Бул изилдөө соттук токсикологиядагы өтө маанилүү көйгөйдү карайт: Адам өлгөндөн кийин анын канынан өлчөнгөн дары же зат деңгээли дайыма эле өлүм учурундагы чыныгы деңгээлди көрсөтө бербейт. Мунун негизги себеби post-mortem redistribution, башкача айтканда өлүмдөн кийинки кайра бөлүштүрүү деп аталган процесс. Өлүмдөн кийин организмде клеткалардын бузулушу, ткандардын ажырашы, диффузия, уюу, чирүү жана органдардан канга заттардын өтүшү сыяктуу процесстер улана берет. Ошондуктан аутопсияда алынган кан үлгүсүндөгү дары концентрациясы адам өлөрдүн алдындагы кан деңгээлине дайыма эле тең болбойт.

Изилдөө Түштүк Африканын Cape Town шаарындагы Salt River Соттук Патология Моргуна кабыл алынган шектүү табигый эмес өлүм учурларында жүргүзүлгөн. Изилдөөдө 109 учур талданып, алардын 61инде, башкача айтканда болжол менен %56сында максаттуу 29 дары/зат панелинен жок дегенде бири аныкталган. Изилдөөчүлөр үч башка кан үлгүсүн салыштырышкан: моргго кабыл алууда алынган феморалдык кан, аутопсия учурунда алынган феморалдык кан жана аутопсия учурунда алынган жүрөк каны. Бул салыштыруу өлүмдөн кийин дары деңгээлдери организмде кайсы багытта жана канчалык өзгөрүшү мүмкүн экенин түшүнүү үчүн жүргүзүлгөн.

Изилдөөнүн эң маанилүү табылгаларынын бири — метамфетамин ар башка үлгү түрлөрүнүн ортосунда маанилүү деңгээлде өзгөрүү көрсөткөнү. Амфетамин жана THC-COOH боюнча да белгилүү үлгүлөрдү салыштырганда маанилүү айырмачылыктар табылган. Ал эми Түштүк Африка контекстинде өзгөчө маанилүү зат болгон methaqualone боюнча маанилүү post-mortem кайра бөлүштүрүү байкалган эмес. Изилдөөчүлөрдүн айтымында, бул methaqualoneдун өлүмдөн кийинки кайра бөлүштүрүлүшү тууралуу адабияттагы олуттуу боштукту толтурган алгачкы маалыматтардын бири.

Изилдөө рецензиядан өтө элек preprint болгондуктан, жыйынтыктар этият чечмелениши керек. Бирок ал соттук токсикология үчүн маанилүү бир нерсени так көрсөтөт: Өлүмдөн кийинки токсикологиялык отчетторду жөн гана “канда мынча зат табылды” деп чечмелөөгө болбойт. Мисалы, зат кайсы кан тамырдан алынганы, үлгү качан алынганы, аутопсияга чейин канча убакыт өткөнү, адамдын өлүмүнүн мүнөзү, организмдеги ткандардын өзгөрүшү, үлгүнүн сактоо шарттары жана заттын фармакокинетикалык касиеттери чогуу бааланышы керек.

Соттук токсикология өлүм учурларында дарылар, баңгизаттар, уулуу заттар же башка химиялык заттар өлүмгө салым кошконбу же жокпу аныктоого аракет кылат. Бирок бул тармактагы эң татаал жагдайлардын бири мындай: Адам өлгөндөн кийин организм биологиялык жактан толугу менен “тоңуп калган” система болуп калбайт. Клеткалар бузула баштайт, ткандардын өткөрүмдүүлүгү өзгөрөт, органдардагы заттар канга өтүшү мүмкүн, бактериялык активдүүлүк айрым заттарды ажыратып же жаңы кошумча продуктуларды түзүшү мүмкүн. Ошондуктан аутопсияда өлчөнгөн дары деңгээли өлүм учурундагы дары деңгээлинин түз жана жөнөкөй көчүрмөсү эмес.

Изилдөөнүн негизги көйгөйү дал ушул жерде пайда болот: Аутопсияда өлчөнгөн кандагы дары концентрациясы өлүм учурундагы концентрацияны канчалык так чагылдырат? Эгер бул суроо кылдат каралбаса, өлүмдө дары чындап эле өлүмгө алып келчү деңгээлде болгонбу деген суроо туура эмес чечмелениши мүмкүн. Бул лабораториялык гана техникалык маселе эмес; өлүмдүн себеби, соттук тергөө, үй-бүлөгө берилген түшүндүрмө, сот процесси жана коомдук саламаттык маалыматтары үчүн да өтө маанилүү.

Изилдөөнүн борборундагы түшүнүк — post-mortem redistribution же кыскача PMR. Кыргызча муну өлүмдөн кийинки кайра бөлүштүрүү деп айтууга болот. PMR — өлүмдөн кийин дарынын же заттын концентрациясы убакытка жана үлгү алынган анатомиялык аймакка жараша организмдин ар башка жерлеринде өзгөрүшү. Мисалы, жүрөк канындагы заттын деңгээли феморалдык, башкача айтканда сан аймагындагы перифериялык кан деңгээлинен жогору чыгышы мүмкүн. Буга жүрөк ашказан, боор жана өпкө сыяктуу зат көп топтолушу мүмкүн болгон органдарга жакын жайгашканы себеп болушу мүмкүн.

Изилдөөдө берилген схемалык сүрөт бул процессти түшүнүктүү кылат. Сүрөттө дарылар өлүмдөн кийин концентрациясы жогору ткандардан же органдардагы кампалардан кан булактарына карай тарашы мүмкүн болгон диффузия жолдору көрсөтүлөт. Муну күнүмдүк мисал менен мындай элестетүүгө болот: Жабык идиште өтө каныккан түстүү суюктук бир жерде топтолуп, убакыт өткөн сайын айланасындагы суюктукка аралаша баштаса, өлчөө жүргүзгөн жериңиз жыйынтыкка таасир берет. Түстү булакка жакын жерден өлчөсөңүз коюураак, алысыраак жерден өлчөсөңүз төмөнүрөөк маанини көрөсүз. Адамдын организминде да өлүмдөн кийин айрым дарылар ашказан, боор, өпкө, жүрөк тканы же май тканы сыяктуу резервуар аймактардан канга өтүшү мүмкүн.

Ошондуктан соттук токсикологияда үлгү кайдан алынганы өтө маанилүү. Изилдөө өзгөчө жүрөк каны менен феморалдык кандын айырмачылыгына көңүл бурат. Жүрөк каны борбордук кан деп эсептелет жана айланасындагы органдардын таасирине көбүрөөк дуушар болот. Феморалдык кан болсо перифериялык үлгү жана өлүмдөн кийинки кайра бөлүштүрүүдөн азыраак таасирленет деп күтүлөт. Ошондуктан көптөгөн соттук токсикология практикаларында аутопсия учурунда мүмкүн болсо феморалдык канга артыкчылык берилет.

Изилдөөдө колдонулган негизги катыштардын бири C/P ratio, башкача айтканда жүрөк/перифериялык кан катышы. Изилдөөнүн логикасын төмөнкү негизги байланыш менен көрсөтүүгө болот:

\[ C/P = \frac{\text{kalp kanındaki ilaç konsantrasyonu}}{\text{periferik veya femoral kandaki ilaç konsantrasyonu}} \]

Бул формулада C cardiac blood, башкача айтканда жүрөк канындагы дары концентрациясын; P peripheral blood, башкача айтканда перифериялык канды, бул изилдөөдө негизинен феморалдык канды билдирет. Катыш 1ден чоң болсо, жүрөк канындагы дары деңгээли феморалдык кандагыдан жогору. Адабиятта көптөгөн заттар үчүн C/P > 1 болушу ал зат өлүмдөн кийинки кайра бөлүштүрүүгө жакын болушу мүмкүн деп чечмеленет. Бирок изилдөө бул катыш өзүнчө так далил эмес экенин жана окуянын контексти менен чогуу бааланышы керек экенин баса белгилейт.

Изилдөөдө ошондой эле кабыл алуудагы феморалдык кан менен аутопсиядагы феморалдык кандын, ошондой эле жүрөк каны менен аутопсиядагы феморалдык кандын катыштары колдонулат. Булар изилдөөнүн үлгү алуу түзүлүшүнө мүнөздүү эки маанилүү салыштыруу:

\[ F2/F1 = \frac{\text{otopsi sırasında alınan femoral kan konsantrasyonu}}{\text{morga kabul sırasında alınan femoral kan konsantrasyonu}} \]

Бул формулада F1 моргго кабыл алууда алынган феморалдык кан үлгүсүн; F2 аутопсия учурунда алынган феморалдык кан үлгүсүн билдирет. Бул катыш бир анатомиялык аймактан, бирок ар башка убакта алынган үлгүлөрдөгү өзгөрүүнү түшүнүүгө жардам берет. Эгер F2/F1 катышы жогоруласа, аутопсия учурундагы феморалдык концентрация кабыл алуудагы феморалдык концентрациядан жогору дегенди билдирет.

\[ C/F2 = \frac{\text{otopsi sırasında alınan kalp kanı konsantrasyonu}}{\text{otopsi sırasında alınan femoral kan konsantrasyonu}} \]

Бул формулада C аутопсия учурунда алынган жүрөк канын; F2 аутопсия учурунда алынган феморалдык канды билдирет. Бул катыш ошол эле аутопсия мезгилинде борбордук жана перифериялык кандын айырмасын түшүнүүгө жардам берет. Жүрөк канындагы көрсөткүчтөр жогору болушу, өзгөчө жакын органдардан канга зат өтүшү же жүрөк тканында топтолуу сыяктуу PMR механизмдерин көрсөтүшү мүмкүн.

Изилдөө адабиятта толтурууга аракет кылган боштук абдан так. Post-mortem кайра бөлүштүрүү боюнча эл аралык изилдөөлөр болгону менен, Түштүк Африкада мындай дизайн менен жүргүзүлгөн биринчи изилдөө экени айтылат. Мындан тышкары, Cape Town контекстинде көп кездешкен заттардын бири болгон methaqualone боюнча PMR маалыматы чектелүү экени белгиленет. Бул зат Түштүк Африка жана жалпы Африка контекстинде кыянат пайдалануу жагынан маанилүү болгондуктан, анын өлүмдөн кийинки жүрүм-турумун билүү соттук токсикологиялык чечмелөөлөр үчүн олуттуу мааниге ээ.

Изилдөөнүн үлгүсү Cape Town шаарындагы Salt River Mortuaryге кабыл алынган шектүү табигый эмес өлүм учурларынан турат. Беш айлык мезгилде, Февраль-Июнь 2023 аралыгында чогултулган үлгүлөр колдонулган. Алгач 200 учурдан кабыл алуудагы кан алынган, 117 учур үчүн жакындарынан макулдук алынган, аутопсия үлгүлөрү жетишсиз же аутопсия толук бүтпөй калгандыктан айрым учурлар чыгарылып, жыйынтыгында 109 учур талданган. Бул 109 учурдун 107синде үчтүк үлгү топтому, башкача айтканда F1, F2 жана C бирге болгон; эки учурда F1 жана F2 гана болгон.

Изилдөөгө киргизүү критерийлери өзгөчө маанилүү. 18 жашка чейинки адамдар изилдөөгө киргизилген эмес. Ачык чирүү белгилери болгон учурлар, өлүм күнү жетиштүү тактык менен белгилүү эмес учурлар, жетиштүү кан алуу мүмкүн болбогон катуу кан жоготуу, күйүк же кеңири травма учурлары, терминалдык реанимация аракеттери жүргүзүлгөндөр жана өлүмгө чейин ооруканада узак жаткан адамдар чыгарылган. Бул чыгаруу критерийлери жыйынтыктарды көзөмөлдөнгөн түрдө чечмелөө үчүн керек. Анткени чирүү, суюктук куюу, ооруканадагы дарылоо, оор травма же өлүм убактысынын белгисиздиги кандагы дары концентрациясына олуттуу таасир этиши мүмкүн.

Үлгү алуу процесси үч негизги кан үлгүсүнө негизделген. F1 — моргго кабыл алууда перкутандык феморалдык вена пункциясы аркылуу алынган кабыл алуудагы феморалдык кан. F2 — аутопсия учурунда феморалдык кан тамырлардан кесүү ыкмасы менен алынган аутопсиялык феморалдык кан. C — аутопсия учурунда оң дүлөйчөдөн же карынчадан алынган жүрөк каны. Ар бир үлгү болжол менен 3-4 mL көлөмүндө алынып, натрий фториди/калий оксалаты бар боз капкактуу түтүктөрдө сакталган. Үлгүлөр кыска убакыт +4°C-де, иштетүүдөн кийин -20°C-де сакталган.

Аналитикалык жактан изилдөө максаттуу сандык токсикология панелин колдонот. Үлгүлөр UPLC-MS/MS, башкача айтканда ультра натыйжалуу суюк хроматография-тандем масс-спектрометрия ыкмасы менен талданган. Бул ыкма соттук токсикологияда төмөн концентрациядагы заттарды тандалма жана сезгич өлчөө үчүн колдонулган күчтүү лабораториялык техника. Изилдөөдө кеңири кыянат пайдаланылган 29 зат же дары максаттуу түрдө каралган. Колдонулган ыкма мурда Academy Standards Board жана South African National Accreditation System сунуштарына ылайык валидделген.

Статистикалык талдоодо SPSS v28 колдонулган. Категориялык өзгөрмөлөр жыштык менен берилген, нормалдуу бөлүштүрүү Shapiro-Wilk тести менен бааланган. Жыныстар арасындагы жаш айырмасы Student t-тести менен салыштырылган. Дары концентрациялары нормалдуу бөлүштүрүлбөгөндүктөн, үлгү түрлөрүнүн айырмасы Friedman тести менен каралып, маанилүү натыйжа чыккан учурларда Wilcoxon белгиленген ранг тести жана Bonferroni түзөтүүсү колдонулган. Катыштар менен post-mortem interval, башкача айтканда өлүм менен аутопсиянын ортосундагы убакыттын байланышы Spearman рангдык корреляциясы менен бааланган. Маанилүүлүк деңгээли α = 0.05 болуп белгиленген.

Изилдөөнүн натыйжалары өлүмдөн кийинки токсикологиялык чечмелөө эмне үчүн жөн гана “жогорку көрсөткүч / төмөн көрсөткүч” маселеси эмес экенин ачык көрсөтөт. Талданган 109 учурдун 61инде жок дегенде бир максаттуу зат аныкталган. Эң көп аныкталган заттар methaqualone жана метамфетамин болгон; ар бири 33 учурда табылган. Амфетамин 30 учурда, THC-COOH 20 учурда, ацетаминофен болсо 13 учурда аныкталган. Оң учурларда орточо жаш 33 жана жыныстар арасында жаш боюнча маанилүү айырма табылган эмес.

Орточо post-mortem interval, башкача айтканда өлүм тууралуу билдирүү менен аутопсиянын ортосундагы убакыт 81.1 саат болуп эсептелген. Стандарттык четтөө ±44 саат болгондуктан, учурлар арасында убакыт жагынан олуттуу өзгөрмөлүүлүк бар. Кабыл алуу менен аутопсиялык феморалдык үлгү алуу ортосундагы орточо убакыт 76.8 саат, жүрөк канынын үлгүсү үчүн 79.7 саат болгон. Бул узак жана өзгөрмө убакыт аралыгы өлүмдөн кийинки кайра бөлүштүрүү изилдөөлөрү үчүн реалдуу шарттарды чагылдырганы менен, чечмелөөнү да татаалдаштырат.

Эң маанилүү табылгалардын бири — метамфетамин боюнча бардык үлгү түрлөрүнүн ортосунда маанилүү айырма табылганы. Метамфетаминдин концентрациясы кабыл алуудагы феморалдык канда орточо 0.36 mg/L, аутопсиялык феморалдык канда 0.51 mg/L, жүрөк канында болсо 1.08 mg/L деп берилген. p мааниси <0.001 болгондуктан бул айырма статистикалык жактан маанилүү. Бул натыйжа, айрыкча Cape Townда көп кыянат пайдаланылган метамфетамин үчүн, өлүмдөн кийинки үлгү алуу жери токсикологиялык чечмелөөгө олуттуу таасир бериши мүмкүн экенин көрсөтөт.

Амфетамин боюнча да үлгү алынган жердин ачык таасири көрүлгөн. Кабыл алуудагы феморалдык канда орточо 0.05 mg/L, аутопсиялык феморалдык канда 0.07 mg/L, жүрөк канында болсо 0.17 mg/L өлчөнгөн. Маанилүү айырмачылыктар өзгөчө феморалдык үлгүлөр менен жүрөк канынын ортосунда табылган. Бул жүрөк каны гана талданса, заттын деңгээли чындыгынан жогору деп чечмелениши мүмкүн деген коркунучту көрсөтөт.

THC-COOH, башкача айтканда каннабистин метаболити болгон 11-nor-9-carboxy-Δ⁹-tetrahydrocannabinol боюнча кабыл алуудагы феморалдык кан менен жүрөк канынын ортосунда маанилүү айырма табылган. Изилдөөчүлөр адабиятта THC жана анын метаболиттерин өлүмдөн кийин чечмелөө татаал экенин; айрыкча THC-COOH борбордук канга карай кайра бөлүштүрүлүшү мүмкүн экенин көрсөткөн изилдөөлөр менен алардын натыйжалары шайкеш келерин белгилешет.

Ал эми methaqualone боюнча концентрациялардын маанилүү айырмасы табылган эмес. Кабыл алуудагы феморалдык канда орточо 1.08 mg/L, аутопсиялык феморалдык канда 1.06 mg/L жана жүрөк канында 1.23 mg/L өлчөнгөн; p мааниси 0.131. Бул статистикалык жактан маанилүү айырма жок дегенди билдирет. Изилдөөчүлөр methaqualone тамак сиңирүү системасынан тез сиңерин, май жана мээ ткандарында топтолушу мүмкүн экенин жана бир нече күн бою бөлүнүп чыгышы мүмкүн экенин айтып, теориялык жактан кайра бөлүштүрүүгө жакын болушу мүмкүн экенин; бирок бул маалымат топтомунда маанилүү PMR байкалбаганын белгилешет. Изилдөөнүн оригиналдуу салымдарынын бири — methaqualoneдун PMR жүрүм-туруму боюнча алгачкы маалыматтардын бирин сунушташы.

Изилдөөдө берилген экинчи сүрөт ар башка заттар үчүн F2/F1 жана C/F2 катыштарын салыштырган мамычалуу график. Графикте ацетаминофен, амфетамин, diazepam, diphenhydramine, метамфетамин, methaqualone жана THC-COOH боюнча орточо катыштар көрсөтүлөт. Бул график көптөгөн заттар үчүн жүрөк каны/феморалдык кан катышы 1ден жогору экенин жана өзгөчө амфетамин менен метамфетаминде жүрөк канындагы көрсөткүчтөр феморалдык канга караганда жогору болушу мүмкүн экенин визуалдык түрдө колдойт. Ката тилкелери +1 стандарттык четтөөнү көрсөткөнү үлгүлөр арасындагы жеке өзгөрмөлүүлүк да маанилүү экенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн маанилүү эскертүүлөрүнүн бири мындай: Жүрөк каны жалгыз талданса, айрым заттар боюнча ашыкча чечмелөө жасалышы мүмкүн. Айрыкча амфетамин жана метамфетамин үчүн жүрөк канындагы деңгээлдер феморалдык канга салыштырмалуу маанилүү жогору чыккан. Бирок тескери жагынан да этият болуу керек; феморалдык кан да толугу менен көйгөйсүз деп айтууга болбойт. Адабиятта айрым заттар боюнча post-mortem феморалдык кан деңгээлдери ante-mortem деңгээлдерден жогору болушу мүмкүн экени айтылган. Ошондуктан изилдөөчүлөр мүмкүн болсо кабыл алуудагы феморалдык канды, аутопсиялык феморалдык канды жана жүрөк канын чогуу баалоону сунушташат.

Изилдөө post-mortem interval менен катыштардын байланышын да караган. C/F2 катыштары менен post-mortem interval ортосунда маанилүү корреляция байкалган эмес. F2/F1 амфетамин катышы менен убакыттын ортосунда орточо деңгээлдеги корреляция табылган. Бул убакыт фактору айрым заттар үчүн таасирдүү болушу мүмкүн экенин; бирок бардык заттар жана бардык катыштар үчүн жалгыз түшүндүрүүчү эмес экенин көрсөтөт. PMR жөн гана “аутопсияга чейин канча убакыт өттү?” деген суроо менен түшүндүрүлбөйт. Заттын касиеттери, ткандардагы бөлүштүрүлүшү, өлүмдүн мүнөзү, дененин абалы, сактоо шарттары, чирүү, үлгү алуу ыкмасы жана жеке биологиялык айырмачылыктар чогуу роль ойнойт.

Бул изилдөөнүн күнүмдүк жашоого тиешелүү жагы соттук отчеттор кандай түшүнүлүшү керек деген суроо менен байланыштуу. Токсикологиялык отчетто “канда метамфетамин табылды” же “жүрөк канында мынча зат өлчөндү” деген сөз өзүнчө эле өлүмдүн себебин түшүндүрүүгө жетишсиз. Өлүмдүн себебин аныктоодо заттын деңгээли, үлгүнүн түрү, өлүм шарттары, адамдын медициналык тарыхы, башка заттардын болушу, жаракат белгилери, аутопсиялык табылгалар жана окуя болгон жердин маалыматы чогуу бааланышы керек. Ошондуктан изилдөө токсикологиялык натыйжа жөн гана сан эмес, контекстти талап кылган соттук чечмелөө экенин көрсөтөт.

Тарыхый жактан бул изилдөө соттук токсикологияда көптөн бери белгилүү болгон PMR көйгөйүн Түштүк Африка контекстине алып келет. Бүгүнкү мааниси — Cape Town сыяктуу учурлар көп болгон соттук патология системасында реалдуу шарттардан маалымат берет. Келечек үчүн болсо изилдөө чоңураак үлгүлөрдү, кеңири зат панелин жана заара, өт, vitreus humour сыяктуу кошумча үлгү түрлөрүн камтыган изилдөөлөр керек экенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири — бир эле учурлардан алынган үч башка үлгү түрүн салыштырышы. Бул бир аутопсиялык үлгүгө гана таянган изилдөөлөргө караганда кеңири чечмелөөгө мүмкүнчүлүк берет. Мындан тышкары, талдоолор бир лабораториялык инфраструктурада жана бир максаттуу панель менен жүргүзүлгөнү концентрация айырмачылыктарын салыштырууну ишенимдүү кылат. Түштүк Африкада бул багыттагы биринчи изилдөө болушу жана methaqualone боюнча адабиятта жетишпеген PMR маалыматына салым кошушу да күчтүү жактарынын бири.

Ошол эле учурда чектөөлөр да маанилүү. Үлгү чакан жана 29 зат менен чектелген. Изилдөө жүктөмү жогору морг шартында жүргүзүлгөндүктөн, байланыш, үлгү алуу убактысы жана иш агымы жагынан өзгөрмөлүүлүк болгон. Өлүм тууралуу билдирилген убакыт дайыма эле чыныгы өлүм убактысына дал келбеши мүмкүн. Моргго жеткирүүдөгү кечигүүлөр post-mortem interval эсептөөлөрүнө таасир этиши мүмкүн. Чирүү, дене массасынын индекси, травманын түрү, реанимациянын таасири, гематокрит өзгөрүүлөрү, белокко байланышы, pH өзгөрүүлөрү жана айрым үлгү алуу жазууларындагы белгисиздиктер кеңири талданган эмес. Ошондуктан натыйжалар универсалдуу так эрежелер катары эмес, пилоттук изилдөөнүн маалыматтары катары каралышы керек.

Изилдөө айткан нерсе так: Өлүмдөн кийинки токсикологиялык натыйжалар, айрыкча метамфетамин, амфетамин жана THC-COOH сыяктуу заттар үчүн, үлгү алынган жерге жана убакытка жараша өзгөрүшү мүмкүн. Methaqualone бул маалымат топтомунда минималдуу кайра бөлүштүрүү көрсөткөн. Изилдөө айтпаган нерсе да ошончолук маанилүү: Ар бир жогорку жүрөк каны деңгээли сөзсүз өлүмдүн себеби эмес; ар бир жогорку C/P катышы өзүнчө уулануунун далили эмес; methaqualone боюнча табылган минималдуу PMR натыйжасы да чоңураак изилдөөлөр менен ырасталмайынча жалпы так эреже катары кабыл алынбашы керек.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө Cape Town шаарындагы Salt River Mortuaryге кабыл алынган шектүү табигый эмес өлүм учурларында жүргүзүлгөн пилоттук соттук токсикология изилдөөсү. Изилдөө мезгили Февраль-Июнь 2023. Максаты — өлүмдөн кийин кеңири кыянат пайдаланылган айрым дарылар жана заттар ар башка кан үлгүлөрүндө кандай өзгөрөрүн изилдөө.

Изилдөө дизайны жана үлгү:

• Башында 200 учурдан моргго кабыл алууда феморалдык кан үлгүсү алынган.
• 117 учурда жакындарынан макулдук алынган.
• Аутопсия үлгүсү жетишпегени же аутопсия толук бүтпөгөнү үчүн 6 учур чыгарылган.
• Акыркы талдоо 109 учур боюнча жүргүзүлгөн.
• 107 учурда F1, F2 жана C деген толук үчтүк үлгү топтому бар.
• 61 учурда максаттуу панелдеги 29 зат/дарынын жок дегенде бири аныкталган.
• Орточо post-mortem interval 81.1 саат, стандарттык четтөө ±44 саат.

Үлгү түрлөрү:

Колдонулган негизги катыштар:

\[ C/P = \frac{\text{kalp kanındaki ilaç konsantrasyonu}}{\text{periferik veya femoral kandaki ilaç konsantrasyonu}} \]

C жүрөк канын, P перифериялык/феморалдык канды билдирет. C/P катышы 1ден чоң болгондо жүрөк канындагы концентрация перифериялык канга караганда жогору. Бул айрым заттар үчүн post-mortem кайра бөлүштүрүүгө жакындык көрсөткүчү болушу мүмкүн; бирок өзүнчө так жыйынтык чыгарууга болбойт.

\[ F2/F1 = \frac{\text{otopsi femoral kan konsantrasyonu}}{\text{kabul femoral kan konsantrasyonu}} \]

Бул катыш бир перифериялык аймактан ар башка убакта алынган үлгүлөрдө концентрация өзгөргөн-өзгөрбөгөнүн көрсөтөт.

\[ C/F2 = \frac{\text{otopsi kalp kanı konsantrasyonu}}{\text{otopsi femoral kan konsantrasyonu}} \]

Бул катыш аутопсия учурунда борбордук кан менен перифериялык кандын айырмасын көрсөтөт.

Лабораториялык ыкма:

• Талдоолор Western Cape Government Department of Health and Wellness Forensic Toxicology Unit лабораториясында жүргүзүлгөн.
• Максаттуу сандык талдоо үчүн UPLC-MS/MS системасы колдонулган.
• Аналит панели кеңири кыянат пайдаланылган 29 дары/затты камтыган.
• Кан үлгүлөрү Ostro™ Pass-Through Sample Preparation пластиналары менен даярдалган.
• Аналитикалык ыкма тиешелүү соттук токсикология стандарттарына ылайык мурда валидделген.

Статистикалык ыкма:

• Нормалдуу бөлүштүрүү Shapiro-Wilk тести менен бааланган.
• Жашты салыштыруу үчүн Student t-тести колдонулган.
• Дары концентрациялары нормалдуу бөлүштүрүлбөгөндүктөн Friedman тести колдонулган.
• Жуптук салыштырууларда Wilcoxon белгиленген ранг тести жана Bonferroni түзөтүүсү колдонулган.
• PMI менен катыштардын байланышы Spearman рангдык корреляциясы аркылуу изилденген.
• Маанилүүлүк деңгээли α = 0.05 болуп белгиленген.

Негизги жыйынтыктар:

Катыштар боюнча жыйынтыктар:

Изилдөөнүн сунуштары:

• Аутопсиялык токсикологияда мүмкүн болсо жүрөк канына гана таянбоо керек.
• Феморалдык кан үлгүлөрү, өзгөчө перифериялык үлгү катары, маанилүү деп эсептелиши керек.
• Метамфетамин токсикалуулугуна шек болгон учурларда кабыл алуудагы үлгү алуу пайдалуу болушу мүмкүн.
• PMI мүмкүн болушунча азайтылышы керек; бирок PMI өзүнчө бардык өзгөрүүлөрдү түшүндүрбөйт.
• Стандарттуу үлгү алуу жана сактоо процедуралары иштелип чыгышы керек.
• Келечекте vitreus humour, заара, өт сыяктуу кошумча үлгү түрлөрү менен кеңири изилдөөлөр жүргүзүлүшү керек.
• Province-wide, башкача айтканда провинция деңгээлиндеги үлгү алуу протоколдорун түзүү жана соттук кызматкерлерди окутуу сунушталат.

Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы: Бул изилдөө Түштүк Африкада PMR боюнча жүргүзүлгөн биринчи изилдөө катары, өзгөчө метамфетамин өлүмдөн кийинки үлгү түрүнө жараша маанилүү өзгөрө аларын, ал эми methaqualone бул чакан маалымат топтомунда минималдуу кайра бөлүштүрүү көрсөткөнүн аныктаган. Табылгалар соттук токсикологиялык натыйжаларды өлүмдүн себебин чечмелөөдө өзүнчө эмес, үлгү алынган жер, үлгү алынган убакыт, өлүмдүн контексти жана башка аутопсиялык табылгалар менен чогуу баалоо керек экенин колдойт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Бул макала Liza Clegg, Marie Belle Kathrina Mendoza Hlela, Gavin Martin Kirk жана Bronwen Beth Davies тарабынан даярдалган “Investigating post-mortem redistribution of drugs in a cohort of suspected unnatural deaths in Cape Town, South Africa” аттуу изилдөөгө негизделген.

Изилдөө SSRN платформасында жеткиликтүү болгон preprint изилдөө макаласы. Текстте ачык түрдө “This preprint research paper has not been peer reviewed” деген билдирүү бар болгондуктан, изилдөө рецензиядан өтө элек. Ошондуктан табылгалар рецензияланган журналда такталган акыркы жыйынтыктар катары эмес, соттук токсикология тармагына салым кошкон алдын ала изилдөө маалыматтары катары каралышы керек.

Изилдөө эксперименттик лабораториялык токсикологиялык талдоону камтыйт; бирок клиникалык кийлигишүү изилдөөсү эмес. Маалыматтар Cape Town шаарындагы Salt River Mortuaryге кабыл алынган шектүү табигый эмес өлүм учурларынан алынган кан үлгүлөрүнө негизделген. Изилдөөдө үч башка үлгү түрү салыштырылган: моргго кабыл алууда алынган феморалдык кан, аутопсия учурунда алынган феморалдык кан жана аутопсия учурунда алынган жүрөк каны.

Материал даярдалганда изилдөөдө берилген ыкма, үлгү, статистикалык талдоо, сүрөт, таблица, сандык маанилер, чектөөлөр жана жыйынтыктар сакталган. PDF ичинде жок клиникалык, укуктук же токсикологиялык тактык дооматтары кошулган эмес. Өзгөчө “өлүмдүн себеби сөзсүз ушул затка байланыштуу” деген чечмелөө жасалган эмес; анткени изилдөө өзү да токсикологиялык натыйжаларды окуянын контексти, аутопсиялык табылгалар, үлгү алынган жер жана post-mortem өзгөрүүлөр менен чогуу баалоо керек экенин баса белгилейт.

Изилдөөнүн автордук билдирүүсүндө тексттин окулушун жана тилдин тактыгын жакшыртуу үчүн Grammarly жана ChatGPT колдонулганы, бирок авторлор мазмунду кайра карап чыгып, түзөтүп, акыркы версия үчүн жоопкерчиликти өзүнө алары айтылат. Бул маалымат изилдөөнүн илимий мазмунун түздөн-түз жараксыз кылбайт; бирок булактын ачыктыгы жагынан белгилениши керек.

Бул изилдөөнүн табылгалары өзгөчө метамфетамин, амфетамин, THC-COOH жана methaqualone сыяктуу заттар боюнча post-mortem токсикологиялык чечмелөөдө этият болуу керек экенин көрсөтөт. Бирок үлгү чакан болгондуктан, талдоо 29 зат менен чектелгендиктен жана айрым потенциалдуу аралаштыруучу өзгөрмөлөр кеңири каралбагандыктан, жыйынтыктар чоңураак жана рецензияланган изилдөөлөр менен колдоого алынышы керек.