы менен иштелип чыккан. Эксперттер адабиятты карап, алдын ала билдирүүлөрдү даярдап, төрт толук панелдик виртуалдык жыйында пункттарды талкуулап, оңдоп жана консенсус түзүлгөнгө чейин добуш беришкен.

Текстте ачык түрдө “This preprint research paper has not been peer reviewed” жана “Preprint not peer reviewed” эскертүүлөрү бар. Демек, изилдөө рецензиядан өтө элек. PDFде тастыкталган акыркы журнал кабыл алуусу же рецензияланган жарыя статусу жок.

Изилдөөдөгү дары жана доза таблицалары клиницисттер үчүн даярдалган. Алар бейтаптардын өз алдынча дары баштоосу, токтотуусу же дозаны өзгөртүүсү үчүн колдонулбашы керек. Паркинсон бейтаптарында когнитивдик абал, ич катуу, ортостатикалык гипотензия, бөйрөк жана боор функциясы, табарсыкта калган заара жана дары өз ара аракеттенүүсү дарылоо чечимин олуттуу өзгөртүшү мүмкүн.

Текст заара белгилери Паркинсон оорусунан гана келип чыгат деп эсептебейт. Инфекция, простата чоңоюшу, жамбаш түбүнүн бузулушу, диабет, уйку оорулары, дарылар жана атипиялык паркинсонизм мүмкүнчүлүктөрүн изилдөөнү сунуштайт.

PVR’nin 150 mL’nin жогору болушу же эрте оор ретенция көп системалуу атрофияны ойлондурушу мүмкүн; бирок бул табылгалар өз алдынча диагноз койбойт. Уродинамикалык тесттер да оорунун диагнозун өз алдынча тактабайт.

Изилдөөнүн аягындагы алгоритм жана дарылоо таблицалары эксперттик пикирлерге жана ар кандай далил деңгээлиндеги жарыяларга негизделет. Алгоритм клиникалык жыйынтыктарды жакшыртары рандомизацияланган салыштыруу менен көрсөтүлгөн эмес.

Текстте таблица номерлөөсү жана маалымат бөлүшүү түшүндүрмөсүндө айрым редакциялык дал келбестиктер бар. Алар бул мазмунда оңдолгон же жашырылган эмес, изилдөөнүн чектөөлөрүнүн ичинде көрсөтүлгөн.

Бул макала жүктөлгөн PDFдеги консенсус билдирүүлөрүнө, таблицаларга, клиникалык алгоритмге жана авторлордун түшүндүрмөлөрүнө гана негизделип даярдалган. PDFде жок дарылоо кепилдиги, так артыкчылык, диагностикалык тактык же коопсуздук кепилдиги тууралуу дооматтар кошулган эмес.