Бул макала укук академиясынын “эмоциясыз акыл” деген дооматын суроо астына коёт. Юристтер көбүнчө булактарды таразалап, түшүнүктөрдү иреттеп, логикалык жыйынтыкка келерин айтышат. Бирок автор бул процесс эмоциялардан тазаланган эмес деп ырастайт. Укуктук билим логика жана ыкма менен гана эмес; сулуулук, коркуу, четтетилип калуу тынчсыздануусу, таанылуу муктаждыгы, эмгек кылууга умтулуу, статус жана таандык болуу сыяктуу эмоциялык күчтөр менен да калыптанат.

Изилдөөнүн борборундагы эки түшүнүк — “эпистемикалык чечим кабыл алуу” жана “эпистемикалык сүйлөшүү”. Эпистемикалык чечим кабыл алуу — бир сунушту туура же жарактуу деп кабыл алуу учуру. Эпистемикалык сүйлөшүү болсо академиялык коомчулук кайсы билим кабыл алынуучу экенине биргелешип чечим чыгарган процесс. Автордун пикири боюнча, бул эки процесс тең эмоциялык жүккө ээ.

Макала мындан тышкары “нормативдик алекситимия” түшүнүгүн колдонот. Алекситимия — адамдын өз эмоцияларын таануу жана аталышын айтуу кыйынчылыгы. Нормативдик алекситимия болсо академиялык коомчулуктун “олуттуу илимпоз эмоцияларын сыртта калтырышы керек” деген норма себептүү өзүнүн эмоциялык таасирлерин окуй албай калышы. Автордун негизги билдирүүсү мындай: Укуктук билимди жакшыраак өндүрүү үчүн эмоцияларды четке кагуу эмес, алардын ой жүгүртүүгө кантип катышарын көрүү керек.

Көйгөй эмнеде?

Укук академиясы көп учурда өзүн рационалдуу, тартиптүү жана объективдүү иш катары көрсөтөт. Юрист булактарды карайт, түшүнүктөрдү ажыратат, аргументтерди таразалайт жана жарактуу жыйынтыкка келет. Бул идеал укук билиминде жана академиялык жазуу маданиятында күчтүү. Бирок макала бул идеал кандайдыр бир сахналаштыруу экенин сунуштайт: юрист да адам, ал эми адамдын ой жүгүртүүсү эмоциялардан бөлүнгөн эмес.

Көйгөй эмоциялардын бар болушунда эмес; эмоциялар жоктой мамиле кылууда. Эгер академиялык коомчулук өзүнүн коркууларын, таандык болуу муктаждыктарын, статус тынчсызданууларын, эстетикалык артыкчылыктарын жана таанылуу каалоосун көз жаздымда калтырса, алардын билим өндүрүшүнө таасирин да көзөмөлдөй албайт. Ошентип эмоциялар жоголбойт; болгону көрүнбөй калат.

Бул жагдай укукта өзгөчө маанилүү. Анткени укук тышкы дүйнөдөгү физикалык объекттерди гана изилдеген тармак эмес. Укук — түшүнүктөр, нормалар, жарактуулук дооматтары, институттар, интерпретациялар жана коомдук кабыл алуулар аркылуу түзүлгөн билим чөйрөсү. Укуктук эреженин кандай түшүнүлөрү, кайсы интерпретация акылга сыярлык деп эсептелери жана кайсы теория таасирдүү болору академиялык коомчулуктун кабыл алуу процесстерине көз каранды.

Ошондуктан макаланын суроосу так: Укуктук тууралык жана жарактуулук чечимдеринде эмоциялар канчалык роль ойнойт? Андан да маанилүүсү, укук академиясы бул ролду эмне үчүн көргүсү келбейт?

Ыкма эмнени сунуштайт?

Изилдөө классикалык мааниде эксперименттик ыкма колдонбойт. Автор укук теориясы, философия, психология, акыл философиясы жана эмоция изилдөөлөрү аркылуу концептуалдык талкуу жүргүзөт. Макаланын максаты эмоциялар укуктук билимге таасир этерин статистикалык түрдө далилдөө эмес; бул таасир кандай иштей аларын көрүнүктүү кылуу.

Автор Pierre Schlagдын укуктун эстетикасы ыкмасынан пайдаланат. Бул жердеги эстетика сулуулукту гана билдирбейт; укук дүйнөнү кантип көрөрүн, түшүнүктөрдү кантип иреттээрин, кайсы образдар менен ой жүгүртөрүн жана кайсы формаларды “укуктук” деп кабыл аларын түшүндүрөт. Бул алкак боюнча укук эрежелердин жыйындысы гана эмес; белгилүү көрүү, классификациялоо жана ой жүгүртүү ыкмалары менен түзүлгөн билим объектиси.

Макала бул эстетикалык ыкманы эмоцияларга кеңейтет. Эгер укуктун эстетикалык формалары укуктук ой жүгүртүүнү калыптандырса, эмоциялар да кайсы идея жагымдуу, ишенимдүү, коркунучтуу, кадыр-барктуу, четтетүүчү же кабыл алынуучу болуп көрүнөрүн аныктай алат.

Изилдөө эки негизги процессти сунуштайт. Биринчиси — эпистемикалык чечим кабыл алуу процесси. Бул юрист “бул аргумент туура”, “бул интерпретация жарактуу”, “бул теория ынанымдуу” деген учур. Экинчиси — эпистемикалык сүйлөшүү. Бул укук академиясы сыяктуу коомчулуктун кайсы билим кабыл алынары боюнча ачык же көмүскө макулдашууларды түзгөн процесси.

Бул эки процесстин эмоциялык өлчөмдөрү ар башка. Эпистемикалык чечим кабыл алууда сулуулук, өлүм коркунучу, четтетилип калуу коркунучу, таанылуу муктаждыгы жана эмгек кылуу муктаждыгы алдыга чыгат. Эпистемикалык сүйлөшүүдө болсо баалануу, таандык болуу, автономия, статус жана ролго байланышкан эмоциялар аныктоочу болуп калат.

Формулалар эмнени түшүндүрөт?

Бул изилдөө математикалык формулаларды камтыбайт. Макаланын түзүлүшү сандык моделден көрө концептуалдык айырмаларга таянат. Ошондуктан бул жерде берилген MathJax туюнтмалары изилдөөдөгү логиканы жөнөкөйлөткөн концептуалдык схемалар болуп саналат.

Макаланын негизги дооматын төмөнкүчө жыйынтыктоого болот:

Бул туюнтма укуктук билим логикага каршы дегенди билдирбейт. Айтылгысы келген нерсе — укуктук билим логикалык тыянактан гана турбайт. Укуктук билим логика, ыкма, коомдук кабыл алуу, академиялык салт жана эмоциялык багыттар бирге иштеген чөйрөдө өндүрүлөт.

Изилдөөнүн кененирээк концептуалдык схемасын төмөнкүчө түзүүгө болот:

Юристтик тууралык — укук тармагында интерпретациянын, норманын, түшүнүктүн же аргументтин туура жана жарактуу деп кабыл алынышы. Автор мунун жеке чечим учурлары менен да, академиялык коомчулуктардын биргелешкен кабыл алуу процесстери менен да түзүлөрүн жактайт.

Эмоциялардын бул түзүлүшкө катышуусун төмөнкүчө көрсөтүүгө болот:

Бул жерде эмоциялык багыт — идеяны сулуу, коопсуз, коркунучтуу, статус жогорулатуучу, четтетүүчү же таанылуу алып келүүчүдөй сездирген таасирлерди билдирет.

Эпистемикалык сүйлөшүү үчүн болсо төмөнкү схема колдонулушу мүмкүн:

Бул идея туура болгондуктан гана эмес, ошол эле учурда коомчулук ичинде кантип сунушталганына, ким тарабынан жакталганына, кимге статус бергенине, кимди коркутканына жана кимдерди бириктиргенине жараша да кабыл алынышы мүмкүн экенин түшүндүрөт.

Макала сынга алган абалды болсо төмөнкүчө берүүгө болот:

Автор “нормативдик алекситимия” деп атаган көйгөй дал ушул: Академиялык коомчулук эмоцияларын канчалык жокко чыгарса, аларды билим өндүрүшүнө азыраак эмес, тескерисинче көбүрөөк көзөмөлсүз түрдө аралаштырат.

График, таблица жана схеманын негизги билдирүүсү

Изилдөөдө классикалык график же маалымат таблицасы жок. Текст концептуалдык баш аттар жана теориялык айырмалар аркылуу өнүгөт. Негизги схема укуктук билим жеке ой жүгүртүү гана эмес, коомдук кабыл алуу жана эмоциялык багыттар аркылуу да түзүлөрүн көрсөтөт.

Биринчи негизги билдирүү — укуктук тууралык “эмоциясыз” эмес. Укуктук интерпретация жөнөкөй, көркөм, тартиптүү жана ишеним жаратканда оңойураак кабыл алынышы мүмкүн. Бул сулуулук менен тартипке умтулуу билим өндүрүшүндө роль ойной турганын көрсөтөт.

Экинчи негизги билдирүү — коркуу укуктук ой жүгүртүүдө түзүүчү күч болушу мүмкүн. Өлүм коркунучу белгисиздик алдында аныктыкка умтулууну күчөтө алат. Четтетилип калуу коркунучу болсо академиялык коомчулукка ылайыкташуу, топтук нормаларды кайталоо жана башкача ой жүгүртүүдөн качуу жүрүм-турумун азыктандырышы мүмкүн.

Үчүнчү негизги билдирүү — академиялык таанылуу жана эмгек маданияты билим өндүрүшүнө таасир бере алат. Айрым эмгектер чындап жаңы идея сунуштаганы үчүн эмес, өтө көп эмгек жумшалгандай көрүнгөнү, көп булак камтыганы же академиялык статус тартибине шайкеш болгону үчүн баалуу деп эсептелиши мүмкүн.

Төртүнчү негизги билдирүү — укук академиясында идеялар далил менен гана эмес, сүйлөшүү аркылуу да кабыл алынат. Баалануу, таандык болуу, автономия, статус жана роль эмоциялары идеянын кандай кабыл алынышына жана академиялык коомчулукта орун алып-албасына таасир эте алат.

Эксперименттер кантип жүргүзүлгөн?

Бул изилдөө эксперименттик изилдөө эмес. Жаңы сурамжылоо, статистикалык талдоо, тексттик майнинг, кейс коддоо же сандык маалымат топтому берилбейт. Автор эмоциялар укуктук академиялык ой жүгүртүүгө тийгизген таасирин эмпирикалык түрдө далилдөөдөн көрө, бул таасирлерди көрүнүктүү кылууну максат кылганын ачык белгилейт.

Макала теориялык мисалдар, философиялык түшүнүктөр, психологиялык түшүндүрмөлөр жана укук академиясынын иштешине байланыштуу байкоолор менен алдыга жылат. Мисалы, Einstein менен Poincaré салыштыруусу илимий теориялардын кабыл алынышында жөнөкөйлүк, көркөмдүк жана эстетикалык жагымдуулуктун ролун көрсөтүү үчүн колдонулат.

Укук тармагындагы талкуулар болсо көбүрөөк академиялык жазуу, доктрина, теориялык мектеп, концептуалдык классификация жана академиялык коомчулуктун жүрүм-туруму аркылуу каралат. Автор укук академиясынын өз эмоцияларын басуу тенденциясы кайсы билим кабыл алынарына таасир бере алат деп ырастайт.

Ошондуктан изилдөөнүн ыкмасы “далилдөөчү” эмес, “көрүнүктүү кылуучу”. Макала окурмандан белгилүү эмпатия жана өзүн-өзү рефлексиялоону күтөт: Укук академиги өзү жазып, окуп, баалап жана башкалардын идеяларын кабыл алып жатканда кайсы эмоциялар менен аракеттенип жатканын сурашы керек.

Жыйынтыктар эмнени көрсөтөт?

Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы — укуктук билим эмоциялардан толук көз карандысыз өндүрүлө албайт. Эмоциялар академиялык жашоонун четки кооздугу гана эмес; кайсы укуктук сунуш акылга сыярлык, көркөм, олуттуу, коркунучтуу, коопсуз же кабыл алынуучу деп эсептелерине таасир бере алат.

Макала сулуулуктун билим өндүрүшүндөгү таасирине көңүл бурат. Жөнөкөй, көркөм жана тартиптүү теориялар оңойураак кабыл алынат. Бул кээде пайдалуу болушу мүмкүн; анткени ачыктык жана жөнөкөйлүк ойду күчөтө алат. Бирок сулуулук өзүнчө тууралыктын өлчөмүнө айланса, татаал, бирок реалдуураак түшүндүрмөлөр сыртта калышы мүмкүн.

Коркуу да маанилүү жыйынтык темасы. Өлүм жана белгисиздик коркунучу укукту ашыкча тартиптүү, туруктуу жана эсептелүүчү тор сыяктуу көрүү каалоосун күчөтө алат. Четтетилип калуу коркунучу болсо академиялык коомчулуктун үстөм тилине, ыкмасына же саясий шайкештигине ылайыкташуу тенденциясын көбөйтүшү мүмкүн.

Таанылуу муктаждыгы академиялык өндүрүштүн багытына таасир бере алат. Академик чындыкты издөө үчүн гана эмес, көрүнүү, кабыл алынуу, цитаталануу жана статус алуу үчүн да жазат. Бул табигый адамдык муктаждык; бирок аңдалбаса, билим өндүрүшүн коопсуз, кайталануучу жана статуска ылайык тармактарга кысымга алышы мүмкүн.

Эмгек кылуу муктаждыгы да макаланын кызыктуу пункттарынын бири. Академиялык дүйнөдө көп эмгек, көп булак, узун шилтемелер жана оор жумуш кээде өз алдынча баалуулук белгисине айланат. Бирок билим өндүрүшүнүн негизги өлчөмү канча эмгек жумшалганы гана эмес, эмне чындап түшүнүлгөнү жана эмне жаңыча көрсөтүлгөнү.

Бул эмне үчүн маанилүү?

Бул изилдөө укук академиясынын өзүн өзү чынчыл баалашы үчүн маанилүү. Юристтер эмоцияларды жокко чыгарганда көбүрөөк объективдүү болуп кетпейт. Тескерисинче, эмоциялардын билим өндүрүшүнө кантип аралашканын көрө албагандыктан, өзүнүн ой жүгүртүүсүн азыраак көзөмөлдөй алат.

Укуктук билим коомдордун нормаларына, укуктарына, институттарына жана адилеттик түшүнүгүнө таасир этет. Ошондуктан укуктук билимдин кантип өндүрүлөрү академиялык маселе гана эмес. Кайсы теориялар кабыл алынары, кайсы интерпретациялар четке кагылат, кайсы идеялар “олуттуу” деп саналат жана кайсы үндөр маргиналдаштырылат — мунун баары укуктук маданиятты калыптандырат.

Макала укук билимине да кыйыр эскертүү берет. Студенттерге эрежени, булакты жана ыкманы гана үйрөтүү жетишсиз болушу мүмкүн. Юрист өзүнүн эмоциялык позициясын, таандыктыктарын, коркууларын, статус күтүүлөрүн жана таанылуу муктаждыгын да аңдашы керек. Мындай аң-сезим алсызыраак эмес, күчтүүрөөк укуктук ой жүгүртүүгө өбөлгө түзө алат.

Verianla окурманы үчүн тексттин эң маанилүү билдирүүсү мындай: Акыл менен эмоция бири-биринин душманы болууга тийиш эмес. Ой жүгүртүүнү бузган нерсе эмоцияга ээ болуу эмес, эмоциянын ой жүгүртүүгө кандай аралашканын таптакыр көрбөө.

Эске алынуучу жагдайлар

Изилдөөнүн эң маанилүү чектөөсү — эмпирикалык далил сунуштабаганы. Автор эмоциялар укуктук билимге тийгизген таасирин статистикалык түрдө өлчөбөйт. Ошондуктан текстти далилденген психологиялык мыйзам катары эмес, күчтүү теориялык сунуш жана сынчыл окуу катары баалоо керек.

Экинчи көңүл буруучу жагдай — укук академиясына байланыштуу байкоолордун жалпылануусу. Ар башка укук маданияттары, өлкөлөр, академиялык салттар жана укук тармактары эмоциялар менен ар башкача мамиле түзүшү мүмкүн. Макаланын дооматтары өзгөчө Батыш борборлуу укук академиясынын контекстинде окулууга тийиш.

Үчүнчү көңүл буруучу жагдай — эмоциялардын билим өндүрүшүндөгү ролун кабыл алуу релятивизм дегенди билдирбейт. Автор “баары эмоция, тууралык жок” дебейт. Кылдат доомат мындай: Тууралык жана жарактуулук боюнча чечимдер коомдук жана эмоциялык процесстерден толук бөлүнгөн эмес.

Төртүнчү көңүл буруучу жагдай — эмоциялар дайыма терс көрүнбөшү керек. Сулуулук, баалануу, таандык болуу жана таанылуу кээде жакшыраак ой жүгүртүүнү, чыгармачыл теорияларды жана ачыгыраак академиялык сүйлөшүүнү колдой алат. Көйгөй эмоциялардын бар болушунда эмес, байкалбай туруп үстөмдүк кылышында.

Бешинчи көңүл буруучу жагдай — укук практикасы менен укук академиясын аралаштырбоо. Макала өзгөчө укук академиясына жана укуктук билим өндүрүшүнө көңүл бурат. Сот чечимдери, мыйзам чыгаруу процесстери же адвокаттык стратегиялар үчүн түз нормативдик сунуш катары окулбашы керек. Бул мазмун укуктук кеңеш эмес.

Жыйынтык

“Acts of Truth” изилдөөсү укук академиясынын өз рационалдуулук образына сынчыл күзгү кармайт. Юристтер көп учурда булак, ыкма жана логика аркылуу гана ойлонот деп эсептейт. Бирок бул макала боюнча укуктук билим өндүрүшүндө сулуулук, коркуу, четтетилип калуу тынчсыздануусу, таанылуу каалоосу, эмгек маданияты, статус жана таандык болуу сыяктуу эмоциялар да роль ойнойт.

Автордун эң күчтүү түшүнүктөрүнүн бири — нормативдик алекситимия. Укук академиясы эмоцияларды сыртта калтырууну изгилик деп эсептеген сайын, өзүнүн эмоциялык багыттарын тааный албай калышы мүмкүн. Бул көбүрөөк объективдүү ой жүгүртүүгө эмес, көрүнбөгөн эмоциялардын көбүрөөк көзөмөлсүз иштешине алып келиши мүмкүн.

Макаланын негизги салымы укуктук билимди иррационалдаштыруу эмес. Тескерисинче, жакшыраак ой жүгүртүүнүн шарттарынын бири эмоциялык аң-сезим экенин жактайт. Укуктук билим чындап ачыгыраак, чынчылыраак жана сынчылыраак болушу керек болсо, биз эмнени ойлой турганыбызды гана эмес, эмне үчүн ошол ойду туура сезгенибизди да сурашыбыз керек.

Булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Бул мазмун Thomas Schultz даярдаган “Acts of Truth: Emotions and the Validation of Legal Knowledge” аттуу теориялык укук изилдөөсүнүн негизинде даярдалды. Изилдөө укуктук билим, юристтик тууралык, эпистемикалык чечим кабыл алуу, эпистемикалык сүйлөшүү, нормативдик алекситимия жана эмоциялардын укук академиясындагы ролу тууралуу концептуалдык талкуу жүргүзөт.

Бул мазмун сөзмө-сөз котормо эмес; изилдөөнүн негизги идеясы Verianla жарыялоо багытына ылайык жөнөкөйлөштүрүлүп, оригиналдуу түркчө редакциялык макалага айландырылган.

Макаладагы дооматтар эксперименттик түрдө далилденген жыйынтыктар катары эмес; укук академиясынын билим өндүрүү процесстерине багытталган теориялык жана сынчыл окуу катары берилди. Бул мазмун укуктук кеңеш эмес.