Укуктук изилдөө — соттун чечимин, мыйзамды же ченемдик актыны таап коюу гана эмес. Matthew C. Cordonдун Baylor Law Review журналында жарыяланган эмгеги натыйжалуу укуктук изилдөөнү көйгөй чечүүнүн бир бөлүгү катары карайт. Изилдөөчү укуктук маселени туура формулировкалап, кайсы булактар колдонуларын аныктап, булактардын укуктук беделин жана актуалдуулугун текшерип, убакыт менен чыгым чектөөлөрүн эске алып, алынган маалыматты укуктук талдоонун ичинде колдоно билиши керек.

Эмгекте Baylor Law Schoolдо 2001-жылы колдонула баштаган Advanced Legal Research курсу практикага багытталган кеңири окуу программасынын алкагында каралат. Автордун негизги мамилеси — өркүндөтүлгөн изилдөө курсу биринчи курстагы изилдөө окутуусунун кайталанышына айланбашы керек. Негизги булактар тууралуу билимдин үстүнө изилдөө стратегиясы, электрондук жана басма булактарды салыштыруу, адистешкен укук тармактары, чыгым-натыйжалуулук жана чыныгы кесиптик практиканы окшоштурган изилдөө көйгөйлөрү кошулууга тийиш.

Макалада колдонулган технология жана платформа мисалдары 2003-жылдагы укуктук маалымат чөйрөсүнө тиешелүү. Westlaw, Lexis, басма citator системалары, GPO Access жана looseleaf кызматтары боюнча деталдар тарыхый контекстте бааланууга тийиш. Ал эми изилдөөнү пландаштыруу, булактарды текшерүү, изилдөө көндүмүн окуу программасы боюнча ырааттуу өнүктүрүү жана студенттин чыныгы укуктук көйгөйгө контексттин ичинде чечим чыгарышы керек деген педагогикалык мамиле эмгектин жалпы маанидеги салымын түзөт.

Укуктук изилдөө эмне үчүн жөн гана “булак табуу” эмес?

Булак эмгек таянган MacCrate мамилесинде укуктук изилдөө китепти же маалымат базасын механикалык түрдө карап чыгуу эмес, көйгөй чечүү процессинин бир бөлүгү болуп саналат. Изилдөөчү адегенде көйгөйдү аныктайт, мүмкүн болгон укуктук чечим багыттарын белгилейт, изилдөө планын түзөт жана ошол планды ишке ашырат.

Ошондуктан чечимди кайдан табууну билүү өз алдынча жетиштүү эмес. Изилдөөчү төмөнкү суроолорго да жооп бериши керек:

• Чындыгында кайсы укуктук маселе изилденүүгө тийиш?
• Бул маселе үчүн милдеттүү жана экинчилик булактар кайсылар?
• Канчалык деталдуу изилдөө талап кылынат?
• Изилдөөнүн колдонуу максаты эмне?
• Убакыт жана кардардын ресурстары изилдөөгө канчалык мүмкүнчүлүк берет?
• Изилдөөнүн актуалдуулугу жана тактыгы кантип текшерилет?

Эмгек бул мамилени укуктук талдоо, жазуу, кардарга кеңеш берүү, сүйлөшүү, соттук кароо жана кесиптик этикадан өзүнчө турган көндүм катары эмес, ушул тармактардын көбү менен кесилишкен кесиптик процесс катары көрсөтөт.

“Жетиштүү” Укуктук Изилдөө менен “Өркүндөтүлгөн” Укуктук Изилдөөнүн Айырмасы Эмне?

Жетиштүү укуктук изилдөө — изилдөөчүнүн негизги укук булактарын таанып, туура укуктук авторитетти таба алышы, булактарды жаңыртып текшере алышы жана кабыл алына турган тактык деңгээлинде изилдөө жүргүзө алышы. Өркүндөтүлгөн укуктук изилдөө ошол эле процессти татаалыраак көйгөйлөрдө кыйла системалуу, натыйжалуу жана контекстке сезимтал түрдө жүргүзүүнү талап кылат.

Булакта “competence” үчүн баса белгиленген негизги билим тармактары төмөнкүлөр:

• сот чечимдери менен мыйзамдардын укуктук күчүнүн иерархиясын билүү,
• биринчилик жана экинчилик укук булактарын таануу,
• мыйзамдарга жана административдик материалдарга жетүү,
• процесстик жана кесиптик эрежелерди изилдей алуу,
• булактардын актуалдуулугун текшере алуу,
• изилдөө планын түзө алуу.

Өркүндөтүлгөн изилдөө курсунда бул негизги жөндөмдөргө ар кандай булак түрлөрүн бирге колдонуу, өзгөчө укук тармактарынын өзүнө таандык изилдөө ыкмаларын таануу, санариптик жана басма варианттарды салыштыруу жана чыгым жагынан натыйжалуу изилдөө багытын түзүү кошулат.

Изилдөө дизайны эмне үчүн борбордук мааниге ээ?

Автор MacCrate Reportтун изилдөө дизайнына болгон мамилесин өркүндөтүлгөн билим берүү үчүн өзгөчө ылайыктуу деп эсептейт. Изилдөөчү издөө терминдерин гана түзбөстөн, изилдөөнүн көлөмү менен ыкмасын алдын ала ойлонушу керек.

Мындай план төмөнкүлөрдү камтышы мүмкүн:

1. укуктук жана фактылык маселени формулировкалоо,
2. ыктымал булак түрлөрүн аныктоо,
3. издөө стратегияларын салыштыруу,
4. убакыт жана чыгым чектерин аныктоо,
5. изилдөөнү жүргүзүү,
6. натыйжаларды текшерүү жана жаңыртуу.

Эмгектин мамилесинде изилдөө стратегиясы “кайсы маалымат базасына эмнени жазышым керек?” деген суроодон кеңири. Изилдөөчү бир эле маалымат басма булакта, акы төлөнүүчү маалымат базасында же мамлекеттик веб-сайтта бар-жогун жана кайсы жол ишенимдүү, тез жана үнөмдүү экенин баалашы керек.

Эмне Үчүн Өркүндөтүлгөн Укуктук Изилдөөнү Окуу Программасынын Калган Бөлүгүнөн Өзүнчө Кароого Болбойт?

Анткени булак эмгекке ылайык, жакшы изилдөө көндүмү изилдөө курсунда гана өнүкпөйт. Мыйзамдарды чечмелөө, административдик укук, далилдер, процесс, кесиптик жоопкерчилик жана сот ишине даярдык сыяктуу тармактарда алынган билим изилдөө стратегиясынын өзүн аныктайт.

Baylor мисалында бул интеграция өзгөчө айкын. Биринчи курстагы Legal Analysis, Research and Communication программасы негизги изилдөө көндүмдөрүн түзөт. Legislation, Administrative Power and Procedure курсу мыйзам чыгарууну, чечмелөөнү жана административдик процесстерди түшүндүрөт. Экинчи жылдын милдеттүү курстары студенттерге салык, компаниялар, мурас жана конституциялык укук сыяктуу материалдык укук контекстин берет. Үчүнчү жылдагы Practice Court программасы болсо изилдөө натыйжаларын соттук практикада колдонууну талап кылат.

Биринчи курс сабагынын өркүндөтүлгөн курс үчүн ролу

Автор Advanced Legal Research түздөн-түз биринчи курстагы изилдөө сабагынын уландысы болушу керек деп эсептейт. Айрым темаларды кайталоо табигый болушу мүмкүн; бирок кайталоо өркүндөтүлгөн курстун чоң бөлүгүн ээлесе, студенттин жогорку деңгээлге өтүшү кыйындайт.

Ошондуктан изилдөө окуу программасы баскычтуу болушу керек: негизги булактарды таануу → изилдөө дизайны → specialized research → кесиптик практика.

Өркүндөтүлгөн Укуктук Изилдөөдө Кайсы Булактар жана Тармактар Бирге Окутулган?

Baylorдун Advanced Legal Research курсунун биринчи жарымы булак түрлөрүнүн, экинчи жарымы болсо адистешкен изилдөө тармактарынын айланасында түзүлгөн. Максат — студенттин бир эле булак түрүн обочолонуп үйрөнүшү эмес, ар кандай булактар бир изилдөө көйгөйүндө кантип бирге колдонуларын көрүшү.

Булак түрлөрү

Курстун алкагында булак эмгекте берилгендей төмөнкү топтор каралган:

• сот чечимдери жана citator системалары,
• мыйзамдар жана legislative history,
• федералдык жана штаттык административдик материалдар,
• процесстик жана этикалык эрежелер,
• practice guide жана form book китептери,
• looseleaf кызматтары,
• электрондук укуктук маалымат базалары,
• өкмөттүк веб-сайттар жана акысыз коомдук булактар.

Адистешкен изилдөө тармактары

Эмгекте курстун экинчи жарымында төмөнкү тармактар колдонулганы айтылат:

• федералдык салык укугу,
• компаниялар жана соода укугу,
• баалуу кагаздар рыногунун укугу,
• мурас жана estate planning,
• үй-бүлө укугу,
• интеллектуалдык менчик,
• жазык укугу жана жазык процесси.

Бул тармактарды тандоонун максаты студентти белгилүү укук тармактарында гана адистештирүү эмес. Автор студенттин ар башка тармактарда кайталанган изилдөө үлгүлөрүн байкашын көздөйт: кайсы тармакта annotated code колдонуу ылайыктуураак, кайда administrative source керек, legislative history кайсы жол менен топтолот, practice guide же техникалык булак качан талап кылынат?

Укуктан тышкаркы булактардын ролу

Эмгектин маанилүү жактарынын бири — укуктук изилдөөнү укук китептери менен гана чектебегени. Мисалы, медициналык malpractice көйгөйлөрүндө медициналык атластар, медициналык сөздүктөр жана илимий далил булактары; компанияларды изилдөөдө коммерциялык маалымат булактары; securities изилдөөсүндө SEC EDGAR сыяктуу адистешкен системалар колдонулушу мүмкүн.

Автордун педагогикалык тандоосу бул булактарды өзүнчө “укуктан тышкаркы булактар” сабагы катары окутпастан, тиешелүү укуктук көйгөйдүн контекстинде колдонуу болуп саналат.

Практикалык Укуктук Изилдөө Көнүгүүсү Кантип Түзүлүшү Керек?

Булак эмгектеги тажрыйбага ылайык, жакшы өркүндөтүлгөн изилдөө көнүгүүсү булактардын тизмесин гана түздүрбөстөн, студентти көйгөй чечүүгө мажбурлашы керек. Baylor курсунда башында колдонулган “pathfinder” же annotated bibliography долбоору ушул себептен жетиштүү практикалык деп табылган эмес.

Кийин студенттерден өздөрүнүн реалисттик изилдөө көйгөйлөрүн түзүү талап кылынган. Студент:

• практикалык баалуулугу бар теманы тандайт,
• окуялардын сюжетин түзөт,
• кайсы булактар изилденерин аныктаган көрсөтмөлөрдү даярдайт,
• жооп ачкычын түзөт,
• legislative history же administrative research элементин көйгөйгө кошот,
• башка студент даярдаган көйгөйдү изилдейт,
• берилген көрсөтмөлөрдөн тышкары кошумча укуктук авторитет табууга аракет кылат.

Ошентип студент изилдөөчү гана эмес, изилдөө көйгөйүн түзгөн жана башка изилдөөчүнүн стратегиясын баалаган адамга да айланат.

Research log эмне үчүн колдонулган?

Research log студентке “кайсы натыйжаны тапканын” гана эмес, натыйжага кантип жеткенин да каттоого мүмкүндүк берет. Автор бул куралды изилдөө стратегиясын, чыгым-натыйжалуулукту жана студенттин убакыт ичинде өнүгүшүн баалоо үчүн колдонгон.

Айрыкча электрондук изилдөөдө максат Westlaw же Lexisти колдоно билүү менен гана чектелбейт. Студент төмөнкү суроолорду түшүндүрө алышы күтүлөт:

• Эмне үчүн ушул булакты тандадым?
• Дагы кайсы булак арзаныраак же тезирээк болушу мүмкүн эле?
• Издөөм эмне үчүн иштеди же иштеген жок?
• Булактын актуалдуулугун кантип текшердим?

Эмгектин Ыкмасы жана Натыйжалары

Ыкма

Макала жаңы студенттик топко колдонулган көзөмөлдөнгөн билим берүү кийлигишүүсүн өлчөбөйт. Автор укуктук билим берүү адабиятын, MacCrate Report жана Core Legal Research Competencies сыяктуу кесиптик алкактарды, мурдагы изилдөө окутуу сурамжылоолорун, Baylor окуу программасын жана өзүнүн Advanced Legal Research курсун өнүктүрүү тажрыйбасын бириктирет.

Ошондуктан эмгектин “натыйжалары” статистикалык себептүүлүк жыйынтыктарынан көрө педагогикалык байкоо, институттук салыштыруу жана окуу программасын долбоорлоо боюнча сунуштар мүнөзүндө.

1978-жылдагы изилдөөнүн тарыхый көрсөткүчү

Макалада келтирилген 1978-жылдагы, укуктук билим алган 1.600 адамды камтыган сурамжылоодо катышуучулардын %55,9у укуктук изилдөө жүргүзө билүүнү укук практикасында “өтө маанилүү” деп баалаган. Ошол эле тарыхый сурамжылоодо укукту жана фактыларды талдоо/синтездөө %67,0, жазуу %63,3 жана укуктук документ даярдоо %51,2 деңгээлинде “өтө маанилүү” деп эсептелген.

Бул маалыматтар бүгүнкү адвокаттардын популяциясын көрсөткөн учурдагы сурамжылоонун жыйынтыктары эмес; макалада укуктук изилдөө көндүмүнүн көптөн бери кесиптик мааниге ээ экенин көрсөтүү үчүн колдонулган.

Булактын негизги педагогикалык жыйынтыктары

Эмгек колдогон жыйынтыктар

Эмгек колдогону: Укуктук изилдөө өзүнчө жана механикалык китепкана көндүмү катары эмес, көйгөй чечүүнүн жана кесиптик практиканын бир бөлүгү катары окутулушу керек деген күчтүү педагогикалык негиз берилет. Автор ошондой эле өркүндөтүлгөн изилдөө окутуусу негизги изилдөө, материалдык укук, процесс, административдик укук, кесиптик этика жана практикалык курстар менен координацияланганда пайда көрө аларын көрсөтөт.

Эмгек колдобогон жыйынтыктар

Эмгек колдобогону: Baylor модели башка укук факультеттеринен сандык жактан артык экени, студенттердин кесиптик көрсөткүчүн белгилүү бир пайызга көбөйтөрү же белгилүү бир курс түзүмү бардык укук факультеттери үчүн жалгыз туура ыкма экени бул макалада эксперименттик түрдө далилденбейт.

Мындан тышкары, 2003-жылы колдонулган электрондук изилдөө куралдары жана баа түзүү моделдери бүгүнкү күндө ошол бойдон жарактуу деген тыянак чыгарууга болбойт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска эмгек: Beyond Mere Competency: Advanced Legal Research in a Practice-Oriented Curriculum.

Автор: Matthew C. Cordon.

Автордун макаладагы кызматы: Assistant Professor of Law and Reference Librarian, Baylor Law School.

Басылма: Baylor Law Review.

Том / Сан: 55:1.

Жыл: 2003.

Эмгектин түрү: Укуктук билим берүү, изилдөөнү окутуу жана окуу программасын долбоорлоо боюнча академиялык макала.

Негизги институттук мисал: Baylor Law Schoolдун практикага багытталган, ырааттуу окуу программасы жана Advanced Legal Research курсу.

Негизги тышкы алкактар: American Bar Associationдын MacCrate Reportу жана American Association of Law Libraries Research Instruction Caucus тарабынан даярдалган Core Legal Research Competencies.

Негизги методологиялык чектөө: Макала студенттердин окуу натыйжаларын көзөмөл топтору же узак мөөнөттүү көрсөткүчтөр менен текшербейт. Жыйынтыктар негизинен адабиятка, тарыхый сурамжылоолорго, окуу программасын талдоого жана автордун курс долбоорлоо тажрыйбасына таянат.

Убакыттык чектөө: Электрондук укуктук изилдөө, веб-сайттар, акы төлөнүүчү маалымат базалары жана басма булактар боюнча көптөгөн операциялык мисалдар 2003-жылдагы маалымат чөйрөсүн чагылдырат. Бул деталдар азыркы укуктук изилдөө платформаларынын өзгөчөлүктөрү катары бааланбашы керек.

Автордук укук/лицензия: Жүктөлгөн булакта ачык Creative Commons же ушуга окшош кайра пайдалануу лицензиясы көрсөтүлгөн эмес. Бул Verianla мазмуну макаланын тексттик баянын кайра жарыялабайт; педагогикалык мамилени өз алдынча окутуучу түзүмдө түшүндүрөт.

Чечмелөө чеги: Эмгек Американын укуктук билим берүү системасы жана өзгөчө Baylor контекстинде жазылган. Башка өлкөлөрдүн укуктук билим берүү системаларына түздөн-түз өткөрүү ошол системалардын булак түзүмү, сот системасы, кесиптик даярдоо модели жана санариптик укуктук инфраструктурасы эске алынбастан жүргүзүлбөшү керек.