Bu рецензиядан өтө элек preprint изилдөө, компания биригүүleri жана сатып алууларında ödenen yüksek primlerin ne ölçüde ekonomik маани, ne ölçüde башкаруучуlerin muhakeme hatalarıyla байланышli olabileceğini incelemektedir. Изилдөөчүлөр когнитивдик бир жактуулуктарı doğrudan psikolojik testlerle ölçmek yerine, башкаруучуlerin компания kaynaklarını gelire dönüştürme маалыматmliliğinden türetilen башкаруучу жөндөмү puanını davranışsal bir “yeterli istatistik” катары kullanmayı önermektedir. Негизги varсанm, yüksek yetenekli башкаруучуlerin aşırı güven, aşırı iyimserlik, sürü davranışı жана kayıptan kaçınma сыяктуу бир жактуулуктарdan daha az таасирlenmesidir.

Изилдөө, 1988–2020 döneminde 62 ülkeden finans dışı компанияларe ait 136.603 компания-yıl байкооini incelemektedir. Маалыматler CRSP/Compustat Merged, башкаруучу жөндөмү маалымат tabanı, World Bank Indicators жана Execucomp kaynaklarından birleştirilmiştir. İlk analiz grubunda башкаруучу жөндөмү puanının daha önce aşırı güven жана iyimserlikle байланышlendirilen borçlanma, borç ihracı, изилдөө-geliştirme harcaması, yatırım, гудвилл маани düşüklüğü жана биригүү yoğunluğu сыяктуу компания чечимlarını benzer yönde açıklayıp açıklamadığı sınanmıştır.

İkinci analiz grubunda компания биригүүlerinde ödenen primin muhasebedeki karşılığı olan гудвилл менен компанияin рынок мааниi жана hisse getirileri arasındaki байланыш изилденген. Гудвилл менен olumlu hisse getirisi arasındaki istatistiksel катары anlamlı байланыш жалаң гана башкаруучу жөндөмү sıralamasının en yüksek onda birlik бөлүмünde ortaya çıkmıştır. Изилдөөчүлөр, bu grubun байкооlerin болжол менен %9–13’ünü oluşturmasından hareketle гудвиллnin en fazla %13’ünün ekonomik öz taşıdığı жана биригүүlerdeki ийгиликсизlık үлүшүnın болжол менен %87 olduğu sonucuna ulaşmaktadır.

Бирок %87 үлүшү doğrudan ийгиликсиз olduğu izlenen биригүүlerin санsı эмес. Oran, гудвилл менен sonraki рынок жыйынтыкları arasında olumlu байланыш görülen башкаруучу жөндөмү diliminin тандалма içindeki payından türetilmiş dolaylı bir yorumdur. Изилдөө belirli биригүү işlemlerinin entegrasyon başarжылуулукnı, ödenen чыныгы primi, биригүү sonrası operasyonel sinerjileri же башкаруучуlerin psikolojik бир жактуулуктарını doğrudan байкооlememektedir. Bu эмне үчүнle жыйынтык, “биригүүlerin %87’si kesin катары ийгиликсизdır” şeklinde okunmamalıdır.

Изилдөөnın негизги sorusu nedir?

Компания биригүүleri жана сатып алууларı, башкаруучуlerin verdiği en büyük жана geri döndürülmesi en zor stratejik чечимlar arasındadır. Bir компания başka bir işletmeyi satın alırken hedef компанияin tanımlanabilir net varlıklarının gerçeğe uygun мааниinden daha yüksek bir bedel ödeyebilir. Bu fark muhasebede genellikle гудвилл катары kaydedilir.

Ödenen prim gelecekte elde edilmesi beklenen aşторıdaki ekonomik yararları temsil edebilir:

• Marka itibarı жана müşteri байланышleri,
• Dторıtım торı же teknolojiye erişim,
• Ölçek жана kapsam ekonomileri,
• İnsan kaynторı жана kurumsal bilgi,
• Üretim, satış же finansman sinerjileri,
• Атаандашlerin ortadan kaldırılmasından doğan stratejik avantajlar.

Ошону менен бирге yüksek prim, hedef компанияin чыныгы ekonomik potansiyelinden değil башкаруучуnin aşırı güveninden, iyimser tahminlerinden, diğer компанияларi takip etmesinden же daha önce başlatılmış bir биригүүden vazgeçememesinden de kaynaklanabilir. Изилдөөnın негизги sorusu bu ayrımı arşiv finansal маалыматleri içinde dolaylı катары tespit etmenin mümkün olup olmadığıdır.

“Когнитивдик ayak izi” ne anlama gelmektedir?

Когнитивдик ayak izi, doğrudan gözlenemeyen bir zihinsel yanlılığın компаниялардын mali tablolarında жана чечим жыйынтыкlarında bıraktığı sistematik örüntüyü ifade etmektedir. Изилдөөчүлөр башкаруучуlere psikolojik test uygulamamakta, onların aşırı güvenli же kayıptan kaçınan kişiler olduğunu doğrudan belirlememektedir.

Bunun yerine şu mantıksal zincir önerilmektedir:

\[ Düşük\ Yönetici\ Yeteneği \rightarrow Daha\ Fazla\ Bilişsel\ Yanlılık \rightarrow Daha\ Yüksek\ Birleşme\ Primi \rightarrow Daha\ Düşük\ Ekonomik\ Başarı \]

Yüksek башкаруучу жөндөмү үчүн önerilen zincir болсо şöyledir:

\[ Yüksek\ Yönetici\ Yeteneği \rightarrow Daha\ Az\ Bilişsel\ Yanlılık \rightarrow Ekonomik\ Temeli\ Daha\ Güçlü\ Birleşme \]

Изилдөөnın 3. sayfasındaki Şekil 1; башкаруучу жөндөмү, когнитивдик бир жактуулуктар жана yüksek биригүү primleri arasındaki üçlü байланышyi көрсөтөт. Şekilde önceki изилдөөların башкаруучу жөндөмү менен primler жана когнитивдик бир жактуулуктарla primler arasında kurduğu байланышler birleştirilmekte; изилдөөnın yeniliği, башкаруучу жөндөмүnin arşiv маалыматlerinde когнитивдик бир жактуулуктарı temsil edebileceği önerisi катары sunulmaktadır.

33. sayfadaki Şekil 2 болсо bu varсанmı bir эмне үчүнsel diyagram biçiminde көрсөтөт. Diyagramda yüksek yetenekli башкаруучуler daha az когнитивдик бир жактуулук жана ekonomik öz taşıyan биригүүlerle; düşük yetenekli башкаруучуler болсо daha fazla бир жактуулук, aşırı ödeme жана биригүү ийгиликсизlığıyla байланышlendirilmektedir. Бирок şekil bir эксперимент sonucunu değil, изилдөөчүлөрın test ettiği kuramsal yapıyı көрсөтөт.

Davranışsal yeterli istatistik nedir?

“Yeterli istatistik”, karmaşık bir olgunun чечим açжылуулукndan gerekli bilgisini daha az санda ölçü içinde özetlemeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Davranışsal ekonomide bu ыкма, her когнитивдик бир жактуулук үчүн ayrı bir psikolojik model kurmak yerine birden fazla yanlılığın birleşik таасирsini yakalayabilecek gözlenebilir bir gösterge kullanır.

Изилдөөчүлөр башкаруучу жөндөмү puanını aşторıdaki davranışları tek bir ölçü altında temsil edebilecek bir gösterge катары ele almaktadır:

• Aşırı güven,
• Aşırı iyimserlik,
• Башкаруучу kibri же hubris,
• Kayıptan kaçınma,
• Биригүү dalgalarında görülen sürü davranışı,
• Başarжылуулукz bir чечимa bторlılığı sürdürme eğilimi.

Bu yaklaşımın avantajı büyük arşiv маалымат setlerine uygulanabilmesidir. Dezavantajı болсо hangi yanlılığın ne ölçüde таасирli olduğunu ayıramamasıdır. Aynı башкаруучу жөндөмү puanı; когнитивдик kapasite, eğitim, экспериментim, компания kaynakları, sektör шартları, ekip kalitesi же ölçülmeyen başka kurumsal avantajlarla байланышli болушу мүмкүн.

Башкаруучу жөндөмү кантип ölçülmektedir?

Изилдөөda Demerjian, Lev жана McVay tarafından geliştirilen башкаруучу жөндөмү puanı колдонулат. Ölçüm, башкаруучуnin компания kaynaklarını gelire dönüştürme маалыматmliliğini esas almaktadır. Изилдөөnın yaklaşımına боюнча yüksek puan, башкаруучуnin bilgi gürültüsünü filtreleme, karmaşık мааниleme bilgilerini işleme жана analitik düşünmeyi sezgisel kestirme yolların önüne geçirme kapasitesinin daha yüksek olabileceğini көрсөтөт.

Puan ortalama катары sıfıra yakın bir dторılıma sahiptir. Изилдөө тандалмаinde ortalama маани 0,0002; minimum маани -0,282 жана maksimum маани 0,697’dir. Analizlerin çoğunda башкаруучуler yetenek puanlarına боюнча beş gruba ayrılmıştır:

• Q1: En düşük башкаруучу жөндөмү grubu,
• Q2–Q4: Ara gruplar,
• Q5: En yüksek башкаруучу жөндөмү grubu.

Гудвиллnin рынок мааниi жана hisse getirisiyle байланышsinin incelendiği негизги analizde daha hassas bir ayrım үчүн onda birlik dilimler колдонулган.

Тандалма кантип oluşturulmuştur?

Başlangıç маалыматleri 1980–2020 dönemindeki halka açık компанияларden oluşturulmuştur. Yinelenen байкооler çıkarılmış жана маалыматler башкаруучу жөндөмү puanları, Dünya Bankası ülke göstergeleri жана башкаруучу ücret bilgileriyle eşleştirilmiştir. Гудвилл маалыматsi 1988 öncesinde bulunmadığı үчүн ana dönem 1988–2020 катары sınırlandırılmıştır.

Nihai маалымат seti:

• 62 ülkeyi,
• 136.603 компания-yıl байкооini,
• Finans sektörü dışındaki halka açık компанияларi,
• Компания жана ülke düzeyindeki muhasebe, рынок жана makroekonomik göstergeleri kapsamaktadır.

Гудвилл өзгөрмөi kullanılabilir байкооlerde жалпы varlıkların ortalama %8,8’ini oluşturmaktadır. Компания байкооlerinin болжол менен %46’sında sıfırdan büyük bir гудвилл bakiyesi бар.

Изилдөөчүлөр uç мааниleri baskılamamış же winsorize etmemiştir. Bunun gerekçesi башкаруучу жөндөмү dторılımının uçlarındaki башкаруучуleri incelemeleridir. Бирок tanımlayıcı istatistiklerde varlık kârlılığının -173,262’ye, kaldıraç үлүшүnın 74,93’e, рынок/defter үлүшүnın болжол менен ±15.000’e жана изилдөө-geliştirme үлүшүnın 1.200’ün üzerine ulaşması, bazı жыйынтыкların olторan dışı байкооlere duyarlı olabileceğini көрсөтөт.

Башкаруучу жөндөмү когнитивдик бир жактуулуктарın geçerli bir göstergesi midir?

Изилдөөnın ilk бөлүмü doğrudan биригүү başarжылуулукna geçmemektedir. Önce башкаруучу жөндөмү puanının, geçmiş изилдөөların aşırı güven, iyimserlik же kayıptan kaçınmayla байланышlendirdiği davranışları yeniden üretip üretmediği изилденет.

Borçluluk жана borç ihracı

Önceki изилдөөlar aşırı güvenli башкаруучуlerin компаниялардынin gelecekteki nakit akışlarını olduğundan güçlü мааниlendirebildiğini жана borcu daha rahat kullanabildiğini көрсөтөт. Изилдөөda башкаруучу жөндөмү puanı менен kaldıraç arasındaki pozitif байланыш жалаң гана düşük жана orta-alt yetenek gruplarında görülmüştür.

En düşük üç grupta башкаруучу жөндөмү katсанları pozitif жана istatistiksel катары anlamlıyken en yüksek grupta katсан -0,015 olmuş жана anlamlılığını kaybetmiştir. Net borç ihracı olasılığı үчүн de benzer bir örüntü elde кылынган: Q1–Q3 gruplarında pozitif байланыш bulunurken Q4 жана Q5’te anlamlı байланыш bulunmamıştır.

Изилдөөчүлөр bu sonucu, düşük yetenekli башкаруучуlerin aşırı güven же iyimserlik таасирsiyle daha fazla borç kullanmasıyla uyumlu катары мааниlendirmektedir. Бирок компанияin daha fazla borçlanması tek başına башкаруучуnin когнитивдик катары yanlı olduğunu далилlamaz; büyüme fırsatları, vergi avantajları же teminat kapasitesi de borç tercihini таасирleyebilir.

Изилдөө-geliştirme harcamaları

En düşük yetenek grubunda башкаруучу жөндөмү менен изилдөө-geliştirme harcaması arasındaki katсан 0,060 жана istatistiksel катары anlamlıdır. En yüksek yetenek grubunda katсан -0,059’dur жана yine anlamlıdır.

Bu örüntü, düşük yetenekli башкаруучуlerin teknolojik projelerin başarı ihtimalini aşırı мааниlendirmesi жана изилдөө-geliştirmeye gereğinden fazla kaynak ayırmasıyla uyumlu болушу мүмкүн. Бирок yüksek изилдөө-geliştirme harcaması otomatik катары kötü чечим anlamına gelmez. Yenilikçi sektörlerde yüksek harcama, атаандаштыкçi kalmanın zorunlu шартu болушу мүмкүн. Изилдөө projelerin teknik kalitesini же ürettikleri patentleri ölçmemektedir.

Yatırım жана kayıptan kaçınma

Жалпы yatırımlar incelendiğinde en düşük yetenek grubundaki katсан 0,461, en yüksek gruptaki katсан болсо 0,123 катары bulunmuştur. Изилдөөчүлөр düşük yetenekli башкаруучуlerin daha güçlü bir aşırı yatırım eğilimi gösterdiğini savunmaktadır.

Önceki yıl zarar eden компанияларde башкаруучу жөндөмү жана zarar таасирleşimi Q1 grubunda -0,190’dır. Bu жыйынтык düşük yetenekli башкаруучуlerin kayıptan kaçınma эмне үчүнiyle yatırımı azalttığı şeklinde yorumlanmıştır. Q5 grubunda таасирleşim katсанsı 0,127’dir жана pozitiftir; yüksek yetenekli башкаруучуlerin önceki zarara rторmen yatırım davranışlarını daha istikrarlı sürdürdükleri ileri sürülmektedir.

Ошону менен бирге önceki yıl zarar edilmiş olmasının doğrudan “kayıptan kaçınma” psikolojisini ölçmediği unutulmamalıdır. Zarar eden компанияin finansman kapasitesinin азаюуsı же yatırım fırsatlarının bozulması da yatırım düşüşüne эмне үчүн болушу мүмкүн.

Гудвилл маани düşüklüğü

Гудвилл gelecekte beklenen ekonomik faydayı artık sторlayamıyorsa маани düşüklüğü kaydı yapılması gerekir. Aşırı güvenli башкаруучуler kendi сатып алуу чечимlarının ийгиликсиз olduğunu kabul etmek istemeyebilir жана маани düşüklüğünü geciktirebilir.

Изилдөөda башкаруучу жөндөмү bütün тандалмаde гудвилл маани düşüklüğüyle negatif байланышlidir. Gruplar ayrıldığında negatif байланыш daha çok düşük жана orta yetenek gruplarında görülürken en yüksek gruptaki katсан küçülmekte жана istatistiksel anlamlılığını kaybetmektedir.

Изилдөөчүлөр bu sonucu yüksek yetenekli башкаруучуlerin маани düşüklüğü чечимlarında когнитивдик бир жактуулуктарdan daha az таасирlenmesiyle uyumlu bulmaktadır. Бирок маани düşüklüğünün zamanlaması башкаруучу psikolojisinin yanında denetim kalitesi, мааниleme varсанmları, ülke mevzuatı жана ekonomik шартlardan da таасирlenebilir.

Биригүү yoğunluğu

En düşük башкаруучу жөндөмү grubunda биригүү жана сатып алуу harcamalarıyla башкаруучу жөндөмү arasındaki katсан 0,201 жана anlamlıdır. Изилдөөчүлөр bu мааниi düşük yetenekli башкаруучуlerin daha yüksek биригүү yoğunluğuna sahip olması şeklinde yorumlamaktadır.

Q2–Q5 gruplarında anlamlı bir байланыш bulunmamıştır. Ayrıca гудвилл bakiyesi bulunma olasılığı Q1 grubunda болжол менен 3,8 yüzde puan yükselirken Q5 grubunda болжол менен 0,8 yüzde puan азаюуktadır.

Bu жыйынтыкlar düşük yetenekli башкаруучуlerin daha fazla компания satın aldığı жана daha sık prim ödediği düşüncesiyle uyumludur. Ошону менен бирге гудвилл bakiyesi her zaman incelenen yılda yeni bir биригүү yapıldığı anlamına gelmez; geçmiş yıllardan taşınan гудвилл de bilançoda kalabilir.

Биригүү dalgaları жана sürü davranışı

Компания биригүүleri belirli dönemlerde dalgalar hâlinde yoğunlaşabilmektedir. Изилдөөda üç dönem изилденген:

• 1997–2000 arasındaki beşinci биригүү dalgası,
• 2004–2007 arasındaki altıncı биригүү dalgası,
• 2014–2019 arasındaki yedinci биригүү dalgası.

Изилдөөчүлөрın varсанmı, düşük yetenekli башкаруучуlerin diğer компаниялардын биригүү faaliyetlerinden daha fazla таасирlenerek sürü davranışı göstereceğidir. Tablo 11’de genel биригүү dalgası göstergesi менен башкаруучу жөндөмү таасирleşimi Q1 grubunda 0,044 жана anlamlıdır. Ayrı dalgalar incelendiğinde düşük же orta yetenek gruplarında birçok pozitif байланыш görülürken Q5 grubunda çoğunlukla anlamlı bir pozitif байланыш bulunmamıştır.

Bu örüntü биригүү dalgaları sırasında düşük yetenekli башкаруучуlerin daha yüksek prim ödeme eğilimiyle uyumludur. Бирок биригүү dalgaları faiz oranları, teknolojik değişim, düzenlemeler жана sektör konsolidasyonu сыяктуу ekonomik эмне үчүнlerle de ortaya çıkabilir. Dolayжылуулукyla жыйынтык sürü davranışını doğrudan далилlamamaktadır.

Гудвилл ekonomik маани yaratıyor mu?

Изилдөөnın en iddialı бөлүмü, гудвилл менен компанияin рынок мааниi жана yıllık hisse getirisi arasındaki байланышyi башкаруучу жөндөмү dilimlerine боюнча incelemektedir.

Негизги таасирleşim өзгөрмөi şu şekilde oluşturulmuştur:

\[ CogBias_{i,t}=ManagerialAbility_{i,t}\times Goodwill_{i,t} \]

Изилдөөчүлөрın amacı, гудвиллnin hangi башкаруучу жөндөмү düzeylerinde gelecekteki ekonomik yararla bторlantılı olduğunu belirlemektir.

Рынок мааниi analizinde таасирleşim өзгөрмөi ilk altı onda birlik dilimde çoğunlukla negatif, yedinci жана sekizinci dilimlerde anlamsız, dokuzuncu жана onuncu dilimlerde болсо pozitif bulunmuştur. Hisse getirisi analizinde istatistiksel катары anlamlı pozitif байланыш esas катары en yüksek onda birlik dilimde ortaya çıkmıştır.

Üç ар башка modelin жыйынтыкlarına боюнча olumlu hisse getirisi байланышsi байкооlerin болжол менен %9–13’lük бөлүмünü temsil etmektedir. Изилдөөчүлөр buradan hareketle ekonomik öz taşıyan гудвиллnin en fazla %13 olduğu sonucuna ulaşmıştır.

“Биригүүlerin %87’si ийгиликсиз” sonucu кантип okunmalıdır?

Изилдөөdaki %87 үлүшү, tek tek компания биригүүlerinin başarı durumunun izlenmesiyle hesaplanmış doğrudan bir ийгиликсизlık үлүшү эмес. Изилдөөчүлөр şu çıkarımı yapmaktadır:

1. Жалаң гана башкаруучу жөндөмүnin en yüksek onda birlik diliminde гудвилл менен olumlu hisse getirisi arasında anlamlı байланыш бар.
2. Bu olumlu бөлүм, modele боюнча байкооlerin болжол менен %9–13’ünü temsil etmektedir.
3. Geriye kalan болжол менен %87’lik бөлүмde гудвиллnin olumlu ekonomik getiriyle байланышlendirilememesi, биригүү primlerinin büyük kısmının ekonomik öz taşımadığı şeklinde yorumlanmaktadır.

Bu yorum dikkatle ele alınmalıdır. İstatistiksel катары anlamlı pozitif байланыш bulunmaması, bir işlemin mutlaka ийгиликсиз olduğu anlamına gelmez. Биригүүnin başarжылуулук aşторıdaki жыйынтыкlarla da ölçülebilir:

• Uzun dönemli nakit akışları,
• Faaliyet kârlılığı,
• Pazar payı,
• Yeni teknoloji же müşteri kazanımı,
• Чыгым tasarrufu жана sinerji,
• Çalışan жана sistem entegrasyonu,
• Атаандаштыкçi tehditlerin azaltılması.

Изилдөө bunların tamamını ölçmemektedir. Ayrıca kullanılan yıllık рынок мааниi жана hisse getirisi, ошол эле dönemde чыныгыleşen биригүү dışındaki birçok gelişmeden таасирlenebilir.

Bu эмне үчүнle изилдөө şu sonucu desteklemektedir: Гудвилл менен olumlu рынок sonucu arasındaki байланыш, yüksek башкаруучу жөндөмүne sahip компанияларde daha güçlü görünmektedir. Buna karşılık şu жыйынтык doğrudan далилlanmamıştır: Bütün компания биригүүlerinin tam катары %87’si ийгиликсизdır.

Гудвилл эмне үчүн muhasebe standartları açжылуулукndan önemlidir?

Гудвилл, ayrı катары tanımlanamayan бирок сатып алуу bedeline dâhil edilen gelecekteki ekonomik yarar beklentisidir. Компания биригүүsinden sonra ayrı bir varlık сыяктуу bilançoya alınmakta, fakat düzenli amortisman yerine belirli шартlarda маани düşüklüğü testine tabi tutulmaktadır.

Изилдөөчүлөр гудвиллnin büyük бөлүмünün olumlu ekonomik жыйынтыкlarla байланышlendirilememesinin iki olası soruna işaret ettiğini savunmaktadır:

• Satın alma tarihinde yüksek primlerin varlık катары kaydedilmesi, башкаруучуlerin aşırı ödeme чечимlarını bilançoda aktifleştirebilir.
• Sonraki dönemlerde uygulanan маани düşüklüğü testleri, ekonomik yarar бүтүнayan гудвиллyi yeterince hızlı temizlemeyebilir.

Бирок изилдөө, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları менен ар башка ulusal muhasebe sistemlerini ayrı ayrı karşılaştırmamaktadır. Тандалма 62 ülkeyi kapsasa da компаниялардын hangi muhasebe standardını kullandığına боюнча жыйынтыкlar ayrıştırılmamıştır.

Sторlamlık analizleri ne көрсөтөт?

Изилдөөчүлөр жыйынтыкların жалаң гана негизги башкаруучу жөндөмү puanına bторlı olup olmadığını sınamak үчүн en yüksek beşte birlik gruptaki башкаруучуleri “yüksek yetenekli” катары tanımlayan alternatif bir gösterge kullanmıştır. Негизги жыйынтыкların büyük ölçüde korunduğu belirtilmektedir.

Ters эмне үчүнsellik riskini azaltmak үчүн башкаруучу жөндөмү жана bazı компания өзгөрмөlerinin bir dönem gecikmeli мааниleriyle modeller yeniden tahmin кылынган. Жыйынтыкların değişmediği bildirilmiştir.

Ayrıca yüksek yetenekli башкаруучуler tarafından yönetilen компаниялар менен diğer компаниялар, büyüklük, kârlılık, kaldıraç жана sabit varlıklar üzerinden bire bir en yakın komşu eğilim skoru eşleştirmesiyle салыштырылган. Eşleştirme жыйынтыкlarında yüksek yetenekli башкаруучуlerle байланышlendirilen компаниялардын:

• Жалпы varlıklar içinde daha düşük гудвилл payına sahip olduğu,
• Гудвилл bakiyesi taşıma olasılığının daha düşük olduğu,
• Daha yüksek рынок мааниine sahip olduğu,
• Daha fazla гудвилл маани düşüklüğü kaydettiği,
• Биригүү dalgalarında биригүү yapma olasılığının daha düşük olduğu bildirilmiştir.

Бирок eğilim skoru eşleştirmesi жалаң гана gözlenebilen özelliklerde benzerlik sторlar. Башкаруу kurulunun kalitesi, компания kültürü, сатып алуу danışmanları, hedef seçme жөндөмү же башкаруучуnin geçmiş экспериментimi сыяктуу gözlenmeyen farkları ortadan kaldırmaz. Bu эмне үчүнle eşleştirme analizi эмне үчүнselliği kesinleştiren чыныгы bir doğal эксперимент эмес.

Изилдөө колдогон негизги жыйынтыктар

• Башкаруучу жөндөмү puanı, daha önce aşırı güven жана iyimserlikle байланышlendirilen bazı компания davranışlarını düşük yetenek gruplarında yeniden üretmektedir.
• Düşük yetenek grubundaki компанияларde borçluluk, borç ihracı, изилдөө-geliştirme, yatırım жана биригүү yoğunluğuyla daha güçlü pozitif байланышler görülmektedir.
• Yüksek yetenek grubundaki компаниялардын гудвилл bakiyesi taşıma olasılığı daha düşüktür.
• Биригүү dalgaları менен yüksek гудвилл arasındaki байланыш düşük жана orta башкаруучу жөндөмү gruplarında daha belirgindir.
• Гудвилл менен olumlu рынок мааниi байланышsi esas катары башкаруучу жөндөмүnin en üst dilimlerinde görülmektedir.
• Гудвилл менен olumlu hisse getirisi байланышsi büyük ölçüde en yüksek onda birlik башкаруучу жөндөмү grubunda ortaya çıkmaktadır.
• Жыйынтыкlar башкаруучу жөндөмүnin биригүү чечимlarındaki davranışsal farklılıkları изилдөөk үчүн yararlı bir arşiv göstergesi olabileceğini düşündürmektedir.

Изилдөө далилдебеген жагдайлар

• Башкаруучу жөндөмү puanının doğrudan когнитивдик бир жактуулук өлчөөü olduğu далилlanmamıştır.
• Düşük башкаруучу жөндөмүnin компания биригүүlerindeki ийгиликсизlığın эмне үчүнsel sebebi olduğu gösterilmemiştir.
• Her yüksek гудвилл bakiyesinin aşırı ödeme olduğu далилlanmamıştır.
• Биригүүlerin tam катары %87’sinin ийгиликсиз olduğu işlem düzeyinde ölçülmemiştir.
• Башкаруучу жөндөмүnin eğitim, экспериментim, ekip kalitesi жана компания kaynaklarından bторımsız таасирsi tam катары ayrıştırılmamıştır.
• En yüksek yetenek grubundaki bütün биригүүlerin ийгиликтүү olduğu gösterilmemiştir.
• Гудвиллnin ekonomik маани taşımadığı durumlarda muhasebe standartlarının mutlaka hatalı olduğu далилlanmamıştır.
• Жыйынтыкların Түркия’deki компания биригүүlerine ошол эле büyüklükte uygulanabileceği gösterilmemiştir.

Түркия жагынан кантип бааланышы керек?

Изилдөөnın тандалмаi tek bir ülkeye bторlı эмес жана ülke sabit таасирleri колдонулат. Bu yönüyle жалаң гана ABD, Кытай же Avrupa Birliği’ne özgü компания изилдөөlarından daha geniş bir aktarılabilirliğe sahiptir. Гудвилл, башкаруучу жөндөмү, aşırı ödeme жана маани düşüklüğü konuları Түркия’deki компания биригүүleri bakımından da önemlidir.

Ошону менен бирге изилдөө Түркия’yi ayrı bir тандалма катары raporlamamakta жана Түркия’deki биригүү işlemlerine байланышn doğrudan жыйынтык vermemektedir. Түркия açжылуулукndan güvenilir bir мааниlendirme үчүн aşторıdaki маалыматlerin birlikte incelenmesi gerekir:

• Биригүү же сатып алуу tarihinde ödenen чыныгы prim,
• Satın alan жана hedef компанияin биригүү öncesi finansal durumu,
• Биригүү sonrası гудвилл жана маани düşüklüğü kayıtları,
• Borsa İstanbul’daki kısa жана uzun dönemli getiriler,
• Биригүү sonrası faaliyet kârlılığı жана nakit akışı,
• Башкаруучу değişiklikleri, geçmiş биригүү экспериментimi жана башкаруу kurulu gözetimi,
• Түркия Finansal Raporlama Standartları kapsamındaki мааниleme varсанmları,
• Sektörel düzenlemeler жана Атаандаштык Kurumu чечимları.

Dolayжылуулукyla изилдөө Түркия үчүн doğrudan bir ийгиликсизlık үлүшү sunmamakta; гудвиллnin жана башкаруучу чечимlarının birlikte кантип araştırılabileceğine байланышn kavramsal жана ampirik bir çerçeve бүтүнaktadır.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Psikolojik экспериментlerde incelenen когнитивдик бир жактуулуктарı büyük ölçekli чыныгы компания маалыматlerine taşımaktadır.
• 62 ülkeyi жана 33 yıllık dönemi kapsayan geniş bir тандалма kullanmaktadır.
• Башкаруучу жөндөмү göstergesini жалаң гана биригүүlerde değil, borçlanma, изилдөө-geliştirme, yatırım жана маани düşüklüğü сыяктуу ар башка чечимlarda sınamaktadır.
• Ülke, yıl жана sektör sabit таасирleriyle kurumsal farklılıkların bir бөлүмünü denetlemektedir.
• Гудвиллyi жалаң гана muhasebe bakiyesi катары değil, olası yönetsel muhakeme hatalarının ekonomik izi катары ele almaktadır.
• Alternatif башкаруучу жөндөмү göstergesi, gecikmeli өзгөрмөler жана eğilim skoru eşleştirmesi kullanmaktadır.
• Изилдөөnın эмне үчүнsel жыйынтык sunmadığını жана %87 yorumunun sınırlılık taşıdığını жыйынтык бөлүмünde kabul etmektedir.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

• Изилдөө рецензиядан өтө элек bir preprinttir.
• Когнитивдик бир жактуулуктар doğrudan ölçülmemiş, башкаруучу жөндөмү üzerinden varсанlmıştır.
• Башкаруучу жөндөмү менен когнитивдик kapasite ошол эле kavram эмес.
• Гудвилл bakiyesi belirli bir yılda yapılan биригүүnin чыныгы primini doğrudan göstermeyebilir.
• Belirli башкаруучуler жана belirli биригүү işlemleri zaman içinde tek tek takip edilmemiştir.
• Биригүү başarжылуулук operasyonel sinerji же entegrasyon performansıyla doğrudan ölçülmemiştir.
• %87 ийгиликсизlık үлүшү gözlenen ийгиликсиз işlemlerden değil, istatistiksel dilimlerden türetilmiştir.
• Çok санda olторan dışı finansal байкоо bulunmasına rторmen өзгөрмөler winsorize edilmemiştir.
• Bazı бүтүнlık analizleri tablolaştırılmadan жалаң гана metin içinde bildirilmiştir.
• Eğilim skoru eşleştirmesi gözlenmeyen өзгөрмөlerden kaynaklanan seçilim sorununu gidermez.
• Компанияlerin kullandıkları muhasebe standartları ülke же dönem bazında ayrıştırılmamıştır.
• Түркия’nin тандалма içindeki kapsamı жана жыйынтыкları ayrı biçimde raporlanmamıştır.

Изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

Изилдөө tasarımının özeti

Негизги маалымат kaynakları

Негизги биригүү yoğunluğu modeli

Биригүү yoğunluğu analizinde aşторıdaki genel yapı колдонулат:

\[ AcquisitionIntensity_{i,t}=\alpha+\beta ManagerialAbility_{i,t}+\Phi FirmControls_{i,t}+\delta MacroControls_t+FixedEffects+\varepsilon_{i,t} \]

Биригүү yoğunluğu, сатып алуу harcamalarının önceki yıl жалпы varlıklarına үлүшү катары эсептелген. Kontroller arasında компания büyüklüğü, kârlılık, kaldıraç, sabit varlıklar, рынок/defter үлүшү, satış büyümesi, nakit, temettü, изилдөө-geliştirme, sermaye harcaması, çalışan büyümesi жана башкаруучу ücreti бар.

Гудвилл жана рынок мааниi modeli

Гудвиллnin ekonomik маани taşıyıp taşımadığını inceleyen modelin genel yapжылуулук şöyledir:

\[ MarketValue_{i,t}=\alpha+\beta(ManagerialAbility_{i,t}\times Goodwill_{i,t})+\lambda ManagerialAbility_{i,t}+\partial Goodwill_{i,t}+Controls+FixedEffects+\varepsilon_{i,t} \]

Aynı modelde bторımlı өзгөрмө рынок мааниi yerine yıllık hisse getirisi de колдонулган. Негизги ilgi, башкаруучу жөндөмү менен гудвилл таасирleşiminin hangi onda birlik dilimlerde pozitif жыйынтык verdiğidir.

Başlıca nicel жыйынтыктар

İstatistiksel uygulamalar

Regresyonlarda değişen varyansa dayanıklı White standart hataları колдонулган. Hausman testi sabit таасирlerin tercih edilmesini desteklemiştir. Modellerin yapжылуулукna боюнча компания, yıl, ülke жана sektör sabit таасирleri колдонулган.

Çoklu doğrusal bторlantı үчүн ortalama varyans şişirme faktörü 1,46 катары bildirilmiştir. En yüksek маани 2,78’dir. Bu жыйынтык kullanılan bторımsız өзгөрмөler arasında ciddi bir doğrusal bторlantı sorunu olmadığını düşündürmektedir.

Ошону менен бирге düşük çoklu doğrusal bторlantı, өлчөө hatası же içsellik problemlerini ortadan kaldırmaz. Башкаруучу жөндөмү жана гудвилл ошол эле компанияin gözlenmeyen kalıcı özelliklerinden birlikte таасирlenebilir.

Eğilim skoru eşleştirmesinin жыйынтыкları

Рынок мааниi өзгөрмөinin biriminin tablodaki ölçeklendirmesi ayrıntılı biçimde açıklanmadığı үчүн +959,024 katсанsı ekonomik büyüklük катары dikkatle yorumlanmalıdır. Ayrıca eşleştirilmiş hisse getirisi sonucu istatistiksel катары anlamlı эмес; bu жыйынтык ana modellerde жалаң гана en yüksek onda birlik dilimde görülen getiri байланышsinin bütün yüksek yetenek grubuna genellenemediğini көрсөтөт.

Bilimsel далил düzeyi

Изилдөөnın далил düzeyi büyük ölçekli байкооsel жана байланышsel arşiv analizidir. Жыйынтыктар ар башка modellerde жана бүтүнlık analizlerinde tekrarlanan örüntüler sunmaktadır. Buna karşılık rastgele atama, doğrudan psikolojik өлчөө же биригүү işlemlerini tek tek izleyen эмне үчүнsel bir tasarım жок.

En güvenli bilimsel жыйынтык, башкаруучу жөндөмү puanının bazı компания чечимlarında когнитивдик бир жактуулуктарla uyumlu farklılaşmalar yakaladığı жана гудвиллnin рынок жыйынтыкlarıyla байланышsinin en yüksek башкаруучу жөндөмү grubunda daha olumlu göründüğüdür.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

• Изилдөөnın tam özgün adı: A Cognitive Footprint in Archival Data: A Behavioral Sufficient Statistic for Cognitive Biases and M&A Success
• Yazarlar: Gerlando A. S. F. de Lima; Paulo Roberto B. Lustosa; Kleber Vasconcellos de Oliveira
• Genişletilmiş yazar adları: Gerlando Augusto Sampaio Franco de Lima; Paulo Roberto Barbosa Lustosa; Kleber Vasconcellos de Oliveira
• Yazar sıralaması: Yukarıdaki sırayla üç yazarlı изилдөө
• Eş katkı же eş birinci yazarlık: Bildirilmemiştir.
• Sorumlu/iletişim yazarı: Metinde ayrı bir “corresponding author” же “contact author” etiketi жок. Üç yazarın da e-posta adresi маалыматlmiştir.
• Birinci yazarın kurumu: University of Illinois at Urbana-Champaign
• İkinci yazarın kurumu: University of Brasília
• Üçüncü yazarın kurumu: Central Bank of Brazil
• Kaynak türü: Çok ülkeli arşiv finansal маалымат analizi; preprint/изилдөө kâğıdı
• Yayın yılı: 2026
• SSRN’ye yüklenme tarihi: 30 Haziran 2026
• Platform: SSRN
• SSRN kayıt numarası: 6925719
• DOI: 10.2139/ssrn.6925719
• Dergi: Hakemli bir dergi yayını doğrulanamamıştır.
• Özgün dergi yayınevi: Bulunmamaktadır.
• Hakemlik durumu: Изилдөө рецензиядан өтө элек bir preprinttir.
• Resmî SSRN bторlantжылуулук:https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=6925719
• DOI bторlantжылуулук:https://doi.org/10.2139/ssrn.6925719
• Birinci yazarın kurumsal profili:University of Illinois kurumsal profili
• İkinci yazarın kurumsal profili:University of Brasília kurumsal profili

Bu Türkçe açıklama жалаң гана yüklenen изилдөөnın kuramsal varсанmlarına, маалымат setine, өзгөрмө tanımlarına, regresyonlarına, tablolarına, şekillerine, бүтүнlık analizlerine жана изилдөөчүлөрın tartışmasına dayanılarak hazırlanmıştır. Dış kaynaklar жалаң гана yazar adları, kurumsal bторlantılar, SSRN kaydı, DOI, yayın yılı жана hakemlik durumunu doğrulamak amacıyla kullanılmış; изилдөөya dışarıdan bilimsel жыйынтык eklenmemiştir.

Изилдөөdaki башкаруучу жөндөмү göstergesi когнитивдик бир жактуулуктарın doğrudan psikolojik өлчөөü эмес. Изилдөөчүлөрın önerdiği dolaylı жана indirgenmiş biçimli bir temsil өзгөрмөidir. Bu gösterge, ар башка бир жактуулуктарın таасирsini birbirinden ayıramamakta жана yüksek же düşük puanlı belirli bir башкаруучуnin psikolojik durumunu teşhis etmemektedir.

Изилдөөda bildirilen %87 биригүү ийгиликсизlığı үлүшү, tek tek биригүүlerin başarı же ийгиликсизlık durumlarının doğrudan санlmasıyla elde edilmemiştir. Oran, гудвилл менен olumlu рынок sonucu arasındaki байланышnin жалаң гана башкаруучу жөндөмүnin en yüksek onda birlik diliminde görülmesinden türetilmiş изилдөөчү yorumudur.

Жыйынтыкlar 62 ülkeli bir маалымат setine dayanmakla birlikte Түркия’ye özgü байкооler ayrı катары raporlanmamıştır. Bu эмне үчүнle Түркия’deki компаниялар, башкаруучуler же биригүү işlemleri hakkında doğrudan bir ийгиликсизlık үлүшү же эмне үчүнsel жыйынтык çıkarılmamalıdır.